Bài Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn phản náh tinh thần yêu nước nồng nàn của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, thể hiện qua lòng căm thù giặc, ý chí chiến đấu, quyết ch[r]
Trang 1Ngaứy soaùn :16-2-11
Ngaứy daùy : 21-2-11
Tuaàn : 93-94
Tieỏt : 26 Vaờn baỷn :
HềCH TệễÙNG Sể
Traàn Quoỏc Tuaỏn
I MệÙC ẹOÄ CAÀN ẹAẽT
Giuựp HS:
- Caỷm nhaọn ủửụùc loứng yeõu nửụực baỏt khuaỏt cuỷa Traàn Quoỏc Tuaỏn, cuỷa nhaõn daõn ta trong cuoọc khaựng chieỏn choỏng ngoaùi xaõm theồ hieọn qua loứng caờm thuứ giaởc, tinh thaàn quyeỏt chieỏn, quyeỏt thaộng keỷ thuứ xaõm luụùc
- Naộm ủửụùc ủaởc ủieồm cụ baỷn cuỷa theồ hũch Thaỏy ủửụùc ủaởc saộc ngheọ thuaọt vaờn cớnh luaọn cuỷa hũch tửụựng sú
- Bieỏt vaọn duùng baứi hoùc ủeồ vieỏt vaờn nghũ luaọn coự sửù keỏt hụùp giửừa tử duy loõgic vaứ hỡnh tửụùng giửừa lớ leừ vaứ tỡnh caỷm
II TROẽNG TAÂM KIEÁN THệÙC, Kể NAấNG
1 Kiến thức :
- Sơ giản về thể hịch
- Hoàn cảnh lịch sử liên quan đến sự ra đời của bài Hịch tướng sĩ.
- Tinh thần y/n, ý chí quuyết thắng kẻ thù xâm lược của quân dân thời Trần
- Đặc điểm văn chính luận ở Hịch tướng sĩ
2 Kĩ năng :
- Đọc – hiểu một văn bản viết theo thể hịch
- Nhận biết được không khí thời đại sôi sục thời Trần ở thời điểm dt ta chuẩn bị cuộc k/c chống giặc Mông – Nguyên x/l lần thứ 2
- Phân tích được nghệ thuật lập luận, cách dùng các điểm tích, điển cố trong VBNL trung đại
3 Tử tửụỷng Hoà Chớ Minh
Yeõu nửụực ủoọc laọp daõn toọc trong tử tửụỷng Hoà Chớ Minh
4 Giaựo duùc kú naờng soỏng
- Giao tiếp: trao đổi, trỡnh bày suy nghĩ về lũng căm thự giặc và ý chớ quyết chiến quyết thắng kẻ thự xõm lược của vị chủ soỏi Trần Quốc Tuấn
- Suy nghĩ sỏng tạo: phõn tớch kết cấu, nghệ thuật lập luận và ý nghĩa nội dung của bài hịch
- Xỏc định giỏ trị bản thõn: cú trỏch nhiệm với vận mệnh đất nước, dõn tộc
III TOÅ CHệÙC CAÙC HOAẽT ẹOÄNG DAẽY – HOẽC:
Hoaùt ủoọng 1 : KHễÛI ẹOÄNG
1.OÅn ủũnh lụựp
Kieồm tra sú soỏ lụựp, traọt tửù ,
veọ sinh
2.Kieồm tra baứi cuừ
GV ủaởt caõu hoỷi vaứ goùi HS traỷ
lụứi :
Lụựp trửụỷng baựo caựo sú soỏ lụựp
HS trỡnh baứy :
Trang 2Phân tích lý do Lí Công Uẩn
muốn dời kinh đô từ Hoa Lư ra
thành Đại La ?
GV nhận xét cho điểm
3.Giới thiệu bài mới
GV giới thiệu bài mới
- GV gọi HS đọc chú thích (*)
Tr 58 SGK Nêu tóm tắt ý cơ
bản về tác giả – tác phẩm
- GV nói cho HS biết kết cấu
của bài hịch
- Bài “Hịch tướng sĩ”, ra đời
trong hoàn cảnh nào?
Bài hịch này được công bố vào
tháng 9-1284 tại cuộc duyệt
binh ở Đông Thăng Long
GV hướng dẫn HS đọc văn bản
Cố gắng chuyển giọng điệu
cho phù hợp với nội dung từng
đoạn.( giọng hùng hồn, tha
thiết)
Cho HS đọc các chú
thichs17,18,22,23
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu
kết cấu bài Hịch tướng sĩ Bài
Hịch chia làm mấy phần?
