Gióp häc sinh: Nắm được chủ đề, tính thống nhất về chủ đề của văn bản Biết viết một văn bản đảm bảo tính trên, biết xác định và duy trì đối trượng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần c[r]
Trang 1Ngày soạn: / /
Bài 1
Kết quả cần đạt:
- Hiểu được tâm trạng của n/v “Tôi” qua ngòi bút trữ tình của Thanh Tịnh
- Phân biệt được cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Biết viết một văn bản bảo đảm tính thông nhất về chủ đề
Tiết 1+ 2
Văn bản: Tôi đi học
(Thanh Tịnh).
A/ Mục đích yêu cầu:
Giúp học sinh:
- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của n/v “Tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh
B/ Chuẩn bị:
- Tranh minh hoạ
- SGV + SGK
C/ Lên lớp:
1.Tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ: Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh.
3 Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò
Giáo viên gọi HS đọc chú thích và sơ lược về
tác giả
Hỏi: Với nhà văn Thanh Tịnh em cần nhớ
những nét chính nào?
Hỏi: Nét nổi bật trong phong cách của nhà văn
Thanh Tịnh là gì?
Hỏi: TP được viết từ năm 1941 đến bây giờ là
bao nhiêu năm?
GV: Vậy mà sức sống của ta tưởng như vừa
mới xảy ra
Hỏi: Em cho biết thể loại của VB và VB thuộc
loại phương thức biểu đạt nào?
Hỏi: Trong VB người ta kể theo 2 ngôi (183)
vậy kể theo ngôi thứ nhất có ưu thế gì? (mang
Nội dung cần đạt I-Đọc hiểu chú thích
1.Tác giả:
Thanh Tịnh (1911-198 )
Tên thật: Trần Văn Ninh quê ở Huế
Sáng tác thơ, truyện tình cảm trong sáng, êm đềm
2 Tác phẩm:
Sáng tác 1941 – Quê Mẹ
Thể loại truyện ngắn Phương thức biểu đạt tự sự Nhân vật: Tôi, ngôi kể thứ nhất
II Đọc và tìm hiểu văn bản
Trang 2Người soạn: Nguyễn Kim Cúc 2 Trường THCS Thanh Cao
tính chủ quan, dễ bộc lộ cảm xúc hơn)
Đọc văn bản.
GV đọc mẫu từ đầu -> “Tôi đi học”
Gọi hs đọc tiếp -> “Trước lớp ba”
Gọi hs đọc tiếp -> “Chút nào hết”
Gọi hs đọc tiếp -> đến hết
GV nhật xét HS đọc
Gọi HS đọc chú thích trong SGK/8
Hỏi: Truyện kể về nhân vật tôi và kể về việc
gì? (về việc “tựu trường”)
Cho HS đọc thầm lại đoạn văn “từ đầu -> tôi đi
học”
Hỏi: h/ảnh nào trong đoạn văn khơi nguồn cảm
xúc cho tác giả?
(cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều, những
đám mây bàng bạc, mấy em nhỏ rụt rè)
Hỏi: Khi gặp những h/ảnh này cảm xúc của t/g
ra sao? Và được thể hiện qua những từ ngữ
nào? (náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã)
Hỏi: Những từ ngữ đó thể hiện cảm xúc gì?
Hỏi: Trong đoạn văn đâu là câu văn hay nhất
diễn đạt niềm HP nhớ về kỷ niệm?
“Tôi quên thế nào được trời quang đãng”
Hỏi: Câu văn đã sử dụng biện pháp nghệ thuật
gì (NT so sánh và nhân hoá)
Hỏi: So sánh, nhân hoá như thế nào?
(như mấy cánh hoa tươi mỉm cười )
Hỏi: Em hãy p/tích cái hay trong h/ảnh so sánh
này?
(là h/ảnh tươi sáng, đẹp đẽ, trong trẻo)
Hỏi: cách dùng câu văn của t/g NTN? Sử dụng
NT so sánh, nhân hoá và những câu văn dài có
tác dụng gì? (để bộc lộ cảm xúc)
-> Ta học tập được cách viết của nhà văn, để
bộc lộ cảm xúc ta có thể dùng những câu văn
dài, phép so sánh, nhân hoá.
