KiÕn thøc Qua bµi gi¶ng, häc sinh cÇn: - Thấy được mục đích, tác dụng của việc học chân chính: học để làm người, học để viết và làm, học để góp phần làm cho đất nước hưng thịnh, đồng thờ[r]
Trang 1Ngày soạn: 06/3/2010
Ngày giảng: 08/3/2010
Bài 25
Tiết 101 Văn bản Bàn luận về phép học
( Trích: Luận học pháp)
Nguyễn Thiếp
I Mục tiêu bài học
1 Kiến thức
Qua bài giảng, học sinh cần:
chuộng hình thức, cầu danh lợi
của tác giả, biết cách viết bài văn nghị luận theo chủ đề nhất định
- Nắm : ;1 đặc điểm của thể văn tấu: Là lời của thần dân tâu lên vua chúa để trình bàýaự việc, ý kiến, đề nghị Tấu có thể viết bằng văn xuôi, văn vần, văn biền ngẫu.
2 Kĩ năng
- Rèn kĩ năng nhận diện thể văn tấu.
- Rèn kĩ năng cảm thụ văn nghị luận
3 Thái độ:
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên: SGK, SGV, STK, giáo án, bảng phụ
2 Học sinh: SGK, soạn bài
III Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học:
1 ổn định tổ chức (1’)
2 Kiểm tra bài cũ (3’)
Trang 2? Giờ 1 các em : ;1 học văn bản Đại Việt ta, hãy đứng tại chỗ và cho biết giá trị
nội dung, nghệ thuật của văn bản Đại Việt ta?
* Yêu cầu: Học sinh nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản:
hiến lâu đời, có lãnh thổ riêng, phong tục riêng, có chủ quyền, có truyền thống lịch sử; kẻ xâm B ;1 là phản nhân nghĩa, nhất định thất bại
+ Nghệ thuật: Cách lập luận chặt chẽ, chứng cứ hùng hồn
3 Dạy bài mới: Giới thiệu bài: (1’)
tác với thái độ rất chân tình nên cuối cùng Nguyễn Thiếp cũng giúp triều Tây Sơn góp phần
quan trọng của Nguyễn Thiếp gửi vua Qung Trung Nội dung vă bản đó ra sao , hôm nay cô trò ta sẽ cùng tìm hiểu
Giáo viên viết đề bài lên bảng
? Dựa vào chú thích *, em hãy
nêu những nét cơ bản về tác
giả Nguyễn Thiếp?
- Nguyễn Thiếp (1723-1804),
tự là Khải Xuyên, hiệu là Lạp
thời gọi là La Sơn Phu Tử
- Quê : La Sơn (nay là huyện
Đức Thọ) - Hà Tĩnh
suốt, học rộng hiểu sâu", đã
từng đỗ đạt, làm quan =
quan về dạy học
I Đọc, tìm hiểu chung
(14’)
1 Tác giả (2’)
SGK
Trang 3- Về tác giả Nguyễn Thiếp,
SGK của các em đã trình bày
khá đầy đủ Các em sẽ học
phần tác giả trong SGK.
? Em biết gì về văn bản Bàn
luận về phép học?
? Em biết gì về thể tấu?
- Cùng dạng với loại văn
này còn có nghị, biểu, khải, sớ
Tấu có thể viết bằng văn xuôi,
văn vần, văn biền ngẫu
- Các em cần phân biệt với tấu
trong nghệ thuật hiện đại là
một loại hình kể chuyện, biểu
diễn
có ý nghĩa thời sự, mang yếu tố
vui, hài
? Em biết gì về nội dung toàn
bài tấu mà Nguyễn Thiếp gửi
vua Quang Trung?
- Nguyễn Thiếp một là bàn về
“quân đức” (đức của vua):
mong bậc đế O “một lòng
tu đức”, “lấy sự học vấn mà
- Trích từ bài tấu của Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung tháng 8 năm 1791
- Tấu là một loại văn ! của
bề tôi, thần dân gửi lên vua chúa để trình bày sự việc, ý kiến, đề nghị
- Bài tấu bàn về 3 điều mà
biết: quân đức (đức của vua),
dân tâm (lòng của dân), học pháp (phép học).
