- Không phải càng dùng nhiều từ ngữ biểu cảm, câu cảm thán thì giá trị biểu cảm trong bài văn nghị luận càng tăng, biểu hiện tình cảm, cảm xúc phải phù hợp, không phá vỡ mạch lập luận củ[r]
Trang 1Ngày soạn: 18/ 03/ 2009
Tuần: 28
Tiết: 108
Tập làm văn:
TÌM HIỂU YẾU TỐ BIỂU CẢM TRONG VĂN NGHỊ LUẬN
A Mục tiêu.
Giúp h/s:
- Thấy được biểu cảm là yếu tố không thể thiếu trong những bài văn nghị luận hay,
có sức lay động lòng người
- Nắm được những yêu cầu cần thiết của việc đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận để nghị luận có thể đạt được hiệu quả thuyết phục cao
- Rèn kĩ năng đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận một cách có hiệu quả
B Chuẩn bị
- GV: Giáo án, SGK
- HS: Trả lời các câu hỏi phần tìm hiểu bài
C Lên lớp.
I Ổn định tổ chức.
II Kiểm tra bài cũ 5’
- Luận điểm là gì? Có mấy cách viết đoạn văn trình bày luận điểm mà em đã học?
- Ý nghĩa của câu chủ đề trong đoạn văn nghị luận trình bày luận điểm gì?
A Thể hiện rõ ràng, chính xác nội dung của luận điểm
B Thể hiện một phần nội dung của luận điểm
C Trình bày luận điểm sinh động hấp dẫn
D Cả A, B, C đều sai
(đáp án: A )
III Bài mới.
1 Giới thiệu bài: 1’
Tại sao ta không thể xếp các bài: “ Mùa xuân của tôi”, “Cô Tô”, “ Cây tre VN” là văn nghị luận? Ngược lại, không thể xếp các bài: “Hịch tướng sĩ”, “Bàn luận về phép học”, “Thuế máu” là văn biểu cảm? Vậy làm thế nào để đưa yếu tố biểu cảm vào trong bài văn nghị luận, chúng ta cùng tìm hiểu bài học
2 Tiến trình bài dạy 33’
Thời
17’ Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm
hiểu yếu tố biểu cảm trong văn
nghị luận.
- G gọi h/s đọc VD SGK
? Văn bản trên thuộc kiểu văn
bản gì? HCM viết bài văn trên
nhằm mục đích gì?
- HS đọc
- Văn bản trên thuộc kiểu văn bản nghị luận -> HCM viết bài văn trên để kêu gọi toàn thể
I Hướng dẫn tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận.
Trang 2- GV: Văn bản trên ra đời 19 12
1946 Sau CMT8, miền Bắc
được hoàn toàn độc lập (Bác đọc
bản Tuyên ngôn độc lập 2 9
1945), nhưng sau một thời gian
Pháp quay trở lại xâm lược nước
ta Bác đã viết lời kêu gọi toàn
quốc kháng chiến…
? Hãy tìm những từ ngữ bộc lộ
tình cảm, cảm xúc của tác giả?
? Tìm một số câu văn, từ ngữ
biểu cảm trong bài “Hịch tướng
sĩ”
? Văn bản “ Hịch tớng sĩ và Lời
kêu gọi toàn quốc kháng chiến”
có điểm gì giống nhau?
? Hai văn bản mặc dù yếu tố
biểu cảm tràn ngập sâu sắc và
mãnh liệt, rất rung động lòng
người nhưng vẫn là văn nghị
luận chứ không phải biểu cảm?
Vì sao?
nhân dân VN đứng lên chống thực dân Pháp để giành nền độc lập dân tộc
* Câu cảm thán:
- Hỡi đồng bào toàn quốc!
- Hỡi đồng bào! Chúng ta phải đứng lên!
- Hỡi anh em binh sĩ, tự vệ, dân quân! thắng lợi nhất định về dân tộc ta! VN độc lập và thống nhất muôn năm!
Kháng chiến thắng lợi muôn năm!
* Từ ngữ biểu cảm: hỡi, muốn, phải, nhân nhượng, lấn tới, không, thà, nhất định không chịu…
- Ta viết bài hịch này để các ngươi biết bụng ta
- Lúc bấy giờ dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng có được không?
- Ta thường tới bữa quên….vui lòng
- Không có mặc thì ta cho áo…
Giống nhau: có nhiều từ ngữ và câu văn có giá trị biểu cảm cao
- Không phải là văn biểu cảm
vì các tác phẩm ấy viết ra không nhằm mục đích nghị luận (bộc lộ tình cảm) mà nhằm mục đích nghị luận nêu luận điểm, trình bày luận cứ để
Trang 3? Yêu cầu h/s đọc và quan sát
bảng thống kê trong SGK?
? Hãy so sánh câu văn ở bảng 1
và 2, câu nào hay hơn, vì sao?
Tác dụng của yếu tố biểu cảm
trong văn nghị luận?
- Gọi h/s đọc điểm 1- ghi nhớ?
? Có ý kiến cho rằng: Thiếu yếu
tố biểu cảm, sức thuyết phục của
văn nghị luận nhất định bị giảm
đi Nhưng cứ có yếu tố biểu cảm
- bất kì yếu tố đó ntn - là sức
biểu cảm của văn bản nghị luận
sẽ cao hơn Điều đó có đúng
không? Vì sao?
? “Hịch tướng sĩ và Lời kêu gọi
toàn quốc kháng chiến” là văn
bản nghị luận có sức thuyết phục
cao, tác động mạnh mẽ tới tình
cảm con người Để làm được
điều này, người viết cần phải có
những phẩm chất gì?