Gọi HS đọc 2 câu văn đầu
GV đọc lại hai câu văn đầu và nhấn mạnh NT
t/giả đã sử dụng
GV cho HS liên hệ với thực tiễn cuộc sống
(những cuộc họp lớp để gợi )
- Tâm trạng và cảm xúc của nhân vật tôi
- Niềm vui, hạnh phúc khi nhớ
về kỷ niệm
Lúc trên đường tới trường
Trang 3Hỏi: N/v kể chuyện theo trình tự nào? Cụ thể là
gì? (theo trình tự)
Hỏi: N/v nhớ những gì trên con đường đến
trường hôm đó
Ghi bảng phụ
+ Sáng thu, sương lạnh
+ Mẹ dắt tay
+ con đường dài hẹp
+ Cảnh vật
+ Quần áo đen
+ Cầm bút thước
Hỏi: N/v còn nhớ rất rõ tâm trạng của mình đó
là những cảm nhận, cảm giác ntn?
GV ghi bảng phụ tiếp ở trên
Sương lạnh
Âu yếm
Thấy lạ
Thay đổi
Quần áo trang trọng, đứng đắn
non nớt, ngây thơ
Hỏi: Vì sao n/v lại có tâm trạng như vậy khi có
sự thay đổi lớn
GV chốt: “Đi học” là một sự kiện đánh dấu 1
sự thay đổi lớn của đời người được mở
rộng
* Tích hợp với Tập làm văn:
Hỏi: Câu văn nào thể hiện tình cảm trữ tình và
chất thơ bàng bạc trong văn thơ của Thanh
Tịnh? Cảnh vật vì chính lòng tôi có sự thay
đổi lớn”
Hỏi: Câu văn nào thể hiện ẩn ý t/c trữ tình chất
thơ trong đoạn văn?
“Tôi có ngay cái ý nghĩ vừa non nớt lướt
ngang trên ngọn núi”
- Trong lòng có sự thay đổi lạ
4 Củng cố:
Hỏi: Trong cảm nhận mới mẻ trên con đường làng đến trường” n/v tôi đã tự bộc
lộ đức tính gì của mình?
(Những đức tính đáng quý đó là: Yêu học,yêu bạn bè và mái trường quê hương”
5 Hướng dẫn học sinh học bài
- Đọc kỹ lại văn bản
- PT ý nghĩa của biện pháp nghệ thuật được dùng trong VB vừa phân tích
Trang 4Người soạn: Nguyễn Kim Cúc 4 Trường THCS Thanh Cao
Ngày soạn: / /
Bài 1 – tiết 2
Văn bản: Tôi đi học (tiếp)
(Thanh Tịnh)
I/ Mục đích cần đạt: ( Đã soạn ở tiết 1)
II/ Lên lớp :
1.Tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
Hỏi: Vì sao không gian và thời gian trong VB trở thành kỷ niệm trong tâm trí của tác giả (đó là thời điểm và nơi chốn quen thuộc, gần gũi gắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê hương
- Đó là lần đầu tiên được cắp sách tới trường
- Tác giả là người yêu quê hương tha thiết
3 Hoạt động dạy – học.
Hỏi: Quan sát phần văn bản tiếp theo và cho
biết ngoài tâm trạng “thay đổi, thấy lạ ” t/g
còn có những tâm trạng gì tới trường?
Gọi 2 h/s đọc tiếp “trước sân trường Mĩ Lý
Hỏi: N/v còn nhớ những gì khi đến trường và
tâm trạng ntn?
Ghi bảng phụ:
Ngoài đường vui tươi, sáng sủa
Ngôi trường cao ráo, sạch sẽ, oai
nghiêm, lo sợ
Lúc xếp hàng chơ vơ, vụng về, lúng
túng
Khi gọi tên giật mình, tim ngừng đập
Bước vào lớp nặng nề, khóc, xa mẹ
Có thể nói n/v nhớ rất rõ ràng, tỉ mỉ những kỷ
niệm về buổi đầu đến trường
Hỏi? Khi đứng trước sân trường, n/v có tâm
trạng như thế nào?
Hỏi? Em có nhận xét gì về hệ thống từ loại
t/giả sử dụng trong đoạn vừa PT? đó là từ loại
nào? (ĐT, TT, DT)
Hỏi? Từ loại nào để bộc lộ cảm xúc? (TT &
ĐT)
Hỏi? T/giả giới thiệu ngôi trường Mĩ Lý của
mình như thế nào? (trong thế đối lập, giữa hôm
qua >< hôm nay, không gian và con người)
b Lúc tới trường
Tâm trạng bơ vơ, lo sợ
Trang 5Hỏi? T/giả còn sử dụng phép so sánh ntn? để
nói về ngôi trường của mình?
