- Trªn c¬ së mÊy trang v¨n b¶n trÝch phÇn kÕt thóc t¸c phÈm " ChiÕc l¸ cuèi cïng" gióp HS hiểu và cảm nhận tình yêu thương cao cả giữa những người lao động nghèo khổ; nghệ thuật chân chí[r]
Trang 1Tuần: 08 NS : 30/09/2009
Tiết: 30 ND : 07/10/2009
Chiếc lá cuối cùng
( Trích) O.Henri
Ngô Vĩnh Viễn dịch
A Mục tiêu cần đạt:
- Trên cơ sở mấy trang văn bản trích phần kết thúc tác phẩm " Chiếc lá cuối cùng" giúp
HS hiểu và cảm nhận tình yêu thương cao cả giữa những người lao động nghèo khổ; nghệ thuật chân chính là nghệ thuật vì sự sống của con người Cách kết thúc truyện đảo ngược tình huống hai lần gây xúc động cho người đọc, sự kết hợp các yếu tố miêu tả, biểu cảm trên nền tự sự là đặc điểm của phương thức biểu đạt trong văn bản này
- Tích hợp với tập làm văn: Làm dàn ý cho bài văn tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm
- Rèn kĩ năng đọc, kể chuyện diễn cảm, phân tích các nhân vật và tình huống truyện
B Chuẩn bị của thầy và trò:
1 Thầy: Đọc truyện ngắn của O.Henri; sưu tầm tranh minh hoạ truyện ngắn.
2 Trò: Đọc cả tác phẩm, trả lời câu hỏi đọc hiểu văn bản; vẽ tranh minh hoạ.
C Hoạt động dạy - học:
* ổn định:
* Kiểm tra:
? Tiết học trước chúng ta đã được tìm hiểu về nhân vật Giôn xi Em hãy tóm tắt lại diễn
biến tâm trạng Giôn xi trong đoạn trích " Chiếc lá cuối cùng" Từ đó em rút ra bài học gì
về cuộc sống?
- Giôn xi vì nghèo túng và mắc bệnh viêm phổi nặng mà tuyệt vọng không muốn sống Cô nằm đó nhìn ra cửa sổ đếm những chiếc lá thường xuân leo trên bức tường đang rụng dần và buông xuống, phó mặc sự sống của mình chờ khi nào chiếc lá cuối cùng rụng xuống thì cô cũng sẽ ra đi mãi mãi Nhưng sau một đêm gió dập vùi, tuyết rơi buốt giá chiếc lá cuối cùng vẫn còn đó Nó đã thổi bùng lên ngọn lửa tình yêu sự sống trong cô khiến cô có thêm sức mạnh và nghị lực vượt lên chính mình và chiến thắng với bệnh tật Giôn xi khỏi bệnh và lại khao khát sẽ có ngày được vẽ vịnh Naplơ
+ Bài học rút ra: Phải biết chân trọng và nâng niu từng giây phút của cuộc sống vì nó
thật đáng quý Khi có niềm khao khát sự sống và có nghị lực sống, con người có thể vượt qua mọi khó khăn và chiến thắng được bệnh tật, tử thần
? Cũng qua phần tìm hiểu về Giôn xi em còn nhớ biện pháp nghệ thuật đã được tác giả sử dụng khi viết về sự hồi sinh của Giôn xi?
- Nghệ thuật đảo ngược tình huống truyện
* Dẫn vào bài:
+ ở tiết học trước chúng ta đã thấy 1 điều kì diệu đã xảy ra Chiếc lá cuối cùng đã không rụng Chiếc lá đã ngăn cản, níu giữ bước chân mệt mỏi của Giôn xi tìm đến cái chết
- Chiếc lá cuối đông - người bạn đồng hành dũng cảm, tuy chẳng còn sung sức đã dùng tất cả sức lực của mình trụ bám trên cành và cũng là để ngăn cản chuyến đi xa xôi bí ẩn của Giôn xi
Trang 2- Chiếc lá ấy biểu tượng của sức sống mãnh liệt kiên cường chiến thắng mọi sự tàn phá phũ phàng của tự nhiên
- Vì sao lại có điều kì diệu đó Trong sự hồi sinh của Giôn xi ngoài tác động của chiếc lá diệu kì còn có những nhân tố nào khác nữa Chúng ta cùng nhau khám phá nội dung của
điều kì diệu đó qua giờ học hôm nay
Tiết 2:
Chiếc lá cuối cùng
( Trích) O.Henri
Ngô Vĩnh Viễn dịch
I Đọc – Hiểu chú thích:
II Đọc – Hiểu văn bản:
a Nhân vật Giôn-xi hay sự diệu kì của chiếc lá.