2 Tác phẩm (3’)
- Trích từ bài tấu của
Nguyễn Thiếp gửi vua Quang Trung tháng 8 năm 1791
Trang 4tăng thêm tài”, “bởi sự học mà
có đức” Hai là bàn về “dân
tâm” (lòng dân): khẳng định
“dân là gốc gốc vững
mới yên” Ba là bàn về
“học pháp” (phép học): nội
dung
Qua bài tấu có thể thấy *W
tấm lòng yêu và nhân
cách chính trực của La Sơn
Phu Tử.
- Giọng đọc: chân tình bày tỏ
thiệt hơn, vừa tự tin vừa khiêm
tốn, kính cẩn, nghiêm trang,
chậm rãi.
- GV đọc từ đầu “ điều tệ
hại ấy”
- Gọi học sinh đọc tiếp đến hết
? Nhận xét phần đọc của bạn?
- GV chính xác
? Giải nghĩa các từ: thất
truyền, tam O ngũ
- Các chú thích khác chúng ta
sẽ tìm hiểu trong khi đọc
hiểu văn bản.
? Hãy chỉ ra bố cục của văn
bản?
- Nghe
- Đọc
- Nhận xét
- Giải nghĩa dựa vào phần chú giải
+ Đoạn 1: Bàn về mục đích của việc học
+ Đoạn 2, 3: Bàn về cách học
3 Đọc, hiểu chú thích (5’)
- Đọc
- Hiểu chú thích
4 Bố cục (3’)
3 phần :
- Phần 1 : từ đầu ‘‘điều tệ
hại ấy’’ : Bàn về mục đích
của việc học
Trang 5- Phần còn lại của văn bản thể
hiện thái độ của Nguyễn Thiếp
đối với nhà vua Trong qúa
trình phân tích văn bản ta sẽ
đi sâu vào ba phần
phần bố cục đã chia.
? Dựa vào phần chuẩn bị bài ở
biểu đạt chính của văn bản ?
- Chuyển ý: Với một văn bản
mà ý nghĩa của nó còn đến
ngày nay thì chúng ta cần đọc
hiểu
em sẽ chuyển sang phần thứ 2.
- GV định
theo bố cục vừa chia.
- GV treo bảng phụ phần 1 lên
bảng
? Nhắc lại nội dung của phần
1?
+ Đoạn 4 : Tác dụng của phép học
- Nghị luận
- Thái độ thành kính của Nguyễn Thiếp khi tấu là biểu
cảm
đọc – hiểu
- Quan sát bảng phụ
- Nhắc lại nội dung phần 1
- Phần 2 : tiếp ‘‘xin chớ
bỏ qua’’ : Bàn về cách học.
- Phần 3 : tiếp ‘‘thịnh
trị’’ : Tác dụng của phép
học
5 Phương thức biểu đạt
(1’)
- Nghị luận
- Kết hợp : biểu cảm
II Đọc hiểu văn bản
(18’)
1 Bàn về mục đích của việc học (6’)
- Sử dụng câu châm ngôn,
Trang 6? Chú ý vào câu đầu của phần
1, cho biết tác giả đã sử dụng
biện pháp nghệ thuật gì?
- Tác giả so sánh việc ngọc
*W mài để trở thành đồ vật
với việc con E đi học để
trở nên tốt đẹp hơn, biết cách
đối xử hằng ngày với mọi
E 1
? Hãy cho biết ở 3 câu đầu tác
giả nêu khái quát mục đích của
việc học là gì?
- Khái niệm “đạo” vốn trừu
W phức tạp *W giải
thích ngắn gọn, rõ ràng, dễ
hiểu đó là lẽ đối xử hằng ngày
giữa mọi
đích chân chính của việc học
là để làm E để học cách
đối xử với mọi E xung
quanh.
- Đạo học ngày ? mà
Nguyễn Thiếp muốn nói là tam
? Dựa vào phần chú thích hãy
giải nghĩa các từ: tam O
ngũ
- So sánh
- Sử dụng câu châm ngôn
- Trả lời
- Giải nghĩa
- Hình thành 5 đức tính của
chí, tín và biết cách ứng xử 3 mối quan hệ gốc trong xã hội phong kiến: vua tôi, cha con,
so sánh
- Mục đích chân chính của
việc học là học để làm người.
