Những tình cảm đó cho ta thấy tình cảm nào của nhân vật “tôi” đối với lớp học của mình.. §o¹n cuèi v¨n b¶n cã hai chi tiÕt: + Một con chim con liệng đến đứng bên bờ cöa sæ, hãt mÊy tiÕng[r]
Trang 1Giáo án Ngữ văn 8 1 Nguyễn Thị Phương
Tuần 1
Ngày soạn: 23/08/2009
Ngày dạy: 24/08/2009
Tiết 1+2
-Thanh tịnh
1-Mục tiêu: Giúp HS:
1.1Kiến thức
- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi ở buổi tựu
trường đầu tiên trong đời
- Ngòi bút văn xuôi đầy chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mát của Thanh Tịnh
1.2 Kĩ năng
- Phân tích nội tâm nhân vật
1.3 Thái độ
- Trân trọng những kỉ niệm tuổi thơ
2- Chuẩn bị
ảnh chân dung tác giả
3- Phương pháp.
- Đọc diễn cảm, phân tích
4- Tiến trình lên lớp
4.1- ổn định tổ chức (1 ’ )
4.2 Kiểm tra bài cũ (5 ’ )
4.3 Bài mới (35 ’ ):
GTB: Tháng năm trôi đi, con người đối mặt với thời gian và càng thêm tuổi tác Có bao nhiêu sự việc trên đời làm ta nhớ, ta quên Nhưng quên sao được tuổi học trò với ngày tựu trường đầu tiên vào lớp Một
*Hoạt động 1: Giới thiệu tác giả, tác phẩm. I) Giới thiệu tác giả, tác phẩm
- GV yêu cầu HS đọc chú thích * trong SGK
? Trình bày ngắn gọn về tác giả? - Tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên
6 tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Mặc
dù viết nhiều thể loại khác nhau nhưng Thanh Tịnh thành công hơn cả
ở lĩnh vực thơ và truyện ngắn Truyện ngắn Thanh Tịnh đằm thắm, trong trẻo, dịu êm, thể hiện một tâm hồn nhạy cảm trước vẻ đẹp con người và quê hương
Trang 2? Trình bày những hiểu biết của mình về VB
Tịnh, in lần đầu trong tập Quê mẹ-
1941
- GV:Đây là truyện ngắn giàu chất trữ tình
Thông qua dòng hồi tưởng của nhân vật tôi, tác
giả đã làm sống lại những kỉ niệm mơn man
của buổi tựu trường
* Hoạt động 2: Đọc và giải nghĩa từ khó
GV hướng dẫn đọc:
+ Đ1 (từ đầu đến trên ngọn núi: đọc nhẹ
nhàng, thể hiện tâm trạng bâng khuâng, ngỡ
ngàng của nhân vật tôi khi nhìn cảnh vật cái gì
cũng lạ trên đường mẹ dắt tay đến trường
+ Đ2 (tiếp theo đến .được nghỉ cả ngày
nữa: đọc giọng thể hiện sự lạ lẫm, ngỡ ngàng.
+ Đ3 (còn lại) : đọc với giọng thể hiện tâm
trạng ngỡ ngàng, vừa xa lạ, vừa gần gũi với sự
vật, với người bạn ngồi bên cạnh
Toàn bài đọc với giọng nhẹ nhàng, hoà tâm
trạng của mình vói cảnh, cử chỉ, hành động của
nhân vật tôi.
II) Đọc và tìm hiểu chú thích.
1)Hướng dẫn đọc
2, giải thích từ khó, tìm hiểu bố cục
và thể loại.
- GV cùng 2 đến 4 HS đọc
- HS đọc, nhận xét cách đọc của bạn
? Ông đốc là danh từ chung hay danh từ riêng?
- Là DT chung
? Ông đốc” là ai?
? Lớp 5 ở trong truyện có phải là lớp năm mà
các em đã học cách đây 3 năm không?
- Không
- Theo dõi văn bản và cho biết:
? Có những nhân vật nào được kể lại? Tôi, mẹ, ông đốc, những cậu học trò.
Trang 3Giáo án Ngữ văn 8 3 Nguyễn Thị Phương
? Trong đó nhân vật chính là ai?