(So sánh lớp học với đình làng – nơi thờ cúng
tế lễ nơi thiêng liêng cất giấu những điều bí ẩn
Phép so sáng đã diễn tả cảm xúc trang nghiêm,
đề cao trí thức của con người)
Hỏi? Em hãy tìm câu văn hay nhất để bộc lộ
tâm trạng lo sợ của n/v trong buổi đầu đến
trường?
“Như con chim non trên bờ tổ ngập ngừng e
sợ”
Hỏi? Em hãy PT cái hay trong h/ảnh so sánh
những chú bé h/s với chú chim non
(cùng non nớt, thơ ngây trước những mới lạ
của cuộc sống)
* Liên hệ: Khi đọc đoạn văn này, em có gặp lại
được h/ảnh nào của chính mình thủa đầu tới
trường?
Hỏi? Em thấy mình giống n/v ở chỗ nào?
Hỏi? Hãy ghi lại vài câu văn bộc lộ cảm xúc
của mình khi ngày đầu đến trường?
GV: Các em đọc thầm đoạn văn còn lại
“Một mùi hương lạ -> hết”
Hỏi? Nội dung chính của đoạn văn là gì?
Hỏi? Tâm trạng của n/v có sự thay đổi thật sự,
đó là gì? Em hãy phát hiện điều đó qua đoạn
văn, qua những từ ngữ nào?
(thấy lạ và hay, lạm nhận là vật riêng không
cảm thấy sự xa lạ chút nào)
- Chăm chú nhìn, viết và lẩm nhẩm đọc
Hỏi? Theo em, nguyên nhân nào dẫn đến sự
thay đổi kỳ lạ ấy?
(Môi trường đến lớp, được đi học)
Hỏi? Em có thể khái quát lại toàn bộ tâm trạng
của n/v trong văn bản, sự thay đổi tâm trạng
ấy?
(H/s nhắc lại ND cả 3 ý a., b, c)
Hỏi? Ngoài n/v “Tôi’ truyện còn nói tới ai nữa
không ? (kể ra)
Hỏi? Người mẹ trong truyện là ntn? Chi tiết
nào nói lên điều đó?
(Mẹ: h/ảnh gần gũi, thân thương)
c Giờ học đầu tiên
- Thân thiết, quyến luyến, chăm chỉ
2 Nhân vật khác
a) Mẹ: là người dịu dàng, ân cần
b) Ông Đốc: Thầy hiệu trưởng Hiền từ, yêu thương học sinh c) Thầy giáo trẻ: Vui mừng,
đón các em h/sinh
Trang 6Người soạn: Nguyễn Kim Cúc 6 Trường THCS Thanh Cao
Hỏi? Ta còn gặp người mẹ trong t/phẩm nào đã
học?
(Mẹ tôi – Cổng trường mở ra”
Hỏi? Em thấy ông Đốc là người ntn?
Hỏi: Tất cả những người này có nét chung
đáng quý là gì? (Tất cả đều yêu thương, quan
tâm đến h/s)
Hỏi? Em hãy khái quát lại những nét chính của
bài học hôm nay?
Hỏi? Em hãy nhắc lại những BP NT được sử
dụng trong văn bản và t/giả của những BPNT
đó?
Hỏi? Trọng sự đan xen của cái phương tức : Tự
sự, miêu tả, biểu cảm Theo em phương thức
nào trội lên để làm thành sức truyền cảm nhẹ
nhàng mà thấm thía của truyện ngắn đã học
hôm nay? (H/s thảo luận nhóm)
Hỏi? Trong bài học hôm nay ta cần ghi nhớ
những gì? 2 h/sinh đọc ghi nhớ SGK
GV: Cho h/sinh đọc yêu cầu của bài tập
Hỏi? Hãy phát biểu cảm nghĩ của em về n/v
“Tôi”
Hỏi? N/v trong truyện là cậu bé ntn?
Hỏi? Theo em chất thơ của truyện ngắn “ Tôi
đi học” được tạo nên từ đâu?
Câu văn nào miêu tả những cậu bé h/sinh lần
đầu tới trường?
“Họ như con chim non ”
Hỏi: Trong những kỷ niệm của cậu bé lần đầu
tới trường, em thích nhất h/ảnh cậu bé trong
đoạn truyện nào? vì sao ?