-> Học tập là qui luật tất
đức, nhân cách
Trang 7? ở phần 1 ngoài việc nêu mục
đích của việc học, tác giả còn
phê phán lối học nào?
? Nguyễn Thiếp quan niệm thế
nào là lối học hình thức hòng
cầu danh lợi?
- Cả hai lối học trên đều là lối
học lệch lạc, sai trái.
? Từ đó tác giả chỉ ra tác hại
của lối học lệch lạc, sai trái đó
là gì ?
? Hãy nhận xét về sự liên kết
của các câu văn trong phần 1?
(có chặt chẽ không? ý văn có
mạch lạc không, rõ ràng
không, dễ hiểu không ?)
? Qua đoạn văn bàn về mục
đích học, tác giả đã thể hiện
thái độ gì đối với việc học ?
chồng vợ
- Trả lời
- Học hình thức: học thuộc lòng câu chữ mà không hiểu nội dung, chỉ có cái danh mà không có thực chất
- Học cầu danh lợi: học để có danh tiếng, : ;1 trọng vọng, : ;1 nhàn nhã, : ;1 nhiều lợi lộc
hót -> Đảo lộn giá trị con
thích sự chạy chọt, luồn cúi, không có thực chất, dẫn đến
- Nhận xét
- Trả lời
- Phê phán lối học hình thức hòng cầu danh lợi
thần nịnh hót 1 mất, nhà tan
-> Những câu văn lập luận liên kết chặt chẽ khiến ý văn mạch lạc, rõ ràng, dễ hiểu
=>Thể hiện thái độ xem
thức, coi trọng lối học lấy
Trang 8? Em thấy thái độ với việc học
của Nguyễn Thiếp có đúng đắn
không?
? Thái độ của bản thân em với
Nguyễn Thiếp không?)?
- Chuyển ý: Nguyễn Thiếp
xác định mục đích chân chính
của việc học là để học làm
E vậy thì ông bàn về cách
học
trong phần thứ 2.
- GV treo bảng phụ phần 2 lên
bảng
? Khi bàn về cách học, Nguyễn
Thiếp đã đề xuất những ý kiến
nào ?
- Mở thêm ,E lớp; mở
rộng thành phần E học để
đáp ứng nhu cầu học xuất phát
từ tinh thần hiếu học của nhân
dân ta Ngày nay chính sách
khuyến học của Nhà ta
đã tạo điều kiện cho mọi trẻ
em *W đến ,E khuyến
khích, tạo điều kiện cho E
có nguyện vọng học tập.
? Phép dạy ngày U 6 theo
Nguyễn Thiếp là gì?
- Đó là thái độ đúng đắn, tích cực cần : ;1 chúng ta phát huy trong việc học ngày nay
- Suy nghĩ, trả lời
- Trả lời
2 Bàn về cách học (6’)
(tạo điều kiện thuận lợi cho
+ Tuần tự từ thấp đến cao + Học rộng, nghĩ sâu, biết tóm B ;1 những điều cơ bản, cốt yếu nhất
Trang 9- Ngày nay, hệ thống giáo dục
học từ thấp đến cao: GD mầm
non, GD tiểu học, GDTH
(THCS, THPT), GD nghề
nghiệp và GD ĐH Việc chú
trọng thực hành trong quá trình
dạy – học ngày nay là căn cứ
để khẳng định rằng hệ thống
Thiếp : 6 ra vẫn còn phù hợp
với hiện tại
? Những ý kiến trên : ;1 nêu
ra nhằm mục đích gì ?
? Trong số những cách học đó,
em tâm đắc với cách học nào ?
Vì sao?
? Khi đề xuất ý kiến về cách
học, Nguyễn Thiếp mong 1
điều gì?
