*Cơ sở để xác định chủ đề và tính thống nhất về chủ đề của văn bản Rừng cọ quê tôi: - Nhan đề của văn bản: Rừng cọ quê tôi đối tượng phản ánh - Các đoạn văn đều nhằm mục đích làm hiện lê[r]
Trang 1Người soạn: Nguyễn Thế Quyên - Năm học 2012 - 2013 7
Ngày soạn: 18 tháng 08 năm 2012 Ngày dạy lớp 8B: 20 tháng 08 năm 2012
Tiết 3
Cấp độ khái quát nghĩa của từ
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức.
- Cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
2 Kĩ năng:
- Thực hành, so sánh, phân tích các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
3 Thái độ: Có ý thức sử dụng từ ngữ và vận dụng trong giao tiếp
B Chuẩn bị:
1 Thầy: Tư liệu bài dạy, sách tham khảo, giao án, bảng phụ, phiếu học tập, tư liệu về
từ ngữ.
2 Trò: Chuẩn bị nội dung bài học, đọc trước bài ở nhà, trả lời câu hỏi trong vở soạn
bài.
C Tổ chức dạy và học
Bước I: ổn định tổ chức lớp.
- Kiểm tra sĩ số, trật tự, nội vụ của lớp
Bước II: Kiểm tra bài cũ
GV kiểm tra sự chuẩn bị bài của HS
ở lớp 7, các em đã học về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa Bây giờ em nào có thể cho 1 số ví dụ
về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa?
VD: Từ đồng nghĩa VD: Từ trái nghĩa
- Máy bay, tàu bay- phi cơ - Sống- chết
- Nhà thương - bệnh viện - Nóng - lạnh
- Đèn biển - hải đăng - Tốt – xấu
Hỏi: Em có nhận xét gì về ngữ nghĩa giữa các từ trong 2 nhóm trên?
(các từ có mối quan hệ bình đẳng về ngữ nghĩa cụ thể)
- Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhau trong 1 câu văn cụ thể
- Các từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ nhau Khi lựa chọn để đặt câu
Bước III : Bài mới.
Hoạt động 1 : Tạo tâm thế
+ Thời gian: 1 phút
+ Phương pháp: thuyết trình.
Nhận xét của các em là rất chính xác Hôm nay chúng ta học bài mới: “Cấp độ khái quát của
nghiã từ ngữ”
Giáo viên ghi tên bài dạy.
Hoạt động của Thầy Hoạt động của Trò Kiến thức cần đạt
Hoạt Động 2, 3, 4.
+ Thời gian : 15 phút
Trang 2Người soạn: Nguyễn Thế Quyên - Năm học 2012 - 2013 9
+ Phương pháp - kĩ thuật : Vấn đáp ;
Nêu vấn đề, thuyết trình, Phiêú học tập,
Khăn trải bàn, Các mảnh ghép,
GV treo bảng phụ kẻ sẵn sơ đồ (như SGK
/ 10) - HS quan sỏt sơ đồ, cho biết:
H Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của các từ thú , chim , cá ?
Vì sao ?
H Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp hơn
nghĩa của các từ voi , hươu ? Nghĩa của
các từ cá rộng hơn hay hẹp hơn nghĩa của
các từ cá rô , cá thu ? Vì sao ?
H Qua đó, em có nhận xét gì về nghĩa của
từ “thú, chim, cá” so với các từ còn lại?
GV: Chia học sinh theo nhóm nghiên
cứu câu hỏi SGK.
- Thảo luận trình bày vào phiếu học tập,
đại diện trả lời các câu hỏi (5 phút)
H Qua phần tìm hiểu trên em có nhận xét
gì về nghĩa của từ ngữ?
GV: Diễn giải: Nghĩa của từ ngữ đó là
mối quan hệ bao hàm Nói đến mối quan
hệ “bao hàm” tức là nói đến phạm vi
khái quát của nghĩa từ ngữ, nhưng trong
phạm vi khái quát nghĩa của từ ngữ
không giống nhau Có từ ngữ có nghĩa
rộng, có từ ngữ có nghĩa hẹp.
H Tìm nhưng từ ngữ có nghĩa rộng và hẹp
trong văn bản “tôi đi học”?