? Trong phần văn bản vừa tìm hiểu em thấy trong sự hồi sinh của Giôn-xi ngoài chiếc lá cuối cùng còn có vai trò cảu ai nữa?
b Nhiệm vụ Xiu:
? Qua phần tóm tắt truyện
tiết học hôm trước em có
thể giới thiệu về nhân vật
Xiu?
? Khi Giôn xi ốm Xiu đã
làm gì?
GV: Khi biết ý nghĩ kì quặc
của Giôn xi: Chiếc lá cuối
cùng rụng thì Giôn se lìa
đời Xiu nói: " Em thân
yêu, chị sẽ làm gì đây" em
nhận thấy điều gì đang diễn
ra trong tâm trạng của Xiu?
Đúng vậy có lẽ tâm trạng
của Xiu đang rối bời, đầy
những lo âu và thương cho
- Xiu cũng là 1 hoạ sĩ nghèo Cô có cùng sở thích với Giôn xi vì thế 2 người trơt thành người bạn thân thuê phòng ở chung
- Chăm sóc động viên, an ủi bạn( nấu cháo, pha sữa, tìm bác sĩ)
- Tiếp tục vẽ để có tiền sống
và chữa bệnh cho Giôn xi
- Lo sợ đến mức không biết mình sẽ ra sao
b Nhiệm vụ Xiu:
- Nấu cháo, pha sữa, tìm bác
sĩ, vẽ
- Lo sợ, bối rối
Trang 3Giôn xi Tâm trạng này còn
được thể hiện qua một hình
ảnh rất cụ thể:"bàn tay
mảnh dẻ run rẩy của Xiu"
trong lần gặp gỡ và chuyện
trò với bác sĩ
? Em có nhận xét gì về
những lời nói, hành động
của Xiu với Giôn ?
? Từ đó em hiểu gì về Xiu
và tình cảm của Xiu với
Giôn xi
* GV: ở Xiu đó là một tình
bạn trong sáng cao đẹp mặc
dù cuộc sống nghèo khó
Trở lại với việc Giôn xi
nằng nặc đòi kéo mành lên
vào cái buổi sáng mà Giôn
xi cho rằng chiếc lá cuối
cùng sẽ rụng
? Tác giả đã nói gì về thái
độ của Xiu lúc đó?
GV: Và sau đó tác giả
không viết thêm điều gì về
tâm trạng, thái độ của Xiu
nhưng qua đó ta có thể thấy
được rằng đến lúc ấy Xiu
chưa hề biết việc làm của cụ
Bơ men
? Vậy nếu Xiu biết trước ý
định của cụ Bơ men tác
phẩm sẽ kém hay ở chỗ
nào?
Các em hãy đọc thầm đoạn
cuối văn bản: " Chị có
chuyện đã rụng" và cho
biết
- Lời nói: âu yếm, dịu dàng
- Việc làm: ân cần, chu đáo
và hoàn toàn tự nguyện
- Xiu: người bạn tốt, vị tha, giàu tình cảm thương yêu bạn bè hết lòng như ruột thịt
- Chán nản, miễn cưỡng
- Ngạc nhiên vì chiếc lá
cuối cùng không rụng
- Xiu sẽ không bị bất ngờ
- Người đọc sẽ không thưởng thức tâm trạng lo lắng lỗi buồn của Xiu Để rồi những ngày sau đó trong buổi chiều đi làm làm về kể chuyện với Giôn xi về chiếc lá cuối cùng và cụ Bơ men
- Cảm phục, biết ơn, nhớ
- Dịu dàng, ân cần, chu đáo,
tự nguyện
- Người bạn tốt, vị tha, giàu tình cảm thương yêu bạn bè hết lòng như ruột thịt
Trang 4? Em nhận ra điều gì trong
tình cảm của Xiu khi kể cho
Giôn xi nghe về việc làm và
cái chết cụ Bơ men?
