- Vận dụng đợc những hiểu biết đó vào việc tìm, sắp xếp và trình bày luận điểm trong một bài văn nghị luận có đề tài gần gũi, quen thuộc?. ổn định tổ chức?[r]
Trang 1Ngày soạn: 07/ 03/ 2007
Ngày giảng: 09/ 03/ 2007
Tuần : 26 Tiết: 100
Tập làm văn
viết đoạn văn trình bày luận điểm
A Mục tiêu.
Giúp h/s: - Nhận thức đợc ý nghĩa quan trọng của việc trình bày luận điểm trong một bài văn nghị luận
- Biết cách viết đoạn văn trình bày luận điểm theo cách diễn dịch và quy nạp
B chuẩn bị.
359
G: Giáo án, bảng phụ, bài văn mẫu
H: Trả lời các câu hỏi phần tìm hiểu bài
C lên lớp.
I ổn định tổ chức.
II Kiểm tra bài cũ.
- Nhắc lại khái niệm luận điểm là gì? Trong bài văn nghị luận, luận điểm phải đảm bảo yêu cầu gì?
Xác định các luận điểm trong đoạn văn sau? Nhận xét vị trí luận điểm trong bài văn:
“Dân số ngày càng tăng đã ảnh hởng rất nhiều đến đời sống của mỗi cá nhân, mỗi dân tộc cũng nh toàn thể cộng đồng Những ảnh hởng đó là: không có đủ lơng thực – thực phẩm cung cấp cho bữa ăn hàng ngày, từ đó dẫn đến cảnh đói nghèo, tình trạng thiếu ding dỡng
đến suy thoái sức khoẻ… Dân số tăng trong khi cơ sở sản xuất có hạn dẫn đến thiếu việc làm, thất nghiệp ngày càng tăng, chất lợng cuộc sống của cộng đồng, gia đình và cá nhân
sẽ giảm sút.”
III Bài mới.
1 Giới thiệu bài:
Luận điểm có thể nằm ở đầu hoặc ở những vị trí khác trong đoạn văn Khi viết câu văn mang luận điểm ta thờng sử dụng những cách nào? Chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay
2 Tiến trình bài dạy.
Hoạt động 1: Hớng dẫn h/s trình bày luận điểm thành một
đoạn văn
G chép VD ra bảng phụ Gọi
h/s đọc VD
? Xác định câu chủ đề (câu nêu
luận điểm) trong mỗi đoạn
văn?
HS đọc
a, Thật là chốn hội tụ
….muôn đời
b, Đồng bào ta ngày nay
Trang 2G: Câu nêu luận điểm chính là
câu chủ đề của đoạn văn
? Nhận xét vị trí các câu chủ đề
– câu nêu luận điểm trong mỗi
đoạn văn?
….ngày trớc
Đ1: Câu chủ đề nằm ở cuối đoạn văn
Đ2: Câu chủ đề nằm ở đầu
đoạn văn
360
? Em có nhận xét gì cách diễn
đạt của câu chủ đề trong hai
đoạn văn trên?
? Các câu còn lại trong đoạn
văn có vai trò ntn với câu chủ
đề?
G: Những câu làm sáng rõ cho
câu chủ đề đó chính là luận cứ
? Để làm sáng tỏ luận điểm
“Thành Đại La thật là chốn hội
tụ trọng yếu của bốn phơng đất
nớc; cũng là nơi kinh đô bậc
nhất của các đế vơng muôn
đời”, tác giả đa ra những luận
cứ nào?
? Nhận xét về việc đa luận cứ
của tác giả?
? ở đoạn văn (b) để làm sáng
tỏ cho luận điểm “Đồng bào
…ngày trớc” tác giả đa ra
những luận cứ nào?
Là câu có tính khái quát, ngắn gọn, rõ ý, thờng dùng câu khẳng định
Làm sáng rõ và minh họa cho câu chủ đề
- Thành Đại La vốn là kinh đô cũ
- Vị trí: trung tâm trời đất
- Thế đất qúy hiếm: rồng cuộc, hổ ngồi
- Dân c: đônh đúc, muôn vật phong phú tốt tơi
- Nơi thắng địa (Chỗ đất
có phong cảnh và địa thế
đẹp)
- Rất đầy đủ, toàn diện
- Lập luận mạch lạc, chặt chẽ, giàu sức thuyết phục
- Theo lứa tuổi: cụ già, nhi
đồng trẻ thơ
Trang 3? Nhận xét cách đa luận cứ và
lập luận?
- Theo không gian, vùng miền: kiều bào ở nớc ngoài – vùng bị tạm chiến trong nớc; miền xuôi – miền ngợc
- Theo vị trí công tác, ngành nghề: chiến sĩ ngoài mặt trận – công chức ở hậu phơng – công nhân – nông dân - điều chủ
Đầy đủ, toàn diện, vừa 361
G lu ý: Câu cuối đoạn văn (b)
không phải là câu nêu luận
điểm mà là câu nhấn mạnh cho
luận cứ ở trên
? Từ hai VD trên, em hãy nhận
xét có mấy cách trình bày đoạn
văn ? Đó là những cách nào?
Gọi h/s đọc đoạn văn phần 2
G đa bài tập trắc nghiệm:
Khoanh tròn câu trả lời đúng về
lập luận là gì?
A Lập luận là cách đa ra các
luận điểm
B Lập luận đa ra dẫn chứng
làm cơ sở cho luận điểm
C Lập luận là cách nêu luận cứ
để dẫn đến luận điểm Lập luận
phải chặt chẽ hợp lí thì bài văn
mới có sức thuyết phục
G: Đó chính là khái niệm về
lập luận
khái quát vừa cụ thể Lập luận chặt chẽ, mạch lạc giàu sức thuyết phục
- Trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch
- Trình bày đoạn văn theo cách quy nạp
HS qan sát phần ghi nhớ 1,2
Đáp án C
2 VD.
Lập luận:
Trang 4? Em hãy chỉ ra luận điểm
trong đoạn văn trên? Nhận xét
cách trình bày đoạn văn?
? Các ý kiến cho rằng đoạn văn
trên tác giả đã sử dụng phơng
pháp lập luận tơng phản, em có
đồng ý không? Vì sao?
? Cách lập luận trên có tác
dụng gì?
Câu văn mang luận điểm:
“Cho thằng nhà giàu rớc chó vào nhà, nó mới càng hiện…nó ra”
-> Đoạn quy nạp
Sử dụng tơng phản: đặt chó bên ngoài, đặt cảnh xem chó, qúi chó, mua chó, sung sớng bù khú với chó/ bên cạnh giọng chó má với ngời bán chó (chị Dậu)
Làm rõ bản chất chó má của giai cấp địa chủ (vợ 362
? Em có nhận xét gì về việc sắp
xếp các ý trên trong đoạn văn?
Nếu tác giả đa nhận xét về
Nghị Quế “đùng đùng giở
giọng chó má ngay với mẹ con
chị Dậu” lên trên và đa nhận
xét “vợ chồng địa chủ cũng
thích chó, yêu gia súc” xuống
dới thì hiệu qủa diễn đạt đoạn
văn có thay đổi không ? Vì
sao?
G: Vậy việc sắp xếp các ý trong
đoạn văn phải có sự liên kết
chặt chẽ theo một trật tự hợp lí
Lí lẽ sau kế thừa thành qủa lí lẽ
trớc, để dẫn tới luận điểm Điều
này các em sẽ học kĩ hơn ở bài
chồng Nghị Quế)
Cách đa các luận cứ làm sáng tỏ cho luận điểm rất
đầy đủ, chặt chẽ, sắp xếp theo thứ tự hợp lí -> Nếu thay đổi sẽ làm cho luận
điểm bị mờ nhạt đi, đoạn văn rời rạc không liên kết
Trang 5“Liên kết câu” ở lớp 9.
? Trong đoạn văn những cụm từ
“chuyện chó con, giọng chó
má, thằng nhà giàu… ” đợc
sắp xếp cạnh nhau có tác dụng
gì ?
Gọi h/s đọc ghi nhớ
Làm cho đoạn văn xoáy sâu vào luận điểm, vào vấn
đề làm nổi bật bản chất thú vật của bọn địa chủ hiện ra rõ nét hơn
HS đọc
Hoạt động 2: Hớng dẫn luyện tập.
Hình thức : Chia 2 nhóm Mỗi
nhóm 1 câu
? Đọc và xác định yêu cầu của
bài 2?
N1: Cần tránh lối viết dài
dòng khiến ngời đọc khó hiểu
N2: Nguyên Hồng thích
truyền nghề cho bạn trẻ
- Niềm say mê đào tạo nhà văn trẻ của Nguyên Hồng
- Luận điểm: Tế Hanh là một ngời rất tinh tế (tinh lắm)
363
Hình thức : chia 3 nhóm viết
đoạn văn.
N1, 2 : Học phải kết hợp làm
bài tập thì mới hiểu bài
- Luận cứ: Tế Hanh đã ghi
đợc đôi nét thân tình về cảnh sinh hoạt chốn quê
h-ơng
Thơ Tế Hanh đa ta vào một thế giới rất gần…
- Nhận xét: các luận cứ
đ-ợc sắp xếp theo trình tự tăng tiến, luận cứ sau biểu hiện mức độ tinh tế cao hơn so với luận cứ trớc
Nhờ vậy, độc giả càng đọc càng thấy hứng thú
Bài 3.
Trang 6N3: Học vẹt không phát triển
đợc năng lực suy nghĩ
Gọi h/s trình bày bài viết của
mình
G bổ sung và chốt lại kiến thức
HS thảo luận Thời gian:
5’ -> Trình bày
* Luận điểm 1: Học phải
kết hợp với làm …
- Luận cứ: + Làm bài tập
là thực hành bài học lí thuyết -> Hiểu kiến thức sâu hơn
+ Làm bài tập giúp ta nhớ kiến thức dễ dàng hơn
+ Làm bài tập là rèn kĩ năng t duy, phân tích, tổng hợp, so sánh, chứng minh
=> Vì vậy, nhất thiết học phải kết hợp với làm bài tập thì mới đầy đủ vững chắc
* Luận điểm 2: Học vẹt
không phát……
- Luận cứ: + Học vẹt là học thuộc lòng, hiểu lơ
mơ, chóng quên
+ Học vẹt chỉ mất thời gian, công sức mà không
đem lại hiệu qủa gì
+ Bởi vậy, không thể theo cách học vẹt Học phải dựa trên cơ sở hiểu, gắn với nhận thức về vấn đề
364
GV hớng dẫn h/s làm bài 4
Văn giải thích cần phải viết cho dễ hiểu
- Luận cứ 1: + Mục đích của văn giải thích
+ Giải thích dễ hiểu thì
ngời đọc dễ hiểu, giải thích khó hiểu thì ngời viết càng xa mục đích đề ra
+ Bởi vậy văn giải thích phải viết cho dễ hiểu
Bài 4.
Trang 7IV Hớng dẫn về nhà.
- Học thuộc ghi nhớ
- Làm bài tập 4
- Chuẩn bị tiết : “Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm “
Chia hai nhóm: + Nhóm 1: Làm phần 1
+ Nhóm 2: Làm phần 2
Ngày soạn: 15/ 03/ 2008
Ngày giảng: 19/ 03/ 2008
Tuần: 26 Tiết: 101
bài 25
văn bản
bàn luận về phép học
(Luận học pháp)
Nguyễn Thiếp
A Mục tiêu.
Giúp h/s: - Thấy đợc mục đích, tác dụng của việc học chân chính: học để làm ngời, học để biết và làm, học để góp phần làm cho đất nớc hng thịnh đồng thời thấy đợc tác hại của lối học chuộng hình thức, cầu danh lợi
- Nhận thức đợc phơng pháp học tập đúng, kết hợp học với hành Học tập cách lập
365
luận của tác giả, liên kết cách viết bài văn nghị luận theo chủ đề nhất định
B Chuẩn bị.
G: Giáo án
H: Soạn bài theo câu hỏi SGK
C lên lớp.
I ổn định tổ chức.
II Kiểm tra bài cũ.
- Đọc thuộc một đoạn trong bài: “Nớc Đại Việt ta” Quan niệm của Nguyễn Trãi về đất nớc trong bài: “Nớc Đại Việt ta” đợc mở rộng và nâng cao ntn so với bài “Nam quốc sơn hà”?
- Mục đích của “việc nhân nghĩa” thể hiện trong bài “Bình Ngô đại cáo”:
A Nhân nghĩa là lối sống có đạo đức và giàu tình yêu thơng
B Nhân nghĩa là để yên dân, làm cho dân đợc sống ấm no
C Nhân nghĩa là trung quân, hết lòng phục vụ vua
D Nhân nghĩa là duy trì mọi lễ giáo phong kiến
(Đáp án: B)
III Bài mới.
Trang 81 Giới thiệu bài: Học để làm gì? Học ntn? … Nói chung vấn đề học tập đã đợc ông cha
ta bàn đến từ rất lâu Một trong những ý kiến tuy ngắn gọn nhng rất sâu sắc và thấu tình
đạt lí là đoạn “Luận về phép học” trong bản tấu dâng vua Quang Trung của nhà thơ lừng danh La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp
2 tiến trình bài dạy.
Hoạt động 1: Hớng dẫn h/s đọc, chú thích, bố cục.
G nêu yêu cầu đọc: giọng chân
tình, (bày tỏ thiệt hơn), tự tin,
khiêm tốn
? Dựa vào chú thích nêu những
nét ngắn gọn về tác giả?
? Văn bản “Bàn luận về phép
học” ra đời trong hoàn cảnh
nào?
HS đọc -> HS khác rút ra nhận xét
Nguyễn Thiếp (1723 – 1804), Hà Tĩnh
Là ngời thiên t sáng suốt, học rộng hiểu sâu
- Vua Quang Trung từng mời Nguyễn Thiếp ra hợp tác với triều đại Tây Sơn 366
? Dựa vào chú thích hãy nêu
những đặc điểm chính của thể
tấu? Nêu đặc điểm riêng của
bài tấu “Bàn luận về phép
học”?
nhng vì nhiều lí do Nguyễn Thiếp cha nhận lời Ngày 10.7.1791, vua lại viết chiếu
th mời Nguyễn Thiếp vào Phú Xuân hội kiến Lần này Nguyễn Thiếp bằng lòng vào Phú Xuân bàn quốc sự
Ông làm bài tấu bàn về ba việc mà bậc quân vơng nên biết: “Bàn luận về phép học” là phần trích từ bài tấu
- Tấu là loại văn th của bề tôi, thần dân gửi cho vua chúa để trình bày sự việc, ý kiến, đề nghị
- Đợc viết bằng văn xuôi, văn vần, văn biền ngẫu
- “Bàn luận về phép học” do
Trang 9? Đoạn trích có thể chia làm
mấy phần? Nêu nội dung của
từng phần?
Nguyễn Thiếp dâng vua Quang Trung để bày tỏ kiến nghị của mình về việc chấn chỉnh sự học của quốc gia
- Đợc viết bằng văn xuôi kết hợp với văn biền ngẫu
3 phần: - Từ đầu …tệ hại ấy: Bàn về mục đích của việc học
- Cúi xin…bỏ qua: Bàn về cách học
- Còn lại: Tác dụng của phép học
Hoạt động 2: Hớng dẫn h/s tìm hiểu văn bản.
? Trong câu văn biền ngẫu (câu
châm ngôn): “Ngọc không mài,
không thành đồ vật; ngời không
học, không biết rõ đạo” , tác
giả muốn bày tỏ suy nghĩ gì về
mới trở nên tốt đẹp
- Học tập là một quy luật trong cuộc sống của con
ng-ời
367
? Vậy mục đích chân chính của
việc học là gì?
? Sau khi xác định mục đích
của việc học, tác giả soi vào
thực tế đơng thời để phê phán
những biểu hiện sai lệch nào
trong việc học? Em hiểu thế
nào là lối học hình thức, lối học
cầu danh lợi? Tác hại của lối
lệch lạc, sai trái trong việc học đó là lối học hình thức, lối học cầu danh lợi
- Lối học chuộng hình thức:
học thuộc lòng câu chữ
moọt cách thụ động, máy
- Học để làm ngời
Trang 10? Quan niệm về mục đích của
đạo học nh thế có gì đúng sai,
phù hợp hay không phù hợp
trong thực tế hiện nay?
? Nhận xét về đặc điểm lời văn
trong đoạn văn?
? Sau khi phê phán những biểu
hiện sai trái, lệch lạc trong việc
học tác giả đã đa ra phơng
móc mà không hiểu nội dung
- Lối học cầu danh lợi: học
để có danh tiếng, đợc trọng vọng, đợc nhiều lợi lộc
=> Tác hại: làm cho chúa tầm thờng, thần nịnh hót, ngời trên kẻ dới đều thích sự chạy chọt, luồn cúi
-> dẫn đến cảnh nớc mất nhà tan
HS tự liên hệ
- Điểm tích cực: coi trọng mục tiêu đạo đức của việc học Khẩu hiệu: “Tiên học
lễ, hậu học văn” trong nhà trờng hôm nay
- Hạn chế: Không chỉ rèn
đạo đức mà còn rèn năng lực trí tuệ của con ngời
Đoạn văn đợc cấu tạo bằng câu ngắn, liên kết chặt chẽ làm cho câu văn mạch lạc,
rõ ràng dễ hiểu
2 Bàn về cách học.
368
pháp học tập nào? - Mở trờng dạy học ở phủ
huyện, mở trờng t, con cháu nhà …đều tùy đâu tiện đấy
mà đi học
- Phép dạy lấy Chu Tử làm chuẩn
- Học tuần tự từ thấp đến cao
- Học rộng nghĩ sâu, biết tóm lợc những điều cơ bản,
- Học từ thấp lên cao
- Học những điều cơ bản
Trang 11? Trong số các phép học đó, em
tâm đắc với phép học nào ? Vì
sao?