- GV: Thực tế cũng cho thấy,
người đọc khẳng định đó là bài
nghị luận hay khi nó không chỉ
bàn luận phải trái, đúng sai, nên xác định hành động và cách sống ntn? => ở đây biểu cảm không đóng vai trò chủ đạo mà chỉ là yếu tố phụ trợ cho quá trình nghị luận
- HS đọc
- Câu văn ở cột (2) hay hơn vì: cột (1) không có yếu tố biểu cảm, câu văn chỉ đúng mà chưa hay Cột (2) có yếu tố biểu cảm không chỉ đúng mà còn hay, gợi tình cảm ở người nghe -> Biểu cảm có thể gây xúc động, truyền cảm hấp dẫn người đọc, người nghe, tăng sức thuyết phục cho bài văn
- HS đọc ghi nhớ
- Trong văn nghị luận, yếu tố biểu cảm chỉ đóng vai trò phục
vụ cho công việc nghị luận Bởi thế, yếu tố biểu cảm phải được dùng sao cho phù hợp, nó phải hoà vào luận cứ, luận chứng, làm nổi bật và khắc sâu luận điểm trong lòng người nghe
-> Không làm phá vỡ mạch lập luận của bài văn hoặc quá trình nghị luận bị đứt đoạn
- Cả hai tác giả đều có lòng yêu nước căm thù giặc sâu sắc Điều quan trọng hơn bài văn ấy được viết ra không chỉ bằng sự sáng suốt, mạch lạc, chặt chẽ của trí tuệ mà còn bằng cả lòng nhiệt tình, sự tha thiết trong tâm hồn, cảm xúc mãnh liệt, chân thực của lòng mình
Trang 4làm đầu óc mình sáng tỏ mà còn
làm cho trái tim mình rung
động Do đó, biểu cảm là yếu tố
không thể thiếu trong bài văn
nghị luận
? Có ý kiến cho rằng: Càng dùng
nhiều từ ngữ biểu cảm, câu cảm
thán thì giá trị biểu cảm trong
văn nghị luận càng tăng Ý kiến
đó có đúng không? Vì sao?
? Gọi h/s đọc ghi nhớ
- Không phải càng dùng nhiều
từ ngữ biểu cảm, câu cảm thán thì giá trị biểu cảm trong bài văn nghị luận càng tăng, biểu hiện tình cảm, cảm xúc phải phù hợp, không phá vỡ mạch lập luận của bài văn và đủ làm sáng tỏ luận điểm
- Tình cảm, cảm xúc phải chân thành, sâu sắc, tự nhiên (không hời hợt, thờ ơ) mới tạo ra hiệu quả thuyết phục
- Học sinh đọc ghi nhớ
16’ Hoạt động 2: Hướng dẫn h/s
luyện tập.
? Chỉ ra các yếu tố biểu cảm
trong phần I: “Chiến tranh và
người bản xứ”?
? Đọc đoạn văn nghị luận
Những cảm xúc gì đã được biểu
hiện qua đoạn văn? Đoạn văn có
sức thuyết phục bởi những lí do
- Nhưng họ đã phải trả…chiến trường châu Âu
- ấy thế mà cuộc chiến tranh vui tươi…
- …nhiều người bản xứ…ngài thống chế
- Những kẻ khốn khổ ấy cũng đã…
+ Tác giả sử dụng NT châm biếm, mỉa mai qua việc dùng từ ngữ, dùng hình ảnh
“ tên da đen bẩn thỉu, con yêu, bạn hiền, chiến sĩ bảo vệ công
lí và tự do”
-> Tác dụng: thể hiện thái độ khinh bỉ sâu sắc đối với giọng điệu tuyên truyền của bọn thực dân và cả sự chế nhạo, cười cợt
- Trong đoạn văn, tác giả không chỉ phân tích điều hơn lẽ thiệt cho học trò để thấy được tác hại của việc “học tủ, học
II Hướng dẫn h/s luyện tập.
- Bài 1:
- Bài 2:
Trang 5? Viết đoạn văn trình bày luận
điểm: “Chúng ta không nên học
vẹt và học tủ”
vẹt” Người thầy ấy còn bộc lộ nỗi buồn và sự khổ tâm của một nhà giáo chân chính trước
sự xuống cấp trong lối học văn
và làm văn của h/s
Những tình cảm ấy được biểu hiện rõ ở cả ba mặt: từ ngữ, câu văn, giọng điệu lời văn
- Yêu cầu: + Yếu tố biểu cảm:
cần bày tỏ tình cảm đáng tiếc cho lối học vô bổ, không có tác dụng mở mang trí tuệ, trau dồi kiến thức
HS đọc đoạn văn
HS khác nhận xét
- Bài 3:
IV Củng cố và hướng dẫn về nhà 6’
1 Củng cố: 3’
- Yếu tố biểu cảm đóng vai trò gì trong văn nghị luận?
- Khi sử dụng yếu tố biểu cảm trong bài nghị luận cần chú ý vấn đề gì?
- Tình cảm, cảm xúc được sử dụng trong bài nghị luận như thế nào?
2 Hướng dẫn về nhà: 3’
- Học thuộc ghi nhớ Hoàn thiện tiếp bài 3
- Soạn bài mới: “ Luyện tập đưa yếu tố…”
+ Lập dàn ý các luận điểm và luận cứ cho đề bài: “Sự bổ ích của những chuyến tham quan du lịch đối với h/s”