- Gv nhận xét bồ sung
Qua tìm hiểu kết cấu bước đầu
đã thấy được nghệ thuật lập
luận của bài hịch
-GV cho Hs đọc đoạn 2 (chữ in
HS khác nhận xét
- HS đọc chú thích tóm ý cơ bản tác giả – tác phẩm
- HS nêu hoàn cảnh ra đời của bài Hịch
- HS đọc văn bản
- Nhận xét cách đọc
- HS tìm hiểu chú thích
- HS phát biểu (chia đoạn)
4 phần :
- Phần 1 :Từ đầuCòn lưu tiếng tốt
-Phần 2 :tiếp theo ”…cũng vui lòng”
-Phần 3: tiếp theo ”không vui phỏng có được không”
-Phần 4 :đoạn cuối
Hoạt động 2 :
I Tác giả – tác phẩm
1 Tác giả:
- Trần Quốc Tuấn ( 1230-1300) là người có phẩm chất cao đẹp, văn vỏ song tòan là người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên lần
2 (1285) và 3 (1287 – 1288)
2 Tác phẩm:
- Hịch là thể văn nghị luận thời xưa thường được vua chúa, tướng lĩnh dùng để cổ động, thuyết phục hoặc kêu gọi đấu tranh chống thù trong ngoài
- Hòan cảnh ra đời: Hịch tướng sĩ viết vào khoảng trước cuộc kháng chiến chống Mông – Nguyên lần 2 (1285)
Hoạt động 3 : III phân tích:
1 Kết cấu: 4 phần
-Phần 1 : Nêu những gương trung thần nghĩa sĩ trong sử sách để khích lệ ý chí lập công danh xả thân vì nước
- Phần 2 :Lột tả sự ngang ngược và tội ác của kẻ thù đồng thời nói lên lòng căm thù giặc
- Phần 3 :Phân tích phải trái làm rõ đúng sai
- Phần 4 : Nhiệm vụ cấp bách, khích lệ tinh thần chiến đấu
2 Tội ác và sự ngang ngược của
Trang 3to)
GV hỏi : Tội ác và sự ngang
ngược của giặc lột tả qua hình
ảnh nào? Bằng nghệ thuật gì?
- Đoạn văn tố các tội ác của
giặc đã khơi gợi điều gì cho
tướng sĩ?
- GV yêu cầu HS đọc đoạn “Ta
từng vui lòng”
- Trước tội ác và sự ngang
ngược của quân giặc Trần
Quốc Tuấn thể hiện lòng căm
tù giặc như thế nào?
Bao nhiêu tâm quyết bút lực của
Trần Quốc Tuấn dồn vào đoạn “ Ta
thường tới bữa quên ăn …ta cũng
vui lòng” Mỗi chữ mỗi câu như chảy
trực tiếp từ tría tom qua ngòi bút
trang giấy
GV hỏi lòng yêu nước căm
thù giặc của ông tác động ra
sao đối với tướng sĩ?
-GV: Đoạn văn đã khắc họa sinh
động hình ảnh người anh hùng
yêu nước, hi sinh vì nghĩa lớn, bản
thân ông là tấm gương yêu nước
cho tướng sĩ noi theo
GV hỏi : Nhận xét về mối
quan hệ giữa vị chủ sóai và
tướng sĩ?
- HS: Hình ảnh sinh động ẩn dụ; cú diều, dê chó, hổ đói ->
ví giặc như loài cầm thú Qua cách diễn đạt bằng những hình ảnh ẩn dụ “ lưỡi cú diều , thân dê chó” để chỉ sứ Nguyên
=> Nỗi căm giận khinh bỉ của Trần Quốc Tuấn
- Hình ảnh tả thực: “đòi ngọc, lụa, thu bạc vàng, vét của kho,
đi lại nghênh ngang, bắt nạt”
- Tâm trạng: quên ăn, mất ngủ, đau đớn
- Thái độ: uất ức, căm tức, sẵn sàng hi sinh “Ta thường vui lòng”
-Lòng yêu nước của ông có tác dụng động viên to lớn đối với tướng sĩ Chính Trần Quốc Tuấn là tấm gương yêu nước bất khuất
- Quan hệ chủ tướng với tướng
sĩ : để khích lệ tinh thần trung quân ái quốc
- Quan hệ cung cảnh ngộ : để khích lệ lòng ân nghĩa thủy chung cuả những người chung
giặc
- Kẻ thù tham lam tàn bạo : đòi ngọc lụa , hạch sách vàng bạc…
- Đi lại nghênh ngang ngoài đường, bắt nạt tể phụ.
Trần Quốc Tuấn đã chỉ ra nỗi nhục lớn của mọi người khi chủ quyền đất nước bị xâm hại.
3.Lòng yêu nước và căm thù giặc của Trần Quốc Tuấn
- Thể hiện qua hành động : quên ăn mất ngủ, đau đớn đénthắt tim , thắt ruột
- Thể hiện qua thái độ: uất ức , căm tức chưa trả được thù, sẵn lòng hy sinh để rữa mối nhục cho đất nước.
4.Mối ân tình giữa Trần Quốc Tuấn và tướng sĩ
Dựa trên hai mố quan hệ : quan hệ chủ- tướng và mối quan hệ cùng cảnh ngộ
Trần Quốc Tuấn vừa nghiêm khắc phê phán những hành động
Trang 4GV hỏi : Mối quan hệ khích lệ
điều gì ở tướng sĩ?
-Tác giả dựa vào đâu để phê
phán tướng sĩ và phê phán điều
gì? lời lẽ phê phán như thế
nào?
Bên cạnh việc phê phán tác
giả còn chỉ rõ cho tướng sĩ của
mình những việc đáng nên
theo, cần làm như thế nào? Có
dụng ý gì?
- Bằng nghệ thuật gì? (GV gợi
ý)
- GV từ việc so sánh tương
phản và cách điệp từ, điệp ý
tăng tiến từng bước tác giả đưa
người đọc thấy rõ sai, nhận ra
điều đúng cần nên làm
GV hỏi : - Tác giả nêu nhiệm
vụ trước mắt cần thiết là gì? Lí
lẽ đoạn cuối này có tác động
tới tướng sĩ như thế nào?
- Nét đặc sắc của bài Hịch này
là gì?
Tư tưởng cốt lỗi của bài Hịch
là gì?
GV hỏi : Giọng văn và lời chủ
soái đối với tướng sĩ dưới
quyền hay lời người cùng cảnh
ngộ ?
hoàn cảnh
HS : Khích lệ ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi người đối với đạo vua tôi cũng như đối với tình cốt nhục
- Phê phán hành động sai trái rất nghiêm khắc, thái độ bàng quan, thờ ơ trước vận mệnh đất nước, vui chọi gà, cờ bạc, săn bắn, dẫn đến hậu quả tai hại;
nước mất nhà tan, thân danh mai một, tiếng xấu để đời
- Tinh thần cảnh giác tập dượt cung tên -> khích lệ lòng yêu nuớc quyết chiến thắng kẻ thù xâm lược
- Học tập binh thư quyết chiến đấu, chiến thắng kẻ thù xâm lược Lí lẽ sắc bén, vạch rõ ranh giới giữa 2 con đường:
sống và chết để thuyết phục tướng sĩ
- HS phát biểu: Sự hài hòa yếu tố chính luận và văn chương
- Quyết tâm chiến thắng
HS : Vừa là lời của vị chủ soái đối với tướng sĩ dưới quyền, vừa là lời của người cùng cảnh ngộ
sai trái của tướng sĩ, vừa chân thành chỉ bảonhững việc làm đúng cần noi theo
=> Trần Quốc Tuấn đã khích lệ
ý thức trách nhiệm và nghĩa vụ của mỗi người.
5 Nghệ thuật lập luận
Trang 5- Lời khuyên răn bày tỏ thiệt
hơn hay lời nghiêm khắc cảnh
cáo ?
GV hỏi : Cách viết của tác giả
có tác động tới tướng sĩ như thế
nào ?
Để tác động vào nhận thức ,
tác giả đã dùng thủ pháp nghệ
thuật gì?
Vừa chân thành chỉ bảo, vừa nghiêm khắc phê phán những hành động sai trái
HS : Tác động tới thái độ bàng quan thờ ơ vui chơi hưởng lạc của một số tướng sĩ, tác động đến ý thức tự cường dân tộc
Nghệ thuật : so sánh, tương phản và các điệp từ , điệp ý tăng tiến
SƠ ĐỒ KẾT CẤU BÀI HỊCH
Khích lệ lòng căm thù giặc, nỗi nhục mất
nước
Khích lệ lòng trung quân ái quốc và lòng
nhân nghĩa thủy chung của người cùng
cảnh ngộ
Khích lệ ý chí lập công danh, xả thân vì
nước
Khích lệ lòng tự trọng , liêm sĩ của mỗi
người khi nhận rõ cái sai , thấy rõ điều
đúng
Ghi nhớ
Bài Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn phản náh tinh thần yêu nước nồng nàn của dân tộc ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, thể hiện qua lòng căm thù giặc, ý chí chiến đấu, quyết chiến , quyết thắng kẻ thù xâm lược Đây là một áng văn chính luận xuất sắc, có sự kết hợp giữa lập luận chặt chẽ, sắc bén vói lời văn thống thiết, có sức lôi cuốn mạnh mẽ
4.Củng cố:
- Trần Quốc Tuấn phê phán thái độ và hành động của các tướng sĩ như thế nào?
- Gọi học sinh đọc phần ghi nhớ
5.Dặn dò: hướng dẫn tự học
Khích lệ lòng yêu nước
bất khuất, quyết chiến quyết thắng kẻ thù xâm lược.
Trang 6- Về học bài vừa học.
- Chuẩn trước bài Hành động nói