La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp 1723-1804 A / MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giuùp hoïc sinh : -Thấy được mục đích , tác dụng của việc học chân chính : học để làm người , học để biết và làm , học để gó[r]
Trang 1Bài soạn Ngữ văn 8 Bài 25 – Tiết 101 : BÀN LUẬN VỀ PHÉP HỌC
Tuần 26 ( LUẬN HỌC PHÁP )
La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp
( 1723-1804 )
A / MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :
Giúp học sinh :
-Thấy được mục đích , tác dụng của việc học chân chính : học để làm người , học để biết và làm , học để góp phần làm cho đất nước hưng thịnh , đồng thời thấy được tác hại của lối học chuộng hình thức cầu danh lợi
-Nhận thức được phương pháp học tập đúng , kết hợp học với hành
-Học tập cách lập luận của tác giả , cách viết bài văn nghị luận theo chủ đề nhất định
CHUẨN BỊ ;
1 Thầy :
+ Nắm chắc nội dung nghị luận của văn bản
+ Dựï kiến các khả năng tích hợp cho bài học ( Văn nghị luận , phương pháp lập luận , cách trình bày luận điểm )
+ Dự kiến các hình thức dạy học tích cực ( Hệ thống câu hỏi , đọc , giảng , thảo luận nhóm , đèn chiếu )
2 Trò :
+ Đọc diễn cảm văn bản , tìm hiểu phần chú thích và chuẩn bị trả lời câu hỏi Đọc – Hiểu văn bản trong SGK
+ Nhớ lại kiểu văn bản nghị luận , bố cục và phương pháp lập luận , cách trình bày luận điểm đã học
B / TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY –HỌC :
I Hoạt động 1 : Dẫn vào bài
1 Giới thiệu bài Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Bác Hồ – vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam , của
Cách mạng Việt Nam Sinh thời , Người rất quan tâm đến tương
lai nước nhà và đặt trọn vẹn niềm tin vào sự học tập của thế hệ
trẻ Người đã dạy : “ Non sông Việt Nam phần lớn nhờø ở
công học tập của các em “.Thật vậy , học tập là nhiệm vụ bức
thiết của con người ở bất kì thời đại nào Chẳng thế mà cách dây
hơn hai trăm năm , Nguyễn Thiếp – một nhà nho “ thiên tư sáng
suốt học rộng hiểu sâu “ – đã có bài văn bàn luận về việc học tập
- Nghe
Trang 2Học như thế nào ? Học để làm gì ? Chúng ta sẽ tìm hiểu
quan điểm của ông qua bài “ Bàn luận về phép học “ ( Luận về
phép học )
II Hoạt động 2 : Đọc –Tìm hiểu chú thích
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
1 Tìm hiểu tác giả và tác phẩm
+Hỏi HS một số thông tin về tác giả và tác
phẩm sau khi các em đã đọc kĩ phần chú
thích () trong SGK
+Văn bản là một phần trích từ bài tấu của
Nguyễn Thiếp dâng lên vua Quang Trung
Dựa vào chú thích của SGK , em hãy nêu
đặc điểm chính của thể tấu ? ( Mục đích
viết , hình thức diễn đạt )
+ HS trình bày những hiểu biết của mình về
tác giả và tác phẩm
+Tấu là loại văn thư của bề tôi thần dân để trình bày sự việc , ý kiến , đề nghị
-Được viết bằng văn xuôi , văn vần , văn biền ngẫu
2 Đọc văn bản
+ GV hướng dẫn HS cách đọc và đọc mẫu :
Đọc rõ ràng , lưu loát chú ý giọng điệu thể
hiện sự chân tình , chân tình , bày tỏ lẽ thiệt
hơn , vừa tự tin vừa khiêm tốn
- Gọi HS đọc văn bản
GV nhận xét và sửa chữa các lỗi đọc - HS đọc sau đó cả lớp nhận xét cách đọc
3 Tìm hiểu chú thích
+ Cho HS đọc toàn bộ chú thích trong SGK
chú ý
đọc kĩ chú thích 2 ,3
+ Đọc các chú thích trong SGK và nêu nội dung thông tin trong chú thích 2 , 3
III.Hoạt động 3 : Đọc - Tìm hiểu văn bản :
A Đọc – Hiểu cấu trúc văn bản
1.Văn bản Bàn luận vể phép học là một phần
bài tấu của Nguyễn Thiếp dâng lên vua Quang
Trung Em hãy nhận xét các đặc điểm (mục
đích viết , hình thức diễn đạt ) của văn bản Bàn
về phép học ?
