Bài giảng Ngữ văn 8 tiết 129: Ôn tập Tiếng Việt (Tiếp theo)

ChuyÓn đổi chủ kiểuđộng câu: thành câu bị động và ngược lại, chuyển đổi câucâu bị động thành câu chủ động ở mỗi đoạn văn bản đều nhằm liên kết các câu trong đoạn thành một khối thống nhấ[r]

chµo mõng c¸c thÇy c« vỊ dù giê th¨m líp









Vì

Lợi

Ích

Mười

Năm

Trồng

Cây

Vì Lợi Ích Trăm Năm Trồng Người

Lop8.net

4 Bài tập 4: Câu văn “Lúc nào cũng rượu, lúc nào cũng say” là kiểu câu gì ?

Buổi sáng, trên cây gạo ở đầu làng, những con chim hoạ mi, bằng chất giọng thiên phú, đã cất lên những tiếng hót thật du dương

3 Bài tập 3: Xác định trạng ngữ trong câu sau ?

A- Câu rút gọn

B - Câu bị động

C - Câu chủ động

D - Câu đặc biệt

Đó chính là các phép biến đổi câu

B - Câu có vị ngữ làm chủ vị

C - Câu có phụ ngữ trong cụm danh từ làm cụm C - V

Lop8.net

ôn tập tiếng việt

(Tiếp theo)

i Các phép biến đổi câu đã học

Các phép biến đổi câu

Thêm, bớt thành phần câu Chuyển đổi kiểu câu

Rút gọn câu Mở rộng câu

a lí thuyết

Lop8.net

a1: Thế nào là rút gọn câu

Khi nói hoặc viết, có thể lược bỏ một số thành phần của câu, tạo thành câu rút gọn

Việc lược bỏ một số thàh phần của câu thường nhằm những mục đích như sau:

- Laứm cho caõu goùn hụn, thoõng tin nhanh traựnh laởp nhửừng tửứ ngửừ ủaừ xuaỏt hieọn trong caực caõu trửụực

VD: - Moõn naứo con ủửụùc ủieồm 10

- Moõn Toaựn aù!

- Ngụ ý hành động, đặc điểm nói trong câu là của chung mọi người

Ví dụ: Học ăn, học nói, học gói, học mở

a3: Khi rút gọn câu cần chú ý:

- Không làm cho người nghe, ngừôi đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói;

- Không biến câu nói thành một câu cộc lốc khiếm nhã

Ví dụ: - Con đã ăn cơm chưa?

- Rồi

Bài tập nhanh: Hãy tìm 10 câu tục ngữ là câu rút gọn và cho biết những thành phần nào

của câu được rút gọn? Rút gọn như vậy để làm gì?

a2: Mục đích của việc rút gọn câu

Bài tập nhanh:

- H ọc ăn, học nói, học gói, học mở.

-Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

- Uống nước nhớ nguồn

- Thương người như thể thương thân

- Đói cho sạch, rách cho thơm

- Có công mài sắt, có ngày nên kim

- Chết vinh còn hơn sống nhục

- Đừng xấu hổ khi không biết, chỉ xấu hổ khi không học

Lop8.net

ôn tập tiếng việt

(Tiếp theo)

I Các phép biến đổi câu đã học

1 Thêm, bớt thành phần câu

a Rút gọn câu

b Mở rộng câu

Mở rộng câu là thêm thành phần phụ cho câu, nhằm cụ thể hoá, chi tiết hoá sự diễn đạt

Dùng cum C - V

để mở rộng câu Thêm trạng ngữ

Mở rộng câu

Lop8.net

b Mở rộng câu

b1:Thêm trạng ngữ cho câu

ỹ Khái niệm Thêm trạng ngữ cho câu là một cách mở rộng câu

- Về ý nghĩa, trạng ngữ dược thêm vào câu để xác đinh thời gian, nơi chốn, nguyên nhân, mục đích, phương tiện, cách thức diễn ra sự việc nêu trong câu

-Về hình thức

+ Trạng ngữ có thể đứng ở đầu câu, cuối câu hay giữa câu;

