Giáo án Ngữ văn 8 - Tuần 23 - Trường THCS Ứng Hoè

- Cuèi v¨n b¶n: lµ mét c©u hái chø kh«ng phải mệnh lệnh  thể hiện sự đồng cảm trên dưới một lòng giữa vua và dân bởi dời đô không chỉ là ý muốn của vua mà còn là íc nguyÖn cña toµn d©n[r]

Trang 1

Nguyễn Thị Thiết

Tuần 23 - Tiết 89

Ngày soạn: 01/02/2010 Ngày dạy:

Tiếng Việt câu trần thuật

A Mục tiêu cần đạt:

- Học sinh hiểu rõ đặc điểm của câu trần thuật với các kiểu câu khác

- Nẵm vững chức năng của câu trần thuật Biết sử dụng câu trần thuật phù hợp với tình huống giao tiếp

B Chuẩn bị:

- Giáo viên: Soạn giáo án ;

- Học sinh: Xem lại kiểu câu kể đã học ở Tiểu học

C Các hoạt động dạy học:

I Tổ chức lớp:

II Kiểm tra bài cũ :

? Đặc điểm hình thức, chức năng, phạm vi sử dụng của câu cảm thán

? Đặt câu cảm thán và chỉ rõ từ ngữ cảm thán

III Bài mới:

Hoạt động của thầy và trò Kiến thức trọng tâm

Học sinh đọc VD (SGK tr45)

? Những câu nào trong các đoạn trích

không có đặc điểm hình thức của câu

nghi vấn., câu cầu khiến, câu cảm thán

?Những câu trên dùng để làm gì?

GV yêu cầu học sinh thảo luận nhóm

Và trình bày ý kiến của nhóm mình

Học sinh làm việc theo yêu cầu của

GV

GV nhận xét và chốt kiến thức

? Xét theo mục đích nói,nngười ta gọi

các câu trên là kiểu câu gì? Chức năng

chính của nó là gì?

? Ngoài những chức năng trên câu trần

thuật còn dùng để làm gì?

I Đặc điểm hình thức và chức năng

1 Tìm hiểu ví dụ

- Tất cả các câu trong các VD trên đều không có đặc điểm hình thức của câu nghi vấn,cầu khiến hay cảm thán( trừ câu “ÔI Tào Khê”)

- Mục đích:

a)+ Câu thứ nhất và câu thứ 2: trình bày suy nghĩ của người viết về truyền thống của dân tộc ta

+ Câu 3: yêu cầu ''chúng ta phải anh hùng dân tộc''

b)+ Câu 1: Dùng để kể + Câu 2: Dùng để thông báo c) Dùng để miêu tả

d) + Câu 2: Dùng để nhận đinh + Câu 3: Dùng để bộc lộ tình cảm,cảm xúc

=> Câu trần thuật chủ yếu dùng để kể,thông báo,nhận định,miêu tả…

=> Ngoài ra câu trần thuật còn dùng để yêu cầu ,đề nghị hay bộc lộ tình cảm,cảm xúc…

VD: Em cừ lắm!

-Khi kết thúc câu trần thuật người ta

Trang 2

?Khi kết thúc một câu trần thuật người

ta tthường dùng dấu câu nào?

? Theo em trong các kiểu câu phân loại

theo mục đích nói thì kiểu câu nào

được dùng phổ biến nhất?

HS đọc yêu cầu BT3

? Các câu trong đoạn trích trên thuộc

kiểu câu nào? Chức năng của mỗi câu?

Học sinh thảo luận theo nhóm và lần

lượt trả lời các câu hỏi trong SGK

Sauk hi thảo luận xong một học sinh

trình bày ,học sinh khác nhận xét Cuối

cùng giáo viên chốt lại cho học sinh

ghi vở

H/S đọc yêu cầu BT4

Các câu trên có phải là câu trần thuật

không? Những câu này dùng để làm

gì?

thường dùng dấu chấm Trong một số trường hợp nó có thể kết thúc bằng dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng

VD: Một lúc sau lão nói:

-Tôi già rồi, không làm được việc gì nữa, nếu có việc gì anh cứ nói với thằng Hai ấy ->Dấu hai chấm

=> Trần thuật là kiểu câu cơ bản và được

sử dụng phổ biến nhất trong giao tiếp

2 Ghi nhớ (SGK tr 46)

II Luyện tập 1.Bài tập 1

a) Cả 3 câu đều là câu trần thuật + Câu 1: Dùng để kể

+ Câu 2,3: Dùng để bộc lộ cảm xúc b)

+Câu 1: câu trần thuật dùng để kể + Câu 2:Câu cảm thán dùng để bộc lộ tình cảm ,cảm xúc

+ Câu 3,4: Câu trần thuật dùng để bộc lộ tình cảm,cảm xúc( cảm ơn)

2.Bài tập 2.(Về nhà) 3.Bài tập 3.