Vì sao đó là nhân vật chính? - Nhân vật chính là “ai”.- Vì nhân vật này được kể nhiều nhất
Mọi sự việc đều được kể từ cảm nhận của “tôi”
? Qua đây xác định kiểu văn bản, thể loại,
phương thức biểu đạt * Kiểu văn bản: VB nhật dụng.* Thể loại: Truyện ngắn trữ tình
* PTBĐ:Tự sự có kết hợp MT và BC
? Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trường của “tôi”
được kể theo trình tự không gian và thời gian
nào?
- Theo trình tự:
+ Cảm nhận của “tôi” trên đường tới trường
+ Cảm nhận của “tôi” lúc ở sân trường
+ Cảm nhận của “tôi” trong lớp học
? Tương ứng với trình tự ấy là các đoạn văn
- Đ2: tiếp đến được nghỉ cả ngày nữa.
- Đ3: Phần còn lại
? Đoạn văn nào gợi cẩm xúc thân thuộc, gần
gũi nhất trong em? Vì sao?
- (HS tự bộc lộ)
* Hoạt động 3: Phân tích văn bản III Phân tích vản bản.
1 Cảm nhận của tôi trên đường tới trường.
- GV yêu cầu HS theo dõi phần đầu
? Kỉ niệm ngày đầu tiên tới trường của nhân
vật “tôi” gắn với không gian, thời giam cụ thể
nào?
+ Thời gian: buổi sáng cuối thu (một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh).
+ Không gian: trên con đường dài và hẹp
? Vì sao không gian và thời gian ấy trở thành
kỉ niệm trong tâm trớ của tác giả?
- Đó là thời điểm , nơi chốn gần gũi quen thuộc gắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê hương
- Đó là lần đầu được cắp sách tới trường
- Tác giả là người yêu quý quê hương tha thiết
? Trong câu văn Con đường này đã quen đi lại
lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ Tại
sao tác giả lại có cảm giác quen mà lạ?
- Trong tình cảm nhận thức của cậu
bé đã có sự đổi khác: tự thấy mình đã lớn lên, thấy con đường làng không còn dài và rộng như trước nữa
? Chi tiết tôi không lội qua sông thả diều như
thằng Quý và không đi ra đồng nô đùa như
- Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức bản thân- cậu bé tự thấy mình đã lớn
Trang 4thằng Sơn nữa có ý nghĩa gì? lên
Điều đó cho thấy nhận thức của cậu
bé về sự nghiêm túc học hành
? Tìm đoạn văn nói về việc học hành gắn liền
với sách vở, bút thước bên mình học trò mà tác
giả đã nhớ lại?
- Đoạn văn Trong chiếc áo vải dù
đen lướt ngang trên ngọn núi.
? Qua đoạn văn này ta thấy nhân vật “tôi” có
? Mặc dù hai quyển sách khá nặng nhưng nhân
vật “tôi” vẫn cố gắng xóc lên và nắm lại cẩn
thận và muốn thử sức mình tự cầm bút thước
Em hiểu gì về nhân vật “tôi” qua chi tiết trên?
- Nhân vật “tôi” có ý chí học, tính tự lập ngay từ đầu, muốn chững chạc như bạn, không thua kém bạn
? Trong những nhận thức mới mẻ trên con
đường làng đến trường, nhân vật “tôi” đã tự
bộc lộ đức tính gì của mình?
* Thích học, yêu mến bạn bè và mái trường quê hương
2 Cảm nhận của nhân vật tôi lúc ở
sân trường.
- GV yêu cầu HS quan sát đoạn văn tiếp
? Cảnh trước sân trường làng Mĩ Lí đã lưu lại
trong trí nhớ của tác giả có gì nổi bật? + Trước sân trường: Rất đông
người (trước sân trường làng Mĩ Lí
dày đặc cả người), người nào cũng
đẹp (Người nào quần áo cũng sạch
sẽ, gương mặt cũng vui tươi và sáng sủa.).
? Em có nhận xét gì về cảnh tượng ở đây? * Phản ánh không khí đặc biệt của
ngày hội khai trường thường gặp ở nước ta
Thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân ta
Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đối với mái trường tuổi thơ
? Khi chưa đi học nhân vật “tôi” nhìn ngôi
ráo và sạch sẽ hơn các nhà trong làng”.
? Còn lần đầu tới trường thì sao? - Trường Mĩ Lí trông vừa xinh xắn
vừa oai nghiêm như cái đình làng Hoà ấp”.
? Em có nhận xét gì về biện pháp nghệ thuật ở
đây?
Tác giả sử dụng biện pháp nghệ thuật so
sỏnh
-
? Em hiểu ý nghĩa hình ảnh so sánh này như - So sánh lớp học với đình làng- nơi
Trang 5Giáo án Ngữ văn 8 5 Nguyễn Thị Phương
giấu những điều bí ẩn
- Phép so sánh này diễn tả xúc cảm trang nghiêm của tác giả về mái trường, đề cao trí thức của con người trong trường học
* Nhìn trường khác trước.
? Khi tả những cậu học trò nhỏ tuổi lần đầu
tiên đến trường học, tác giả dùng hình ảnh so
sánh nào?
- Họ như con chim non đứng bên bờ
tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ.
? Em có nhận xét gì về cách miêu tả ở đây? - Sử dụng biện pháp so sánh
- Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng các em nhỏ lần đầu tới trường học
? Qua chi tiết trên, ta thấy tác giả muốn nói
điều gì với chúng ta? - Đề cao sức hấp dẫn của nhà trường- Thể hiện khát vọng bay bổng của tác
giả đối với trường học
- GV yêu cầu HS chú ý đoạn tiếp, từ Ông
đốc….được nghỉ cả ngày nữa.
? Hình ảnh ông đốc được nhân vật tôi nhớ lại
để thầy mẹ được vui lòng và để thầy dạy các em được sung sướng
- Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ
và cảm động.
- Tươi cười nhẫn lại nhìn chúng tôi.
? Từ các chi tiết trên cho chúng ta thấy tác giả
đã nhớ tới ông đốc bằng tình cảm nào? + Quý trọng, tin tưởng, biết ơn
người thầy.
? Khi nghe gọi tên mình, nhân vật “tôi” thể
hiện tâm trạng như thế nào? - Hồi hộp, thấp thỏm chờ nghe gọi tên mình: Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên
giật mình và lúng túng.
- Cảm thấy sự khi phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ: Tôi bất giác quay lưng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo.
? Tìm đoạn văn nói về tiếng khóc của các cậu
học trò bé nhỏ khi xếp hàng vào lớp? - Các cậu lưng lẻo nhìn ra sân, nơi
mà các người thân đang nhìn các cậu
vớ cặp mắt lưu luyến Một cậu đứng
đầu ôm mặt khóc Tôi bất giác quay lưng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo Tôi nghe sau lưng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít đang nhập ngừng trong cổ.
Trang 6? Em nghĩ gì về tiếng khóc của các cậu học trò
bé nhỏ khi xếp hàng để vào lớp trong đoạn văn
trên?
- Khóc một phần vì lo sợ- do phải tách rời người thân để bước vào một ngôi trường hoàn toàn xa lạ
Khóc một phần vì sung sướng- lần
đầu được tự mình học tập
Đó là những giọt nước mắt báo hiệu
sự trưởng thành, những giọt nước mắt ngoan chứ không phải là những giọt nước mắt vòi vĩnh như trước nữa
- GV: Ai mà chẳng hồi hộp khi chờ đợi gọi tên
mình vào lớp học Nhân vật “tôi” cũng tránh
sao khỏi sự lúng túng, giật mình Giọt nước
mắt của tuổi thơ với tiếng khóc “thút thít” là dễ
hiểu, vì phải rời bàn tay mẹ để vào lớp với
trường mới, lớp mới, thầy mới, bạn mới Đó là
cả thế giới khác và cách xa hơn bao giờ hết
? Hãy nhớ và kể lại những cảm xúc của mình
vào lúc này, trong ngày đầu tiên đi học như các
bạn nhỏ kia
- (HS tự bộc lộ)
? Đến đây em hiểu gì về nhân vật “tôi” ? + Giàu cảm xúc với trường lớp với
người thân
Có những dấu hiệu trưởng thành trong nhận thức và tình cảm ngay từ ngày đầu tiên đi học
3 Cảm nhận của tôi trong lớp học.
? Tìm những cử chỉ, chi tiết, hình ảnh thể hiện
tâm trạng của nhân vật “tôi” khi đón nhận giờ
học đầu tiên?
+ Một mùi hương lạ xông lên trong lớp Trông
hình gì treo trên tường tôi cũng thấy lạ và hay
hay Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn
thận.
+ Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên tôi, một
người bạn tôi chưa hề quen biết, nhưng lòng tôi
vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút nào.
+ Một con chim non liệng đến đứng bên bờ
cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay
cao.
+ Nhưng tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh
trên bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật.
- Nhân vật “tôi” cảm thấy vừa xa lạ, vừa gần gũi với mọi vật, với người bạn ngồi bên cạnh
? Em có cảm nhận gì về cách miêu tả này của
tác giả ? - Cách miêu tả này rất chân thật Tâm trạng của nhân vật “tôi” hiện lên
Trang 7Giáo án Ngữ văn 8 7 Nguyễn Thị Phương
trong dòng hồi tưởng giúp người đọc, người nghe liên hệ với chính mình Tâm trạng của nhân vật “tôi” được liên tưởng như con chim con hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao Đây
là sự kết hợp hài hoà giữa kể, miêu tả
và bộc lộ cảm xúc Điều này tạo nên chất trữ tình cho tác phẩm
? Hãy lí giải tại sao lại có “cảm giác lạ” và
không cảm thấy sự xa lạ của nhân vật “tôi” ?
+ Cảm giác lạ vì lần đầu vào lớp học – một ngôi trường sạch sẽ, ngay ngắn
+ Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế và bạn bè, vì bắt đầu ý thức được những thứ đó đã gắn bó thân thiết với mình từ bây giờ và mãi mãi
? Những tình cảm đó cho ta thấy tình cảm nào
của nhân vật “tôi” đối với lớp học của mình? * Tình cảm chân thật, trong sáng thiết
tha
? Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết:
+ Một con chim con liệng đến đứng bên bờ
cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay
cao Tôi đưa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh
chim.
+ Nhưng tiếng phấn vủa thầy tôi gạch mạnh
trên bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật Tôi
vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và
lẩm nhẩm đánh vần đọc.
Những chi tiết đó nói thêm điều gì về nhân
vật “tôi” ?
+ Một chút buồn khi từ giã tuổi thơ.
- Bắt đầu trưởng thành trong nhận thức và việc học hành của bản thân
- Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, nhưng yêu cả sự học hành để trưởng thành
* hoạt động 4 : Tổng kết IV- Tổng kết
? Chỉ ra nội dung chủ yếu của văn bản này? + ND: Những kỉ niệm trong sáng về
ngày đầu tiên được đến trường đi học
? Những cảm giác trong sáng nảy nở trong
lòng nhân vật “tôi” là những cảm giác nào?
- Tình yêu, niềm chân trọng sách vở, bạn bè, bàn ghế, lớp học, thầy cô, gắn liền với mẹ và quê hương
? Từ đó em cảm nhận được những điều tốt đẹp
nào từ nhân vật “tôi”, cũng chính là của tác giả
Thanh Tịnh?
- Giàu cảm xúc với tuổi thơ và mái trường quê hương
? Em hãy nêu những nét đặc sắc của truyện
chuyện kết hợp với miêu tả và biểu cảm Những hình ảnh so sánh mới mẻ
và gợi cảm
? Em học tập được điều gì từ nghệ thuật kể
Trang 8chuyện của nhà văn Thanh Tịnh trong truyện
ngắn Tôi đi học?
(Câu hỏi thảo luận)
- (Học sinh thảo luận trả lời)
- GV yêu cầu HS đọc nội dung Ghi nhớ trong
SGK
- HS đọc
4.4 Củng cố- luyện tập.(5 ’ )
? Trong truyện ngắn Tôi đi học” có 12 lần Thanh Tịnh sử dụng biện pháp nghệ thuật tu
từ so sánh Hãy chỉ ra
1 Những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười
giữa bầu trời quang đãng
2 Tôi không lội qua sông thả diều và không đi ra đồng nô đùa như
như
thằng Quý thằng Sơn nữa
3 ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngang trên
ngọn núi
5 Trường Mĩ Lí trông xinh xắn và oai nghiêm như cái đình làng
vẵng lặng
như
mấy cậu học trò mới bỡ ngỡ
đứng nép bên người thân
nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ
10 Hết co một chân, các cậu lại duỗi mạnh như đá một của ban tưởng tượng
4.5 Hướng dẫn về nhà:
- Đọc kĩ và tóm tắt văn bản
- Học nội dung bài học
- Làm bài tập 1, 2 trong SGK
- Soạn tiết tiếp theo
* Hướng dẫn làm bài tập:
1 Cảm nghĩ về dòng cảm xúc của nhân vật tôi trong truyện ngắn “Tôi đi học:
Trang 9Giáo án Ngữ văn 8 9 Nguyễn Thị Phương
+ Đó là dòng cảm xúc bồi hồi, xúc động trước sự biến thái của thiên nhiên và cảnh vật: thời tiết vào mùa thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc
+ Thời gian và không gian ấy gợi mở những kỉ niệm mơn man của buổi tựu trường
đầu tiên trong đời: từ con đường, cảnh vật vốn quen thuộc nhưng lần này tự nhiên thấy lạ, nhân vật “tôi” cảm thấy trang trọng và đứng đắn; ngạc nhiên thấy sân trường hôm
nay ai cũng ăn mặc sạch sẽ, gương mặt tươi vui và sáng sủa; ngôi trường vừa xinh xắn
vừa oai nghiêm khác thường Nhân vật “ tôi” từ cảm giác thấy mình bé nhỏ, lo sợ vẩn vơ
đến giật mình và lúng túng khi nghe gọi đến tên mình; cảm giác trống trải khi sắp phải rời bàn tay dịu dàng của mẹ
+ Bước vào thế giới khác, vừa gần gũi vừa xa lạ
+ Vừa ngỡ ngàng, vừa tự tin khi bước vào giờ học đầu tiên
Dòng cảm xúc của nhân vật tụi hoà quyện giữa trữ tình (biểu cảm) với tả và kể vừa
mượt mà, vừa tạo nên sự xao xuyến khôn nguôi
Trang 10Ngày soạn: 23/08/2009
Ngày dạy: 26/08/2009
Tiết 3 cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
I- Mục tiêu Giúp HS:
1.1Kiến thức
- Hiểu rõ cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
1.2 Kĩ năng
- Thông qua bài học, rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung
và cái riêng
1.3 Thái độ
- Vận dụng vào viết văn
2- Chuẩn bị
Tài liệu tham khảo, sgk, soạn bài
3- Phương pháp.
- Phân tích ngôn ngữ, rèn luyện theo mẫu
4- Tiến trình lên lớp
4.1- ổn định tổ chức 1 ’
4.2 Kiểm tra bài cũ (5 ’ )
? ở lớp 7, đã học về 2 mối quan hệ giữa nghĩa của từ, đó là những mối quan hệ nào?
- Quan hệ đồng nghĩa và quan hệ trái nghĩa
GV: Hôm nay, chúng ta học bài nói về mqh khác về nghĩa của từ ngữ- đó là mqh bao hàm
4.3 Bài mới (35 ’ ):
Hoạt động của giáo viên-học
* Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm I- Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp
- Gv vẽ sơ đồ lên bảng, yêu cầu học sinh
quan sát
1 Vớ dụ: (SGK)
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của từ thú, chim cá?
Vì sao?
2 Phân tích
- Phạm vi nghĩa của từ động vật rộng hơn
nghĩa của các từ thú, chim, cá.
Vì phạm vi nghĩa của từ động vật bao
hàm nghĩa của các từ thú , chim, cá.
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của các từ voi, hươu?
- Voi, hươu là động vật thuộc thú, phạm vi
nghĩa của hai từ này được bao hàm trong phạm vi nghĩa từ thú- nghĩa của các từ voi,