VÒ kiÕn thøc: - Biết vận dụng nội dung kiến thức đã học về các tác phẩm trữ tình phần văn học dân gian và các văn bản nghị luận đã được học để làm được bài kiểm tra theo yêu cầu của đề..[r]
Trang 1Lê Xuân Hiện 1
tuần 27
Ngày soạn:
Ngày giảng:
Bài 24 phần văn học Tiết 97: ý nghĩa của văn chương
- Hoài Thanh -
A - Mục tiêu.
Giúp HS:
1 Về kiến thức:
- Hiểu được sơ lược về nhà văn hoài Thanh và quan niệm của ông về nguồn gốc cốt yếu, nhiệm vụ và công dụng của văn chương trong lịch sử loài người
- Hiểu được phần nào trong cách nghị luận văn chương của Hoài Thanh
2 Về kỹ năng:
- Rèn kĩ năng phân tích văn nghị luận chứng minh
3 Về thái độ:
- Bồi dưỡng HS tinh thần yêu thích thể văn nghị luận; Hiểu được ý nghĩa và có thái độ tích cực trong việc học văn chương
B - Chuẩn bị.
1 Giáo viên:
- Soạn bài, nghiên cứu tài liệu tham khảo
2 Học sinh
- Đọc, tìm hiểu nội dung câu hỏi trong sgk
C -Tiến trình.
1 ổn định lớp: Sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ: Cho biết những đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của văn
bản “Đức tính giản dị của Bác Hồ” ?
3 Bài mới.
* 1 Hoạt động 1: Giới thiệu bài ( 1 phút )
Chúng ta đã được học những áng văn chương như: c.tích, ca dao, thơ, truyện, Chúng ta đến với văn chương một cách hồn nhiên, theo sự rung động của tình cảm Nhưng mấy ai đã suy ngẫm về ý nghĩa của văn chương đối với bản thân ta cũng như với mọi người Vậy văn chương có ý nghĩa gì ? Đọc văn chương chúng ta thu lượm được những gì ? Muốn giải đáp những câu hỏi mang tính lí luận sâu rộng rất thú vị ấy, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiểu bài ý nghĩa văn chương của Hoài Thanh-một nhà phê bình văn học có tiếng.
Trang 2* 2 Hoạt động 2: Đọc - Hiểu văn bản
(30 phút )
- Gọi HS đọc phần chú thích (*) trong
sgk
H: Em hãy cho biết đôi nét về tác giả
Hoài Thanh ?
H: Nêu xuất xứ của văn bản ?
- Gv đọc mẫu, hướng dẫn HS đọc văn
bản
- Hd đọc: Giọng chậm rãi, sâu lắng,
rành mạch, biểu lộ cảm xúc
H: Ta có thể chia bài văn thành mấy
phần, ý của từng phần là gì ?
- Đ1,2,3,4: Nguồn gốc của văn chương
- Đ5,6,7,8: Công dụng của văn chương
H: ở đoạn 1, tác giả đi tìm ý nghĩa
v.chương bắt đầu từ câu chuyện gì ?
Đây có phải là d.c không ?
H: Vậy đâu là câu văn nêu lí lẽ ?
- Tiếng khóc ấy, nhịp đau thương ấy
chính là nguồn gốc của thi ca
H: Câu chuyện này cho thấy tác giả
muốn cắt nghĩa nguồn gốc của v.chương
như thế nào ?
H: Từ câu chuyện ấy tác giả đi đến KL
gì ? Đây có phải là luận điểm không ?
H: Em có nhận xét gì về v.trí của luận
điểm trong đ.v ? V.trí ấy cho thấy
l.điểm đã được trình bày theo cách nào ?
H: Em hiểu luận điểm này như thế nào ?
- Nhân ái là ng.gốc chính của v.chg
- GV: Câu chuyện có lí lẽ là một chuyện
hoang đường, song không phải là không
có ý nghĩa Đây chính là lí lẽ để chuyển
tiếp đến luận điểm.
H: Để làm rõ hơn nguồn gốc tình cảm
nhân ái của v.chg, tác giả nêu tiếp 1
nhận định về vai trò tình cảm trong s.tạo
v.chg, đó là những câu văn nào ?
I - Tìm hiểu chung.
1 Tác giả:
- Hoài Thanh (1909-1982)
- Là nhà phê bình văn học xuất sắc
2 Văn bản:
- Viết 1936, in trong sách "Văn chương
và hoạt động"
II - Tìm hiểu văn bản.
*Bố cục: 2 phần.
1 Nguồn gốc của văn chương:
- Chuyện con chim bị thg-Tiếng khóc của thi sĩ ->D.c thực tế
- V.chương x.hiện khi con người có cảm xúc mãnh liệt
=> Nguồn gốc cốt yếu của văn chương
là lòng thương người và rộng ra thương cả muôn vật, muôn loài
->Luận điểm ở cuối đoạn-Thể hiện cách trình bày theo lối qui nạp từ cụ thể đến k.quát
Trang 3Lê Xuân Hiện 3
- “V.chg sẽ là hình dung của sự sống
muôn hình vạn trạng Chẳng những thế
v.chg còn s.tạo ra sự sống”
“Vậy thì, hoặc hình dung sự sống,
hoặc sáng tạo ra sự sống, nguồn gốc của
v.chg đều là tình cảm, là lòng vị tha”
H: Em hiểu nhận định này như thế nào ?
H: Hãy tìm 1 số TP v.chg đã học để
chứng minh cho q.niệm v.chg nhân ái
của Hoài Thanh ?
- VD: về ca dao có Những câu hát về
tình cảm g.đình, về t.yêu q.hg đ.nc
- Gv: Đọc v.chg, ta thấy có những bài
x.phát từ tình thg người như : Chiều
chiều ra đứng ngõ sau , nhưng cũng có
những bài xuất phát từ tình cảm đả kích
châm biếm như : Số cô chẳng giàu thì
H: Từ thực tế đó, em có suy nghĩ gì về
q.điểm v.chg của Hoài Thanh ? Vì sao?
- Đúng nhưng chưa toàn diện Vì có thứ
v.chg thg người nhưng cũng có thứ
v.chg châm biếm đả kích
H: Hoài Thanh đã bàn về công dụng của
v.chg đối với con người bằng những câu
văn nào ?
H: ở câu thứ nhất, tác giả nhấn mạnh
công dụng nào của v.chg ?
- Khơi dậy những cảm xúc cao thượng
của con người)
H: ở câu thứ 2, tác giả đã cho thấy công
dụng nào của v.chg ?
- Rèn luyên, mở rộng thế giới tình cảm
của con người
H: Kết hợp lại, Hoài Thanh đã cho ta
thấy công dụng lạ lùng nào của v.chg
đối với con người ?
H: Em có nhận xét gì về nghệ thuật nghị
luận của tác giả ?
H: Tiếp theo, Hoài Thanh giành 2 câu
văn để nói về công dụng xã hội của
v.chg, đó là 2 câu văn nào ?
H: Câu 1, tác giả muốn ta tin vào sức
=>V.chg phản ánh và sáng tạo ra đời sống, làm cho đ.s trở nên tốt đẹp hơn
2 Công dụng của văn chương:
- “Một người hằng ngày chỉ hay sao”
?
- “V.chg gây cho ta nghìn lần”
=>V.chg làm giàu tình cảm con người
- Nhgệ thuật nghị luận giàu cảm xúc nên có sức lôi cuốn người đọc
- “Có kẻ nói mới hay”
- “Nếu pho lịch sử đến bực nào”
Trang 4mạnh nào của v.chg ?
- V.chg làm đẹp và hay những thứ bình
thg
H: Câu 2, tác giả muốn ta cảm nhận sức
mạnh nào của v.chg ?
- Các thi nhân, văn nhân làm giàu sang
cho lịch sử nhân loại
H: Hai câu văn trên, cho ta hiểu thêm gì
về ý nghĩa của v.chg ?
- Gv: Rõ ràng v.chg đã bồi đắp cho
chúng ta biết bao tình cảm trong sáng,
hướng ta tới những điều đúng, những
điều tốt và những cái đẹp V.chg góp
phần tôn vinh c.s của con người Có nhà
lí luận nói: chức năng của v.chg là
hướng con người tới những điều chân,
thiện, mĩ Hoài Thanh tuy không dùng
những từ mang tính k.q như thế, nhưng
qua lí lẽ giản dị, kết hợp với cảm xúc
nhẹ nhàng và lời văn giàu hình ảnh,
cũng đã nói được khá đầy đủ công dụng,
hiệu quả, t.dụng của v.chg Nói khác đi
bài viết của Hoài Thanh là những lời
đẹp, những ý hay ca ngợi v.chg, tôn vinh
tài hoa và công lao của các văn nghệ sĩ.
H: Bài văn đã cho em hiểu biết thêm gì
về ý nghĩa của v.chg ? Em h.tập được gì
về cách nghị luận của tác giả ?
- Hoài Thanh là người am hiểu v.chg, có
q.điểm rõ ràng, xác đáng về v.chg, trân
trọng đề cao v.chg
* 3 Hoạt động 3: Tổng kết (5 phút)
H: Em hãy nêu tóm tắt những giá trị về
nội dung của văn bản ?
H: Bài văn đã sử dụng những biện pháp
nghệ thuật nghị luận nào ?
=>V.chg làm đẹp, làm giàu cho cuộc sống
III - Tổng kết.
* Ghi nhớ.
Sgk T 63
* 4 Hoạt động 4: (6 phút )
4 Củng cố.
H: Qua văn bản và môn học Ngữ Văn em có suy nghĩ gì về ý nghĩa, vị trí của văn chương trong đời sống ?
5 Dặn: HS về học bài, chuẩn bị bài sau
D - Rút kinh nghiệm giờ dạy.
Trang 5Lê Xuân Hiện 5
* Ưu điểm:
* Tồn tại:
Ngày soạn: Ngày giảng: Tiết 98: kiểm tra văn A - Mục tiêu. Giúp HS: 1 Về kiến thức: - Biết vận dụng nội dung kiến thức đã học về các tác phẩm trữ tình phần văn học dân gian và các văn bản nghị luận đã được học để làm được bài kiểm tra theo yêu cầu của đề - Biết vận dụng các vấn đề về nội dung và tư tưởng của các tác phẩm đã học 2 Về kỹ năng: - Vận dụng kiến thức đã học để làm bài kiểm tra - Có kỹ năng tổng hợp, phân tích, đánh giá 3 Thái độ: - Có thái độ học tập nghiêm túc trong thi cử B - Chuẩn bị. 1 Giáo viên: - Xây dựng ma trận đề - Ra đề - Đáp án - Thang điểm 2 Học sinh: - Ôn tập theo hướng dẫn của GV - chuẩn bị kiểm tra I - Ma trận đề. Các cấp độ tư duy Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Chủ đề TN TL TN TL TN TL Điểm Văn học dân gian 2 1 1
0,5 1 3 4 4,5 Các tác phẩm nghị luận 2 1 1
Trang 6Tổng 4 2 3 4 1 4 8
10
II - Đề kiểm tra.
A Trắc nghiệm khách quan: (3đ)
1 Khoanh tròn vào chữ cái đứng trước nhận định đúng trong các câu sau Câi 1: Tục ngữ là một thể loại của bộ phận văn hộc:
A Văn nhọc dấn gian
B Văn học viết
C Văn học kháng chiến chống Pháp
D Văn học chống Mỹ
Câu 2: Câu nào sau đây không phẩi là tục ngữ ?
A Khoai đất lạ, mạ đất quen
B Chớp đông nhay nháy gà gáy thì mưa
C Một nắng hai sương
D Thứ nhất cày ải, thứ nhì vãi phân
Câu 3: Câu tục ngữ “ăn quả nhớ kẻ trồng cây” dùng cách diễn đạt bằng biện pháp
tu từ:
A So sánh; B ẩn dụ; C Chơi chữ; D Nhân hoá
Câu 4: Bài văn “Tinh thần yêu nước của nhân dân ta” được viết trong thời kỳ:
A Kháng chiến chống Mỹ
B Kháng chiến chjống Pháp
C Xây dựng CNXH ở miền bắc
D Những năm đầu thế kỷ XX
2 Người đọc, người nghe còn biết được sự giản dị của Bác Hồ thông qua chính các tác phẩm văn học do người sáng tác Điều đó đúng hay sai ?
A Đúng; B Sai
3 Nối nội dung cột A với nội dung cột B để được một nhận định đúng.
1.Dưới hình thức nhận xét, khuyên nhủ,
tục ngữ về con người và XH truyền đạt
rất nhiều bài học bổ ích
a.Về cách nhìn nhận các quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên
b.Về cách nhìn nhận con người trong cách học, cách sống và cách ứng xử hàng ngày
c.Về cách nhận biết các hiện tượng thời tiết
d.Về cách khai thấc tốt các điều kiện, hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải vật chất
B Tự luận: (7đ)
Trang 7Lê Xuân Hiện 7
Câu 1: (3đ) Nêu cảm nhận của em về nội dung và nghệ thuật câu tục ngữ “Đói
cho sạch rách cho thơm”
Câu 2:(4đ) Viết một đoạn văn ngắn chứng minh ý kiến sau: “Chỉ qua các từ đồng
nghĩa và trái nghĩa cũng đủ chứng tỏ rằng tiếng Việt của chúng ta giàu và đẹp”
II - Đáp án - Biểu điểm.
A TNKQ: (3đ) Mỗi câu trả lời đúng ch 0,5 đ.
B.Tự luận: (7đ)
Câu 1: (3đ) HS trình bày bằng nhiều cách khác nhau, miễn là đủ các ý cơ bản sau:
- Cảm nhận nội dung: Câu tục ngữ khuyên con người một điều sau sắc: dù khó khăn, vất vả, nghèo khổ đến đâu cũng phải giữ lấy lương tâm, nhân phẩm của mình đẹp đẽ, không vì nghèo khổ mà làm chuyện trấi lương tâm, đạo đức (2,5đ)
- Về nghệ thuật: dùng cách diễn đạt ẩn dụ, dùng hình ảnh cụ thể để nói đến một
điều sâu xa, thấm thía; hình thức ngắn gọn, súc tích (0,5đ)
Câu 2: (4đ)
- Về nội dung: Khẳng định được: tiếng Việt giàu và đẹp trong khả năng và cách thức diễn đạt Các từ đòng nghiã và trái nghĩa đã chứng minh cho sự giầu và
đẹp của Tiếng Việt về ý nghĩa và hình thức của từ ngữ Đưa ra được các dẫn chứng
cụ thể về từ đồng nghĩa và trái nghĩa ( 3,5đ)
- Về hình thức diễn đạt: đoạn văn có cấu trúc hoàn chỉnh, trình bày rõ ràng, mạch lạc, không sai quá nhiều lỗi chính tả (0,5đ)
C Tiến trình.
1 ổn định tổ chức lớp Sĩ số
2 Kiểm tra sự chuẩn bị của HS
3 Bài mới.
* 1 Hoạt động 1: (40 phút)
- GV giao đề kiểm tra
- GV đọc cho HS soát lại đề một lần
- HS làm bài dưới sự giám sát của GV
* 2 Hoạt động 2: (2 phút)
- Thu bài:
+ Lớp trưởng đi thu bài
* 3 Hoạt động 3: (2 phút)
4 Củng cố:
- GV nhận xét giờ học, ý thức làm bài của HS
5 Dặn:
- HS về nhà xem lại đề kiểm tra, chuẩn bị nội dung giờ học sau
D - Rút kinh nghiệm giờ dạy.
* Ưu điểm:
Trang 8* Tồn tại:
Ngày soạn:
Ngày giảng:
Bài 24 phần tiếng việt Tiết 94: chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động
(Tiếp )
A - Mục tiêu.
Giúp HS:
1 Về kiến thức:
- Nắm được các cách chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động
2 Về kỹ năng:
- Thực hành được thao tác chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động
3 Về thái độ:
- Có ý thức sử dụng câu chủ động, câu bị động trong khi nói và viết
B - Chuẩn bị.
1 Giáo viên:
- Soạn bài, nghiên cứu tài liệu tham khảo, chuẩn bị bảng phụ
- chuẩn bị bảng phụ
2 Học sinh
- Đọc, tìm hiểu bài theo sgk
C -Tiến trình.
1 ổn định lớp: Sĩ số
2 Kiểm tra bài cũ: Thế nào là câu chủ động và câu bị động ? Việc chuyển đổi
câu chủ động thành câu bị động nhằm mục đích gì ?
3 Bài mới.
* 1 Hoạt động 1: Giới thiệu bài ( 1 phút )
ậ giờ trước chúng ta đã được tìm hiểu về câu chủ động và câu bị động cũng như mục
đích của việc chuyển đổi ấy Vậy khi chuyển đổi các câu chủ động thành bị động và
ngược lại được thực hiện theo những quy tắc nào ? Chúng ta sẽ đi tìm hiểu bài học
ngày hôm nay
Trang 9Lê Xuân Hiện 9
* 2 Hoạt động 2: Phân tích mẫu - Hình
thành khái niệm (20 phút)
- Gọi HS đọc VD trong sgk
H: Hai câu a,b giống nhau ở nội dung
hay hình thức ? Vì sao ?
- Giống nhau về ND, vì cùng miêu tả 1
sự việc
H: Về hình thức 2 câu này giống nhau
hay khác nhau ? Khác ở chỗ nào ?
- Về hình thức 2 câu này khác nhau: câu
a có dùng từ "được", câu b không dùng
từ "được"
H: Hai câu này là câu chủ động hay bị
động ?
