GV : Nguyên Hồng viết văn sớm, ngay từ những tác phẩm đầu tiên, ông đã hướng về những con người cùng khổ trong xã hội thành thị Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám, tiêu biểu như: Bỉ vỏ 1[r]
Trang 1Ngày soạn : 16/9/2009 Ngày giảng :17/9/2009
Tuần : 1 Tiết : 1-2
t hanh tịnh
a mục tiêu cần đạt
Học xong văn bản này,Hs : - cảm nhận đợc tâm trạng hồi hộp , cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật ''tôi'' ở buổi tựu trờng đầu tiên trong đời
- Thấy đợc ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ , gợi d vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức - biểu cảm
b chuẩn bị
G: Giáo án , tranh minh họa cảnh khai trờng
H: ôn lại kiến thức về kiểu văn bản nhật dụng đã học ở lớp 7
c Tiến trình tổ chức các hoạt động
1 ổn định tổ chức
2 kiểm tra bài cũ
Trong các văn bản đã học ở lớp 7 dới đây , văn bản nào là kiểu văn bản nhật dụng ?
(A) Cổng Lờng mở ra
B Cuộc chia tay của những con búp bê
C Sống chết mặc bay
D Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu
3 Bài mới
Giới thiệu bài
Trang 2Dẫn dắt từ phần KTBC '' Tôi đi học '' là văn bản nhật dụng đầu tiên chúng ta học ở lớp
8 Trong cuộc đời mỗi con ngLời những kỉ niệm tuổi học trò thLờng đLợc lLu giữ lâu bền trong trí nhớ đặc biệt là những kỉ niệm về buổi đến trờng đầu tiên “Ngày đầu tiên đi học…” văn bản “Tôi đi học” đã diễn tả những kỉ niệm mơn man , bâng khuâng của nhân vật '' tôi'' trong ngày đầu tiên đến trLờng Chúng ta cùng tìm hiểu bài
I/Tìm hiểu chung
GV gọi HS đọc chú thích * ở
SGK
Trình bày những hiểu biết của
em về Thanh Tịnh?
GV bổ sung thêm
? Đặc điểm thơ, truyện?
-hs đọc sgk
- 1911-1988 , quê ở Huế Từ năm 1933 vào nghề dạy học
và bắt đầu viết văn , làm thơ
- Thanh Tịnh (1911 - 1988) tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên 6 tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Quê:
Gia Lạc, ven sông HLơng (Huế)
1933 đi làm rồi vào nghề dạy học
và bắt đầu sáng tác văn chLơng.
- Thanh Tịnh sáng tác nhiều thể loại: Truyện ngắn, dài, thơ, cac dao, bút ký, giáo khoa…
- Đậm chất trữ tình, toát lên vẽ
đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo.
1/Tác giả
( 1911-1988) quê ở Huế
- Đậm chất trữ tình, toát lên vẽ đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo
? Xuất xứ tác phẩm “Tôi đi
học”?
In trong tập ''Quê
mẹ '' 1941
G nêu yêu cầu đọc , giọng
chậm , hơi buồn , lắng sâu ; chú
ý giọng nói của nhân vật '' tôi ''
, ngời mẹ và ông đốc G đọc
mẫu Gọi h/s đọc tiếp ? Yêu
cầu h/s nhận xét cách đọc của
bạn ?
3-4 h/s đọc
Hs nhận xét cách đọc
? Cho h/s hỏi - đáp chú thích ,
lu ý chú thích 2, 6, 7 ?
? Câu chuyện đL kể theo
H/s tự hỏi đáp chú thích Câu chuyện đL kể theo trình tự thời gian của buổi tựu
Trang 3trình tự bố cục ntn ? trờng (theo dòng hồi tởng của
nhân vật '' tôi'')
? Truyện đL kể theo ngôi thứ
mấy ? Tác dụng của ngôi kể ?
Truyện Lợc kể theo ngôi thứ
I Ngôi kể này giúp cho ngời
kể chuyện dễ dàng bộc lộ cảm xúc , tình cảm của mình một cách chân thực nhất
? Mạch truyện đợc kể theo
dòng hồi tLởng của nvật “tôi”
theo trình tự thời gian của buổi
tựu trờng đầu tiên, vậy ta có thể
tạm ngắt bằng những đoạn nh
thế nào?
- Bố cục: Truyện có 5 đoạn cụ thể:
Đ1 Từ đầu … rộn rã: Khơi nguồn nổi nhớ
Đ2 Tiếp … ngọn núi: Tâm trạng hoặc cảm giác của nhân vật tôi trên đờng cùng mẹ đến trờng
Đ3 Tiếp … các lớp: Khi đứng giữa sân trờng, khi nhìn mọi ngời, các bạn
Đ4 Tiếp … nào hết:… Khi nghe gọi tên và rời mẹ vào lớp.
- Bố cục: 5 đoạn
?Hãy kể tóm tắt nội dung vb? -1,2 hs tóm tắt:
Nhà văn kể lại buổi tựu trờng đầu tiên qua dòng hồi tởng bộc lộ tâm trạng,cảm giác trong sáng hồn nhiên nảy nở trong lòng
?NV “ông đốc”là ai?chỉ DT
Hoạt động 2 : Đọc - hiểu văn
? Đọc thầm '' Từ đầu tng
nhân vật ''tôi'' trong buổi tựu trLờng
Nỗi nhớ về buổi tựu trờng của
tác giả đợc khơi nguồn từ thời
điểm nào ? Quang cảnh ra sao
?
- tìm kiếm, trả lời
- Thời điểm gợi nhớ : cuối thu (hàng năm ) - ngày khai trờng
- Cảnh thiên nhiên : lá rụng nhiều , mây bàng bạc
- Cảnh sinh hoạt : mấy em bé rụt rè cùng mẹ đến trờng
a, Khơi nguồn kỉ niệm
? Kỉ niệm về buổi tựu trờng đợc
diễn tả theo trình tự nào ? - Suy nghĩ, trả lời.- Diễn tả theo trình tự thời
gian : từ hiện tại mà nhớ về quá khứ
Trang 4Tìm những từ ngữ diễn tả tâm
trạng nhân vật '' tôi'' ? Phân tích
giá trị biểu cảm của những từ
ngữ ấy ?
- Các từ láy diễn tả tâm trạng , cảm xúc : nao nức , mơn man , tng bừng , rộn rã Đó là những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng Góp phần rút ngắn khoảng cách thời gian giữa quá khứ và hiện tại Chuyện đã xảy ra từ bao năm rồi mà dờng nh vừa mới xảy ra hôm qua
- Các từ láy diễn tả tâm trạng , cảm xúc
Từ hiện tại quá khứ Đó là những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng
? Hãy tìm những hình ảnh , chi
tiết chứng tỏ tâm trạng nhân vật
''tôi'' trên con đờng cùng mẹ tới
trờng có sự thay đổi ?ý nghĩa
của cảm giác quen mà lạ là gì ? - Con đờng này tôi đã quen đi lại lắm lần Cảnh vật chung
quanh tôi đều thay đổi ->tự thấy mình lớn lên
b Trên con đờng cùng mẹ tới trờng
-Cảm giác hồi hộp , ngỡ ngàng
?Chi tiết Tôi không lội… có ý
nghĩa gì ?
- Suy nghĩ, trả lời
Lần đầu tiên đợc đến trờng ,
đợc tiếp xúc với một thế giới hoàn toàn khác lạ không chỉ nô đùa , rong chơi, thả diều ngoài đồng nữa , cho nên
->''tôi'' cảm thấy tất cả dờng
nh trang trọng và đứng
đắn->báo hiệu sự thay đổi về nhận thức
-Nhận thức nghiêm túc về chuyện học hành
? Em có nhận xét gì về nhân
vật ''tôi''qua chi tiết ghì thật
chặt 2 quyển vở mới và muốn
thử sức mình ?
- Tìm kiếm, trả lời
- Cảm thấy trang trọng và
đứng đắn với bộ quần áo , với mấy quyển vở mới trên tay
- Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở muốn thử sức muốn khẳng định mình khi xin mẹ
đợc cầm bút , thớc nh các bạn khác
-Cảm thấy trang trọng , đứng đắn Vừa muốn thử sức
và khẳng định mình
GV: Tôi muốn thử sức và khẳng định mình trong việc cầm bút , thớc và 2 quyển vở
Đó chính là tâm trạng và cảm giác rất tự nhiên của một đứa bé lần đầu tiên đợc đến trờng Tất cả những cử chỉ ấy giúp ta hình dung t thế ngộ nghĩnh , đáng yêu của chú
bé
Trang 5?Hãy phát hiện và phân tích ý
nghĩa biện pháp nghệ thuật sử
dụng trong câu văn ((ý nghĩ ấy
thoáng qua…núi )
-hs thảo luận nhóm
+Dùng nghệ thuật so sánh +Đề cao sự học của con ngời
?Hãy kể cho các bạn nghe cảm
giác của em lần đầu tiên đi
Gọi hs đọc vb từ :Trớc sân
tr-ờng…
c Tâm trạng và cảm giác của ''tôi''trên sân trờng
?Cảnh trớc sân trờng làng Mĩ
Lí lu lại trong tâm trí t/g có
những cảnh gì ?
- Tìm kiếm, suy nghĩ, trả lời
- Sân trờng hôm nay dày đặc ngời Ai cũng quần áo sạch
sẽ
- Ngôi trờng vừa xinh xắn vừa oai nghiêm khác thờng
?Cảnh tợng trên có ý nghĩa gì ?
GV gợi ý cho hs
?Em hãy miêu tả lại không khí
ngày khai trờng ở trờng em
-hs thảo luận-nhận xét :
p/a không khí ngày hội khai trờng ở nớc ta
Thể hiện tinh thần hiếu học của nd ta
Bộc lộ t/c sâu nặng của t/g với mái trờng
-hs miêu tả
?Chỉ ra bpnt so sánh và phân
tích trong trong h/a so sánh lớp
học với đình làng ? -Đình làng : là nơi… ->có cảm xúc trang nghiêm về mái
tr-ờng
?Khi tả những học trò nhỏ khác
trên sân t/g dùng h/a so sánh
nào ?
- Tìm kiếm, trả lời Các bạn nh chim non…
?Trong ngày đầu này h/a mái
trờng còn gắn với h/a nào ?h/a
ấy đợc nhớ lại qua các chi tiết
nào ?
-hs phát hiện-nêu -Đó là h/a thầy hiệu tr-ởng(ngày nay)-Thầy nói,c-ời,nhìn…
? Hãy tìm những chi tiết Tả tâm
trạng và cảm giác của nhân vật
''tôi'' khi nghe ông đốc gọi tên
?
- Khi nghe ông đốc gọi đến tên thì bất giác dúi đầu vào lòng mẹ khóc nức nở tâm trạng lúng túng , sợ sệt khi phải rời xa bàn tay dịu dàng của mẹ
Trang 6? Vì sao khi nghe ông đốc gọi
tên h/s nhân vật ''tôi'' lại bất
giác dúi đầu vào lòng mẹ nức
nở khóc ? Em có cảm thấy chú
bé này là ngời yếu đuối hay
không ?
( Hs thảo luận theo nhóm ) Cử đại diện trình bày
- Thật ra thì chẳng có gì đáng khóc cả Chúng ta có thể thông cảm vì đó chỉ là cảm giác nhất thời của một đứa bé nhút nhát ít khi đợc tiếp xúc với đám đông mà thôi khi phải rời tay mẹ , cậu bé cảm thấy hụt hẫng lo sợ cho nên việc dúi đầu vào lòng mẹ khóc nức nở là một tất yếu sẽ xảy ra ->hầu hết đều xảy ra các em khác
?Qua lời nói,nét cời của ông
đốc ,t/g đã nhìn ông đốc bằng
t/c nào ?
-sự biết ơn ,quí trọng tin tởng
?Đứng trên sân ,nhìn ngôi trờng
nhìn các bạn,tiếp xúc với thầy
HT,nv Tôi có tâm trạng ntn ?t/g
đã dùng nhiều từ loại nào để
miêu tả ?
-hs phát hiện –trả lời lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ
-Cách dùng nhiều
động từ,từ láy diễn tả tâm trạng bỡ ngỡ hồi hộp lo lắng , lúng túng sợ sệt
?Em có suy nghĩ gì về tiếng
khóc của các cậu bé khi xếp
hàng vào lớp ?Hãy kể lại cảm
xúc lúc ấy của em cho các bạn
G: Từ tâm trạng háo hức , hăm hở trên đờng tới trờng chuyển sang tâm trạng lo sợ vẩn vơ , rồi bỡ ngỡ, ngập ngừng , đây là sự chuyển biến tâm lí rất phù hợp của một đứa trẻ lần đầu tiên đợc đến trờng
? Gọi h/s đọc nhẩm đoạn cuối
cùng Hãy phân tích tâm trạng
và cảm giác của ''tôi'' khi bớc
vào chỗ ngồi lạ lùng ntn ?
-hs đọc thầm
- Bớc vào lớp ->1 mùi
h-ơng…,cái gì cũng mới lạ và hay hay Nhìn chỗ ngồi của mình thật kĩ rồi tự lạm nhận
đó là chỗ của riêng mình sau
đó nhìn ngời bạn mới cha quen mà đã thấy quyến luyến
d Tâm trạng và cảm giác của nhân vật ''tôi'' khi ngồi vào chỗ của mình và
đón nhận giờ học
đầu tiên
?Đó là cảm giác ntn?
?Em có nhận xét gì về tác
động của môi trờng học đối -hs nêu
-Dễ chịu vì ở trong môi trờng sạch sẽ -Có cảm giác gần
Trang 7với ngời học? gũi thân thiện
->là t/c trong sáng thiết tha
Câu hỏi thảo luận nhóm :
N1: Tại sao ở phần cuối truyện
tác giả đa hình ảnh '' con chim
liệng bay cao '' có ý nghĩa gì
?
N2: Dòng chữ '' Tôi đi học '' kết
thúc truyện có ý nghĩa gì ?
gọi h/s các nhóm thảo luận và
trình bày
G bổ sung , sửa chữa và chốt lại
vấn đề đã nêu
Hs tự do thảo lụân theo nhóm
N1 : Hình ảnh '' một con chim non liệng đến '' có ý
nghĩa tợng trng sự nuối tiếc quãng đời tuổi thơ tự do nô đùa , thả diều đã chấm dứt để bớc vào giai đoạn mới đó là làm học sinh , đợc đến trờng , đợc học hành , đợc làm quen với thầy cô , bạn bè sống trong một môi trờng có sự quản lí chặt chẽ hơn
N2 : Cách kết thúc truyện rất tự nhiên và bất ngờ
Dòng chữ '' Tôi đi học '' nh mở ra một thế giới , một khoảng không gian mới , một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ Dòng chữ chậm chạp , nguệch ngoạc đầu tiên trên trang giấy trắng tinh là niềm tự hào , khao khát trong tuổi thơ của con ngời và dòng chữ cũng thể hiện rõ chủ đề của truyện ngắn này
? Em có cảm nhận gì về thái độ
cử chỉ của những ngời lớn ( ông
đốc, thầy giáo đón nhận học trò
mới , các bậc phụ huynh ) đối
với các em bé lần đầu đi học ?
- Các phụ huynh đều chuẩn bị chu đáo cho con em trong buổi tựu trờng đầu tiên , đều trân trọng tham dự buổi lễ này Có lẽ các vị cũng đang
lo lắng hồi hộp cùng con em mình
- Ông đốc là hình ảnh ngời thầy , ngời lãnh đạo nhà trờng rất từ tốn , hiền hậu bao dung
đối với h/s
- Thầy giáo trẻ với gơng mặt tơi cời đón h/s vào lớp cũng là một ngời vui tính thơng yêu h/s
2 Thái độ , cử chỉ của ngời lớn đối với các em
-Tất cả đều dành sự quan tâm lớn nhất
đến các em
G: Những h/ả về ngời lớn cho thấy trách nhiệm , tấm lòng của nhà trờng , gia đình đối với các em h/s Đây thực sự là những dấu ấn tốt đẹp , những kỉ niệm trong sáng , ấm
áp không thể phai nhoà trong kí ức tuổi thơ , giúp các em tự tin , vững vàng hơn Đó còn là môi trờng giáo dục ấm áp , nơi nuôi dỡng tâm hồn trí tuệ và tình cảm của những thế hệ tơng lai của đất nớc
? Hãy tìm và phân tích những
h/ả so sánh đợc nhà văn sử
dụng trong truyện ngắn này ?
'' Tôi quên thế nào đợc '' '' ý nghĩ ấy thoáng qua '' '' Họ nh con chim con '' Đây là những so sánh
III/Tổng kết
Trang 8giàu h/ả , giàu sức gợi cảm ddợc gắn với những cảnh sắc thiên nhiên tơi sáng ; trữ tình Những so sánh này góp phần diễn tả cụ thể , rõ ràng những cảm giác , ý nghĩ của nhân vật ''tôi'' trong buổi đầu tien đi học , góp phần tạo nên chất thơ mang mác và cảm giác nhẹ nhàng êm dịu cho truyện ngắn
? Nhận xét về đặc sắc nghệ
thuật và sức cuốn hút của tác
phẩm ?
Đặc sắc nghệ thuật :+ Truyện ngắn đợc bố cục theo dòng hồi tởng , cảm nghĩ của nhân vật ''tôi'' theo trình tự thời gian của buổi tựu trờng
+ Sự kết hợp hài hoà giữa kể , miêu tả với bộc lộ cảm xúc , tâm trạng
* Các so sánh trên xuất hiện ở các thời điểm khác nhau để diễn tả tâm trạng, cảm xúc của nhân vật tôi Đây là cách so sánh giàu hình ảnh, giàu sức gợi cảm đợc gắn vơí những cảnh sắc thiên nhiên tơi sáng giàu chất trữ tình Nhờ các so sánh này mà ý nghĩa và cảm giác của nhân vật đợc ngời đọc cảm nhận cụ thể, rõ ràng hơn Đó chính
là chất trữ tình trong truyện.
?Nêu khái quát nội dung ý
Gọi h/s đọc ghi nhớ SGK / 9 h/s đọc ghi nhớ SGK / 9 Ghi nhớ sgk T9
4/Củng cố:
? Yêu cầu h/s làm bài tập 1
( Nhóm 1 )
? Viết bài văn ngắn ghi lại ấn tợng của em trong buổi khai giảng lần đầu tiên ? ( Nhóm 2 )
?Em hãy hát một bài hát về mái trờng?
5/Dặn dò:
-Tập hát bài Mái trờng Thanh Lơng
- Học bài theo nội dung phần ghi nhớ - Soạn bài : '' Trong lòng mẹ ''
- Đọc trớc bài Tiếng Việt : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
Ngày soạn : 17/82009 Ngày giảng :19/8/2009
Trang 9Tiết : 3
Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
A.Mục tiêu cần đạt
Giúp h/s : - Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Thông qua bài học , rèn luyện t duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng , về phạm vi nghĩa rộng và hẹp
B chuẩn bị
G: Giáo án , bảng phụ
H: Đọc và xem phần tìm hiểu bài
c Tiến trình tổ chức các hoạt động
1 ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ
ở lớp 7 các em đã học về từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa Em hãy nhắc lại một số ví dụ về từ
đồng nghĩa , từ trái nghĩa ?
3 Bài mới
1 Giới thiệu bài:
ở lớp 8 , chúng ta sẽ nói về mối quan hệ khác về nghĩa của từ ngữ , đó là mối quan hệ bao hàm , hay nói một cách khác đó là phạm vi khái quát của nghĩa từ ngữ Nghĩa của từ có tính chất khái quát nhng trong một ngôn ngữ , phạm vi khái quát nghĩa của từ không giống nhau Có những từ có phạm vi khái quát rộng , có những từ có phạm vi khái quát hẹp hơn Chúng ta sẽ tìm hoỷi bài học hôm nay để rõ hơn
Hoạt động 1 : Hình thành
khái niệm từ ngữ nghĩa rộng ,
từ ngữ nghĩa hẹp
G treo bảng phụ ghi sẵn sơ đồ
trong SGK / 10
?Hãy giải nghĩa các từ?
? Nghĩa của từ động vật rộng
hơn hay hẹp hơn nghĩa của từ
thú , chim , cá Tại sao ?
Hs quan sát sơ đồ
Động vật
Thú Chim Cá
Voi, Hơu Tu Hú, Sáo Cá rô
- Từ Động vật có nghĩa rộng hơn cá từ thú, chim, cá.
- Nghĩa của các từ: Thú, Chim, Cá rộng hơn nghĩa của các từ: voi, Hơu, Tu hú, Sáo,
I Từ ngữ nghĩa rộng , từ ngữ nghĩa hẹp
Trang 10? Nghĩa của từ thú rộng hay
hẹp hơn nghĩa của từ '' voi ,
h-ơu '' Từ chim rộng hay hẹp
hơn nghĩa của từ '' tu hú , sáo
'' Từ cá rộng hay hẹp hơn
nghĩa của từ '' cá rô , cá thu ''
Vì sao ?
? Các từ '' thú , chim , cá ''
rộng hơn nghĩa của những từ
nào ? Đồng thời hẹp hơn
nghĩa của những từ nào ?
Cá rô.
Thú Voi
Hơu
Cá rô
Cá thu
Tu hú
Sáo
Cá
Chim Động vật
G : Nh vậy từ '' động vật '' là
từ có nghĩa rộng Từ '' voi ,
h-ơu , tu hú , sáo '' là từ có
nghĩa hẹp
? Vậy em hiểu thế nào là một
từ ngữ có nghĩa rộng và nghĩa
hẹp ?
-hs nêu
- Một từ ngữ có nghĩa rộng khi phạm
vi nnghĩa của nó bao hàm phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
- Một từ có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa đợc bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
- Một từ ngữ có nghĩa rộng…
- Một từ có nghĩa hẹp…
? Một từ ngữ có thể vừa có
nghĩa rộng , vừa có nghĩa hẹp
đợc không ? Tại sao ?
- Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng , vừa có nghĩa hẹp vì tính chất rộng , hẹp của nghĩa từ ngữ chỉ là tơng đối
? Gọi hs đọc ghi nhớ SGK /
10 ?
Bài 1:
Gọi 2 em lên bảng lập sơ đồ
cấp độ khái quát nghĩa từ ngữ
câu a ,b
-gv sửa chữa
a Y phục
Quần áo quần dài ,quần đùi áo dài , áo sơ mi
b Vũ khí
Súng Bom súng trờng,đại bác bom bi ,ba càng