So sánh với bài “Sông núi - Sự tiếp nối: nước Nam” hãy chỉ ra sự tiếp Nước ta có độc lập chủ nối và phát triển của ý thức dân quyền, có vua riêng, địa lí tộc trong đoạn trích “Nước Đại r[r]
Trang 1Ngày soạn: 28/ 02/ 2009
Tuần: 26
Tiết: 97
Bài 24: Văn bản
NƯỚC ĐẠI VIỆT TA
(Trích: Bình Ngô đại cáo)
Nguyễn Trãi
A Mục tiêu.
Giúp h/s:
- Thấy được đoạn văn có ý nghĩa như lời tuyên ngôn độc lập của dân tộc ta ở thế kỉ XV
- Thấy được phần nào sức thuyết phục của nghệ thuật văn chính luận Nguyễn Trãi lập luận chặt chẽ, sự kết hợp giữa lí lẽ và thực tiễn
- Rèn kĩ năng đọc văn biền ngẫu, phân tích luận điểm, luận cứ trong bài cáo
B Chuẩn bị.
- GV: Giáo án, SGK
- HS: Soạn bài theo câu hỏi trong SGK
C Lên lớp.
I Ổn định tổ chức.
II Kiểm tra bài cũ 4’
- Đọc thuộc một đoạn trong bài “Hịch tướng sĩ” của TQT: “Huống chi …vui lòng” Cảm nhận của em về đoạn văn đó?
- Trần Quốc Tuấn đã sử dụng biện pháp tu từ nào để lột tả sự ngang nhiên, láo xược
và tàn ác của quân xâm lược?
A Vật hoá C So sánh
B Nhân hoá D ẩn dụ
- Nêu hiểu biết của em về thể hịch So sánh điểm giống và khác nhau giữa thể hịch
và chiếu?
III Bài mới.
1 Giới thiệu bài:
Dẫn dắt từ phần KTBC -> Bài học hôm nay chúng ta sẽ tìm hiểu thêm một thể loại nữa đó là cáo trong bài “Nước Đại Việt ta” của Nguyễn Trãi “Bình Ngô đại cáo” (1428), bản thiên cổ hùng văn, rất xứng đáng được gọi là bản “Tuyên ngôn Độc lập lần thứ hai” trong lịch sử dân tộc VN
2 Tiến trình bài dạy.
Thời
8’ Hoạt động 1: Hướng dẫn h/s
đọc, chú thích, bố cục.
- GV nêu yêu cầu đọc: giọng
trang trọng, chậm rãi, khẳng
định, tự hào
? Gọi học sinh đọc văn bản? - Hs đọc văn bản -> Hs khác
I Đọc, chú thích,
bố cục.
1 Tác giả:
- Nguyễn Trãi là nhà yêu nước, anh hùng dân tộc, danh
Trang 2? Nêu hiểu biết của em về tác
giả? (Dựa vào SGK Ngữ văn 7)
? Tác phẩm ra đời trong hoàn
cảnh nào?
? Dựa vào chú thích nêu các
đặc điểm chính của thể cáo về
các mặt: mục đích, bố cục, lời
văn?
- GV: Đoạn trích nằm ở phần
đầu của văn bản
? Hs hỏi - đáp chú thích 1, 2, 3,
4?
? Đoạn trích chia làm mấy
phần Nội dung của từng phần?
nhận xét
- Nguyễn Trãi là nhà yêu nước, anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới
- Là người có tài năng lỗi lạc: về chính trị, quân sự, ngoại giao, một tác giả lớn của nền văn học trung đại
- Luôn kề vai sát cánh cùng
Lê Lợi trong cuộc kháng chiến chống quân Minh
- Đầu năm 1428 sau khi chiến thắng giặc Minh xâm lược
- Cáo là thể văn nghị luận
do vua chúa hoặc thủ lĩnh viết để trình bày chủ trương, công bố kết quả
- Bố cục: gồm 4 phần
P1: nêu luận đề chính nghĩa
P2: vạch rõ tội ác kẻ thù
P3: kể lại quá trình khiêu chiến
P4: tuyên bố chiến thắng, nêu cao chính nghĩa
- Cáo chủ yếu viết bằng văn biền ngẫu, lời lẽ đanh thép,
lí luận sắc bén, kết cấu chặt chẽ
- Hs hỏi - đáp chú thích dựa vào SGK
Hai câu đầu: Nêu nguyên lí nhân nghĩa
Những câu còn lại: chứng minh chân lí về sự tồn tại độc lập của dân tộc Đại Việt
nhân văn hoá thế giới
- Là người có tài năng lỗi lạc: về chính trị, quân sự, ngoại giao, một tác giả lớn của nền văn học trung đại
2 Tác phẩm:
- Đầu năm 1428 sau khi chiến thắng giặc Minh xâm lược
17’ Hoạt động 2: Hướng dẫn h/s
tìm hiểu văn bản.
? Đọc lại hai câu thơ đầu? Em
hiểu nhân nghĩa ở đây ntn? Cốt
lõi tư tưởng ấy là gì?
- Nhân nghĩa: tình thương giữa con người với con người, lòng nhân ái
- Cốt lõi tư tưởng nhân
II Tìm hiểu văn bản.
1 Hai câu đầu:
- Nhân nghĩa: tình thương giữa con người với con
Trang 3? Em hiểu thế nào “yên dân”,
“trừ bạo”?
? Dân ở đây là ai? Kẻ bạo
ngược là ai? Qua đó cho ta hiểu
tư tưởng nhân nghĩa mà
Nguyễn Trãi muốn nói ở đây là
gì?
- GV: Như vậy Nguyễn Trãi
nhân nghĩa không chỉ trong
quan hệ giữa người với người
mà còn trong qua hệ dân tộc
với dân tộc -> Đây chính là sự
phát triển tư tưởng nhân nghĩa
của Nguyễn Trãi so với Nho
giáo
? Để khẳng định chủ quyền độc
lập dân tộc tác giả đã dựa vào
những yếu tố nào?
? Có ý kiến cho rằng ý thức
dân tộc trong đoạn trích là sự
tiếp nối và phát triền ý thức
dân tộc ở bài “Sông núi nước
Nam”? ý kiến của em như thế
nào?
? Em hãy nêu những yếu tố căn
bản để xác định độc lập, chủ
quyền mà tác giả đa ra?
nghĩa của Nguyễn Trãi là
“yên dân, trừ bạo”
- Yên dân: giữ yên cuộc sống cho dân, làm cho nhân dân được hưởng thái bình, hạnh phúc
- Trừ bạo: diệt trừ kẻ thù độc ác, tàn bạo
- Dân: là người dân nước Đại Việt
- Kẻ bạo ngược: chính là giặc Minh cướp nước
=> Trừ giặc Minh bạo ngược để làm cho cuộc sống nhân dân yên ổn, thái bình
- Nền văn hiến lâu đời
- Lãnh thổ riêng
- Phong tục riêng
- Lịch sử riêng
HS thảo luận nhóm (5’)
- Trong bài “Sông núi nước Nam” quan niệm vể Tổ quốc, về chân lí độc lập xác định chủ yếu ở hai yếu tố:
lãnh thổ và chủ quyền (nước độc lập của vua)
“Nước Đại Việt ta” của Nguyễn Trãi bổ sung thêm
3 yếu tố: văn hiến, phong tục tập quán, lịch sử =>
Trong quan niệm về dân tộc Nguyễn Trãi đã có ý thức được “văn hiến, truyền thống lịch sử” là yếu tố cơ bản nhất, là hạt nhân để xác định dân tộc Đó chính là bước tiến mới trong tầm cao
người, lòng nhân ái
- Cốt lõi tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi là “yên dân, trừ bạo”
2 Các câu tiếp theo:
Trang 4? Chỉ ra những nét nghệ thuật
đặc sắc của 8 câu tiếp theo?
- Đọc đoạn tiếp: Vậy nên…hết
? Việc tác giả dẫn ra những dẫn
chứng từ thực tế lịch sử nhằm
mục đích gì?
? Qua đoạn trích giúp em hiểu
gì về tác giả?
của Nguyễn Trãi
- Sử dụng những câu văn biền ngẫu
- NT so sánh: so sánh ta với Trung Quốc, ngang hàng với trình độ chính trị, tổ chức chế độ, quản lí quốc gia
=> Khẳng định chủ quyền dân tộc Đại Việt ngang hàng với phương Bắc
- Để nêu cao nguyên lí nhân nghĩa, tác giả đưa ra những minh chứng rất cụ thể và thuyết phục Khẳng định về sức mạnh của chính nghĩa đồng thời thể hiện niềm tự hào dân tộc Đại Việt
- Đề cao, tự hào về ý thức dân tộc Đại Việt Hào khí chiến thắng, niềm tự hào dân tộc như trào dâng trong lòng tác giả -> có sức lay động mạnh mẽ đến tình cảm người đọc
- NT: sử dụng câu văn biền ngẫu, so sánh -> Khẳng định chủ quyền dân tộc Đại Việt
- Tự hào về truyền thống đấu tranh vẻ vang của dân tộc
5’ Hoạt động 3: Hướng dẫn
tổng kết.
? Em hãy khái quát trình tự lập
luận của đoạn trích?
? Qua đoạn trích giúp em hiểu
gì về dân tộc Đại Việt?
- Gọi h/s đọc ghi nhớ
- HS khái quát bằng sơ đồ:
- Nước ta có nền văn hiến lâu đời, có lãnh thổ, phong tục tập quán riêng…
- Cuộc kháng chiến chống quân Minh là cuộc kháng chiến vì dân, chính nghĩa
- HS đọc
5’ Hoạt động 4: Hướng dẫn học
sinh luyện tập.
? So sánh với bài “Sông núi
nước Nam” hãy chỉ ra sự tiếp
nối và phát triển của ý thức dân
tộc trong đoạn trích “Nước Đại
Việt ta”?
- Sự tiếp nối:
Nước ta có độc lập chủ quyền, có vua riêng, địa lí riêng, không chịu khuất phục trước quân xâm lược
- Sự phát triển:
+ Có nền văn hiến lâu đời
Trang 5+ Có phong tục tập quán riêng
+ Có bề dày lịch sử đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc
=> Nền độc lập được xây dựng trên tư tưởng nhân nghĩa, vì dân
IV Củng cố và hướng dẫn về nhà.
1 Củng cố: 3’
- Cáo là gì? Đối tượng sử dụng cáo là ai?
- Nội dung cơ bản của bài hịch là gì?
- Trình tự lập luận của bài cáo như thế nào?
2 Hướng dẫn về nhà: 2’
- Học thuộc lòng đoạn trích
- Học thuộc ghi nhớ
- Soạn bài: Bàn luận về phép học