2 Quan điểm chính của văn bản Bàn về phép
học là gì ?
1 –Mục đích : Bày tỏ kiến nghị của mình
về việc chấn chỉnh việc học trong nước
-Hình thứùc diễn đạt : Được viết bằng
văn xuôi kết hợp với văn biền ngẫu
2 Nguyễn Thiếp dùng lí lẽ nêu lên quan điểm về phép học chân chính với niềm tin
phép học này có thể đào tạc được nhân tài , làm cho quốc gia hưng thịnh
Trang 33.Để thuyết phục vua , tác giả đã trìnhbày
quan điểm của mình trên các khía cạnh
nào?Hãy xác định các đoạn văn tương ứng với
từng khía cạnh đó ?
4.Từ đó , em hãy xác định kiểu văn bản của bài
tấu “ Bàn luận về phép học “ ?
3 Trong văn bản này , quan điểm về phép học chân chính được trình bày theo 3 khía
cạnh :
- Bàn về mục đích của việc học (“ Ngọc
không mài điều tệ hại ấy “)
- Bàn về cách học (“Cúi xin … Chớ bỏ qua “
).
- Tác dụng của việc học chân chính ( Đoạn
còn lại )
4 Kiểu văn nghị luận
B Đọc – Hiểu nội dung văn bản
1 Bàn về mục đích chân chính của việc học
Đọc đoạn “Ngọc không mài điều tệ hại
ấy “
+Mục đích của việc học:
a Mở đầu đoạn văn , tác giả dùng câu châm
ngôn “ Ngọc không mài không thành đồ vật ;
người không học , không biết rõ đạo.” để bày tỏ
suy nghĩ gì ?
b.Em có nhận xét gì về cách giải thích các khái
niệm “ học “ và “ đạo “ của tác giả ?
c Qua cách giải thích của tác giả , em hiểu mục
đích chân chính của việc học là gì ?
( Lời bình để GV tham khảo :
Trong phần nêu vấn đề về sự học , tác giả
không bàn đến việc vì sao phải học mà nhấn vào
một khía cạnh: Học để làm gì? ( mục đích )
Theo đó , học để làm người , học để “lập đức “
cho mình , để “ lập công “ nghĩa là phải cống
hiến tài năng cho xã hội Đó là nền tảng của
“chính học “ , là cơ sở của một quốc gia dân
giàu nước mạnh , xã hội thái bình thịnh trị Cách
a -Chỉ có học tập con người mới trở nên tốt đẹp
-Không thể không học mà tự thành người tốt đẹp
-Do vậy học tập là một quy luật trong cuộc sống của con người
Dùng câu châm ngôn vừa dễ hiểu ,vừa tăng sức mạnh thuyết phục
b Khái niệm “học” được giải thích bằng
hình ảnh so sánh cụ thể nên thật dễ hiểu
Khái niệm “ đạo “ vốn trừu tượng , phức tạp
được giải thích thật ngắn gọn , rõ ràng:
“Đạo là lẽ đối xử hằng ngày giữa mọi người
“
c Mục đích cùa việc học : Học để làm người ( Hình thành đạo đức , nhân cách )
Trang 4nhìn của Nguyễn Thiếp đúng là có tầm chiến
lược dài lâu vì nó có quan hệ đến sự an nguy
của xã tắc )
d Theo các em , quan niệm về mục đích của đạo
học như thế có điểm nào cần được việc học ngày
hôm nay phát huy ? Có những điểm nào cần
điều chỉnh , bổ sung ?
+ Phê phán những biểu hiện , lệch lạc sai
trái
a Cũng trong đoạn văn này , sau khi xác định
mục đích của việc học , tác giả đựa vào cơ sở
nào để đưa ra nhận xét “ Người ta đua nhau lối
học hình thức hòng cầu danh lợi , không còn biết
đến tam cương , ngũ thường “ ? Nhận xét này đã
phê phán lối học nào ?
b Khi nhận định “ Chúa tầm thường , thần nịnh
hót Nước mất , nhà tan đều do những điều tệ hại
ấy “ , tác giả đã chỉ ra những tác hại của việc
học lệch lạc , sai trái như thế nào ?
c Nhận xét về đặc điểm lời văn và thái độ của
tác giả trong đoạn văn này ?
( Lời bình đoạn này để GV tham khảo :
Thông qua nội dung trình bày và lập luận chặt
chẽ , logic theo kết cấu nhân – quả , tác giả đã
giúp chúng ta nhận thức đươc những biểu hiện
đáng buồn đang diễn ra trong bối cảnh xã hội
đương thời Theo đó , mục đích của người đi học
đã sai mà cách đánh giá của xã hội lúc bây giờ
về người đỗ đạt cũng sai ở cả đạo đức lẫn tài
năng Mục dích học sai khi biến sự học vốn
d Thảo luận nhóm :
- Điểm tích cực : Coi trọng mục tiêu đạo
dức của việc học Khẩu hiệu “ Tiên học lễ ,hậu học văn “ trong các nhà trường hôm nay là sự phát huy đạo học ngày trước
- Điểm cần bổ sung : Mục đích việc học
không chỉ là rèn luyện đạo đức mà còn rèn luyện năng lực , trí tuệ , thể chất …dể học sinh sau này có sức mạnh xây dựng cải tạo xã hội trên mọi lĩnh
vực : đạo đức , văn hóa , kinh tế , khoa học
kĩ thuật
a Tác giả soi vào thực tế đương thời để đưa
ra nhận xét nhằm phê phán :
- Lối học lệch lạc : Chuộng hình thức , không chú ý đến nội dung học , thuộc lòng câu chữ mà không hiểu nội dung ý nghĩa
- Lối học sai trái : học vì danh lợi bản thân
b - Đảo lộn giá trị của con người
- Không còn người tài , đức
- Từ đó dẫn đất nước tới thảm hoạ diệt vong
c Đoạn văn được cấu tạo bằng những câu ngắn , liên kết chặt chẽ khiến ý văn mạch lạc .Qua đó , thái độ xem thường lối học chuộng hình thức lấy mục đích danh vọng cá nhân là chính và coi trọng lối học lấy mục đích thành người tốt đẹp làm cho đất nước vững bền được thể hiện rõ nét Đây là thái độ đúng đắn và tích cực cần được phát huy trong việc học ngày hôm nay
Trang 5chân chính , có ý nghĩa xã hội thiêng liêng
thành một nấc thang danh vọng tầm thường Vì
mục đích sai nên cách học cũng sai , người đi
học không gia công dùi mài kinh sử để nắm bắt
tri thức , đạo lí thánh hiền , mà thay vào đó chỉ
là một cách học hình thức mang tính máy móc
giáo điều , học thuộc mà không hiểu , chỉ biết
chép sao cho đúng từng chữ , thi sao cho đỗ mà
thôi Thử hỏi , những người đỗ đạt bằng cách
học kiểu ấy để rồi trở thành trụ cột trong bộ máy
điều hành nhà nước thì nguy cơ tới đâu Uy tín
và sự tồn tại của họ do không có thực đức thực
tài chắc chắn đối với bề trên ( vua , chúa ) chỉ
biết luồn cúi nịnh nọt Bên cạnh đó , người giữ
quyền uy tối cao là vua chúa laiï trọng dụng nịnh
thần thì cái thói chạy theo hư danh , hư
vinhtrong xã hôi mạêc sức tung hoành thâm chí
tạo điều kiện cho bọn bất tài hống hách , lộng
hành,kéo bè kéo phái hãm hại lẫn nhau Cái
lôgic tất yếu không thể tránh được là nhà tan ,
nước mất Rõ ràng ,sức hấp dẫn không cưỡng
được từ cách lập luận ở chính trong lập luận bởi
tính khoa học khách quan của nó.)
2 Bàn về cách học
Đọc đoạn văn tiếp theo
a Sau khi phê phán những biểu hiện sai trái,
trong việc học tác giả viết đoạn văn này để làm gì
?
b Trong đọan văn , tác gỉa đề xuất những ý kiến
nào về cách học ?
a Để khẳng định quan điểm và phương pháp đúng đắn trong việc học ( Bàn về cách học )
b –Việc học phải được phổ biến rộng khắp:
Mở thêm trường (trường dạy học ở phủ
huyện , trường tư ) , mở rông thành phần
học ( con cháu các nhà văn, võ, thuộc lại ) ,
tạo điều kiện thuận lợi cho người đi học (
tùy đâu tiện đấy mà đi học ).
- Nôi dung học bắt đầu từ những kiến thức cơ bản có tính chất nền tảng
- Phương pháp học : + Tuần tự tiến lên , từ thấp đến cao
Trang 6c Trong số các cách học đó , em tâm đắc với
cách học nào ? Vì sao ?
d Tại sao tác giả tin rằng phép học do mình đề
xuất như thế có thể tạo đươc nhân tài , vững yên
đươc nước nhà ?
e Khi đề xuất ý kiến của mình với vua , tác giả
đã dùng những từ ngữ cầu khiến như : “ cúi xin “ ,
“xin chớ bỏ qua “ Những từ ngữ đó giúp cho em
hiểu gì về thái độ của tác giả ?
( Lời bình đoạn này để GV tham khảo :
Từ phê phán lối học sai mục đích hiện thời ,
Nguyễn Thiếp bàn đến việc chấn hưng , khôi
phục lại sự học chân chính mà mục tiêu và
nguyên tắc xã hội đã xác định từ xưa Sự chấn
hưng to lớn và cấp thiết đó được nhìn từ 2 cấp độ :
chiều rộng và chiều sâu Về chiều rộng : cần mở
mang thêm nhiều trường lớp , bằng nhiều hình
thức , ở khắp mọi nơi để tạo điều kiện thuận lợi
cho người đi học Quan điểm này nay được gọi là
xã hội hóa giáo dục có 2 cái lợi - tuy tác giả
không trực tiếp nói ra – một là nâng cao dân trí ,
hai là lựa chọn được nhân tài cho đất nước
+ Học rộng , nghĩ sâu , biết tóm lược
những điều cơ bản , cốt yếu nhất ( Học
rộng rồi tóm lược cho gọn )
+ Học đi đôi với hành ( Theo điều
học mà làm ).
c.HS tự bộc lộ
d Học như thế sẽ : -Tạo được nhiều người giỏi -Giữ vững được đạo đức -Biết gắn học với hành -Tránh được lối học hình thức
e –Chân thành với sự học
- Tin vào điều tấu trình của mình là đúng đắn
- Tin vào sự chấp nhận của vua và giữ đạo vua tôi
Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là chấn chỉnh ,
sửa sang phép học ( phương pháp học học tập )
Nguyên tắc đầu tiên của phép học là nguyên tắc
vừa sức , học thích hợp với đối tượng , học từ thấp
lên cao theo hệ thống : “Lúc đầu học tiểu học để
bồi lấy gốc Tuần tự đến tứ thư , ngũ kinh ,chư sử “
Tác giả đặc biệt chú ý đến cấp đầu tiên khi người
học cắp sách đến trường phải chăng với tầm nhìn
xa rộng đã thấy được ý nghĩa lớn lao cái gốc rễ từ
mảnh đất gieo hạt đầu tiên để từ đó cây đức , cây
Trang 7tài phát triển , tươi tốt về sau ? Nguyên tắc thứ hai
của phép học cũng được nêu lên một cách gọn
gàng hàm súc : “ Học rộng rồi tóm lược cho gọn,
theo điều học mà làm “ Học rộng , học nhiều như
ng phải biết chủ động : học cái gì phải nắm chắc
cái ấy Muốn nắm chắc được tri thức , không có
cách nào hơn là tóm tắt được nó , nghĩa là phải
biết tinh lọc , chọn lấy cái chính và biến nó thành
nhận thức , thành trí tuệ của riêng mình Ở đây ,
tóm tắt không có nghĩa là rút ngắn , mà chính là sự
lựa chọn Muốn lựa chọn phải có một quan điểm
riêng Aáy là thực học Trong nguyên tắc thứ hai ,
ý nghĩa còn quan trọng hơn cả của quy trình nhận
thức là ở sự thu hoạch tri thức của bản thân : “học
để làm” Đây mới là cái đích cuối cùng của sự học
Học như phép học mà La Sơn Phu Tử đề ra mới
là có ích )
3 Tác dụng của phép học
Đọc đoạn văn còn lại
a Sau khi nêu lên mục đích chân chính của
việc học , phê phán những lệch lạc sai trái , và dề
ra phương pháp học đúng đắn , đến đoạn này tác
gỉa trình bày vấn đề gì ?
b.Mục đích học chân chính và cách học đúng đắn
được tác giả gọi là đạo học Theo tác giả ,
đạo học thành sẽ có tác dụng như thế nào ?
c Theo các em , tại sao đạo học thành lại sinh
được nhiều người tốt ?
a Ý nghĩa , tác dụng của việc học chân
chính
b – Tạo được nhiều người tốt
- Triều đình ngay ngắn , thiên hạ thịnh
trị
c Mục đích học chân chính được đạt tới bằng cách học đúng đắn ,tích cực sẽ là cơ sở tạo ra người tài đức
d Tại sao có thể nói đạo học thành sẽ làm cho
triều đình ngay ngắn ? d - Đạo học thành thì không còn lối học hình thức vì danh lợi cá nhân , không còn
hiện tượng chúa tầm thường , tôi nịnh hót
- Nhiều người tài giỏi , có đạo đức , đổ đạt làm quan sẽ giữ vững kỉ cương , phép
Trang 8e Tại sao đạo học thành có thể khiến thiên hạ
thiïnh trị ?
f Nếu nói như cách hiểu hôm nay của chúng ta
về sự học thì đạo học thành sẽ có sức mạnh:
- Cải tạo con người
- Cải tạo xã hội
- Thúc đẩy sự phát triển xã hội theo hướng
tích cực
Em hiểu theo cách nào ? Hãy trình bày suy nghĩ
của mình ?
g Đằng sau các lí lẽ bàn về tác dụng của phép
học , theo các em , người viết đã thể hiện thái
độ như thế nào ?
nước
e Tạo ra nhiều người biết trọng lẽ phải ( đạo lí ) , biết ứng dụng điều học vào công việc ( hành động ) , không còn thói cầu danh lợi hoặc nịnh thần ; khiến việc trị quốc sẽ dễ dàng , nước nhà được bình ổn , vững vàng
f Học sinh tự bộc lộ
g – Đề cao tác dụng của việc học chân chính
- Tin tưởng ở đạo học chân chính
- Kì vọng về tương lai đất nước
3 Đọc – Hiểu ý nghĩa văn bản
d Theo em , lời tấu trình của Nguyễn Thiếp có ý
nghĩa như thế nào đối với việc học ngày nay ?
( Lời bình tham khảo :
Kế sách mà La Sơn Phu Tử hiến cho vua
Quang Trung thật là những lời tâm huyết xuất
phát từ quyền lợi của quốc gia và sự nghiệp an
dân trị quốc Nội dung kế sách ấy thể hiện tầm
nhìn có chiều rộng , chiều sâu về một chiến lược
lâu dài không phải ngày một ngày hai mà làm
được Chính vì vậy , vua Quang Trung xem tác
giả như một người tri âm mới triệu kiến vào Phú
Xuân để bàn quốc sự
Rất tiếc là triều đại Quang Trung mở ra chẳng
được bao lâu , do đó chương trình chấn hưng việc
d Thảo luận nhóm :
( - Đạo học lấy mục đích chính là làm hưng thịnh nước nhà và làm người tốt cần được phát huy trong nhà trường với khẩu hiệu “
Tiên học lễ , hậu học văn “.
- Cách học gắn liền với hành đang được phát huy thông qua đổi mới phương pháp dạy – học “ lấy học sinh làm trung tâm “ ; thể hiện ở quan điểm tăng cường ý nghĩa ứng dụng và thực hành trong các môn học theo chương trình thay sách GK )
Trang 9học của Nguyễn Thiếp bị dang dở Nhưng dù sao
, quan điểm của Nguyễn Thiếp vẫn là những viên
gạch vững chắc đầu tiên trong nền tảng lí luận
của sự nghiệp giáo dục và đào tạo V iệt Nam.)
e Đây là văn bản được viết theo phương thức
nghị luận , em có nhận xét gì về cách lập luận của
tác giả ? Em hãy xác định trình tự lập luận bằng
sơ đồ ?
+ GV hướng dẫn cả lớp nhận xét các sơ đồ xác
định trình tự lập luận thông nhất chọn sơ đồ phù
hợp nhất
+GV đúc kết và cho HS đọc Ghi nhớ trong SGK
trang 79
e Lập luận chặt chẽ , logic ,có sức thuyết phục
HS tự vẽ sơ đồ và trình bày trước lớp
HS đọc phần Ghi nhớ
IV Hoạt động 4 : Luyện tập –Củng cố – Dặn dò :
1.Yêu cầu HS làm phần luyện tập trong SGK
trang 79 : Phân tích sự càân thiết và tác dụng của
phương pháp “ Học đi đôi với hành “
2 GV đưa ra các câu hỏi trắc nghiệm để củng cố
bài học
3 Dặn dò nội dung luyện tập ở nhà và chuẩn bị
bài học kì tới
1- Đọc nội dung phần luyện tập
- Xác định yêu cầu
- Trình bày nhận thức
2 HS trả lới các câu hỏi trắc nghiệm 3.HS ghi những nội dung chính theo yêu cầu của GV
Trang 10BÀI 25 – Tiết 102
VIẾT ĐOẠN VĂN TRÌNH BÀY LUẬN ĐIỂM
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
- Giúp HS
+ Nhận thức được ý nghĩa quan trọng của việc trình bày luận điểm trong một bài văn nghị luận
+ Biết cách viết đoạn văn trình bày một luận điểm theo cách diễn dịch
II TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định:
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Dạy bài mới:
* Giới thiệu bài:
TIẾN TRÌNH GIẢNG DẠY
Hoạt động 1:
- GV tổ chức cho HS đọc và
tìm hiểu các đoạn văn bản bài
1 ở SGK trang 80
- GV cho HS chuẩn bị các câu
hỏi
- GV chỉnh sửa và chốt lại
=> câu chủ đề có thể đặt ở đầu
hoặc cuối đoạn Sự khác biệt
đó giúp ta phân biệt 2 dạng
đoạn văn thường gặp trong văn
Nghị luận
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
- HS đọc và tìm hiểu văn bản
- HS thảo luận (2’)
- HS các nhóm lần lượt trình bày
PHẦN GHI BẢNG
I Tìm hiểu bài:
1 Câu chủ đề (câu nêu luận điểm):
a “Thật là chốn hội tụ… nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời”
-> Vị trí cuối đoạn -> Viết theo cách quy nạp
b “Đồng bào ta ngày nay… tổ tiên ta ngày trước.”
-> Vị trí đầu đoạn văn
-> Viết theo cách diễn dịch Hoạt động 2:
- GV tiếp tục hướng dẫn HS và
tìm hiểu bài 2 SGK trang 80
- Khi trình bày luận điểm trong
đoạn văn NL, ta cần chú ý điều
gì?
- GV cho HS đọc ghi nhớ
- HS đọc và thảo luận các câu hỏi (2’)
- HS trình bày, trả lời câu hỏi thông qua sách NV7 tập 2
- HS trả lời câu hỏi
- HS đọc ghi nhớ và nêu ý chính cần nhớ
2/ a Luận cứ chính xác, chân thực sẽ làm luận điểm có sức thuyết phục cao
b Luận điểm, luận cứ phải được sắp xếp rõ ràng, hợp lý
c Luận điểm, luận cứ cần được trình bày chặt chẽ, hấp dẫn
II Bài học: (Ghi nhớ SGK
trang 81)