? Như vậy cùng với hình
ảnh chiếc lá cuối cùng, nhân
vật Xiu có ý nghĩa gì trong
việc thể hiện chủ đề câu
chuyện?
GV: Tình cảm của Xiu dành
cho Giôn xi là 1 tình cảm
chân thành, trong sáng, vô
tư
Nó làm ta trân trọng thấm
thía và xúc động biết bao
giữa cuộc đời đầy bon chen
để vượt lên cái đói, cái
nghèo, cái cơ cực của một
chỗ đứng trong nghề nghiệp
như những hoạ sĩ nghèo
trong truyện thật khó mà có
được một tình bạn như thế
** Gọi HS đọc: " Và buổi
chiều đã rụng"
? Đoạn trích kể về điều gì?
Cụ Bơ men là người như thế
nào?
*** Các em hãy quan sát
lên bảng và đọc đoạn văn
sau:
tiếc
- Khâm phục tài năng nghệ thuật và tấm lòng của cụ
- Tình yêu thương, sự tận tuỵ hết mình của người thân thôi thúc ta vươn dậy trong những phút yếu mềm
- Xiu là người đã góp phần không nhỏ giành giật sự sống cho Giôn xi
HS: Đọc
- Kể về cụ Bơ men và sự thật về chiếc lá cuối cùng (
Kể về cụ Bơ men và bí mật
về chiếc lá cuối cùng)
" Cụ Bơ men đã ngoài 60 tuổi- một ông già nhỏ nhắn
và dữ tợn, có 1 bộ râu như
Môi- dơ của Mi-ke-lăng-giơ
loăn xoăn, trừ cái đầu như
đầu thần Xa- tia xoà xuống cái thân hình như 1 tiểu yêu
Cụ là người thất bại trong nghệ thuật Cụ múa cây bút
- Người đã góp phần không nhỏ giành giật sự sống cho Giôn xi
C Cụ Bơ men và sự thật về chiếc lá cuối cùng.
Trang 5? Câu đâu tiên trong câu
chuyện của Xiu kể về điều
gì?
? Vậy em thấy bất ngờ trước
cái chết cụ Bơ men không?
Vì sao?
? Đoạn truyện kết thúc này
gây cho em cảm xúc gì?
? Sự thật nào đã làm được
sáng tỏ?
? Vậy ai đã viếc chiếc lá đó
? Căn cứ vào đâu và những
bằng chứng nào mà em
khẳng định điều đó?
? Em có thể cho biết: Cụ Bơ
men đã vẽ chiếc lá đó trong
hoàn cảnh như thế nào?
? Em có nhận xét gì về điều
vẽ đã 40 năm mà vẫn không với tới được gấu áo của vị nữ thần của mình Trên giá
vẽ của cụ là 1 tấm vải chống trơn, từ hai mươi lăm năm nay vẫn cứ chờ đợi mãi nét
vẽ đầu tiên của bức tranh kiệt tác Cụ uống rượu nặng quá độ và tự coi mình là 1 con chó xồm lớn chuyên gác cửa bảo vệ hai nữ nữ
nghệ sỹ trẻ là Xiu và Giôn xi"
- Nguyên nhân cái chất cụ Bơ men
- Bất ngờ
- Vì cái chết quá đột ngột,
cụ Bơ men đang hoàn toàn khoẻ mạnh, chỉ ốm có 2 ngày và cũng mắc căn bệnh sưng phổi như Giôn xi
- Bàng hoàng, xúc động, cảm phục và thương tiếc cụ Bơ men
- Chiếc lá cuối cùng kia là lá giả được vẽ trên tường
- Cụ Bơ men
- Giày và quần áo cụ ướt sũng nước, lạnh buốt
- Người ta tìm thấy cây đèn bão còn thắp sáng và 1 vài chiếc bút lông rơi vung vãi,
1 bảng pha màu
- Thời gian: trong đêm
- Không gian: gió bấc ào ào, mưa đập mạnh, tuyết rơi lạnh buốt
- Chiếc lá cuối cùng kia là lá giả được vẽ trên tường Tác giả: Cụ Bơ men
Trang 6kiện làm việc của cụ?