- Khóc: nức nở, thút thít
=> Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
(tính chất rộng hẹp chỉ là tương đối)
H Những từ ngữ như thế nào được coi là
a Nghĩa của từ “Động vật”
rộng hơn nghĩa của từ thú, chim, cá vì động vật bao
gồm cả thú, chim và cá.
- Nó có nghĩa chung nghĩa khái quát bao hàm
- Ngược lại nghĩa của từ chim, thú, cá hẹp hơn vì nó chỉ cụ thể hơn, chi tiết hơn, nó là nghĩa riêng, nghĩa được bao hàm
b Nghĩa của từ “thú” rộng hơn: voi, hươu
-Nghĩa của từ “Chim” rộng hơn tu hú, sáo
-Nghĩa của từ “cá” rộng hơn: cá rô, cá thu
=>giải thích tương tự như
trên
c.Thú rộng hơn voi, hươu
Chim rông hơn tu hú, sáo
Cá rộng hơn cá rô, cá thu
- Thú, chim, cá hẹp hơn
“động vật”
Nhận xét: Nghĩa của một
từ ngữ có thể rộng hoặc hẹp hơn nghĩa của từ ngữ
khác
- Từ ngữ có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của nó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác
- Từ ngữ có nghĩa hẹp
được bao hàm trong phạm
vi …
- một từ ngữ có thể có nghĩa rộng với những từ ngữ này nhưng cũng có nghĩa hẹp đối với những từ ngữ khác
- 2 học sinh đọc ghi nhớ
I Từ ngữ nghĩa rộng – từ ngữ nghĩa hẹp.
* Ví dụ :
a Động vật rộng hơn thú, chim, cá
b Thú, chim, cá có nghĩa rộng hơn voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu
c Thú, chim, cá rộng hơn voi, hươu, sao nhưng hẹp hơn
so với động vật
=>nghĩa của từ ngữ
có thể rộng hơn hoặc hẹp hơn nghĩa của từ ngữ khác
*Ghi nhớ: SGK/tr.8
Trang 3Người soạn: Nguyễn Thế Quyên - Năm học 2012 - 2013 10
có nghĩa rộng, nghĩa hẹp?
H Bài tập nhanh: Cho các từ “cây, cỏ,
hoa” tìm các từ ngữ có phạm vi rộng và
hẹp hơn.
Bài tập nhanh:
Thực vật > cây, cỏ, hoa >
cây cam, dừa, cỏ gà
Hoạt động 5 : luyện tập
+Thời gian: 25 phút
+Phương pháp - Kĩ thuật: Vấn đáp, giải thích Phương pháp : Vấn đáp, giải thích, Khăn trải
bàn, các mảnh ghép, dùng các phiếu ( Phần III, Vở LTNV);
Bài tập 1: Gv hướng dẫn HS tự làm
VD: Y phục > quần áo> quần đùi, quần dài; áo dài, áo sơ mi
Hoặc cụ thể hơn:
Y phục
Quần áo
Quần đùi, quần dài áo dài, áo sơ mi
Bài tập 2: Tìm từ ngữ có nghĩa rộng hơn so với nghĩa của các từ trong các nhóm
a Chất đốt > xăng, dầu hoả, ga, ma dút, củi, than
b Nghệ thuật > hội hoạ, âm nhạc, vănhọc, điêu khắc
c Thức ăn > canh, nem, rau xào, thịt luộc, tôm rang, cá rán
d Nhìn > liếc, ngắm, nhòm, ngó
e Đánh > đấm, đá, thụi, bịch, tát
Bài tập 3: Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong phạm vi nghĩa của mỗi từ ngữ khác
a Xe cộ bao hàm các từ xe đạp, xe máy, xe hơi
b Kim loại ( sắt, đồng, nhôm)
c Hoa quả ( chanh, cam, chuối)
d Họ hàng ( họ nội, họ ngoại, bác, chú, cô, dì)
e Mang ( khiêng, xách, gánh)
Bài tập 4 Chỉ ra các từ ngữ không thuộc phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ ngữ:
a Thuốc b Thủ quĩ c Bút điện d Hoa tai
D.Hướng dẫn về nhà và chuẩn bị bài học sau.
*Bài tập về nhà: bài 5 - 11
- Chuẩn bị bài: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
* Rút kinh nghiệm
Trang 4Người soạn: Nguyễn Thế Quyên - Năm học 2012 - 2013 11
Ngày soạn: 18 tháng 08 năm 2012 Ngày dạy lớp 8B: 20 tháng 08 năm 2012
Tiết 4
tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiêu cần đạt
1 Kiến thức.
- Chủ đề văn bản
- Những thể hiện của chủ đề trong một văn bản
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu và có khả năng bao quát toàn bộ văn bản
- Trình bày một văn bản (nói, viết) thống nhất về chủ đề
3 Thái độ: Có ý thức viết và trình bày bài văn theo chủ đề của văn bản
B Chuẩn bị:
1 Thầy: Tư liệu bài dạy, sách tham khảo, giao án, bảng phụ, phiếu học tập, tư liệu về từ ngữ
2 Trò: Chuẩn bị nội dung bài học, đọc trước bài ở nhà.
C Tổ chức dạy và học
Bước I: ổn định tổ chức lớp.
- Kiểm tra sĩ số, trật tự, nội vụ của lớp
Bước II: Kiểm tra bài cũ
Trả lời các câu hỏi sau :
GV cho HS nhắc lại khái niệm về văn bản , tính mạch lạc trong văn bản
Bước III : Bài mới
Hoạt động1 : Tạo tâm thế
+ Thời gian : 1phút
+ Phương pháp : thuyết trình.
Muốn tạo lập được một văn bản có sức lôi cuốn và thuyết phục người đọc, người nghe thì
văn bản ấy phải đảm bảo tính thống nhất về chủ đề Vậy chủ đề và tính thống nhất về chủ đề
của văn bản là gì, làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất về chủ đề của văn bản?
- Ghi tên bài
Hoạt động của Thầy Hoạt động của Trò Kiến thức cần đạt
Hoạt Động 2, 3, 4 Tri giác,
phân tích, tổng hợp
+ Thời gian : 15 phút
+ Phương pháp - kĩ thuật : Vấn đáp ;
Nêu vấn đề, thuyết trình, Phiêú học tập,
H: Đọc lại văn bản "Tôi đi học" của Thanh
Tịnh cho biết tác giả nhớ lại những kỉ
- Học sinh đọc
- Buổi tựu trường đầu tiên,
sự biến chuyển của trời đất, cảnh vật tâm trạng cảm
I Chủ đề của văn bản.
- Những kỉ niệm sâu sắc của buổi tựu trường đầu tiên
Trang 5Người soạn: Nguyễn Thế Quyên - Năm học 2012 - 2013 12
niệm sâu sắc nào trong thở thiếu thời của
mình?
GV gợi dẫn học sinh các chi tiết trong
đoạn văn
H: Những hồi tưởng ấy gợi lên cảm giác
như thế nào trong lòng tác giả?
Nội dung trả lời những câu hỏi trên
chính là chủ đề của văn bản "Tôi đi
học" Hãy phát biểu chủ đề của văn bản
này?
H: Vậy theo em chủ đề của văn bản là
gì?
* Chú ý phân biệt chủ đề và đề tài
Ví dụ: Đề tài người nông dân
Chủ đề: Ngô Tất Tố: Người nông dân bị
đẩy vào bước đường cùng vì nạn sưu
thuế
Tìm hiểu mục II
giác của tác giả trên con
đường cùng mẹ tới trường, khi nhìn ngôi trường cùng các bạn, khi phải rời bàn tay mẹ vào lớp, lúc ngồi vào chỗ của mình và đón nhận giờ học đầu tiên
- Cảm giác: hồi hộp, lo
âu, ngỡ ngàng, mới lạ, tự tin
- Chủ đề: Những kỉ niệm và cảm giác của nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên
- Là vấn đề trung tâm, vấn
đề cơ bản được tác giả nêu lên đặt ra qua nội dung cụ thể của văn bản (ý đồ, ý kiến, cảm xúc của tác giả)
- Những cảm giác mới lạ của tác giả
Chủ đề của văn bản "tôi đi học"
*Khái niệm chủ
đề của văn bản
*Ghi nhớ 1: SGK
H : Căn cứ vào đâu em biết văn bản "Tôi
đi học" nói lên những kỉ niệm của tác
giả về buổi đầu tiên đến trường?
