GV nêu yêu cầu đọc : giọng chậm tình cảm, chú ý các từ ngữ, hình ảnh thể hiện cảm xúc của nhân vật” tôi” nhất là đoạn cuối cuộc trò chuyện với bà cô, đoạn văn tả chú bé Hồng nằm trong lò[r]
Trang 1345Ngày soạn:14/8/2011
Ngày dạy: 15/8/2011
Tiết 1-Bài 1
Văn bản: Tôi đi học
-Thanh
Tịnh-I: Mục tiêu bài học.
1-Kiến thức:- Giúp học sinh cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời, học sinh thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
2-Tư tưởng:- Qua bài giáo dục học sinh có những tình cảm trong sáng khi
hồi ức về tuổi thơ của mình, đặc biệt là ngày đầu tiên tới trường, học hỏi cách viết truyện ngắn của Thanh Tịnh
3-Kĩ năng:- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm, phát hiện và phân tích tâm trạng
nhân vật “tôi”, liên tưởng đến buổi tựu trường đầu tiên của bản thân
II:Cỏc kỹ năng cơ bản được giỏo dục:
-Suy nghĩ sỏng tạo:Phõn tớch,bỡnh luận về những cảm xỳc của nhõn vật chớnh trong ngày đầu tiờn đi học
-Xỏc định giỏ trị bản thõn:tr õn trọng kỉ niệm,sống cú trỏch nhiệm với bản thõn -Giao tiếp trao đổi,trỡnh bày suy nghĩ/ ý tưởng,cảm nhận của bản thõn về giỏ trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
III:Cỏc phương phỏp /kĩ thuật dạy học
- Động nóo:tỡm hiểu những chi tiết thể hiện cảm xỳc của nhõn vật chớnh trong ngày đầu đi học
-Thảo luận nhúm,trỡnh bày trong 1 phỳt về giỏ trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
-Viết sỏng tạo:cảm nghĩ ngày đầu tiờn của cỏ nhõn
IV: Chuẩn bị:
- Giáo viên: Soạn giáo án,đọc tư liệu tham khảo
- Học sinh: Ôn lại một số bài văn bản nhật dụng ở chương trình Ngữ văn 7.Soạn bài trước ở nhà
V:Tiến trình dạy học:
1-ổn định tổ chức:
2: Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sách vở của HS
3-Bài mới:
Trong cuộc đời mỗi con người, những kỉ niệm của tuổi học trò thường được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỉ niệm về buổi đến trường đầu tiên Tiết học đầu tiên của năm học mới này, cô và các em sẽ tìm hiểu một truyện ngắn rất hay của nhà văn Thanh Tịnh Truyện ngắn " Tôi đi học " Thanh Tịnh đã diễn tả những kỉ niệm mơn man, bâng khuâng của một thời thơ ấy
Trang 2?Em hóy nờu hiểu biết của em về tỏc giả
Thanh Tịnh?
?Văn bản “Tôi đi học” của Thanh Tịnh được
in trong tập nào?
-Yờu cầu đọc giọng chậm, hơi buồn lắng
sõu, chỳ ý những cõu núi của nhõn vật “
Tụi” của nhõn vật “người Mẹ” nhõn vật
“ụng Đốc” cần đọc với giọng phự hợp
- GV đọc mẫu 1 đoạn
-Gọi học sinh đọc-nhận xột
? Bất giác có nghĩa là gì?
? Lạm nhận có phải là nhận bừa nhận vơ
không?
? Lớp 5 ở dây có phải là lớp năm em học
cách đây 3 năm?
?Văn bản “Tôi đi học” của Thanh Tịnh được
viết theo thể loại nào?Vỡ sao?
-Văn bản biểu cảm,thể hiện cảm xỳc tõm
trạng
?Phương thức biểu đạt chính của văn bản
này là gì
-Kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả với biểu
cảm
?Dựa vào cảm xỳc và tõm trạng của nhõn
vật em cú thể chia VB làm mấy đoạn ? ý
mỗi đoạn là gỡ ?
- Đoạn 1:Tâm trạng của nhân vật tôi trong
buổi tựu trường đầu tiên:
- Đoạn 2: Tâm trạng,cảm giác của nhân vật
“tôi”trên con đường cùng mẹ đến trường
- Đoạn 3: Tâm trạng,cảm giác của nhân vật
“tôi” khi nhìn ngôi trường,các bạn,mọi
người
- Đoạn 4:Tâm trạng, cảm giác của nhân vật
“tôi”khi nghe gọi tên rời tay mẹ
- Đoạn 5: Khi ngồi vào chỗ và đón nhận tiết
học
I Đọc và tỡm hiểu chung.
1-Tác giả-Tỏc phẩm
-Thanh Tịnh(1911-1988) tại Hà Nội
cú tờn khai sinh là Trần Văn Ninh lờn
6 tuổi đổi thành Trần Thanh Tịnh.Thanh Tịnh học Tiểu học và trung học ở Huế.Từ năm 1933 làm hướng dẫn viờn du lịch rồi vào nghề dạy học.Đõy là thời điểm ụng bắt đầu sỏng tỏc văn chương
Trong sự nghiệp của mỡnh ụng sỏng tỏc nhiều lĩnh vực:truyện ngắn ,truyện dài,thơ ,ca bỳt kớ văn học
-Tỏc phẩm : in trong tập Quờ mẹ xuất bản 1941
2.Đọc -tỡm hiểu từ khú.sgk
Học sinh đọc văn bản
3-Thể loại
4-Bố cục:5 đoạn
Trang 34.Củng cố
?nêu những nét chính về nhà văn Thanh Tịnh và văn bản “Tôi đi học” của
ông
?Em hãy kể một lỉ niệm đẹp về buổi tựu trường đầu tiên của bản thân
5.Hướng dẫn học bài.
- Học lại bài cũ, kể tóm tắt lại văn bản
-Soạn tiếp phần còn lại của văn bản( Tâm trạng của nhân vật tôi theo những dòng hồi tưởng về buổi tựu trường đầu tiên)
ọc
? Em hãy cho biết nhân vật chính của văn
bản này là ai?
- Nhân vật " Tôi "
? Vì sao em biết đó là nhân vật chính?
? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?
? Nỗi nhớ buổi tựu trường được khơi nguồn
từ thời điểm nào?
? Em có nhận xét gì về thời điểm ấy?
? Cảnh thiên nhiên, cảnh sinh hoạt hiện lên
như thế nào?
?Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ lại
những kỉ niệm cũ như thế nào?
? Những từ đó thuộc từ loại gì? tác dụng của
những từ loại đó?
- Từ láy diễn tả cảm xúc, góp phần rút ngắn
khoảng cách thời gian giữa hiện tại và quá
khứ
II.Đọc –tỡm hiờủ văn bản
1.Tâm trạng của nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên:
a-Khơi nguồn nỗi nhớ.
-Thời điểm: Cuối thu -Cảnh thiên nhiên: Lá ngoài đường rụng nhiều, mây bàng bạc
-Cảnh sinh hoạt: Mấy em nhỏ cùng
mẹ tới trường
Thời điểm khai giảng hàng năm -Tâm trạng: Náo nức; mơn man; tưng bừng; rộn rã
Cảm xúc chân thực, cụ thể góp phần rút ngắn khoảng cách thời gian giữa quá khứ và hiện tại
Trang 4Ngày soạn:15/8/2011
Ngày dạy:16/8/2011
Tiết 2
Văn bản: Tôi đi học (Tiếp)
-Thanh
Tịnh-I-Mục tiêu bài học:
1-Kiến thức:
- Giúp học sinh cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật
“tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời, học sinh thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
2-Tư tưởng:
- Qua bài giáo dục học sinh có những tình cảm trong sáng khi hồi ức về tuổi thơ của mình, đặc biệt là ngày đầu tiên tới trường, học hỏi cách viết truyện ngắn của Thanh Tịnh
3-Kĩ năng:
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm, phát hiện và phân tích tâm trạng nhân vật “tôi”, liên tưởng đến buổi tựu trường đầu tiên của bản thân
II:Cỏc kỹ năng cơ bản được giỏo dục:
-Suy nghĩ sỏng tạo:Phõn tớch,bỡnh luận về những cảm xỳc của nhõn vật chớnh trong ngày đầu tiờn đi học
-Xỏc định giỏ trị bản thõn:tr õn trọng kỉ niệm,sống cú trỏch nhiệm với bản thõn -Giao tiếp trao đổi,trỡnh bày suy nghĩ/ ý tưởng,cảm nhận của bản thõn về giỏ trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
III:Cỏc phương phỏp /kĩ thuật dạy học
- Động nóo:tỡm hiểu những chi tiết thể hiện cảm xỳc của nhõn vật chớnh trong ngày đầu đi học
-Thảo luận nhúm,trỡnh bày trong 1 phỳt về giỏ trị nội dung và nghệ thuật của văn bản
-Viết sỏng tạo:cảm nghĩ ngày đầu tiờn của cỏ nhõn
IV Chuẩn bị:
- Giáo viên:Soạn giáo án, đọc tài liệu tham khảo, bảng phụ ghi câu hỏi bài tập củng cố
- Học sinh: Học bài cũ, soạn trước bài mới
V.Tiến trình bài dạy.
1- ổn định tổ chức :
2- Kiểm tra bài cũ:
? Em hãy trình bày những hiểu biết của em về nhà văn Thanh Tịnh và tác phẩm “ Tôi đi học”
Trang 5?Hãy phân tích diễn bến tâm trạng của nhân vật “ Tôi”-Tôi đi học,khi cùng
mẹ đi đến trường
Giáo viên nhận xét, cho điểm
3-Bài mới:
9'
10'
?Vậy trên con đường cùng mẹ đến
trường, nhân vật tôi có tâm trạng như
thế nào?
?Khi nhớ về những kỉ niệm buổỉ tựu
trường đầu tiên những cảm xúc của
mình được tác giả miêu tả như thế
nào?
? Những hình ảnh, chi tiết nào trong
văn bản cho ta biết được tâm trạng của
chú bé khi cùng mẹ tới trường
?Khi kể truyện trong đoạn văn này tác
giả sử dụng nghệ thuật gì?
-So sỏnh:trường như cỏi đỡnh làng
?Khi đã cùng mẹ đến trước trường làng
Mĩ Lí nhân vật tôi đã nhìn thấy cảnh
tượng gì?Tâm trạng ra sao?
? Khi nghe thấy tiếng trống và khi
nghe đến tên mình nhân vật tôi đã có
tâm trạng gì?
II Đọc –tỡm hiểu văn bản.(Tiếp )
b-Tâm trạng của nhân vật tôi khi cùng
mẹ trên đường tới trường.
- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn
- Cẩn thận, nâng niu mấy quyển vỡ, lúng túng muốn thử sức, muốn khẳng định mình khi xin mẹ cầm bút, thước
- “Những cảm giác trong sáng ấy lại nảy nở,bầu trời quang đãng”
- “Buổi mai hôm ấy ,Mẹ tôi lắm tay tôi ,Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần,có sự thay đổi lớn :hôm nay tôi đi học”
- “Tôi có ý nghĩ ,lướt ngang trên ngọn núi .”
Cách kể truyên nhẹ nhàng , miêu tả những cảm giác bằng những lời văn giàu chất thơ , hình ảnh so sánh đầy thơ mộng cho thấy sự thay đổi lớn trong “tôi”
c-Tâm trạng và cảm giác của nhân vật tôi khi trên sân trường và khi nghe thấy tên mình.
-Sân trường dày đặc những người Người nào quần áo cũng sạch sẽ gương mặt vui tươi sáng sủa nảy sinh cảm giác mới “đâm
ra lo sợ vẩn vơ, bỡ ngỡ đứng nép bên người thân ,thêm vụng và ước ao thầm được như những người học trò cũ ”
-Tiếng trống trường vang lên đã làm “vang dội cả lòng”cảm thấy mình chơ vơ , vụng
về lúng túng không phải là một cậu bé yếu đuối (Cảm
Trang 6?Vì sao nhân vật tôi lại bất giác dúi
đầu vào lòng mẹ nức nở khóc khi sắp
vào lớp
-Vỡ lo sợ do phải tỏch rời mẹ để bước
vào mụi trường hoàn toàn mới,khúc vỡ
sung sướng lần đầu được tự học
? Qua tìm hiểu trên em thấy nhân vật
tôi là một cậu bé như thế nào? Cậu có
phải là người yếu đuối không?
? Nhân vật tôi khi bước vào chỗ ngồi
có tâm trạng như thế nào?
-Thấy làm lạ vỡ chưa bao giờ xa mẹ
như lần này
?Vỡ sao lại thấy lạ?
? Hình ảnh một con chim liệng đến
đứng trên bậc cửa sổ hót mấy tiếng rụt
rè rồi vỗ cánh bay đi núi lờn điều gỡ?
-một chỳt buồn khi từ gió tuổi thơ
-Bắt đầu trưởng thành trong sự nhận
thức và việc học hành của bản thõn
-Yờu thiờn nhiờn ,yờu tuổi thơ ,yờu sự
học hành để trưởng thành
? Dòng chữ tôi đi học kết thúc truyện
có ý nghĩa gì?
? Em có nhận xét gì về thái độ cử chỉ
của những người lớn (Ông đốc;thầy
giáo;phụ huynh )đối với các em lần
đầu tiên đi học
? Qua hình ảnh,cử chỉ và tấm lòng của
người lớn đối với các em nhỏ em cảm
nhận được gì?
giác nhất thời) Dùng lối so sánh , từ ngữ miêu tả tâm trạng chính xác cảm xúc của nhân vật
d-Tâm trạng của nhân vật tôi khi ngồi vào trong lớp học.
-Nhìn cái gì cũng thấy mới,thấy hay hay, cảm giác lạm nhận (Nhận bừa)-Chỗ ngồi kia là của riêng mình, nhìn bạn mới quen
mà thấy quyến luyến
-Hình ảnh có ý nghĩa tượng trưng gợi sự luối tiếc những ngày trẻ thơ chơi bời tự do
đã chấm dứt để bước vào giai đoạn mới của cuộc đời-Làm học sinh
-Cách kết thúc truyện tự nhiên bất ngờ Dòng chữ “Tôi đi học” vừa khép lại bài văn và mở ra một thế giới mới Dòng chữ gợi cho ta hồi nhớ lại buổi thiếu thời, thể hiện chủ đề truyện
2 Thái độ, tình cảm của người lớn:
-Ông đốc: Từ tốn, bao dung
-Thầy giáo trẻ: Vui tính, giàu tình yêu thương
-Phụ huynh: Chu đáo, trân trọng ngày khai trường
Trang 7?Tỏc giả đó sử dụng biện phỏt nghệ
thuật gỡ?
?Nội dung chớnh của văn bản là gỡ?
? Em hãy kể lại những kỉ niệm ngày
đầu tiên đến trường của bản thân?
? Hãy nêu những cảm xúc của em khi
đi tới trường trong ngày đầu tiên đó?
Trách nhiệm, tấm lòng của gia đình nhà trường đối với thế hệ trẻ tương lai
III.Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Miêu tả tinh tế, chân thật diễn biến tâm trạng của ngày đầu tiên đi học
- Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh so sánh độc đáo ghi lại dòng liên tưởng, hồi tưởng của nhân vật tôi
- Giọng điệu trữ tình trong sáng
2 Nội dung:
Buổi tựu trường đầu tiêu sẽ mãi không thể nào quên trong kí ức của nhà văn Thanh Tịnh
*Ghi nhớ.SGK tr9
-Học sinh đọc ghi nhớ
IV.Luyện tập.
-Học sinh kể những kỉ niệm tiêu biểu nhất -Học sinh nêu cảm xúc
4.Củng cố:
1.Giáo viên treo bảng phụ có câu hỏi trắc nghiệm lên bảng Gọi học sinh lên bảng làm bài
? Văn bản tôi đi học có sự kết hợp của những phương tức biểu đạt nào?
A-Tự sự C.Biểu cảm
B.Miêu tả D.Cả A,B,C
2.Hãy phân tích tâm trạng của nhân vật tôi trong văn bản “Tôi đi học” khi cùng mẹ tới trường
5.Hướng dẫn học:
- Học lại bài cũ
- Làm bài tập phần luyện tập
- Soạn trước bài “Trong lòng mẹ”qua hệ thống câu hỏi phần :Đọc-Hiểu văn bản
Trang 8Ngày soạn: 19/8/2011
Ngày dạy :20/8/2011
Tiết 3: CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ
I.Mục tiờu bài học:
1)Kiến thức :
- Phân biệt được các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
2)Kĩ năng :
- Biết vận dụng hiểu biết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vào đọc – hiểu và tạo lập văn bản
3 Thái độ
-Giáo dục HS ý thức tự học, tự rèn để hiểu nghĩa của từ
II.Cỏc kĩ năng cơ bản được giỏo dục :
-Ra quyết định :nhận ra và biết sử dụng đỳng nghĩa/trường nghĩa theo mục đớch giao tiếp cụ thể
III.Cỏc phương phỏp /kĩ thuật dạy học :
-Phõn tớch cỏc tỡnh huống để hiểu cấp độ khỏi quỏt nghĩa,trường từ vựng của từ tiếng việt
-Động nóo :suy nghĩ ,phõn tớch cỏc vớ dụ để rỳt ra những bài học thiết thực về sử dụng đỳng nghĩa,trường từ vựng
-Thực hành cú hướng dẫn :tỡm nghĩa khỏi quỏt của từ hoặc xỏc lập cỏc trường từ vựng đơn giản
IV Phương pháp :
- Gợi tìm, thảo luận, trực quan
V.Tiến trình dạy học :
1 OÅn định lớp : Kiểm diện học sinh
2 Kiểm tra bài cũ :
3 Bài mới :
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt
GV cho HS quan sát sơ đồ trong SGK
? Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn hay
hẹp hơn các từ “thú,cá, chim”
?Vì sao
-GV: Nghĩa của từ “động vật” bao hàm
cả phạm vi nghĩa của các từ “thú chim
cá”
I.Từ ngữ nghĩa rộng,từ ngữ nghĩa hẹp :
a Quan sát sơ đồ:
b. Nhận xét:
Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn nghĩa của các từ “thú chim cá” vì: Từ
“động vật” chỉ chung cho tất cả các sinh vật có cảm giác và tự vận động
được: người, thú,chim, sâu
Trang 9? Nghĩa của từ “thú” rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ “voi hươu”
?Vì sao
-GV: Nghĩa của từ “thú” bao hàm cả
phạm vi nghĩa của các từ “voi, hươu”
? Nghĩa của từ “cá” rộng hay hẹp hơn
nghĩa của từ “cá thu, cá rô”?Vì sao
? Nghĩa của từ “chim” rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của từ “tu hú, sáo”?Vì sao
? Nghĩa của các từ “thú, chim, cá” rộng
hơn nghĩa của các từ nào và đồng thời
hẹp hơn nghĩa của các từ nào
?Qua phần tìm hiểu trên em hiểu thế nào
là một từ có nghĩa rộng và một từ có
nghĩa hẹp?
-HS đọc ghi nhớ:SGK
? Một từ có thể vừa có đồng thời nghĩa
rộng và có nghĩa hẹp được không? Vì
sao ?
?Em hãy lấy một từ ngữ vừa có nghĩa
rộng và nghĩa hẹp?
VD:Từ mỏy bay cú nghĩa rộng khi so
với:mỏy bay trực thăng,mỏy bay phản
lực,mỏy bay cường kớch,mỏy bay tiờm
kớch,mỏy bay khụng người lỏi…nhưng
từ mỏy bay được hiểu theo nghĩa hẹp khi
so với từ mỏy
? HS lập sơ đồ, có thể theo mẫu bài học
hoặc HS tự sáng tạo?
-Nghĩa của từ “thú” rộng hơn nghĩa của các từ “voi, hươu” vì từ “thú” có nghĩa khái quát , bao hàm tất cả các động vật
có xương sống bậc cao , có lông mao,tuyến vú, nuôi con bằng sữa … -Rộng hơn vì : Phạm vi nghĩa của từ
“cá” bao hàm nghĩa các từ “cá rô,cá thu”
-Rộng hơn vì : Phạm vi nghĩa của từ
“chim” bao hàm nghĩa các từ “tu hú, sáo”
-Nghĩa của từ “thú, chim, cá” rộng hơn nghĩa của các từ “voi, hươu, tu hú,sáo, cá rô,cá thu” đồng thời hẹp hơn nghĩa
từ “động vật”
2 Ghi nhớ: SGK
II.Luyện tập:
1 Bài tập 1:
Lập sơ đồ:
a) Y phục Quần Áo
Quần đựi, quần dài Áo dài, ỏo sơ mi
b)
Vũ khí
súng bom
Trang 10? HS thảo luận 1 nhóm làm một câu?
?Cho 4 nhóm lên bảng ghi những từ ngữ
có nghĩa hẹp của các từ ở BT3 trong thời
gian 3 phút? ( Câu a, b, c, d)
Làm ở nhà
s.trường; đại bác b.ba càng; b.bi
2. Bài Tập 2:
a Chất đốt
b Nghệ thuật
c Thức ăn
d Nhìn
e Đánh
3 Bài tập 3:
a Xe cộ: Xe đạp, xe máy, xe hơi
b Kim loại: Sắt, đồng, nhôm
c: Hoa quả: Chanh, cam
d họ hàng: họ nội; họ ngoại…
e Mang: Xách, khiêng, gánh
4 Bài tập 4:
-Tỡm từ khụng thuộc phạm vi nghĩa của mỗi nhúm:
a- Thuốc lào b- Thủ quỹ c- Bỳt điện d- Hoa tai
5 Bài tập 5:
- Động từ nghĩa rộng: Khóc
- Động từ nghĩa hẹp: Nức nở, sụt sùi
Hướng dẫn tự học:
Tìm các từ ngữ thuộc cùng một phạm
vi nghĩa trong một bài trong SGK Sinh học (hoặc Vật lí, Hoá học, ) Lập sơ
đồ thể hiện cấp độ khái quát về nghĩa của các từ ngữ đó
4) Củng cố:
- Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng, nghĩa hẹp?
5) Dặn dũ:Học bài-Làm bài tập 3,5-Chuẩn bị bài mới