G: Việc học đợc phổ biến rộng
khắp mục đích là tạo sự thuận
lợi cho con em các gia đình khi
đi học Kể từ sau CMT8 nhà
n-ớc ta đã có nhiều chính sách
khuyến khích việc học để đông
viên tinh thần hiếu học của
nhân dân ta VD: Mở các lớp
Bình dân học vụ (Bác Hồ);
khuyến khích học sinh nghèo
vợt khó – học bổng…
G: Mục đích chân chính và
cách học đúng đắn đợc tác giả
gọi là đạo học? Theo tác giả
thành có tác dụng ntn?
? Tại sao đạo học thành lại sinh
ra nhiều ngời tốt, triều đình
ngay ngắn, thiên hạ thịnh trị?
? Theo em, đằng sau lí lẽ bàn
về tác dụng của phép học, ngời
viết đã thể hiện một thái độ
ntn?
cốt yếu nhất
- Học kết hợp với hành
HS tự bộc lộ
- Tạo đợc nhiều ngời tốt
- Triều đình ngay ngắn, thiên hạ thịnh trị
Mục đích chân chính là cơ
sở tạo ngời tài đức, nhiều ngời học có tài đức sẽ thành nhiều ngời tốt, không còn lối học hình thức – cầu danh lợi
- Đề cao tác dụng của việc học chân chính
- Tin tởng ở đạo học chân chính
- Học kết hợp với hành
3 Tác dụng của phép học:
- Đất nớc nhiều ngời tài, triều đình vững mạnh, quốc gia hng thịnh
369
- Kì vọng về tơng lai đất n-ớc
Hoạt động 3: Hớng dẫn tổng kết.
? Nhận xét về cách lập luận của
Trang 12tác giả?
Lập luận chặt chẽ, rõ ràng
? Đọc những lời tấu trình của
Nguyễn Thiếp về phép học, em
thu nhận đợc những điều sâu xa
nào về đạo học của cha ông ta
ngày trớc?
? Gọi h/s đọc phần ghi nhớ?
Mục đích và tác dụng của việc học chân chính là học
để làm ngời, học để biết và làm, học cho rộng nhng phải nắm cho gọn để góp phần
h-ng thịnh đất nớc
Học sinh đọc phần ghi nhớ
Hoạt động 4: hớng dẫn học sinh luyện tập.
? Phân tích sự cần thiết và tác
dụng của phơng pháp học đi
đôi với hành?
IV Hớng dẫn về nhà.
- Học thuộc đoạn văn làm về cách học: “Cúi xin…chớ bỏ qua” ý nghĩa lời tấu trình của Nguyễn Thiếp có ý nghĩa ntn đối với việc học hôm nay
- Soạn bài: “ Thuế náu”
370
Trang 13Ngày soạn: 15/ 03/ 2008
Ngày giảng: 19/ 03/ 2008
Tuần: 26 Tiết: 102
Tập làm văn
luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm
A mục tiêu.
Giúp h/s: - Củng cố chắc chắn hơn những hiểu biết về cách thức xây dựng và trình bày luận điểm
- Vận dụng đợc những hiểu biết đó vào việc tìm, sắp xếp và trình bày luận điểm trong một bài văn nghị luận có đề tài gần gũi, quen thuộc
- Rèn kĩ năng tìm ý, tìm luận điểm và sắp xếp luận cứ thành dàn ý
B chuẩn bị.
G: Giáo án, bài văn mẫu
H: Đọc bài, học sinh chuẩn bị bài theo hớng dẫn của GV: N1 (1), N2 (2)
C lên lớp.
I ổn định tổ chức.
II Kiểm tra bài cũ.
- ý nghĩa của câu chủ đề trong đoạn văn nghị luận trình bày luận điểm là gì?
A Thể hiện rõ ràng, chính xác nội dung của luận điểm
B Thể hiện một phần nội dung của luận điểm
C Trình bày luận điểm sinh động
D Cả A, B và C đều sai
( Đáp án đúng: A)
373
III Bài mới.
1 Giới thiệu bài:
Trong bài trớc chúng ta đã ôn tập về luận điểm và viết đoạn văn trình bày luận điểm Vậy để xây dựng luận điểm ntn cho hợp lí, chặt chẽ chúng ta sẽ tìm hiểu rõ hơn trong bài học hôm nay
2 Tiến trình bài dạy.
Hoạt động 1: Hớng dẫn h/s tìm hiểu đề bài và xây dựng hệ thống
luận điểm
? Đề bài yêu cầu làm sáng tỏ vấn
đề gì? Cho ai? Nhằm mục đích
gì?
Vấn đề đặt ra: Khuyên một số bạn trong lớp cần phải học tập