? Em có thể cho biết ý
tưởng vẽ chiếc lá của cụ Bơ
men được hình thành khi
nào?
GV: Đúng vậy: trong tác
phẩm tác giả cũng viết: Khi
Xiu kể cho cụ Bơ men về ý
nghĩ của Giôn xi gắn quyết
định sự sống của mình với
chiếc lá cụ đã vô cùng tức
giận định đến phòng mắng
cho Giôn xi một trận
Nhưng khi đến thấy Giôn xi
nằm bất động cụ đã thay đổi
thái độ và cùng với Xiu
sang phòng bên sợ sệt ngó
ra ngoài cửa sổ, nhìn cây
thường xuân và rồi họ nhìn
nhau 1 lát chẳng nói lăng
điều gì
GV Các em ạ có thể lúc này
mỗi người đang theo đuổi 1
ý nghĩ của riêng mình
nhưng chắc chắn họ sẽ có
chung 1 nỗi lo sợ đó là
chiếc lá cuối cùng sẽ rụng
và có lẽ ngay từ lúc ấy ý
tưởng vẽ chiếc lá đã được
nhen nhóm trong đầu cụ Bơ
men
? Vậy từ đây em hãy cho
biết: Cụ Bơ men vẽ chiếc lá
cuối cùng với mục đích gì?
? Việc làm cụ có thành công
không vì sao?
- Vô cùng khó khăn, khắc nghiệt, gian khổ
- Khi lên phòng Giôn xi và thấy Giôn Xi ngó ra ngoài cửa sổ,gieo số phận của mình vào chiếc lá thường xuân
- Hi vọng chiếc lá giống thật còn mãi sẽ đưa Giôn xi thoát khỏi tình trạng tuyệt vọng chờ chết, để cứu sống Giôn xi
- Đã thành công: Giôn xi hồi sinh Bởi cụ đã vẽ bằng tất cả tấm lòng yêu thương, bằng một quyết tâm cứu
Trang 7? Qua lời kể của Xiu em
hình dung và tả lại cảnh cụ
Bơ men vẽ tranh trong đêm?
? Chỉ là 1 hoạ sĩ, đồng
nghiệp của Giôn xi tại sao
cụ Bơ men lại sẵn sàng đánh
đổi cả sự sống của mình để
cứu Giôn xi?
? Chứng tỏ cụ là người như
thế nào?
* Bài tập trắc nghiệm
? Vì sao nhà văn không kể
chuyện cụ Bơ men vẽ chiếc
lá mà lại đặt câu chuyện
trong lời kể của Xiu
GV: đây cũng là 1 chi tiết
rất khéo léo của nhà văn
Chúng ta cần học tập cách
kể chuyện của tác giả khi
viết bài văn kể chuyện để
tạo sự hấp dẫn cho người
đọc
sông Giôn xi, bằng nghị lực
và tình yêu cuộc sống
- Màn đêm buông xuống mịt mùng, gió bấc ào ào thổi Mưa đập vào cửa sổ và rơi lộp bộp xuống đất buốt lạnh đến tận xương tuỷ trên
1 cái thang bám vào tường, trong ánh đèn bão hắt ánh sáng nhoà nhạt; cụ Bơ men run rẩy vì buốt giá, áo quần
và cả người cụ ướt đẫm nước Cụ vẫn mải miết đưa những nhát cọ trên tường và kìa 1 chiếc lá, chiếc lá cuối cùng của cây thường xuân vẫn vững vàng bám chặt lấy thân cây
- Đó là tình cảm yêu thương chân thành, tự nhiên của những người lao động nghèo, những người hoạ sỹ
có cùng chung lí tưởng
- Nhân hậu giàu tình yêu thương
A Làm tăng tính kịch tính của truyện
B Tạo bất ngờ cho Giôn xi
và cả Xiu
C Gây hứng thú mạnh mẽ cho người đọc
D Cả 3 ý trên
- Nhân hậu giàu tình yêu thương
Trang 8? Vì sao cụ phải giữ giữ bí
mật cả với Xiu?
