- GV: Như vậy để thuyết phục người nghe tác giả không chỉ có cái lí bên ngoài mà còn kết hợp cả lôgíc bên trong đó là tấm lòng riêng, tình cảm riêng của tác giả?. Sự kết hợp hài hoà giữa[r]
Trang 1Ngày soạn: 13/ 02/ 2009
Tuần: 24
Tiết:90
Bài 22: Văn bản
CHIẾU DỜI ĐÔ
(Thiên đô chiếu)
Lí Công Uẩn
A Mục tiêu.
Giúp h/s:
- Thấy được khát vọng của nhân dân ta về một đất nước độc lập, thống nhất, hùng cường và khí phách của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh được phản ánh qua
“Chiếu dời đô”
- Nắm được đặc điểm cơn bản của thể chiếu Thấy được sức thuyết phục to lớn của
“Chiếu dời đô” là sự kết hợp giữa lí lẽ và tình cảm Biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận
B Chuẩn bị.
- GV: Giáo án, SGK
- HS: Soạn bài theo hệ thống câu hỏi SGK
C Lên lớp.
I Ổn định tổ chức.
II Kiểm tra bài cũ 4’
- Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ “Đi đường”; “Ngắm trăng” Qua hai bài thơ giúp em hiểu gì về Bác?
- Nhận định nào nói đúng nhất triết lí sâu xa của bài thơ “Đi đường”
A Đường đời nhiều gian lao, thử thách nhưng nếu con người kiên trì và có bản lĩnh thì sẽ đạt được thành công
B Để vững vàng trong cuộc sống, con người cần phải tôi rèn bản lĩnh
C Để thành công trong cuộc sống, con người phải biết chớp lấy thời cơ
D Càng lên cao thì càng gặp nhiều khó khăn, gian khổ
III Bài mới.
1 Giới thiệu bài: 1’
GV giới thiệu kênh hình SGK: Chùa Một Cột-công trình kiến trúc nổi tiếng của thủ
đô Hà Nội được xây dựng từ thời nhà Lí Ngày nay HN luôn là niềm tự hào của nhân dân
cả nước Đó là thành phố duy nhất của khu vực Đông Nam á-Thái Bình Dương được Hội đồng liên hợp quốc trào tặng giải thưởng UNESCO- thành phố vì hoà bình Hà Nội xưa kia là thành phố Thăng Long Vậy ai là người đặt tên và thành Thăng Long có từ bao giờ? Vì sao lại chọn vùng đất thiêng đó để định đô Bài học hôm nay giúp các em tìm hiểu những điều thú vị đó
2 Tiến trình bài dạy 35’
Trang 210’ Hoạt động 1: Hướng dẫn h/s
đọc, chú thích, bố cục.
- GV nêu yêu cầu đọc: giọng
điệu chung trang trọng, mạch
lạc, rõ ràng, cần chú ý nhấn
mạnh sắc thái tình cảm tha
thiết, chân thành
VD: “Trẫm rất đau xót……”
? Gọi h/s đọc? Nhận xét?
- GV đọc mẫu 1 đoạn cho h/s
theo dõi
? Yêu cầu h/s đọc thầm chú
thích? Nêu hiểu biết của em
về tác giả Lí Công Uẩn và
hoàn cảnh ra đời bài chiếu?
- GV: nhận xét
- GV: Lí Công Uẩn từ nhỏ đã
sống trong chùa, một môi
trường dễ làm con người ta có
một tâm hồn nhân bản Ngày
nay tại vườn hoa Chí Linh –
HN nhân dân ta đã lập tượng
đài Lí Thái Tổ Từ bé Lí
Công Uẩn vốn đã thông
minh, tuấn tú khác người
Nhà sư Vạn Hạnh từng khen:
Đứa bé này lớn lên ắt có thể
giải nguy gỡ rối làm bậc minh
chủ thiên hạ
? Hãy trình bày những hiểu
biết của em về thể chiếu nói
chung và đặc điểm riêng của
bài “Chiếu dời đô”?
- HS đọc, nhận xét
- HS trả lời dựa vào phần chú thích
Hoàn cảnh ra đời tác phẩm:
Năm 1010, Lí Công Uẩn viết bài chiếu bày tỏ ý định dời đô
từ Hoa Lư (Ninh Bình ngày nay) ra thành Đại La sau đổi tên là Thăng Long tức rồng bay lên thể hiện thế phát triển
đi lên của Đại Việt
- HS nghe
- Chiếu: có thể viết bằng văn vần, văn biền ngẫu, hoặc văn xuôi (biền: là hai con ngựa kéo xe sóng đôi; ngẫu: là từng cặp) tức là những cặp
I Đọc, chú thích,
bố cục.