* Văn bản "Tôi đi học" tập trung tô đậm
cảm giác trong sáng nảy nở bằng nghệ
thuật khác nhau
- Hãy tìm các từ ngữ chứng tỏ tâm trạng
đó in sâu trong lòng nhân vật tôi suốt
cuộc đời?
- Em hiểu như thế nào về tính thống nhất
chủ đề của văn bản? Tính thống nhất này
Căn cứ vào nhan đề của văn bản
- Các từ ngữ: Những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường lần đầu tiên
đến trường, đi học, hai quyển vở mới
- Các câu: Hôm nay tôi đi học Hằng năm của buổi tựu trường Tôi quên thế nào được trong sáng ấy
Hai quyển vở thấy nặng tôi bặm tay
chúi xuống đất
- Trên đường đi học: cảm nhận con đường thay đổi
- Trên sân trường: Cảm nhận ngôi trường, khi xếp hàng vào lớp
- Trong lớp học: cảm thấy
xa mẹ
- Thể hiện ở chỗ văn bản
có đối tượng xác định, có
II Tính thống nhất
về chủ đề của văn bản.
- Cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên
đư-ợc xuyên suốt trong văn bản tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Các phương diện thể hiện tính thống
Trang 6Người soạn: Nguyễn Thế Quyên - Năm học 2012 - 2013 12
thể hiện ở những phương diện nào trong
văn bản?
- Văn bản sau có tính thống nhất về chủ
đề không? Vì sao?
- Làm thế nào để có tính thống nhất về
chủ đề?
- Gọi HS đọc ghi nhớ.
tính mạch lạc Tất cả các yếu tố của văn bản đều tập trung thể hiện ý đồ, ý kiến, cảm xúc của tác giả
- Phải lưu ý tìm hiểu nhan
đề, quan hệ giữa các phần của văn bản: phát hiện các câu, các từ ngữ tập trung biểu hịên chủ đề đó như
thế nào
- Học sinh đọc
nhất
- Phải làm như thế nào để tìm hiểu tính thống nhất của văn bản
Hoạt động 5 : luyện tập
+Thời gian: 25 phút
+Phương pháp - Kĩ thuật: Vấn đáp, giải thích Phương pháp : Vấn đáp, giải thích, dùng các
phiếu ( Phần III, Vở LTNV).
Bài tập 1: Phân tích tính thống nhất về chủ đề của vănbản “ Rừng cọ quê tôi”
HS đọc văn bản
GV hướng dẫn làm bài tập
HS trả lời các câu hỏi phần dưới văn bản
VD: Văn bản trên viết về rừng cọ ở quê hương tác giả
*Cơ sở để xác định chủ đề và tính thống nhất về chủ đề của văn bản Rừng cọ quê tôi:
- Nhan đề của văn bản: Rừng cọ quê tôi( đối tượng phản ánh)
- Các đoạn văn đều nhằm mục đích làm hiện lên hình ảnh rừng cọ : giới thiệu rừng cọ, lá cây
cọ, tác dụng của cây cọ, tình cảm gắn bó với cây cọ
- Không nên thay đổi trật tự sắp xếp của văn bản vì: các ý lớn của phần thân bài đã được sắp xếp hợp lí
* HS dựa vào bố cục của văn bản để tự chứng minh
Bài tập 2: GV chia nhóm cho HS thảo luận.
GV gợi ý: Những ý nào không hướng vào chủ đề thì sẽ làm cho người viết lạc đề và văn bản thiếu tính thống nhất
VD: Văn chương lấy ngôn từ làm phương tiện biểu hiện
D.Hướng dẫn về nhà và chuẩn bị bài học sau
* HS làm bài tập 3
- Hướng dẫn: HS phải đọc lai văn bản Tôi đi học.Dựa vào văn bản để giải quyết các yêu cầu của bài 3
* Soạn văn bản: trong lòng mẹ
- Hướng dẫn soạn bài: Đọc phần chữ in nhỏ để nắm được vị trí đoạn trích thì mới xác định
được chủ đề của văn bản đồng thời mới hiểu được diễn biến truyện và nhân vật chính của
truyện
* Rút kinh nghiệm