III Tổng kết:
1 Nội dung: Những t/c trong sáng đẹp đẽ trong ngày đầu đi học của tác giả
2 Nghệ thuật: Tự sự, mô tả, biểu cảm, so sánh, đối lập, biểu cảm là chủ đạo
*Ghi nhớ: SGK/9 IV- Luyện tập
BT1: T/giả là người giàu cảm xúc, yêu trường lớp, bạn bè, thầy học gắn liền với tình yêu
mẹ và quê hương
- Là người trân trọng những
KN thời thơ ấu
BT2: Trắc nghiệm: Khoanh tròn vào chữ cái ở đầu câu em cho là đúng nhất
A Từ những câu văn giầu nhạc
điệu
B Từ những câu văn trữ tình, giàu cảm xúc
C Từ những câu văn có h/ảnh gợi tả, nhiều BP tu từ, so sánh
D Tất cả đều đúng
4.Củng cố:
Phân tích dòng cảm xúc tha thiết, trong trẻo của n/v “Tôi” trong truyện
“Tôi đi học”(náo nức -> cảm giác trong sáng -> tưng bừng rộn rã -> lòng tôi thay
đổi lớn -> trang trọng và đứng đắn -> thèm -> muốn thử sức mình)
5 Hướng dẫn học sinh học bài
- Đọc kỹ đoạn văn
- Làm bài tập (SGK/9)
- Soạn bài “Trong lòng mẹ”
Trang 7Ngày soạn: / /
Tiết 3
Tiếng việt: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ.
I- Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh: - Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Thông qua bài học rèn luyện tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng
II- Các bước lên lớp.
1 Tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ.
Hỏi? Em hiểu ntn là nghĩa của từ?
Hỏi? Tìm từ ngữ nghĩa rộng so với nghĩa của các từ ngữ “bút mực, thước kẻ, com pa”
Nghĩa của các từ “bút, mực, thước kẻ” và nghĩa của ý C có cấp độ khác nhau ntn? đó chính là nội dung ta cần tìm hiểu hôm nay
3 Tiến trình hoạt động dạy – học.
Cho h/sinh đọc 3 câu hỏi SGK/10 (a, b, c)
Quan sát sơ đồ bảng phụ và trả lời
Hỏi? Mối quan hệ nghĩa của các từ ngữ “động
vật” so với nghĩa của các từ “thú, chim, cá” ntn
với nhau? Rộng hơn hay hẹp hơn (nghĩa của từ
“động vật” rộng hơn so với nghĩa của các từ
“thú, cá, chim”
Hỏi? Vì sao em biết như vậy?
(Vì nghĩa của từ “động vật” bao hàm cả nghĩa
“thú, cá, chim”
Hỏi? So sánh nghĩa của từ “thú” với nghĩa của
từ “hươu, voi” em thấy ntn?
(Nghĩa của từ “thú” rộng hơn so với nghĩa của
“Voi, hươu,sáo ”
Hỏi? Nghĩa của từ “Voi, hươu, sáo” hẹp hơn so
với nghĩa của từ “ thú” vì nó được bao hàm
trong từ “Thú”
Hỏi? Em hiểu ntn là từ ngữ có nghĩa rộng? Từ
I- Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp.
1 Ví dụ:
Trang 8Người soạn: Nguyễn Kim Cúc 8 Trường THCS Thanh Cao
ngữ có nghĩa hẹp
Có thể cho h/sinh đọc ND thứ nhất của ghi nhớ
SGK/10
Hỏi? nghĩa của từ “Thú, chim, cá” có nghĩa
rộng so với nghĩa của từ nào? và có nghĩa hẹp
so với từ nào?
(nghĩa của từ “Thú, chim, cá” có nghĩa rộng
với nghĩa của từ “Hươu, voi, tu hú, cá rô ”
nhưng lại có nghĩa hẹp so với từ “động vật”
GV chốt: Trong Tiếng Việt có từ vừa mang
nghĩa rộng lại vừa mang nghĩa hẹp
Hỏi? NTN là từ có nghĩa rộng? Từ ngữ có
nghĩa hẹp?
Goi h/sinh đọc ghi nhớ
GV chốt lại nội dung:
GV đưa ra 1 bài tập 1/SGK
Hỏi? Từ ngữ nào có nghĩa rộng, nghĩa hẹp? Và
từ ngữ nào mang cả 2 nghĩa
Nghĩa rộng: Y phục
Nghĩa hẹp: áo hoa, quần dài
Cả 2 nghĩa: áo, quần
* Tương tự cho h/sinh vẽ sơ đồ thể hiện cấp độ
khái quát nghĩa của từ ngữ các ý còn lại
* Tích hợp:
Hỏi? Khi hiểu được nghĩa của từ ngữ sẽ giúp
ích gì trong việc xây dựng văn bản?
(Văn bản được xây dựng bằng ngôn từ, vì vậy
hiểu nghĩa của từ sẽ giúp cho việc viết văn
không bị mắc lỗi sai nghĩa của từ)
Hỏi? Bài học hôm nay có mấy nội dung? Em
hãy nhắc lại?
Hỏi? Em hãy nêu yêu cầu của bài tập?
GV:Cho h/sinh hoạt động nhóm -> mỗi nhóm
trả lời phần của mình
GV cho h/sinh nhận xét -> GV chữa bài tập
cho học sinh
Hỏi? Đọc yêu cầu của BT? So sánh với yêu cầu
của BT2?
2 Ghi nhớ: SGK/10
Bài tập 1:
II-Luyện tập.
Bài tập 2/11 SGK
- Tìm từ ngữ có nghĩa rộng của các từ ngữ ở mỗi nhóm
a Chất đốt
b Nghệ thuật
c Thức ăn
d nhìn
e đánh Bài tập 3/11 SGK
- Tìm từ ngữ có nghĩa hẹp
a Xe máy, xe đạp, xe ô tô
b Sắt, thép, nhôm, đồng
c, ổi, na, mít, dứa
Trang 9Cho h.sinh hoạt động nhóm.
(4 nhóm, mỗi nhóm làm 1 ý)
Học sinh đọc đoạn văn
Hỏi? Từ BT này em hiểu rõ hơn ntn về từ có
nghĩa rộng, từ có nghĩa hẹp?
* Tích hợp:
Ta nói từ “khóc, nức nở, sụt sùi” là từ cùng
phạm vi nghĩa Vậy từ cùng phạm vi nghĩa là
ntn thì ở phần bài sau các em sẽ học
d Dì, cậu, chú, bác
e Vác, sách
Bài tập 5/11/SGK
- Tìm 3 động từ cùng thuộc một phạm vi nghĩa 1 từ nghĩa rộng, 2 từ có nghĩa hẹp hơn + Khóc, nức nở, sụt sùi
Bài tập trắc nghiệm:
Hỏi? Từ nào không phù hợp với phạm vi nghĩa của từ “Trường học” sau:
Cho h/sinh nhắc lại nghĩa của từng từ
4 Củng cố
Cho học sinh đọc lại ghi nhớ
5 Hướng dẫn học sinh học bài
- Học thuộc ghi nhớ, làm bài tập 4/11
- Chuẩn bị bài “ Trường từ vựng”
Trang 10Người soạn: Nguyễn Kim Cúc 10 Trường THCS Thanh Cao
Ngày soạn: / /
Tiết 4
Tập làm văn: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.
I- Mục tiêu cần đạt
Giúp học sinh:
- Nắm được chủ đề, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết viết một văn bản đảm bảo tính trên, biết xác định và duy trì đối trượng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình
Chuẩn bị: SGK, SGV, Phiếu học tập.
II- Tiến trình dạy và học
1 Tổ chức:
2 Kiểm tra bài cũ:
Hỏi? Tính mạch lạc được thể hiện ntn trong văn bản?
(Nội dung được sắp xếp theo một trình tự hợp lý)
3 Bài mới.
Hỏi? Em hãy nhắc lại những nét chính trong VB “Tôi
đi học” (em tóm tắt ngắn gọn 5->7 câu)
(Nêu tâm trạng của n/v tôi khi nhớ về kỷ niệm buổi
đầu đến trường, lúc trên đường đến trường, khi tới
trường và buổi học đầu tiên)
Hỏi? Đối tượng chính được nhắc đến trong văn bản là
ai?
GV ghi bảng phụ:
- Đối tượng: N/v “Tôi”
Hỏi? N/v tôi nhớ lại những KN gì của mình
- ND: + Ngày đầu tiên đi học
+ ấn tượng trong sáng, đẹp đẽ, sâu sắc
Hỏi? Trong ngày đầu tiên đi học âý đã để lại ấn tượng
ntn trong n/v tôi?
Hỏi? Dựa vào ND và đối tượng của VB trên em cho
biết chủ đề của văn bản là gì?
“Tôi đi học”
Hỏi? Vậy em hiểu ntn là chủ đề của VB và dựa vào
phương diện nào để biết được chủ đề của VB
(Dựa vào đối tượng và ND của văn bản)
(chủ đề của VB là vấn đề chủ chốt, những ý kiến,
những cảm xúc của t/giả được thể hiện nhất quán
trong VB)
Hỏi? Em hãy tìm chủ đề của truyện “Thánh Gióng”
(Ca ngợi tinh thần yêu nước, đánh giặc ngoại xâm của
ND ta)
Hỏi? Theo em đề tài và chủ đề trong VB có giống
nhau không?
Chủ đề của văn bản.
Chủ đề: Là đối tượng và vấn đề chính (ND) của VB