+ Giữa trạng ngữ với chủ ngữ và vị ngữ thường có một quãng nghỉ khi nói hoặc một dấu phẩy khi viết

Ví dụ: Bằng giọng hát thiên phú, cô gái cất tiếng hát làm say lòng người

ỹ Các loại trạng ngữ

Ví dụ: Trên giàn hoa lí, Dưới bầu trời xanh,

- Trạng ngữ chỉ thời gian:

- Trạng ngữ chỉ nơi chốn, địa điểm

- Ví dụ: Đêm qua, trời mưa to Sáng nay, trời đẹp

- Trạng ngữ chỉ nguyên nhân:

Ví dụ: Vì trời mưa to, sông suối đầy nước

- Trạng ngữ chỉ mục đích:

Ví dụ: Để mẹ vui lòng, Lan cố gắng học giỏi

-Trạng ngữ chỉ cách thức:

Ví dụ: Với quyết tâm cao, họ lên đường

-Trạng ngữ chỉ phương tiện::

Ví dụ: Bằng thuyền gỗ, họ vẫn ra khơi.

Lop8.net

ôn tập tiếng việt

(Tiếp theo)

I Các phép biến đổi câu đã học

1 Thêm, bớt thành phần câu

a Rút gọn câu

b Mở rộng câu

b1:Thêm trạng ngữ cho câu

ỹ Khái niệm

ỹCác loại trạng ngữ

ỹCấu tạo của trạng ngữ

-Trạng ngữ có thể là một thực từ (danh từ, động từ, tính từ) nhưng thường là 1 cụm từ (cụm danh từ,

động từ, tính từ)

- Trước các từ hoặc cụm từ làm trạng ngữ thường có các quan hệ từ

-Ví dụ: Trên giàn hoa,

Hồi đêm,

Vỉ trời mưa,

Để mẹ vui lòng,

Bằng thuyền gỗ,

Với một quyết tâm cao,

ỹ Công dụng của trạng ngữ

- Trạng ngữ có những công dụng sau:

+ Xác định hoàn cảnh, điều kiện diễn ra sự việc nêu trong câu, góp phần làm cho nội dung của câu được đầy đủ, chính xác;

+ Nối kết các câu, các đoạn với nhau, góp phần làm cho đoạn văn, bài văn được mạch lạc

ỹTách trạng ngữ thành câu riêng:

Trong một số trường hợp, để nhấn mạnh ý, chuyển ý hoặc thể hiện những tình

huống, cảm xúc nhất định, người ta có thể tách trạng ngữ, đặc biệt là trạng ngữ đứng ở cuối câu

ỹBài tập nhanh:

Gạch chân các bộ phân trạng ngữ trong các câu sau và cho biết bộ phận trạng ngữ ở câu nào không thể tách thành câu riêng

A - Lan và Huệ chơi rất thân với nhau từ hồi còn học mẫu giáo

B - Ai cũng phải học tập thật tốt để có vốn hiểu biết phong phú, và để tạo dựng cho mình một sự nghiệp

C - Qua cách nói năng, tôi biết nó đang có điều gì phiền muộn trong lòng

D - Mặt trời đã khuất phía sau rặng núi

Lop8.net

b Mở rộng câu

b1:Thêm trạng ngữ cho câu

b2:Dùng cụm chủ - vị để mở rộng câu

ỹKhi nói hoặc viết, có thể dùng những cụm từ có hình thức giống câu đơn bình thường,

gọi là cụm chủ - vị (cụm C - V), làm thành phần câu hoặc của cụm từ để mở rộng câu

+ Chiếc cặp sách tôi mới mua rất đẹp

+ Chủ ngữ : Mẹ về khiến cả nhà vui

+ Vị ngữ: Chiếc xe máy này phanh hỏng rồi

+ Bổ ngữ: Tôi cứ tưởng tôi ghê gớm lắm

+ Định ngữ: Người tôi gặp là một nhà thơ

ỹCaực trửụứng hụùp duứng cuùm C – V laứm thaứnh phaàn caõu

ỹBài tập nhanh: Trong các câu sau, câu nào không phải là câu dùng cụm chỉ - vị làm thành phần câu

A - Mẹ về là một tin vui

B - Tôi rất thích quyển truyện bố tặng tôi nhân dịp sinh nhật

C - Chúng tôi đã làm xong bài tập mà thầy giáo cho về nhà

D - Ông tôi đang ngồi đọc báo trên tràng kỉ, ở phòng khách

Lop8.net

Chuyển đổi câu chủ động

thành câu bị động

ôn tập tiếng việt

(Tiếp theo)

I Các phép biến đổi câu đã học

1 Thêm, bớt thành phần câu

Các phép biến đổi câu

Thêm, bớt thành phần câu Chuyển đổi kiểu câu

Rút gọn câu Mở rộng câu

Dùng cum C - V

để mở rộng câu Thêm trạng ngữ

2 Chuyển đổi kiểu câu:

- Câu chủ động là câu có chủ ngữ chỉ người, vật thực hiện một hoạt động hướng vào người, vật khác (chỉ

chủ thể của hoạt động)

- Ví dụ: Húng Vương quyết định truyền ngôi cho Lang Liêu

Chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động

- Câu bị động là câu có chủ ngữ chỉ người, vật được hoạt động của người, vật khác hướng vào (chỉ đối

tượng của hoạt động)

- Ví dụ: Lang Liêu được Hùng Vương truyền ngôi

ỹMục đích của việc chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động

Việc chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động (và ngược lại, chuyển đổi câucâu bị động

thành câu chủ động) ở mỗi đoạn văn bản đều nhằm liên kết các câu trong đoạn thành một khối thống nhất

ỹ Các cách biến đổi câu chủ động thành câu bị động

Có hai cách biến đổi câu hcủ động thành câu bị động:

- Chuyển từ (hoặc cụm từ) chỉ đối tượng của hoạt động len đầu câu và thêm các từ bị hay được vào

sau (cụm từ) ấy

- Chuyển từ (hoặc cụm từ) chỉ đối tượng của hoạt động len đầu câu, đồng thời lược bỏ hoặc biến từ

(cụm từ) chỉ chủ thể của hoạt động thành một bộ phần không bát buộc trong câu

Bài tập nhanh: Hãy biến đổi câu sau thành hai câu bị động tương ứng : Bà đã dọn cơm Cơm đã dọn

Cơm đã được (bà) dọn

Bà đã dọn cơm

Lop8.net

Liệt kê

Điệp ngữ

- ẹieọp ngửừ: là lặp lại một cách có ý thức những từ ngữ( hoặc cả một câu) nhắm mục đích nhấn mạnh ý, gây ấn tượng sâu sắc, gợi cảm xúc trong người đọc người nghe

+ Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu Ngàn dâu xanh ngắt một màu Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai

- Các kiểu điệp ngữ:

+ Điệp ngữ nối tiếp: Thi đua là yêu nước , yêu nước thì phải thi đua Và những

người thi đua là những người yêu nước nhất

+ Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp ngữ vòng):

Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy

Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu

Ngàn dâu xanh ngắt một màu Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai

+ Điệp ngữ cách quãng: Vậy mà giờ đây, anh em tôi sắp phải xa nhau Có thể

sẽ xa nhau mãi mãi

Bài tập nhanh

Tìm điệp ngữ trong bài ca dao và nói rõ đó là dạng điệp ngữ gì? Và nêu tácdụng của các điệp

ngữ đó?

Anh đi anh nhớ quê nhà Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương

Nhớ ai dãi nắng dầm sương Nhớ ai tát nước bên đường hôm nao

Điệp ngữ nối tiếp và điệp ngữ vòng; diễn tả nỗi nhớ da diết về quê hương của người xa quê, một nỗi nhớ bình dị nhưng lại chan chứa tình yêu quê hương

2 Liệt kê

Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loat từ hay cụm từ cùng loại để diễn tả đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thực tế hay của tư tưởng, tình cảm

Ví dụ: Chèo cạn, bài thai, hò đưa linh buồn bã, hò giã gạo, ra em, giã vôi, giã điệp, bài chòi, bài tiệm, nàng vung nào nức nồng hậu tình người

