Giúp h/s: - Cảm nhận được niềm vui của HCM trong những ngày sống gian khổ ở Pác Bó, qua đó ta thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Bác, vừa là một chiến sĩ say mê cách mạng, vừa là một “ khách l[r]
Trang 1Ngày soạn: 01/ 02/ 2009
Tuần: 22
Tiết: 81
Bài 20: Văn bản
TỨC CẢNH PÁC BÓ
Hồ Chủ Tịch
A Mục tiêu.
Giúp h/s:
- Cảm nhận được niềm vui của HCM trong những ngày sống gian khổ ở Pác Bó, qua đó ta thấy được vẻ đẹp tâm hồn của Bác, vừa là một chiến sĩ say mê cách mạng, vừa
là một “ khách lâm tuyền” ung dung sống hoà nhịp với thiên nhiên
- Hiểu được giá trị NT độc đáo của bài thơ
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm, phân tích thơ tứ tuyệt Đường luật
B Chuẩn bị:
- GV: Giáo án, SGK
- HS: Trả lời câu hỏi SGK
C Lên lớp.
I Ổn định tổ chức:
II Kiểm tra bài cũ: 3’
- Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ “Khi con tu hú” Âm thanh tiếng chim tu hú
mở đoạn và kết thúc có gì giống, khác nhau? Vì sao?
- Điền cụm từ thích hợp nhất để hoàn thành câu nhận xét về cảnh mùa hè được miêu tả trong 6 câu thơ đầu của bài thơ:
“Bằng tưởng tượng, nhà thơ đã khắc hoạ sinh động một bức tranh mùa hè…”
A Tràn ngập âm thanh C Ảm đạm, ủ ê
B Có màu sắc tươi sáng D Náo nức âm thanh và rực rỡ sắc màu
III Bài mới.
1 Giới thiệu bài 1’
Ở lớp 7 các em đã được học hai bài thơ rất hay của Bác Hồ Hãy nhớ lại tên bài, hoàn cảnh sáng tác của hai bài thơ đó -> Dẫn vào bài: Đó là những bài thơ nổi tiếng của HCM viết trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp ở Việt Bắc Hôm nay chúng ta rất vinh dự gặp lại hình ảnh Bác ở suối Lênin, hang Pác Bó (huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng) vào mùa xuân 1941, qua bài thơ tứ tuyệt Đường Luật “Tức cảnh Pác Bó”
2 Tiến trình bài dạy 36’
Thời
10’ Hoạt động 1: Hướng dẫn
đọc, chú thích, bố cục.
- GV nêu yêu cầu đọc:
giọng vui tươi, hóm hỉnh,
I Đọc, chú thích, bố cục.
Trang 2thoải mái, chú ý ngắt nhịp
đúng (câu 2 và 3)
? Gọi h/s đọc bài thơ?
? Nhắc lại những nét chính
về tác giả HCM?
? Bài thơ ra đời trong hoàn
cảnh nào?
? Yêu cầu hs/ hỏi - đáp chú
thích: 1, 2 em hiểu “chông
chênh” nghĩa là gì?
? Bài thơ viết theo thể thơ
nào? Nêu hiểu biết của em
về thể thơ này?
? Cảm nhận của em sau khi
đọc xong bài thơ?
- HS đọc
- HCM (1890-1969), quê ở xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An
Là một vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân VN và CMVN
Là danh nhân văn hoá thế giới, là nhà thơ lớn của dân tộc
- Tháng 2 năm 1941, sau 30 năm bôn ba ở nước ngoài, Bác trở về Tổ quốc trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước…
- Hs hỏi - đáp chú thích dựa vào SGK
“Chông chênh”: là từ láy tượng hình: không vững chắc,
dễ nghiêng đổ
- Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật Một bài thơ gồm
4 câu, mỗi câu 7 tiếng, cách ngắt nhịp 4/3
- HS nêu cảm nhận của mình
có thể về giọng điệu bài thơ hoặc tâm trạng của nhân vật trữ tình
1 Đọc.
2 Chú thích.
a) Tác giả:
b) Tác phẩm:
c) Từ ngữ chú thích:
18’ Hoạt động 2: Hướng dẫn
h/s tìm hiểu văn bản.
? Gọi h/s đọc câu thơ 1 Chú
ý cách ngắt nhịp 4/3?
? Nhận xét gì về giọng điệu,
cách ngắt nhịp của câu thơ?
Tác dụng của cách ngắt
nhịp này?
- HS đọc lại câu thơ 1
- Giọng điệu tự nhiên, thoải mái Cách ngắt nhịp 4/3 tạo thành hai vế đối nhau: sáng ra
- tối vào
+ Đối thời gian: sáng / tối
+ Đối không gian: suối/ hang
+ Đối hoạt động: ra / vào
=> Diễn tả hoạt động đều
II Đọc – hiểu văn bản.
Câu 1: NT đối: sáng
ra/ tối vào
Trang 3? Em hiểu ntn về hành động
ra suối, vào hang của người
cách mạng HCM?
? Qua câu thơ giúp em hiểu
gì về cuộc sống của Bác khi
ở Pác Bó?
- GV: Câu thơ thể hiện tinh
thần vui khoẻ, lạc quan của
Bác Thực ra hoàn cảnh
sống của Bác vô cùng gian
khổ, thiếu thốn, “Hang đá
lạnh buốt Những khi trời
mưa to, rắn rết chui cả vào
chỗ nằm Có buổi sáng, Bác
thức dậy thấy một con rắn
lớn nằm khoanh tròn ngay
cạnh Người… Bác sốt rét
luôn…” (Hồi kí Võ Nguyên
Giáp - Những năm tháng
không thể nào quên)
? Gọi h/s đọc câu thơ 2?
? Em hiểu “cháo bẹ, rau
măng” ở đây ntn? Qua đó
em hiểu thêm gì về cuộc
sống của Bác?
? Em hiểu ntn về cụm từ
“vẫn sẵn sàng”?
đặn, nhịp nhàng trở thành nề nếp của con người Đó là cuộc sống bí mật nhưng vẫn giữ được quy củ, nề nếp
- “Ra suối” tức là ra nơi làm việc bình thường bên bờ suối
“Vào hang” vào nơi nghỉ ngơi, sinh hoạt sau một ngày làm việc
- Cuộc sống chan hòa với thiên nhiên, ung dung làm chủ tình cảm
- HS nghe
- HS đọc
- Cháo bẹ: cháo ngô
Rau măng: là măng rừng
=> Cháo ngô và măng rừng là những thứ luôn sẵn có trong bữa ăn của Bác ở Pác Bó
=> Cuộc sống đạm bạc, kham khổ
- Có thể hiểu ăn cháo bẹ, rau măng rất khổ nhưng tinh thần Bác vẫn sẵn sàng Hiểu như vậy không sai nhưng không phù hợp với tinh thần chung, giọng điệu chung (đùa vui, thoải mái) của bài thơ
=> Cuộc sống chan hòa với thiên nhiên…
Câu 2: Cháo bẹ, rau
măng => cuộc sống đạm bạc, kham khổ
Trang 4- GV: Câu thơ toát lên một
sự yên tâm về cuộc sống vật
chất của Bác Thơ xưa
thường biểu lộ cái vui vì
cảnh nghèo như Nguyễn
Trãi từng viết “Nước lã cơm
rau hãy tri túc” Điều khác
biệt của Bác với các nhà thơ
xưa ở chỗ: Nguyễn Trãi
sống ở chốn lâm tuyền vui
với thiên nhiên để quên đi
nỗi đau không được giúp
nước, giúp đời Còn Bác Hồ
sống ở chốn lâm tuyền bằng
lòng với cuộc sống đạm bạc
để đem ánh sáng CM cứu
dân cứu nước
Gọi h/s đọc câu 3? Câu thơ
3 có thể coi là câu chuyển,
em hãy chỉ ra sự chuyển
mạch của bài thơ?
? Em có nhận xét gì cách
dùng từ ngữ của tác giả
trong câu thơ này? Tác
dụng?
? Ngoài tác dụng chuyển
mạch câu thơ thứ ba còn có
vị trí gì?
=> Nên hiểu thức ăn (cháo
bẹ, rau măng) lúc nào cũng có sẵn
- Câu thứ nhất nói về chuyện
ở, câu thứ hai nói về chuyện
ăn, thong dong thoải mái bao nhiêu thì câu thơ thứ ba nói
về công việc Chuyển từ không khí thiên nhiên sang hoạt động cách mạng
- Dùng từ láy “chông chênh”
(không vẵng chắc, dễ nghiêng, dễ đổ) -> điều kiện làm việc rất khó khăn đòi hỏi người chiến sĩ cách mạng phải cố gắng hết sức không ngừng, không nghỉ
- Ba tiếng cuối sử dụng toàn thanh trắc thể hiện sự vất vả nhưng khoẻ khoắn, kiên quyết của Bác
Là câu có vị trí trung tâm làm nổi bật hình tượng người chiến sĩ cách mạng được khắc
Câu 3:
- Nơi làm việc bằng đá
Công việc: dịch sử Đảng
=> Gian nan, vất vả
Trang 5? Ba câu đầu kể việc sinh
hoạt và làm việc của Bác
khi ở Pác Bó Qua đó em
hiểu thêm gì về con người
Bác?
? Câu thơ cuối dùng phương
thức biểu đạt gì ?
? Em hiểu “sang” có nghĩa
là gì? Cái sang của cuộc
đời cách mạng trong bài thơ
này ntn?
- GV: Nhân vật trữ tình của
bài thơ tuy có dáng vẻ ẩn sĩ
song thực chất vẫn là chiến
sĩ Tố Hữu đã từng nói :
“Đời CM từ khi tôi hiểu
Dấn thân vô là phải chịu tù
đày
Là gươm kề cổ súng kề tai
Là thân sống chỉ coi còn
một nửa”
? Câu thơ giúp ta hiểu thêm
gì về phẩm chất con người
Bác ?
họa với tầm vóc lớn lao, tư thế ung dung tự tại
- Yêu thiên nhiên, yêu say mê công việc cách mạng
- Luôn làm chủ cuộc sống trong bất cứ hoàn cảnh nào
- Biểu cảm trực tiếp tâm trạng, cảm xúc của tác giả
- HS thảo luận theo nhóm:
(5’)
“Sang”: sang trọng, đẹp đẽ, giàu có, là cảm giác hài lòng, vui thích
- Ăn ở, làm việc … đều gian khổ, khó khăn thiếu thốn nhưng Người vẫn luôn cảm thấy vui thích, giàu có, sang trọng
- Việc ăn, ở không phải là sang, chỉ có việc làm (dịch sử Đảng) là sang nhất vì nó đem ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin về để đấu tranh giải phóng dân tộc, đem lại cơm
no áo ấm và hạnh phúc cho toàn dân
=> Yêu thiên nhiên, sống hoà hợp với thiên, say…
Luôn làm chủ…
Câu 4:
Luôn lạc quan, tin t-ởng vào sự nghiệp cách mạng mình đã theo đuổi
4’ Hoạt động 3: Hướng dẫn
h/s tổng kết.
? Những nét NT tiêu biểu
của bài thơ?
? Qua NT đó giúp em hiểu
gì về con người HCM?
- Lời thơ bình dị, giọng điệu vui đùa thoải mái
Kết hợp hài hòa giữa tính chất cổ điển và hiện đại
- Tâm hồn hoà hợp với thiên nhiên
- Tinh thần cách mạng kiên
Trang 6? Gọi h/s đọc ghi nhớ/30.
cường
- Ung dung, lạc quan
4’ Hoạt động 4: Hướng dẫn
luyện tập.
? Đọc diễn cảm bài thơ Tìm
những câu thơ hay của Bác
nói về cái sang của người
làm cách mạng kể cả khi
trong cảnh tù đày?
- Hôm nay xiềng xích thay dây trói
Mỗi bước leng keng tiếng nhạc rung
- Tuy bị tình nghi là gián điệp
Mà như khanh tướng vẻ ung dung
III Luyện tập.
IV Củng cố và hướng dẫn về nhà 5’
1 Củng cố: 3’
- Cuộc sống của Bác ở Pác Bó như thế nào?
- Công việc hàng ngày của người là gì?
- Thái độ của Bác như thế nào trước những công việc ấy?
- Qua bài thơ này, em hiểu thêm điều gì về Bác?
2 Dặn dò: 2’
- Học thuộc bài thơ
- Học nội dung bài học
- Soạn bài “Ngắm trăng”