? Từ những chi tiết trên em
hiểu thêm điều gì về cụ Bơ
men?
Trao đổi nhóm đôi:
? Kịêt tác của cụ Bơ men
còn khơi gợi cho em những
suy nghĩ gì về giá trị của
nghệ thuật đối với cuộc
sống của con người
- Nếu Xiu biết có thể cô sẽ mất tự nhiên khiến Giôn xi nghi ngờ
- Sự hi sinh cao cả, thầm lặng
* Thảo luận nhó:
? Xiu cho rằng bức vẽ của
cụ Bơ men là 1 kiệt tác Em
có đồng ý với ý kiến của Xiu không? Tại sao?
Nhóm 1: Nó được vẽ rất
sinh động, giống như chiếc lá thật đến nỗi cả Xiu và Giôn xi là những hoạ sỹ mà cũng không nhận ra
? Em có thể nói rõ hơn về sự giống nhau đó?
Nhóm 2: Để vẽ được chiếc
lá ấy trong thời gian khắc nghiệt ấy chứng tỏ cụ Bơ
men là 1 hoạ sỹ có tài năng nghệ thuật tuyệt vời?
Nhóm 3: Vì nhờ đó mà
Giôn xi đã hồi sinh, vượt qua cái chết?
Nhóm 4: Để vẽ nó cụ Bơ
men đã phải trả giá bằng 1 cái giá quá đắt: bằng cả sự sống của mình?
- Nghệ thuật đích thực phải
có tác dụng phục vụ con người
- Nghệ thuật chân chính có thể giúp con người vượt qua mọi khó khăn trong cuộc
- Sự hi sinh cao cả, thầm lặng
Như vậy, chiếc lá cuối cùng
ấy chính là kiệt tác của cụ Bơ men- một tác phẩm nghệ thuật bất tử
Trang 9Vậy những chi tiết này gắn
với nhân vật nào nhiều
nhất?
? Qua truyện, ta thấy điều
bất ngờ xảy ra với hai nhân
vật này là gì?
? Còn chiếc lá thì như thế
nào?
? Vậy em có nhận xét gì về
nghệ thuật kể chuyện của
tác giả thông qua hai sự việc
đối lập trên?
? Cách tạo tình huống đảo
ngược như vậy có tác dụng
gì?
? Em có nhận xét gì về
phương thức biểu đạt của
văn bản?
GV Đây chính là nghệ
thuật xây dựng truyện theo
kiểu kết cấu đảo ngược tình
huống dựa trên những sự
kiện bất ngờ đối lập
? Nêu nhận xét về nghệ
thuật của văn bản?
? Nêu nội dung của văn bản
sau khi học xong tác phẩm
chiếc lá cuối cùng?
sống Biết hi vọng, bíêt vươn lên sống tốt đẹp hơn
Nhân vật Giôn-xi và cụ Bơ
men
- Ai cũng nghĩ Giôn xi sẽ chết nhưng cô đã vượt qua cái chết
- Cụ Bơ men đang khỏe mạnh lại ốm 2 ngày và chết
- Ai cũng tưởng chiếc lá
cuối cùng sẽ rụng nhưng nó
đã không rụng vì nó là chiếc lá vẽ
- Nghệ thuật đảo ngược tình huống hai lần
- Tạo sự bất ngờ, hấp dẫn, lôi cuốn người đọc
- Trên nền tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm
- Giôn xi tưởng chết sống
- Cụ Bơmen đang khoẻ mạnh chết
- Lá gần rụng- không rụng
- Nghệ thuật đảo ngược tình huống hai lần
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Kết cấu chặt chẽ,truyện
Kể nhẹ nhàng
- Đảo ngược tình huống hai lần
2 Nội dung:
Đề cao tình yêu thương giữa những con người với con người, đề cao nghị lực tình yêu cuộc sống, đề cao nghệ thuật chân chính
IV Luyện tập:
Nêu ý nghĩa của nhan đề chiếc lá cuối cùng
Trang 10Củng cố dăn dò:
- Hoàn thành các bài tập trong SBT Ngữ Văn
- Chuẩn bị chương trình địa phương ở giờ học sau