Trong ca dao, người nông dân thời xưa thường mượn H - Đọc bài 1 hình ảnh con cò để diễn tả - Con cò có những đặc điểm cuộc đời, thân phận của giống cuộc đời, phẩm chất.?. Tìm 1 số bài ca[r]
Trang 1Ngày soạn
Ngày dạy
Tiết 13. Những câu hát than thân
A.Mục tiêu cần đạt:
1.Kiến thức:
- Nắm được nội dung, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật tiêu biểu ( hình ảnh, ngôn từ) của những bài ca dao thuộc chủ đề than thân
2 Kĩ năng: Đọc diễn cảm và phân tích cảm xúc trong ca dao trữ tình
3 Thái độ: Yêu mến văn học dân gian và giữ gìn nó.
B Chuẩn bị :
Thầy : Tham khảo thêm những câu hát có nội dung trên trong ca dao
Trò : Soạn bài , trả lời các câu hỏi, một số ví dụ tương tự
c phương pháp: Đọc, phân tích, bình giảng, thảo luận nhóm
d tiến trình bài dạy:
1 ổn định
II Kiểm tra bài cũ:
? Đọc thuộc những câu ca dao thuộc chủ đề tình yêu quê hương đất nước
III Bài mới:
Trong cuộc sống làm ăn nông nghiệp nghèo khó, đằng đẵng ngày này sang ngày khác Nhiều khi cất tiếng hát lời ca than thở cũng để vơi đi phần nào nỗi buồn sầu, lo lắng
đang chất chứa trong lòng Chùm ca dao- dân ca Than thân chiếm vị trí khá đặc biệt trong ca dao trữ tình Việt Nam
Hoạt động của thầy
HDHS đọc và tiếp xúc với
văn bản
? Trong ca dao, người nông
dân thời xưa thường mượn
hình ảnh con cò để diễn tả
cuộc đời, thân phận của
Hoạt động của trò
H - Đọc lần lượt từng bài ca dao và chú thích
H - Đọc bài 1
- Con cò có những đặc điểm giống cuộc đời, phẩm chất
Nội dung cần đạt I/ Đọc, tìm hiểu văn bản
1 Đọc:
2.Chú thích:
II.Phân tích 1.Thể loại, bố cục
- Bố cục: 3 phần
2 Phân tích
a/ Bài 1
Trang 2mình Tìm 1 số bài ca dao
để chứng minh điều đó và
giải thích vì sao?
? Bài ca dao có nội dung gì?
? Cuộc đời lận đận, vất vả
của cò được diễn tả ntn?
Tìm những từ ngữ, hình ảnh
diễn tả?
- Con cò trong bài ca dao là
biểu tượng chân thực và xúc
động cho hình ảnh và cuộc
đời vất vả, gian khổ của
người nông dân trong xã hội
cũ
? Ngoài nội dung than thân,
bài ca này còn phản ánh nội
dung gì?Từ ngữ nào diễn
tả?
? Từ nào được nhắc lại
nhiều lần? Tác dụng?
người nông dân chịu khó, vất vả lặn lội kiếm sống “trời mưa con cò kiếm ăn” “cái
cò lặn lội ”
- Mượn hình ảnh con cò để nói lên cuộc đời long đong, lận đận, cay đắng của người nông dân trong xã hội phong kiến
- 2 câu thơ đầu
Từ láy: lận đận > gợi cảm
sự trắc trở, khó khăn Thành ngữ: lên thác xuống ghềnh càng tô đậm thêm sự vất vả
“Thân cò” > cô đơn, lẻ loi, khổ sở
> một tiếng than thân đầy lệ
và nhiều ai oán > tất cả
khắc hoạ những hoàn cảnh ngang trái mà cò gặp phải và
sự gieo neo, khó nhọc, cay
đắng của cò
- “Ai” - đại từ phiếm chỉ >
ám chỉ, tố cáo bọn thống trị
đã gây ra cảnh ngang trái, loạn lạc, chà đạp lên cuộc đời người nông dân
- Điệp từ “cho” như tiếng nấc, lời nguyền, đay nghiến tội ác của bọn vua quan thống trị
- 3 tính từ “đầy, cạn, gầy”
làm cho tiếng hát than thân càng não nùng ám ảnh
- Lời than thân, trách phận của người nông dân trong XH cũ đó là cuộc
đời long đong, lận đận, cay đắng của họ
- Qua đó tố cáo tội ác của bọn thống trị
Trang 3? Bài ca dao là lời của ai?