1 Đọc
2 Tác giả - tác phẩm:
Trang 3- GV: Chiếu, hịch, cáo nói
chung là những văn bản chính
luận thường là mệnh lệnh
hoặc lời kêu gọi thông báo từ
trên ban xuống (thể hịch và
cáo các em sẽ được học ở các
bài sau) Đây là văn bản viết
bằng chữ Hán “Chiếu dời
đô” còn có đặc điểm riêng: đó
là bên cạnh tính chất mệnh
lệnh là tính chất tâm tình và
để rõ hơn các em tìm hiểu
phần II
câu cân xứng với nhau VD:
“đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại… dựa nơi”
- Đặc điểm riêng: đây là văn bản viết bằng văn xuôi có xen các câu văn biền ngẫu
20’ Hoạt động 2: Hướng dẫn
tìm hiểu văn bản.
? Bài chiếu này thuôc kiểu
văn bản nào mà em đã học?
Vì sao em khẳng định như
vậy?
? Bài văn có mấy luận điểm?
Xác định ranh giới các luận
điểm trong văn bản?
- Gọi h/s đọc “từ đầu…phồn
vinh”
? Theo suy luận của tác giả
thì việc dời đô của các vua
nhà Thương, nhà Chu nhằm
- Kiểu văn bản nghị luận vì
nó dùng lập luận để thuyết phục người nghe về vấn đề sự cần thiết phải dời đô từ Hoa
Lư về Đại La
- Nêu sử sách làm tiền đề (Từ đầu -> phồn vinh)
- Tiếp theo-> dời đô: Soi sáng tiền đề vào thực tế hai triều đại Đinh-Lê
- Còn lại: khẳng định thành Đại La là nơi tốt nhất để định
đô => Cách chia này tiêu biểu cho kết cấu văn bản nghị luận
- Thời nhà Thương 5 lần dời
đô, nhà Chu 3 lần….nhằm mục đích mưu toan nghiệp
II Đọc - hiểu văn bản.
1 Nêu sử sách làm
tiền đề.
- Việc dẫn lịch sử Trung Quốc
Trang 4mục đích gì? Kết quả ntn?
? Theo em cách suy luận ấy
có tác dụng ntn?
- GV: Trong lí luận của tác
giả đã hội tụ ba điều kiện
thiên thời địa lợi nhân hoà có
tác dụng đánh vào lòng
người Muốn thuyết phục
được người nghe cần phải có
lí lẽ dẫn chứng rõ ràng, ở đây
tác giả đã viện dẫn lịch sử
Trung Quốc làm tiền đề Đạt
vào thời kì ấy cũng là lẽ tự
nhiên Vì trong tâm lí người
xa thường lấy Trung Quốc –
một láng giềng khổng lồ của
chúng ta làm hình mẫu Đó là
cách lập luận thường gặp
trong văn học cổ VD trong
“Hịch tướng sĩ; Bình Ngô Đại
Cáo” Đó là cách đánh vào
nhân tâm phù hợp tâm lí
người nghe Điều này chứng
tỏ LCU đã rất sáng suốt ngay
từ những lập luận đầu tiên
? Gọi h/s đọc tiếp “Cho
nên…dời đô”
lớn, xây dựng vương triều phồn thịnh tính kế lâu dài, vừa thuận theo mệnh trời (phù hợp quy luật khách quan), vừa thuận theo ý dân
- Cách suy luận hợp lí Nó tạo một tiền đề lý luận vững chắc Đó đều là những chuyện đã xảy ra trong thực
tế bởi vậy nếu có làm theo cũng không có gì là bất thường
Hơn nữa những việc làm đó hợp lòng trời vừa lòng dân
Hội tụ các yếu tố thiên thời địa lợi nhân hoà, có tác dụng thu phục lòng người
- HS nghe
tình hình thực tế.
Trang 5? Để làm rõ luận điểm hai tác
giả đưa ra những lí lẽ và
chứng cớ nào?
? Bằng những hiểu biết về
lịch sử triều Đinh, Lê em có
suy nghĩ gì về lời phê phán
trên của Lí Công Uẩn?
? Em nhận xét gì về lời văn
thể hiện trong luận điểm hai?