- Câu bị động
- GV dùng bảng phụ ghi vd gọi HS đọc
H: Câu c có cùng nội dung miêu tả với
câu a và câu b không ?
- có
H: Câu c là câu chủ động hay câu bị
động ?
- câu chủ đông
H: Em hãy chuyển câu chủ động (câu c)
thành câu bị động ?
- Gv: Như vậy là từ 1 câu chủ động, ta
có thể chuyển đổi thành nhiều câu bị
động khác nhau vầ hình thức nhưng vẫn
giống nhau về ND.
H: Theo em, có mấy cách chuyển đổi
câu chủ động thành câu bị động ? Đó là
những cách nào ? Nêu qui tắc chuyển
đổi của từng cách ?
- HS đọc vd trong sgk
H: Những câu em vừa đọc có phải là câu
bị động không ? Vì sao ? Về hình thức
nó giống câu bị động ở chỗ nào ?
- Gv: 2 câu này tuy có dùng từ bị và
được nhưng không phải là câu bị động
Vì ta không thể chuyển đổi thành: Giải
nhất được bạn em trong kì thi hs giỏi
I - Cách chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động.
1 Ví dụ 1:
a Cánh màn điều treo ở đầu bàn thờ ông vải đã được hạ xuống từ hôm "hoá vàng"
b Cánh màm điều treo ở đầu bàn thờ
ông vải đã hạ xuống từ hôm "hoá vàng"
c Người ta đã hạ cánh màn điều treo ở
đầu bàn thờ ông vải xuống từ hôm "hoá vàng"
d Cánh màm điều treo ở đầu bàn thờ
ông vải đã được người ta hạ xuống từ hôm "hoá vàng"
* Ghi nhớ 1.
Sgk T 64
2 Ví dụ 2:
a Bạn em được giải nhất trong kì thi hs giỏi
b Tay em bị đau
Trang 10Đau bị tay.
H: Có phải câu nào có từ bị, được cũng
là câu bị động không ?
* 3 Hoạt động 3: Hướng dẫn luyện tập
(15 phút)
- HS thảo luận theo bàn
- Gọi 4 HS lên bảng làm bt
- Cho các em khác nhận xét
- GV nhận xét, sửa chữa
H: Chuyển đổi mỗi câu chủ động dưới
đây thành hai câu bị động theo hai kiểu
khác nhau ?
- HS thảo luận theo bàn
- Gọi 3 HS lên bảng làm bt
- Cho các em khác nhận xét
- GV nhận xét, sửa chữa
H: Chuyển đổi mỗi câu chủ động cho
dưới đây thành hai câu bị động- một câu
dùng từ được, một câu dùng từ bị ?
H: Cho biết sắc thái nghĩa của câu dùng
từ được với câu dùng từ bị có gì khác
nhau ?
* Ghi nhớ 2.
Sgk T64
II - Luyện tập.
1 Bài tập 1.
Đáp án:
a Một nhà sư vô danh đã xây ngôi chùa
ấy từ TK XIII
- Ngôi chùa ấy được (một nhà sư vô danh) xây từ TK XIII
- Ngôi chùa ấy xây từ TK XIII
b Người ta làm tất cả cánh cửa chùa bằng gỗ lim
- Tất cả các cánh cửa chùa được (người ta) làm bằng gỗ lim
- Tất cả các cánh cửa chùa làm bằng gỗ lim
c Chàng kị sĩ buộc con ngựa bạch bên gốc đào
- Con ngựa bạch được (chàng kị sĩ) bên gốc đào
- Con ngựa bạch buộc bên gốc đào
d Người ta dựng một lá cờ đại ở giữa sân
- Một lá cờ đại được (người ta) dựng ở giữa sân
- Một lá cờ đại dựng ở giữa sân
2 Bài tập 2:
Đáp án:
a Thầy giáo phê bình em
- Em bị thầy giáo phê bình
- Em được thầy giáo phê bình
b Người ta đã phá ngôi nhà ấy đi
- Ngôi nhà ấy bị người ta phá đi
- Ngôi nhà ấy được người ta phá đi
c Trào lưu đô thị hoá đã thu hẹp sự khác biệt giữa thành thị với nông thôn
- Sự khác biệt giữa thành thị với nông thôn đã bị trào lưu đô thị hoá
- Sự khác biệt giữa thành thị với nông thôn đã được trào lưu đô thị hoá
* Câu bị động dùng từ được có hàm ý
đánh giá tích cực về sự việc được nói