Bộc lộ cảm xúc gì?
? Em hiểu cụm từ “thương
thay” ntn?
? Hãy chỉ ra ý nghĩa của sự
lặp lại cụm từ này?
? Nghệ thuật bao trùm toàn
bài là nghệ thuật gì?
? Tìm hiểu ý nghĩa của
những hình ảnh ẩn dụ
- Bài ca dao có giá trị phản
kháng và tố cáo sâu sắc,
mạnh mẽ
? Em biết một số bài ca dao
mở đầu bằng cụm từ ‘thân
em” nào?
? Bài ca dao ấy thường nói
về ai? Về điều gì? thường
giống nhau ntn về nghệ
thuật?
? Hình ảnh so sánh có gì
đặc biệt?
? Bài ca dao cho thấy cuộc
đời người phụ nữ trong xã
hội phong kiến ntn?
H - Đọc bài 2
- Là lời người LĐ thương cho thân phận của những người khốn khổ và cũng là của chính mình trong XH cũ
- Là tiếng than biểu hiện sự thương cảm, xót xa ở mức độ cao
- Tô đậm mối thương cảm, xót xa cho cuộc đời cay đắng nhiều bề của người dân
- ẩn dụ: con tằm, lũ kiến là những thân phận nhỏ bé sống
âm thầm dưới đáy XH cũ, suốt đời nghèo khó, dù có làm lụng vất vả, lần hồi
- Hạc, cuốc: cuộc đời phiêu bạt, lận đận, thấp cổ bé họng, khổ đau oan trái, vô vọng của người lao động
H - Đọc bài ca dao
- “Thân em như giếng giữa
đàng Người thanh rửa mặt, người phàm rửa chân”
- thường nói về thân phận, nỗi khổ đau của người phụ nữ
trong XH cũ Nỗi khổ lớn nhất là thân phận bị phụ thuộc
- Trái bần: là sự nghèo khó,
đắng cay
- Trái bần trôi: số phận chìm nổi, lênh đênh, vô định
b/Bài 2
- Tiếng than về cuộc đời nghèo khó, lần hồi, tuyệt vọng, đau khổ của người lao động trong XH cũ
c/Bài 3
- Diễn tả xúc động, chân thực cuộc đời, thân phận nhỏ bé, đắng cay của người phụ nữ xưa Họ không có quyền quyết
định cuộc đời, phải lệ thuộc vào hoàn cảnh và
có thể bị nhấn chìm
Trang 4?Khái quát nội dung giá trị.
Nêu đặc điểm chung về
nghệ thuật trong các bài ca
dao trên? Nội dung các bài
ca dao trên đề cập đến điều
gì ?
Ghi các bài ca dao có chủ
đề than thân vào vở
- Nêu đặc điểm chung về nội dung và nghệ thuật 3 bài
+ Đều diễn tả cuộc đời thân phận con người trong XH cũ
Than thân và phản kháng + Thể thơ lục bát, hình ảnh so sánh truyền thống
HS đọc ghi nhớ
*Ghi nhớ:SGK
III.Luyện tập
IV Củng cố: Cho học sinh đọc phần đọc thêm trong SGK.
V.HDVN:
- Học thuộc các bài ca dao đã học, ghi nhớ
- Soạn “Những câu hát châm biếm”và sưu tầm những bài ca có nội dung châm biếm
E Rút kinh nghiệm: