Vdo khoing nam 1890 Phat gide mfli b i t d i u phdt tridn manh trdn d i t Quing Binh nhung truflc dfl dd cfl nhidu ehfia chldn dugc xay dung, mflt trong nhufng ngfii ehua dugc xay [r]
Trang 1Tpp chi Ctag t i c Tta glio
TiM HIEU VE CHUA HOANG PHUC KlTA
a Q U A N G BINH
Cung nhu cdc tinh khdc, lich sfi hinh
Ihdnh vd phdt tridn Ptidt gldo fl
Quing Binh g i n lidn vfii ljch sfl d i u
Iranh dung nuflc vd glil nufic cfia dan tfic
Vdo khoing nam 1890 Phat gide mfli b i t
d i u phdt tridn manh trdn d i t Quing Binh
nhung truflc dfl dd cfl nhidu ehfia chldn
dugc xay dung, mflt trong nhufng ngfii ehua
dugc xay dung d i u lien fl Quing Binh Id
ehfia Hoing Phfic fl xa My Thfiy, huydn Ld
Thfiy tinh Quang Binh
Chfia Hoing Phfic xUa cfi ten ggi Id
ehfia Kinh Thien, tue danh la chfia Tram,
hay eon ggi Id chfla Quan, cfi trflflc nam
1558 thufic phuflng Thuan Trach, nay
thuflc xa My Thfly, huyen Le Thfiy Sdeh 6
ehau can lue cfia Duflng Vdn An ehep;
"Chfia fl gdn tram Binh Giang, huydn Ld
Thfiy nuflc bide ufin quanh, non xanh chdu
ve IHin nhien la mfit ngfii chfia u tjch met
eel thin lien vdy"
Chua Hoing Phfic, cfi hai nhan vdt g i n
lidn vfli hai l l n sfia chura vd xay dung vfli
quy mfl Ifln cQng nhu g i n vfli hai l l n ddi
ten chfia Id: "Kinh Thien tu" vd "Hoing
Phfle tu", dfi Id chfia Nguyin Phfic Chu vd
vua Minh Mang Nguyin Phfle Chu Id vj
chfla thfi 6 trong 9 dfli ehfia Nguyen, fing
cfi nhidu cdng lao Irong viec mfl mang bfl
cfii va ngufli sfing Nho mg Phat Vide sfia
chfia chfia Kinh Thien vao ndm Binh
Than, thfl 25 (1716) cfla chfla Nguyin
Phfle Chu va cho ngU dd mdt hodnh bidu
la "Kinh Thien IU" vd mfit hoanh bidu Id
"Vfi song phfle dja" (Dat phfle khfing
* Trudng ban Ban Tdn gido link Qudng Binh
DA\) DINH MINH •
sdnh) Id vide mfl ddu quan trgng Si vua
Minh Mang ghd Iham, ddi ten chfla Ihdnh Hoing Phfle vd cho sfia chura chfla vde cdc nam 1821, 1823 vd 1826 Dufli tridu Minh Mang, Vidt Nam Id nhd nuflc phong kidn hflng manh fl Dfing Nam A, bfli vSy dfing kidn trflc Nguyin dfi lai nhung d i u
I n rue rfi md gid Irj cfia nfl dugc qudc Id thfla nhdn
Nam t h i e u Tri thfi 2 (1842) Id thfli adm cufii cfing md sfl sdch nhae ddn viec trung
tu ehua Hoing Phfle vd cOng Id lan thing
lu cfl quy mfi Ifln, khi vua ngu gia Bac Iuin ddn tham chfia vd da d p 300 lang bae dd trfing tu ehfia Hodng Phfic Xdt ve mat kidn true, du chua p h l l la dtnh cao cfia kidn tnic thfli Nguyin, nhung chua Hoing Phue lai dugc thfia huflng net chfi dao ma dflng kidn trflc ndy tao ra Ndn mdng chua
va he thdng tuflng rdo bao quanh, cdng Tam quan cdn lai cfia chfla Hoing Phfic eho chfing ta t h i y d i u vdt efia mdt ngdi ehfia Ifln (Dai tiO cdng Tam quan duge bfi tri thanh 3 cfing Idch rfli nhau vfli he thfing tuflng khdng gidng cfing Tam quan cfia da
sd chua Viet
Khflng chi Id nOi thfl tir Phdt Td don thuin, chfia Hoing Phfic cfin la nfli gin lien vfli nhung su kien Irgng dai cfia qud huong d i t nuflc Thfli ki tidn khfli nghTa, chua da trfl thdnh co sfl d e h mang, nudi giiu, che chfl cho d n bfi ve hoat dfing T^i day da chfing kidn bidt bao lan d c dfing chi Dang vien Chi bfi My Thd - Tmng LUC
vd tuyen truydn vdn dgng, Si ddn thanh lap
nhfim Thanh nien Cdch mang tai Quang Binh gdm cde ddng chi Tran Chi Hidn, Vfi
Si l-f-2- 2013
Trang 2T9P Chi Cong tac TSn giao
m tir.»le«lilllMl.l«cirj.l
Chi Ve, Heang Minh Kinh, Trdn Tae, Tran
Thj GIB Dac biel, nam 1943 ddng chi Bui
Trung Lap, cdn bfi Xfl fly Trung Ky cung da
ddn day dd gdp gfl can bg cdch mang,
tuyen truydn duflng Ifi'i chfl truang cfla
Dang ddn vfli nhdn dan
Treng ehld'n tranh chdng My, cflu nflflc,
chfla Hoang Phfle id nfli e l l gidu vu khi,
dan duge, hdng hda chi vidn cho lidn
luyen Ifln mien Nam, trong mfit ldn ban
pha dc liet, chfla da bj may bay My oanh
tac, danh sap hean loan
Nam 1977, tren ndn chua eu, nhdn ddn
dja phuflng cfing nhau lap nen mfit ngfii
nha nhfl dd lam nfli hUflng khfii phyng thfl
Dfit Phat Nay mdc dfl chfla da hflng nang
nhung efi ddn ngay r i m , mong met v l n efl
ngufli di le
Hien mat trufic ehfia Hoang Phfic cdn
lai mgt bfic tuflng cae 2,5m, reu phong
phfi kin, mgt edi gidng, 2 ao trfing sen
ngdy xua, xung quanh sdn ehfia, ngflfli
dan trdng cay luu nien 01 vdo khoang
15m, ben tay p h l l la edng Tam quan cfla
chfia v l n cfin nguyen ven Cdng hinh
trdn, tren dinh efing cd g i n hoa van hinh
dau rdng, mat trflde cdng cd 4 chfi Hdn
"Mdn quing do t l " (tflc Id cfia Quing do
Irai) Mat tren cdng cd hinh bdnh xe luan
hdi (tugng tnmg cfia Phdt giao) Cfia n l m
chinh huflng Nam cfing vfli huflng chfia,
loan the khufln vien ngfll chfia cfln
khoing Iha truflc ngoi chfia Trong chfia
dugc ban tri thfl Phat Bd Quan Am fl glOa
Hal ben trai, phai la hai tugng Hd phip vd
Bja tang Hai tugng nay duge Idm bing
gi, son son thiep vang, tugng Hg phdp va
Dja tang efl kich thudc Ifln g i p hai l l n
tugng Phdt Ba Quan Am Ngodi ra edn
cac dai sen Si dat tugng Phat Ba Quan
Am bang gfl, son nau cung duge luu gifl
(nidn dai efia ddi sen khoing the ky
XVIII), mdt dfii Chan den gan bach lap
bang sfi hoa lam cfi hoa van cfie day c h l l
lidu sfi mong, trang, nien dai khoang vdo
thdi Le (thd ky thfl XVII) va met binh sfi hoa lam vao thfli Nguyin Tren thdn binh sfi cd trang tri hoa vdn cflc, dae va canh son thuy, met bdt huong bang sfi hoa lam leal dd tha'p, det, cd nien dai khoing thd
ky XVIII-XIX
Chfla edn cd mgt hidn vat la dd gd cd nien dai vdo thdi Nguyin the ky XIX nhu mdl bdi vj, mgt bdi Hdn vidt thee ldi chfl thio (chua djeh dugc), mdt bflc hodnh phi
do Pham Hufu Dien cflng tang vao ndm Khai Djnh thfi 9, hinh rdng dugc dflc tinh
x l o , chufing, mfi tung kinh cfla chfia bang dfing va mfit chufing Ifin d 4 chfi Han ghi xung quanh "Hoang phfic bao chung" Chufing cae 1,15m, tren than ehufing cd bai minh van ghi lai nhiing dfing gdp cfia ngufli dfic ehudng Chudng dugc dfic vao ngdy 28-6 ndm Minh Mang thfl 20, tflc la ngdy 28-6-1839, hien nay chudng cdn duge lflu gifl fl Quang Binh
Hien tai ehua Hoing Phfio da duge UBND tinh Quang Binh xdp hang Dl tich c i p linh vd dang duge nhan dan vd chinh quyen
xa My Thfly huyen Le Thfly vd cae co quan chfic ndng cfia tinh bao ve khd can than Hang thang cfl den ngdy ram vd mdng 1 am ljch nhdn dan trong vfing thufing ddn day eflng huong, thfi tu vd xin Ide
Chfla Heing Phfle dflgc xem la mdl ngdi ehfla Idn, chfia cd ngdy xua, la mdl di tich van hod Bfli vay, khdng chi nhan ddn trong vung md nhidu khach thap phflOng khi den thdm ehfia ddu cd nguyen vgng mong mudn cae elp, cac ngdnh lien quan xem xdt va cd bien phdp dd trfing tu, phue dung ngdi chfla ndy, gdp phan bae tfin bin sic van hod cfla que huang
Neu chfla Heang Phfle xfla dugc Irung
lu, phye dung lai khdng chi se ddp fing dflde nhu eau ehinh dang Irong ddi sdng lam linh cfla nhan ddn dja phuang ma cdn
la didm ddn hap d i n trcng cdc tua du ljch sinh thai - van hda da va dang hinh thdnh tai huyen Le Thfiy- Quang Binh»