Liệt kê các làn điệu ca Huế, giúp người đọc thấy được sự phong phú đa dạng của ca Huế ỹKhái niệm

ỹCác kiểu liệt kê

Các kiểu liệt kê

Xét theo cấu tạo

Kiểu lệt kê theo từng cặp

Kiểu lệt kê không tăng tiến

Kiểu lệt kê tăng tiến

Kiểu lệt kê không theo từng cặp

Xét theo ý nghĩa

ỹBài tập nhanh

Câu văn “Nhạc công dùng các ngón đàn trau chuốt như ngón nhấn, mổ, vỗ, vả, ngón bấm,

day, chớp, búng, ngón phi, ngón rãi” dùng phép liệt kê nhằm miêu tả điều gì ? Chi ra kiểu

liệt kê trong câu văn

A – Miêu tả tiếng đàn

B – Miêu tả tài nghệ chơi đàn của nhạc công với những ngón đàn hết sức phong phú

C – Miêu tả hình dáng bên ngoài của người chơi đàn

D – Miêu tả sự thán phục của người nghe đàn Kiểu liệt kê không theo từng cặp

b Luyện tập

Lop8.net

b Luyện tập

ôn tập tiếng việt

(Tiếp theo)

a lí thuyết

1 Bài tập 1

Xác định câu bị động trong số các câu có chứa các từ bi hoặc được sau đây

1 Nhà chị bị giặc đốt nhiều lần, chỉ còn một cái hầm như tất cả mọi gia đình khác ở đây

2 Hồng được tặng thưởng Huân chương chiến công giải phóng hạng ba

3 Người ta đưa anh đi an dưỡng, anh van xin người ta để được ở lại

4 Tôi bị các ông đánh đập, tra tấn nhiều quá, già cả, lú lẫn rồi, tôi không làm

5 Sáng nay mình được một sâu cá

2 Bài tập 2

Mở rộng các câu sau đây thành câu có cụm C – V lam cụm từ

a) Tôi gặp cô ấy b) Đó là một tin vui c) Bạn ấy rất hăng hái

Tôi gặp cô ấy khi tôi đang đi dạo

 Đó là một tin vui mà tôi đang mong đợi

 Bạn ấy rất hăng hái, khiến cả lớp cùng vui

3 bài tập 3

Đọc kĩ đoạn văn sau và trả lời các câu hỏi

Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quí bàu của ta Từ xưa đến nay, môi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh

mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước

(Hồ Chí Minh, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta) a) Tìm các trạng ngữ của câu trong đoạn văn trên và nêu rõ công dụng của các trạng ngữ ấy

b) Chỉ ra một trường hợp dùng C – V làm thnàh phần của cụm tửtong đoạn văn trên Cấu tạo của cụm C – V ấy có gì đặc biệt ?

a) Trạng ngữ:

Từ xưa đến nay  trạng ngữ chỉ thời gian để nói lên khái niệm truyền thống có quá khứ và hiện tại

Mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi  trạng ngữ chỉ thời gian, nói về các thời điểm khác nhau của “Tổ quốc bị xâm lăng” và thực tế là “tinh thần ấy lại sôi nổi”

b)Trường hợp cụm C – V làm thành phần cụm từ:

mỗi khi Tổ quốc (chủ ngữ) bị xâm lăng (vị ngữ) Cấu tạo của cụm C - V này là một câu bị

động nhằm đối lập với tinh thần yêu nước “sôi nổi” một cách chủ động

4 Bài tập 4: Viết đoạn văn có sử dụng biện pháp tu từ điệp ngữ và lệt kê

Lop8.net

c Hướng dẫn về nhà

1 Học thuộc lí thuyết, làm bài tập và xem lại các bài tập tiếng Việt trong các bài

19, 21, 22, 23, 24, 25, 27, 28 để chuẩn bị kiểm tra

2 Viêt các đoạn văn có sử dụng các biện pháp tu từ vừa ôn tập

Lop8.net

Kính Chúc các thầy cô giáo mạnh khoẻ

Hạnh phúc thành đạt!

Chúc các em học giỏi

Hẹn gặp lại!

Gìờ học kết thúc!

Lop8.net