- GV: Như vậy để thuyết
phục người nghe tác giả
không chỉ có cái lí bên ngoài
mà còn kết hợp cả lôgíc bên
trong đó là tấm lòng riêng,
tình cảm riêng của tác giả Sự
kết hợp hài hoà giữa lí và tình
tạo nên vẻ đẹp lung linh cho
ngôn ngữ lập luận của văn
nghị luận vốn rất khô khan
? Em hiểu gì về lời khẳng
định “Không thể dời đô”?
- Phê phán hai triều đại Đinh,
Lê đóng đô tại Hoa Lư không hợp mệnh trời, không biết học theo cái đúng của người xưa
Hậu quả: triều đại ngắn ngủi, nhân dân khổ sở, vạn vật không thích nghi, không thể phát triển trong vùng đất chật chội
- Cần nhìn nhận công bằng hơn với hai triều đại này vì thực ra khi đó thế và lực của triều Đinh, Lê chưa đủ mạnh
để ra nơi đồng bằng, đất phẳng để phòng thủ tốt cần phải dựa vào địa thế hiểm trở của vùng núi Hoa Lư để chống giặc ngoại xâm
- Cùng với lí lẽ sát thực, rõ ràng tác giả đan xen những câu văn biểu cảm (tình cảm chân thành của tác giả) “Trẫm rất đau xót…” làm cho lời văn tác động mạnh đến tình cảm người nghe, người đọc làm tăng sức thuyết phục
- Là kiểu câu phủ định nó ngầm một ý quyết đoán Nhất định phải dời đô, không thể thay đổi
- Lời văn kết hợp hài hoà giữa lí lẽ và tình cảm
Trang 6- GV: Phủ định một điều phủ
định ấy chính là sự khẳng
định Đó là chân lí của tư
duy Đây là một quyết định
cực kì quan trọng đối với một
dân tộc Song văn bản thực sự
đi vào lòng người có lẽ phải ở
luận điểm thứ ba
? Gọi h/s đọc phần còn lại của
văn bản? (giọng tự hào, phấn
chấn hơn)
? Lợi thế của thành Đại La
được khẳng định trên những
phương diện nào?
? Quyết định dời đô về vùng
đất nhiều lợi thế trên cho em
hiểu gì về đức vua Lí Thái
Tổ?
- GV: Việc làm đó có tác
dụng tạo tiền đề cho sự phát
triển của một quốc gia, một
dân tộc, điều đó được lịch sử
chứng minh với 8 đời vua nhà
Lí (Lí Bát Đế), phát triển rực
rỡ thịnh vượng với hội tao
đàn, đời sống ấm no hạnh
phúc Cho đến ngày nay
không phải ngẫu nhiên chúng
ta tiến hành kỉ niệm 990 năm
tiến tới 1000 năm Thăng
Long Hà Nội Song cơ bản ẩn
đằng sau đó là một tâm hồn
- HS đọc
- Về vị trí địa lí: ở vào nơi trung tâm trời đất, thế rồng cuộn hổ ngồi, mở ra 4 hướng nam bắc đông tây, có núi có sông đất rộng mà bằng phẳng
Vị thế chính trị văn hoá: là đầu mối giao lưu, chốn hội tụ của 4 phương là mảnh đất hưng thịnh “muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi”
- Một con người có tầm nhìn chiến lược, có quyết định sáng suốt biết nhìn xa trông rộng, có ý chí hoài bão lớn lao, có ý thức trách nhiệm với đất nước, dân tộc
- HS nghe
thành Đại La là nơi tốt nhất để định đô.
- Lợi thế của thành Đại La:
+ Vị trí địa lí
+ Vị thế chính trị, văn hóa
Trang 7lớn Nếu không có tâm huyết,
không có tâm hồn không bao
giờ có khát khao dời đô Tự
đặt mình vào một vị thế mới
chứng tỏ một hoài bão rất
lớn, một ý thức trách nhiệm
rất cao nghĩ đến tương lai một
dân tộc Chính vì vậy nâng
“Chiếu dời đô” lên một tầm
cao mới Nó không chỉ là một
quyết định khô khan, ban bố,
mệnh lệnh mà là tiếng nói
đầy tâm huyết của một tấm
lòng yêu nước
=> Hình ảnh thành Thăng
Long, chùa Một Cột thủ đô
HN phát triển rực rỡ là những
minh chứng hùng hồn cho
quyết định sáng suốt của
LCU
? Ở luận điểm này để đạt
được mục đích tác giả đã
chọn hình thức diễn đạt ntn?
- GV: Lí lẽ đưa ra rất chặt chẽ
được dẫn dắt cụ thể linh hoạt
Tất cả nhấn mạnh địa thế
tuyệt vời của thành Đại La
? Em nhận xét gì về cách kết
thúc bài “Chiếu dời đô”?
- Từ “huống gì” nối kết đoạn văn: lôgíc và liền mạch
Sử dụng câu văn biền ngẫu, mỗi câu có hai vế tác động bổ sung cho nhau với NT đối rất chỉnh (đối ý, đối lời, đối thanh, đối nhịp)
Có sự kết hợp hài hoà các yếu
tố nghị luận và biểu cảm
“Xem khắp….”
Hình ảnh vừa tả thực vừa bay bổng tạo vẻ đẹp hào hùng cho phong cảnh Đại La
- Kết thúc chuyển từ đơn thoại sang đối thoại thể hiện
sự đồng cảm sâu sắc giữa đức vua và bề tôi
Hình thức, diễn đạt
- Lập luận giàu sức thuyết phục
- Kết cấu chặt chẽ
rõ ràng
- Kết hợp hài hoà giữa lí và tình
Trang 8- GV: Đây là cách kết thúc
hết sức lạ trong một bài
chiếu Nó không còn là lời
mệnh lệnh có tính chất cưỡng
chế mà là hỏi ý kiến để đặt ra
sự lựa chọn Như vậy LCU đã
vượt lên những ràng buộc,
quy định xã hội lúc bấy giờ
để thể hiện một tinh thần dân
chủ đáng quý Nó khiến cho
bài chiếu không còn là những
lí lẽ khô khan mà đầy tâm
huyết và dân chủ
? Nhắc lại mục đích LCU viết
bài “Chiếu dời đô” để làm gì?
? Để đạt được mục đích ấy
tác giả chọn cho mình cách
lập luận ntn?
? Từ đó em học tập được
những gì khi viết văn nghị
luận?
? Thông qua việc dời đô của
LCU cho em hiểu gì về khát
vọng của tác giả nói riêng và
dân tộc ta nói chung? Vì sao
em khẳng định như vậy?
? Gọi h/s đọc phần ghi nhớ
- GV: Cho h/s làm bài tập trắc
nghiệm:
- Thuyết phục người nghe về việc có tính chất cực kì to lớn: dời đô
- Lập luận chặt chẽ, rõ ràng, mạch lạc, có sức thuyết phục Bước đầu nêu sử sách làm tiền đề, sau soi sáng tiền đề vào thực tế và cuối cùng đi tới kết luận Trong đó đặc biệt có sự kết hợp hài hoà giữa lí và tình làm tăng sức thuyết phục
- HS tự bộc lộ
- Việc dời đô chứng tỏ triều đình nhà Lí đủ sức chấm dứt nạn phong kiến cát cứ, thế và lực của dân tộc đủ sức sánh ngang hàng phương Bắc Định đô ở Thăng Long là thực hiện nguyện vọng của nhân dân thu giang sơn về một mối, xây dựng đất nước độc lập, tự cường
- HS đọc ghi nhớ/51
Trang 9Đặc điểm NT nổi bật của áng
văn chính luận “Chiếu dời
đô”
A Lập luận giàu sức thuyết
phục
B Kết cấu chặt chẽ
C Ngôn ngữ hàm súc giàu
hình ảnh và nhạc điệu
5’ Hoạt động 3: Hướng dẫn h/s
luyện tập.
Câu hỏi: Chứng minh:
“Chiếu dời đô” có kết cấu
chặt chẽ, lập luận giàu sức
thuyết phục?
Hình thức: Thảo luận nhóm.
(3’) CM: - Kết cấu chặt chẽ: thể hiện ở bố cục của bài văn
- Lập luận: lí lẽ dẫn chứng xác thực… Các câu văn biền ngẫu kết hợp các câu văn biểu cảm
III Luyện tập.
IV Củng cố và hướng dẫn về nhà 5’
1 Củng cố: 3’
- Bài chiếu đã sử dụng tiền đề lịch sử như thế nào?
- Tác giả đã soi sử sách vào tình hình thực tế ra sao?
- Bài chiếu đã khẳng định vị trí đóng đô mới ở phương diện nào?
- Nét đặc sắc của bài chiếu này là gì?
2 Hướng dẫn về nhà: 2’
- Học thuộc ghi nhớ
- Viết đoạn văn thuyết minh về tượng đài Lí Thái Tổ hoặc chùa Một Cột
- Học thuộc đoạn 3 Soạn bài “Hịch tướng sĩ”