- Sở dĩ tác giả lại tin rằng phép
học do mình đề xuất có thể tạo
đựơc nhân tài, vững yên *W
nhà vì cách học mở rộng
sẽ phát hiện *W nhiều nhân
tài và cách học gắn với thực
hành là cách học giúp E
học hiểu sâu, hiểu kĩ vấn đề
- Trả lời
- Tất cả Vì cách học mà Nguyễn Thiếp : 6 ra mang tính chất đúng đắn, tính chất thực tiễn , h/s chúng ta có thể
áp dụng
- Kẻ nhân tài lập : ;1 công,
yên
+ Học đi đôi với hành
=> Mở mang sự hiểu biết cho dân chúng
Trang 10? Khi đề xuất ý kiến với vua về
đã dùng những từ ngữ cầu
qua Những từ ngữ đó cho em
hiểu gì về thái độ của tác giả
với việc học, với vua?
? Nhận xét về cách lập luận
của tác giả trong phần này?
? Thái độ của tác giả trong
phần này là gì?
? Nhắc lại nội dung của phần
3?
? Mục đích học chân chính và
cách học đúng đắn : ;1 tác
giả gọi là đạo học Theo tác
giả, đạo học thành sẽ có tác
(- Sở dĩ nói đạo học thành lại
sinh ra nhiều E tốt vì cách
học chân chính sẽ tạo ra nhiều
E học có tài có đức, sẽ
thành nhiều E tốt.
- Còn nói triều đình ngay
ngắn liên quan đến đạo học
thành vì đạo học thành thì
không còn lối học hình thức,
không còn hiện W chúa tầm
- Chân thành với sự học, tin ở
điều mình tấu trình là đúng
đắn, tin ở sự chấp thuận của vua và giữ : ;1 đạo vua tôi
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
- Cách lập luận: từ điều kiện đến kết quả
-> Khẳng định quan điểm,
3 Tác dụng của phép học
(6’)
thì triều đình ngay ngắn mà thiên hạ thịnh trị
Trang 11Đạo học thành có thể khiến
thiên hạ thịnh trị vì đạo học
thành sẽ tạo ra nhiều E
biết trọng lẽ phải, biết ứng
dụng điều học vào công việc,
không còn thói cầu danh lợi
hoặc nịnh thần; khiến việc cai
trị quốc gia sẽ dễ dàng,
nhà sẽ vững vàng ổn định.)
? Nhận xét về cách lập luận
của tác giả?
? Đằng sau các lí lẽ bàn về tác
nào ?
- GV: Q của Nguyễn
Thiếp * ra ở đây vẫn còn có
giá trị đến ngày nay Đạo học
thành sẽ có sức mạnh cải tạo
con E cải tạo xã hội, thúc
đẩy xã hội phát triển.
? Văn bản có đặc sắc gì về
nghệ thuật ?
- Trả lời
- Trả lời
- Trả lời
- Cách lập luận chặt chẽ
- Đề cao tác dụng của việc
đạo học chân chính, kì
III Tổng kết Ghi nhớ
(3’)
1 Nghệ thuật
- Sử dụng câu châm ngôn,
so sánh
- Cách lập luận chặt chẽ
- Văn bản có sự kết hợp
và biểu cảm
2 Nội dung
Văn bản giúp ta hiểu về
Trang 12? Sử dụng các biện pháp nghệ
thuật đó để nêu lên nội dung
gì?
- Phần tổng kết trên bảng
chính là nội dung phần ghi nhớ
trong SGK/79, về nhà các em
học thuộc.
- Trả lời mục đích của việc học là
học để có tri thức, làm
phải để cầu danh lợi Muốn
phải nắm cho gọn, đặc biệt, học phải đi đôi với hành
Trang 13IV Củng cố (3’)
? Qua văn bản Bàn luận về phép học, em hiểu gì về tác giả Nguyễn Thiếp ?
- Nguyễn Thiếp đúng là E thiên sáng suốt, học rộng hiểu sâu; là E trí thức yêu
quan tâm đến vận mệnh đất là E trọng chữ, trọng tài.
? Hãy xác định trình tự lập luận của đoạn văn bằng cách hoàn thiện sơ đồ trên bảng ?
Mục đích chân chính của
việc học
Phê phán những lệch lạc,
sai trái
Khẳng định quan điểm;
Tác dụng của việc học chân chính
V Dặn dò (1’)
- Học bài, học thuộc ghi nhớ, làm phần luyện tập vào vở bài tập
-Soạn bài: Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm