Giúp h/s: - Hiểu đợc bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp qua việc dùng ngời dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong các cuéc chiÕn tran[r]
Trang 1Ngày soạn: 16/ 03/ 2008
Ngày giảng: 26/ 03/ 2008
Tuần: 27 Tiết: 105 - 106
bài 26
(trích : bản án chế độ thực dân pháp)
Nguyễn ái Quốc
A mục tiêu
378
Giúp h/s: - Hiểu đợc bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân Pháp qua việc dùng ngời dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong các cuộc chiến tranh tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của những ngời bị bóc lột “thuế máu”theo trình tự miêu tả của tác giả
- Thấy rõ ngòi bút lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của Nguyễn ái Quốc trong văn chính luận
- Rèn kĩ năng đọc văn chính luận của Bác Hồ, tìm hiểu và phân tích nghệ thuật trào phúng sắc bén, yếu tố biểu cảm trong phóng sự chính luận của Bác
B chuẩn bị
G: Giáo án, tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp”, tranh ảnh
H: Trả lời các câu hỏi trong SGK
C lên lớp
I ổn định tổ chức
II Kiểm tra bài cũ
- Những chủ trơng và ý kiến đề nghị của Nguyễn Thiếp gửi lên vua Quang Trung là gì? Trong những ý kiến đó đến nay điểm nào đã lạc hậu, lỗi thời, điểm nào vẫn mang tính thời sự và cấp thiết
- Câu văn nào thể hiện rõ nhất tác dụng của “phép học” mà Nguyễn Thiếp nêu lên?
A Học may kẻ nhân tài mới lập đợc công, nhà nớc nhờ thế mà vững yên
B Đạo học thành thì ngời tốt nhiều; ngời tốt nhiều thì triều đình ngay ngắn mà thiên hạ thịnh trị
C Nớc mất nhà tan đều do những điều tệ hại ấy
D Gồm cả A và B
III Bài mới
1 Giới thiệu bài Đơng thời, các chí sĩ yêu nớc CM (Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh) cũng đã có những bản án kết tội thực dân Pháp bằng thơ và văn xuôi Có những tác phẩm rất hay, đợc phổ biến rộng rãi Nhng tác phẩm của NAQ’ vợt lên hẳn với một tầm vóc khác Đó là thiên phóng sự – chính luận dài và rất sắc sảo tố cáo bản chất phản động của
TD Pháp
Trang 22 Tiến trình bài dạy.
379
Hoạt động 1: Hớng dẫn h/s đọc, tìm hiểu chú thích, bố cục.
G nêu yêu cầu đọc: giọng khi
mỉa mai, châm biếm, khi đau
xót, đồng cảm, khi căm hờn phẫn
nộ
G đọc mẫu một đoạn Gọi h/s
đọc tiếp
? Đoạn trích thuế máu ra đời
trong hoàn cảnh nào? Mục đích
chính trị của tác phẩm này?
? Yêu cầu h/s hỏi - đáp chú thích
1, 7, 9, 16?
? Em có suy nghĩ gì về cách tác
giả đặt tên chơng là “Thuế
máu”?
4 h/s đọc nối tiếp nhau
“Bản án chế độ thực dân Pháp” viết bằng tiếng Pháp, tác phẩm gồm 12 chơng và phần phụ lục
“Gửi thanh niên VN”
Đoạn trích “Thuế máu” là chơng I của tác phẩm
Mục đích: Tố cáo và kết
án chủ nghĩa thực dân Pháp đối với các nớc thuộc
địa á - Phi, bớc đầu vạch
ra con đờng CM đấu tranh giải phóng dân tộc cho các nớc thuộc địa
HS hỏi - đáp dựa vào chú thích SGK
- Ngời dân thuộc địa phải gánh chịu nhiều thứ thuế bất công vô lí Song thuế máu là thứ thuế tàn nhẫn, phũ phàng nhất bóc lột
x-ơng máu, mạng sống của con ngời
- “Thuế máu” gợi lên số
Trang 3phận thảm thơng của ngời dân thuộc địa, đồng thời bộc lộ thái độ căm phẫn, mỉa mai đối với tội
380
? Thuế máu thuộc kiểu văn bản
gì? Đợc triển khai bằng hệ thống
luận điểm nào?
ác ghê tởm của chính quyền thực dân
Kiểu văn bản nghị luận:
3 luận điểm: - Chiến tranh
và ngời bản xứ
- Chế độ lính tình nguyện
- Kết quả của sự hi sinh
Hoạt động 2: Hớng dẫn h/s tìm hiểu văn bản.
? Gọi h/s đọc đoạn 1 So sánh
thái độ của các quan cai trị thực
dân đối với ngời dân thuộc địa ở
thời điểm trớc chiến tranh và sau
chiến tranh?
? Việc sử dụng những từ ngữ,
hình ảnh trong văn bản “Thuế
máu” có dụng ý gì? Tác giả sử
dụng nghệ thuật gì?
- Trớc chiến tranh: họ bị xem là giống ngời hạ
đẳng, bị đối xử đánh đập
nh súc vật
- Sau chiến tranh: họ đợc các quan cai trị tâng bốc,
vỗ về, đợc phong cho những danh hiệu cao qúy: những “bạn hiền”, những
“đứa con yêu”, những
“chiến sĩ bảo vệ công lí và
tự do”
- Mỉa mai châm biếm sự giả dối thâm độc của thực dân Pháp Đó là thủ đoạn lừa bịp bỉ ối của bọn thực dân, coi ngời dân bản xứ
là vật hi sinh cho lợi ích của chúng NAQ’ sử dụng
Trang 4? Số phận thảm thơng của ngời
dân thuộc địa trong các cuộc
chiến tranh phi nghĩa đợc miêu tả
ntn?
nghệ thuật trào phúng sắc bén để lột tả bản chất của chúng
Phải đột ngột lìa xa gia
đình, quê hơng vợt đại 379
dơng phơi thây trên các bãi chiến trờng châu Âu -> Đem mạng sống mà
đổi lấy những vinh dự hão huyền
- Biến thành vật hi sinh cho lợi ích danh dự của những kẻ cầm quyền
- Xuống tận đáy biển để bảo vệ Tổ quốc
của các loài thuỷ quái
- Bỏ xác tại những miền hoang vu thơ
mộng vùng Ban căng
- Đa thân cho ngời ta tàn sát trên bờ sông
Mác-nơ
- Lấy máu mình tới những vòng nguyệt
quế của các cấp chỉ huy
- Lấy xơng mình chạm lên những chiếc
gậy của các ngài thống chế
- Làm kiệt sức trong các xởng thuốc súng
- Nhiễm những luồng khí độc đỏ ối của ngời Pháp
-> Khạc ra từng miếng phổi
70 vạn ngời đặt chân lên đất Pháp
8 vạn ngời không trông thấy mặt trời trên quê hơng
? Em có nhận xét gì về trình tự
lập luận của đoạn 1? Tác dụng
của cách lập luận ấy? Lập luận theo quan hệ thời
gian: trớc chiến tranh, khi chiến tranh bùng nổ
- Lập luận theo quan hệ liên tởng so sánh thái độ của các quan cai trị thực dân đối với ngời bản xứ ở hai thời điểm trớc chiến tranh và sau chiến tranh
- Lập luận quan hệ nhân
- Lập luận quan hệ thời gian, liên t-ởng, so sánh, nhân quả
Trang 5quả: cái “vinh dự đột ngột” mà thực dân Pháp dành cho họ và cái giá quá
380
? Yêu cầu h/s theo dõi đoạn:
“Đây! Chế độ lính tình
nguyện…xì tiền ra?” Các thủ
đoạn và mánh khoé bắt lính của
thực dân Pháp thể hiện ntn?
? Tại sao tác giả lại gọi đó là
“những vụ lạm dụng hết sức
trắng trợn” Từ đó cho thấy thực
trạng chế độ lính tình nguyện
ntn?
? Theo dõi luận cứ tiếp theo
“Những ngời bị tóm…mủ bệnh
lậu” Chế độ bắt lính ở đây có
mang tính chất tình nguyện hay
không? (những ngời bị bắt lính
tình nguyện có phản ứng ntn?)
G: Thật thảm thơng cho những
chàng trai bản xứ không muốn
chết thay cho bọn chủ tây, họ
phải nghĩ ra bao cách tự huỷ thân
đắt mà họ phải trả
=> Làm nổi bật thủ đoạn lừa bịp bỉ ổi của thực dân Pháp và số phận thê thảm của ngời dân vô tội
- Thoạt tiên chúng tìm những ngời khoẻ mạnh, nghèo khổ
- Sau đến con nhà giàu, nếu không muốn đi lính phải xì tiền ra
Đó là cách kiếm tiền công khai không còn luật lệ
-> Là cơ hội làm giàu của bọn quan chức hoặc củng
cố địa vị, thăng quan tiến chức
- Chủ toàn quyền Đông
D-ơng vẫn rêu rao về lòng tự nguyện đầu quân của ngời dân thuộc địa Nhng thực chất không hề có sự tình nguyện hiến dâng xơng máu nh lời lẽ bịp bợm của bọn cầm quyền
- Những ngời bị bắt đi lính tìm mọi cơ hội để trốn thoát
- Tự làm cho mình nhiễm căn bệnh nặng nh đau mắt
=> Thủ đoạn lừa bịp bỉ ổi của thực dân Pháp và số phận thê thảm của ngời dân vô tội
2 Chế độ lính
tình nguyện.
Trang 6mình càng có giá trị tố cáo sự dối
trá, lừa bịp của chính sách mộ
lính phi nhân ở VN
? Theo dõi đoạn: “ấy thế mà
…không ngần ngại” Tác giả sử
dụng biện pháp nghệ thuật gì?
Tác dụng?
toét chảy mủ (xát vào mặt nhiều thứ chất độc)
- NT tơng phản giữa lời nói và sự thật về lính tình nguyện
NT tơng phản
=> Sự thật thảm khốc của chế độ lính tình nguyện
và lột trần bản chất của chủ nghĩa thực dân
381
Lời lẽ tâng bốc, phỉnh nịnh của phủ toàn
quyền Đông Dơng
- ban phẩm hàm
- truy tặng những ngời đã hi sinh cho Tổ
quốc
Sự thật về lính tình nguyện: tốp thì bị xích tay điệu về tỉnh lị bị nhốt trong một trờng trung học ở Sài Gòn, có lính Pháp canh gác, lỡi lê tuốt trần,
đạn lên nòng sẵn
Những cuộc biểu tình, những vụ bạo
động liên tiếp ở nhiều nơi
=> Sự thật thảm khốc của chế độ lính tình nguyện và lột trần bản chất của chủ nghĩa thực dân
- Lập luận theo quan hệ liên tởng tơng phản: thực chất của việc bắt lính (c-ỡng bức, tróc nã, doạ nạt,
đàn áp dã man) trái ngợc với lời lẽ che đậy mĩ miều của thực dân Pháp
- Giọng điệu giễu cợt, mỉa mai
Hs thảo luận nhóm: tìm
chi tiết điền vào bảng hệ thống sau:
3 Kết qủa của sự
hi sinh.
Thái độ bên ngoài Lời nói và hành
động trực tiếp
Trang 7- Những lời tuyên bố của các ngài cầm quyền im bặt
nh có phép lạ
- Ghi nhớ công lao, đa họ
về bằng tàu thuỷ
- Từ những chiến
sĩ bảo vệ tự do -> giống ngời bẩn thỉu
- Lột hết của cải, các vật kỉ niệm mà
họ bỏ tiền túi ra mua, đánh đập vô
cớ, cho ăn nh cho lợn ăn, xếp xuống hầm tàu ẩm ớt không giờng nằm, không ánh sáng 382
? Suy nghĩ của em về chính sách
hậu chiến của thực dân Pháp?
? Nhận xét gì về cách lập luận của
tác giả trong đoạn văn? Tác dụng
của cách lập luận đó?
- Biết ơn đón chào nồng nhiệt bằng bài diễn văn yêu nớc
- Thơng binh và vợ con tử
sĩ ngời Pháp đợc cấp
ph-ơng tiện sinh sống
Bất công, tráo trở, thâm hiểm đối với ngời lính tình nguyện sau khi họ đã nộp xong thuế máu
Là cái giá của “Thuế máu”
mà ngời lính VN đợc trả
- Lập luận theo quan hệ liên tởng so sánh Chiến tranh kết thúc, ngời dân thuộc địa lại trở lại là giống ngời bẩn thỉu nh
tr-ớc chiến tranh
- Lập luận bằng phản chứng: chứng minh cho cách đối xử thậm tệ của thực dân Pháp đối với những ngời đã nộp xong thuế máu:
“Chẳng phải … đó sao”
=> Lột trần bản chất tráo
Trang 8? Cách kết thúc truyện có gì đặc
biệt? Cách kết thúc ấy có tác dụng
ntn?
trở, tàn nhẫn, nham hiểm của thực dân Pháp
Kết thúc bài văn tác giả khẳng định niềm tin, niềm mong mỏi chính đáng vào thái độ của ngời dân bản
xứ Đồng thời lên án tố cáo tội ác và sự dã man vô nhân đạo của thực dân Pháp
Hoạt động 3: Hớng dẫn h/s tổng kết.
? Kết cấu 3 phần chơng “Thuế
máu” theo trình tự thời gian: trớc,
trong và sau chiến tranh có tác
quyền thực dân Pháp trơ trẽn, tàn bạo, giả nhân giả 383
? Tính chính luận chặt chẽ, thuyết
phục và hấp dẫn của thiên phóng
sự đợc xây dựng bởi yếu tố nghệ
thuật nào?
nghĩa
Miêu tả cụ thể sinh động
số phận thảm thơng của ngời dân ở các xứ thuộc
địa
- NT châm biếm, đả kích sắc sảo đợc thể hiện qua những phơng tiện
+ xây dựng hình ảnh có tính xác thực, phản ánh chính xác tình trạng thực
tế Đồng thời các hình ảnh
đó mang tính chất châm biếm, trào phúng sắc sảo
và xót xa
+ Ngôn từ cũng mang màu sắc trào phúng châm biếm:
“con yêu”, “bạn hiền”,
“chiến sĩ bảo vệ công lí và
tự do…”
- Giọng điệu trào phúng
Trang 9? Những yếu tố NT đó làm nên
nội dung gì của tác phẩm?
Gọi h/s đọc phần ghi nhớ
đặc sắc
+ Giọng điệu diễu cợt, mỉa mai
+ Nhắc lại những mĩ từ, danh hiệu hào nhoáng mà chính quyền thực dân khoác cho những ngời lính thuộc địa
- Sử dụng yếu tố biểu cảm:
+ Yếu tố tự sự và yếu tố biểu cảm kết hợp chặt chẽ, hài hoà
+ Các hình ảnh đợc xây dựng mang tính biểu cảm cao gợi lên số phận đáng thơng của ngời dân thuộc
địa khi bị lợi dụng, bị bóc lột “thuế máu”
HS rút ra từ phần ghi nhớ
H/s đọc ghi nhớ * Ghi nhớ/ 92.
384
Hoạt động 4: Hớng dẫn h/s luyện tập.
? Gọi h/s đọc bài?
G: Nhận xét, sửa chữa cho h/s
HS đọc từng đoạn
Yêu cầu: đọc đúng ngữ
điệu, đúng sắc thái biểu cảm
IV Hớng dẫn về nhà:
- Học thuộc ghi nhớ
- Soạn bài mới: “Đi bộ ngao du”
Ngày soạn: 18/ 03/ 2008
Ngày giảng: 29/ 03/ 2008
Tuần: 27 Tiết: 107
Tiếng việt
hội thoại
Trang 10A mục tiêu.
Giúp h/s:
- Nắm đợc khái niệm “vai xã hội trong hội thoại” và mối quan hệ giữa các “vai” trong quá trình hội thoại
- Biết vận dụng những hiểu biết vào quá trình hội thoại, nhằm đạt hiệu qủa cao trong giao tiếp
- Rèn kĩ năng xác định và phân tích các vai trong hội thoại
B chuẩn bị:
G: Giáo án, bảng phụ
H: Trả lời các câu hỏi phần tìm hiểu bài
C lên lớp
I ổn định tổ chức
II Kiểm tra bài cũ
- Em hãy cho biết thế nào là hành động nói ? Cho VD minh hoạ?
- Nối câu ở cột A cho phù hợp với hành động nói tơng ứng ở cột B
385
III Bài mới
1 Giới thiệu bài:
Trong cuộc sống hàng ngày, ngời nào cũng có những mối quan hệ xã hội rộng – hẹp, thân – sơ…khác nhau, những mối quan hệ vô cùng phức tạp và tinh tế Một ngời có thể
có địa vị cao trong xã hội nhng khi về nhà chỉ là con cái Một ngời là cha mẹ trong gia
đình nhng khi đến cơ quan chỉ là bạn bè đồng nghiệp Những vị trí trong xã hội đợc gọi là các “vai” của mỗi ngời khi tham gia hội thoại
2 Tiến trình bài dạy
Hoạt động 1: Hình thành khái niệm vai xã hội trong hội
thoại
Gọi h/s đọc VD trong bảng
phụ
? Quan hệ giữa các nhân vật
tham gia hội thoại trong đoạn
trích trên là quan hệ gì? Ai là
vai trên, ai là vai dới?
Hs đọc ví dụ
Quan hệ giữa hai nhân vật tham gia trong đoạn trích trên thuộc quan hệ gia tộc
Ngời cô của Hồng là ngời vai trên, bé Hồng là ngời vai
Trang 11? Cách xử sự của ngời cô có gì
đáng chê trách?
? Tìm những chi tiết cho thấy
nhân vật chú bé Hồng đã cố
gắng kìm nén sự bất bình của
mình để giữ thái độ lễ phép?
Giải thích vì sao Hồng phải
làm nh vậy?
dới
Cách đối xử của ngời cô là thiếu thiện chí vừa không phù hợp với quan hệ ruột thịt, vừa không thể hiện thái
độ đúng mực của ngời trên
đối với ngời dới
“…tôi cúi đầu không đáp”
“ Tôi lại im lặng cúi đầu xuống đất…cổ họng đã 386
? Lấy ví dụ về các vai theo
quan hệ xã hội thờng gặp?
? Khi tham gia hội thoại cần lu
ý điều gì?
? Gọi h/s đọc ghi nhớ?
nghẹn ứ khóc không ra tiếng”
=> Hồng phải kìm nén sự bất bình vì Hồng là ngời thuộc vai dới, có bổn phận tôn trọng ngời trên
- Vai theo quan hệ bạn bè:
VD cuộc đối thoại giữa hia ngời bạn cùng lớp
- Vai theo quan hệ tuổi tác : VD: Lão Hạc và ông Giáo trong truyện “Lão Hạc”
- Vai theo quan hệ chức vụ trong xã hội: VD: Giám đốc nói với nhân viên
Cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nói cho phù hợp
HS đọc ghi nhớ
Hoạt động 2: Hớng dẫn học sinh luyện tập.
? Gọi h/s đọc yêu cầu bài tâp
- Các chi tiết:
Trang 12? G chép đoạn văn ra bảng
phụ
? Gọi h/s đọc VD Hãy xác
định vai xã hội của hai nhân
vật tham gia cuộc thoại trên?
? Tìm chi tiết thể hiện thái độ
nhận xét ông Giáo đối với lão
Hạc, của lão Hạc đối với ông
Giáo? Nhận xét thái độ của lão
Hạc?
+ Nghiêm khắc: Nay các ngơi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy nớc nhục…
+ Khoan dung: Nếu các
ng-ơi biết chuyên tập ….Ta viết
ra bài hịch này để các ngơi biết bụng ta
Xét về địa vị xã hội: ông Giáo là ngời có địa vị cao hơn một ngời nông dân nghèo nh lão Hạc
Xét về tuổi tác thì lão Hạc
có địa vị cao hơn
a, Ông Giáo nói với lão Hạc bằng lời lẽ ôn tồn, thân mật 387
nắm lấy vai lão, mời lão hút thuốc, uống nớc, ăn khoai
Ông Giáo gọi lão Hạc là
“cụ” (thể hiện sự kính trọng), xng là “tôi” ( thể hiện quan hệ bình đẳng)
b, Lão Hạc gọi ngời đối thoại với mình là ông Giáo, xng hô gộp hai ngời là chúng mình, cách nói xuề xoà (nói đùa thế ) thể hiện
sự thân tình
=> Qua cách nói của lão ta thấy vẫn có một nỗi buồn, một sự giữ khoảng cách: cời
đa đà, thoái thác chuyện ở lại ăn khoai, uống nớc với
ông Giáo
-> Phù hợp tâm trạng của lão Hạc lúc đó
Trang 13? Yêu cầu h/s đọc yêu cầu của
Lên bảng kể lại một cuộc trò chuyện ( chủ đề tuỳ chọn)
-> Chỉ ra vai xã hội của ngời tham gia hội thoại
Yêu cầu: kể ngắn gọn, diễn cảm, chú ý lời nói, ngôn ngữ
HS khác nhận xét -> bổ sung (nếu cần )
Bài tập 3:
IV Hớng dẫn về nhà
- Học thuộc ghi nhớ
- Viết một đoạn văn hội thoại (chủ đề ngời mua hàng và ngời bán hàng)
+ Chỉ ra vai xã hội của ngời tham gia hội thoại
- Soạn bài: Hội thoại (tiếp theo)
388
Ngày soạn: 20/ 03/ 2008
Ngày giảng: 29/ 03/ 2008
Tuần : 27 Tiết: 108
tập làm văn
tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận
A Mục tiêu
Giúp h/s: - Thấy đợc biểu cảm là yếu tố không thể thiếu trong những bài văn nghị luận hay, có sức lay động lòng ngời
- Nắm đợc những yêu cầu cần thiết của việc đa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận để nghị luận có thể đạt đợc hiệu quả thuyết phục cao
- Rèn kĩ năng đa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận một cách có hiệu quả
B chuẩn bị
G: Giáo án, bảng phụ
H: Trả lời các câu hỏi phần tìm hiểu bài
C lên lớp
I ổn định tổ chức
II Kiểm tra bài cũ