-Kiểu câu:

a) Câu cầu khiến b) Câu nghi vấn c) Câu trần thuật

=> Cả 3 câu trên đều dùng để cầu khiến Nhưng ở câu(b) và (c),ý cầu khiến không

được nhấn mạnh như ở câu (a)

4.Bài tập 4

- Cả hai câu đều là câu trần thuật

- Công dụng:

a) dùng để cầu b) + Câu 1: Dùng để kể + Câu 2: Dùng để cầu khiến

5.Bà i tập 5

- Ngày mai tớ nhất định sẽ mang cho cậu

- Cháu cảm ơn bà

-Chúc mừng sinh nhật cậu

- Em hứa sẽ chép bài và làm bài đầy đủ

6 Bài tập 6.( về nhà)

IV Củng cố:

? Nhắc lại chức năng, đặc điểm hình thức, dấu câu của câu trần thuật;

so sánh với các kiểu câu khác đã học ?

Trang 3

V Hướng dẫn về nhà:

- Làm bài tập 2,6:

- Xem trước bài: ''Câu phủ định''

Tuần 23 - Tiết 90

Văn bản Chiếu dời đô

(Thiên đô chiếu) ( Lí Công Uẩn)

- Học sinh thấy được khát vọng của nhân dân ta về một đát nước độc lập, thống nhất hùng cường và khí phách của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh được phản ánh qua ''Chiếu dời đô''

- Nắm được đặc điểm cơ bản của thể chiếu Thấy được sức mạnh thuyết phục

to lớn của ''Chiếu dời đô'' là sự kết hợp giữa lí lẽ và tình cảm Biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận

- Giáo dục lòng yêu, tự hoà về tổ tiên, lịch sử dân tộc

B Chuẩn bị:

- Giáo viên: Tập ''thơ văn Lí - Trần'' tập I

- Học sinh: Soạn bài

? Đọc thuộc lòng phiên âm và dich thơ bài ""Ngắm trăng'', ''Đi đường''

? Hoàn cảnh sáng tác? Giá trị nội dung và nghệ thuật của 2 bài thơ này

? Em hiểu gì về Hồ Chí Minh qua 2 bài thơ này

III Bài mới:

? Ai là người đã dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long?

? Em hiểu gì về tác giả Lí Công Uẩn?

? Em biết gì về thể chiếu?

?Hoàn cảnh sáng tác của “Thiên đô

I.Giới thiệu chung

1 Tác giả

-Lí Công Uẩn(974-1028) Tức Lí Thái Tổ, người châu Cổ Pháp ( nay thuộc Đình Bảng –Từ Sơn –Bắc Ninh)

- Là người có công sáng lập ra chiều Lí: Hiệu là Thuận Thiên

2 Tác phẩm

- Chiếu là loại văn học cổ viết theolối văn xuôI biền ngẫu dùng để ban bố mệnh lệnh của vua chũauống thần dân

Trang 4

GV hướng dẫn học sinh đọc văn bản:

giọng đọc to rõ,hùng hồn

? Hãy giải thích các chú thích 8,10,11

?VB có thể chia làm mấy phần? Nội

dung từng phần?

? Phần mở đầu,tác giả đã nhắc đến

những triều đại nào của Trung Hoa?

? Tại sao các triều đại này lại thực

hiện việc dời đô?

? Sự thay đổi của đất nước sau khi

chuyển đô?

?Tác giả còn đưa ra những lí lẽ và dẫn

chứng nào nữa?

GV: thực ra thời Đinh ,Lê, nước ta

luôn phảI chống chọi với giặc ngoại

xâm mà Hoa lư lại là nơI có địa thế

hiểm trở,kín đáo nên hai triều đại này

muốn đóng đô ở đây.Nhưng đến thời

Lí kinh đô hoa Lư đã không còn phù

hợp nữa

? Tại sao LCU lại viện dẫn những dãn

chứng trên?

?Câu nói: “trẫm rất đâu…đổi” thể

hiện khát vọng gì của LCU?

?Từ việc nêu ra những dẫn chứng về

sự thay đổi kinh đô của một số triều

đại,LCU đã thể hiện thái độ gì với việc

chuyển đô của nước ta lúc bấy giờ?

? Luận điểm thứ hai của bài văn này

là gì?

?Luận điểm ấy được chứng minh bằng

những lí lẽ,dẫn chứng nào? ( Tại sao

Đại La lại được LCU chọn làm nơI

đóng đô của dân tôc?)

-“Thiên đô chiếu” viết năm 1010 bày tỏ ý muốn dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long

II Đọc – Hiểu văn bản 1.Đọc và tìm hiểu chú thích

2 Bố cục

2 phần: 1 Từ đầu -> “không thể không dời

đổi”: Lí do phảI dời đô

2 Còn lại: Tại sao thành Đại La xứng dáng là kinh đô bậc nhất?

3 Phân tích

a) Lí do phải dời đô.

- Nhà Thương 5 lần chuyển đô

- Nhà Chu 3 lần -> Chuyển đô không phảI theo ý riêng mà theo mệnh trời,ý dân và cũng chỉ vì muốn mưu toan nghiệp lớn,tính kế muôn đời cho con cháu=> vận nước lâu dài,phong tục phồn thịnh

- Nhà Đinh, Lê không noi theo dấu coco

đóng yên đo thành -> Triều đại không được lâu bền,trăm họ phảI hao tốn,muôn vật không được thích nghi

=>Người viết đã đưa ra những dẫn chứng, lí

lẽ liên quan đến những triều đại lịch sử đã làm tăng tính thuyết phục ccho bài viết của mình.( Văn nghị luận)

- “Trẫm rất đau…đổi”->Thể hiện khát vọng muốn thay đổi đất nước để phát triển đất nước đến hùng cường

=>Việc chuyển đô là hết sức cần thiết và cấp bách bởi nó chính là yếu tố quyết định

sự phồn thịnh của đất nước

b)Vì sao thành Đại La lại xứng đáng là kinh đô bậc nhất?

- Về vị trí địa lí: ở nơi trung tâm đất trời mở

ra 4 hướng, có núi có sông, đất rộng mà bằng phẳng, cao mà thoáng, tránh được lụt lội,

- Về chính trị, văn hoá: là đầu mối giao lưu; ''chốn tụ hội của 4 phương'', là mảnh đất hưng thịnh ''muôn vật cũng rất mực phong

Trang 5

?Em có nhận xét gì về nghệ thuật?

?Cách lập luận có gì đặc biệt?

? Những dẫn chứng trên đã gợi cho em

cảm nhận gì về thành Đại La?

?Câu hỏi cuối bài có ý nghĩa gì?

? Nhận xét gì về LCU?

“Thiên đô chiếu” thể hiện khát vọng

nào cuẩ LCU ?

? Văn bản này thuộc kiểu văn bản nào

? Thể văn

? Cách lập luận

? Vì sao nói văn bản phản ánh ý chí

tự cường và sự phát triển lớn mạnh của

dân tộc

(Văn bản phản ánh nội dung gì)

phú tốt tươi''

- Văn xuôi xen câu văn biến ngẫu: đã đúng ngôi: N, B, Đ, T lại tiện hướng nhìn sông thế núi Địa thế rộng mà bằng, đất đai cao

mà thoáng.,-> lời văn thêm nhịp nhàng,cân xứng

-> Cách lập luận chặt chẽ, thuyết phục người nghe bằng những dẫn chứng và lí lẽ xác thực

=> Đại La được Lí Công Uẩn chọn làm kinh đô mới bởi nơi này có một vị trí vô cùng quan trọng để phát triển kinh tế và văn hoá chính trị

- Cuối văn bản: là một câu hỏi chứ không phải mệnh lệnh  thể hiện sự đồng cảm trên dưới một lòng giữa vua và dân bởi dời

đô không chỉ là ý muốn của vua mà còn là

ước nguyện của toàn dân chúng

->Lí Công Uẩn là một vị vua có con mắt tinh đời xuất phát từ tình yêu,lòng thương

đối với muôn dân

=> “Thiên đô chiếu” phản ánh khát vọng của một bậc anh minh và cũng chính là khát vọng của nhân dân về một đất nước

độc lập ,tự cường và hùng mạnh

III Tổng kết

1 Nghệ thuật

- Văn bản nghị luận, thể chiếu viết bằng văn xuôi xen câu văn biền ngẫu

- Trình bày bằng các luận điểm, luận cứ rõ ràng, mạch lạc, thuyết phục bằng cả lí và tình

2 Nội dung

- Khát vọng về một đất nước độc lập, thống nhất

- ý chí tự cường của một dân tộc đang trên

đà lớn mạnh Dời đô từ Hoa Lư ra vùng

đồng băng chứng tỏ triều đình đủ sức chấm dứt nạn PK cát cứ, thế và lực sánh ngang phương Bắc Định đô ở Thăng Long là thực hiện nguyện vọng của nhân dân thu giang sơn về một mối, xây dựng đất nước độc lập

tự cường

* Ghi nhớ(SGK tr49)

Trang 6

? Tìm hiểu khái quát bài chiếu ( đó

cũng là trình tự lập luận của tác giả)

IV Luyện tập

- Nêu sử sách làm tiền đề, chỗ dựa về lí lẽ

- Soi sáng tiền đề vào thực tiễn 2 triều

Đinh, Lê, thực tế ấy không còn thích hợp với sự phát triển của đất nước

- Đi tới kết luận: Thành Đại La là nơi tốt nhất để chọn làm kinh đô

Tiêu biểu cho kết cấu văn NL, trình tự

 lập luận rất chặt chẽ

IV Củng cố:

? Từ văn bản này, em trân trọng những phẩm chất nào củat Lí Công Uẩn

- Tầm nhìn sáng suốt về vận mệnh đất nước

- Lòng tin mãnh liệt vào tương lai dân tộc

? Sự đúng dắn về quan điểm đó đã được chứng minh như thế nào trong lich sử nước ta

- Thủ đô Hà Nội luôn là trái tim của Tổ Quốc

- Thăng Long - Hà Nội luôn vững vàng trong mọi thử thách lịch sử

- Nắm chắc nội dung, nghệ thuật của văn bản

- Học tập cách viết văn bản nghị luận: cách lập luận - Soạn bài : Hịch tướng sĩ

-Tuần 23 - Tiết 91

Ngày soạn:01/02/2010 Ngày dạy:

Tiếng Việt câu phủ định

- Học sinh hiểu rõ đặc điểm hình thức của câu phủ định

- Nắm vững chức năng của câu phủ định Biết sử dụng câu phủ định phù hợp với tình huống giao tiếp

B Chuẩn bị:

- Giáo viên: Soạn giáo án,đọc tài liệu tham khảo

- Học sinh: Xem trước bài ở nhà

? Thế nào là câu trần thuật? Các công dụng của câu trần thuật? Cho VD?

III.Bài mới:

Trang 7

- Học sinh đọc ví dụ trong SGK

? Các câu b, c, d có đặc điểm hình thức

gì khác so với câu a

GV: Các từ trên gọi là từ phủ định

? ngoài những từ phủ định trên,hãy kể

thêm các từ ngữ phủ định?

?Câu chứa các từ phủ định gọi là câu gì?

?Về chức năng, các câu (b,c,d) có gì

khác câu (a)?

H/S đọc ví dụ 2

? Trong VD trên ,những câu nào có từ

ngữ phủ định?

? Các câu ấy dùng để làm gì?

? Câu phủ định sau dùng để làm gì?

VD: TôI không có quyển sách ấy

Tớ không phảI là em nó

=> Thông báo,xác nhận không có sự vật,

sự việc…

? Từ những VD trên, em hãycho biết câu

phủ định có đặc điểm gì? chức năng của

nó?

H/S đọc yêu cầu BT1

? Trong các câu trên câu nào là câu phủ

định bác bỏ?

Đọc yêu cầu bài 2 và thảo luận

?Các câu trên có phảI là câu phủ định

không?

? Nó có mang ý nghĩa phủ định không?

vì sao?

? Đặt những câu không có từ ngữ phủ

định mà có ý nghĩa tương đương?

? Các câu này có hoàn toàn giống với

những câu phủ định về mặt ý nghĩa

không?

*- Dùng câu phủ định: 2 lần TNPĐ, 1 từ

I.Đặc điểm hình thức và chức năng 1.Tìm hiểu ví dụ

Ví dụ 1

So sánh câu (a) vớ các câu còn lại

* Về hình thức

- Câu a không có các từ: không, chưa, chẳng=>Từ phủ định( chả,không phải,

đâu có phải ,đâu có

- Các câu (b,c,d) là những câu phủ định

* Về chức năng

- Câu (a) dùng để khẳng định sự việc (

SV có diễn ra)

- Câu (b,c,d) dùng để phủ định sự việc(

SV không diễn ra)

Ví dụ 2

-Câu có chứa từ phủ định:

+ Không phải, nó chần chẫn như cái đòn càn

+ Đâu có!

-Mục đích: Dùng để phản bác một ý kiến,nhận định của người khác=> Câu phủ định bác bỏ

2) Ghi nhớ( SGKtr53)

II Luyện tập 1.Bài tập 1

- Cụ cứ tưởng thế đấy chứ nó chả hiểu gì

đâu!

- Không,chúng con không đói nữa đâu

2 Bài tập 2

- Cả 3 câu trên đều là câu phủ định vì nó

có chứa từ ngữ phủ định: không,chẳng( nhưng trong các câu này từ phủ định lại

được kết hợp với một từ ngữ phủ định khác hoặc kết hợp với một từ nghi vấn hoặc kết hợp với một từ phủ định khác và một từ bất định)

=> Những câu này không mang nghĩa phủ định mà mang nghĩa khẳng định

- Đặt câu:

+ Câu chuyện … hoang đường song có ý nghĩa nhất định

+ Tháng tám … vàng,ai cũng từng ăn

Trang 8

PĐ + bất định / nghi vấn  ý khẳng

định được nhấn mạnh hơn

VD:

-Ai chẳng muốn điều đó

- Không ai(là) không nghĩ như tôi

? Nếu không thay bằng chưa thì phải viết

lại như thế nào

? Nghĩa có không

? Câu nào phù hợp với câu truyện hơn

? Vì sao

Đọc yêu cầu BT4

? Các câu trên có phảI là câu phủ định

không? ví sao?

tết…

+ Từng …Hà nội, ai cũng có một lần…

=>ý khẳng định không được nhấn mạnh

3 Bài tập 3 (HD về nhà)

- Choắt không dậy được nữa, nằm thoi thóp  choắt chưa dậy được

(bỏ từ nữa), nếu không bỏ là câu sai

ý nghĩa : chưa: biểu thị ý PĐ đối

 với điều mà cho đến 1 thời điểm nào đó không có nhưng sau đó có thể có, còn ''không'' thì không

- DC sau đó đã chết vì thế câu văn của Tô Hoài phù hợp nhất

4 Bài tập 4

- Những câu ntrên không phảI là câu phủ

định vì nó không có từ phủ định -Nhưng những câu đó lại được dùng để biểu thị ý phủ định( phủ định bác bỏ)

GV nêu VD

IV Củng cố:

- Học sinh nhắc lại ghi nhớ của bài: khái niệm câu phủ định, 2 loại câu phủ

định

- Làm bài tập 3,5, 6 SGK tr54

+ Bài tập 5: Không thể thay quên bằng không, chưa bằng chẳng được vì thay

đổi ý nghĩa

- Học thuộc ghi nhớ SGK

- Xem trước bài : Hành động nói Chuẩn bị bài chương trình địa phương phần tập làm văn

-Tuần 23 - Tiết 92

Tập làm văn chương trình địa phương

- Vận dụng kĩ năng làm bài thuyết minh

- Tự giác tìm hiểu những di tích, thắng cảnh ở quê hương mình

- Nâng cao lòng yêu quí quê hương

B Chuẩn bị:

- Giáo viên: phân công học sinh chuẩn bị-chùa Phú Khê; sông, trường cấp II

- Học sinh: chuẩn bị theo sự phân công của giáo viên

Trang 9

II Kiểm tra bài cũ : Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh.

III Bài mới:

GV yêu cầu HS chuẩn bị bằng

cách tìm hiểu hoặc trực tiếp tham

quan khu danh lam thắng cảnh

Côn Sơn – Kiếp bạc và đền thờ

Chu Văn An

? Theo em để thuyết minh về một

danh lam thắng cảnh chúng ta có

thể viết theo trình tự nào?

?Nhiệm vụ của phần mở bài?

?Phần thân bài có những nội

dung nao?

?Em định viết kết bài ntn?

GV đưa ra cách tiến hành rồi yêu

cầu HS làm bài?

Đề bài: Hãy thuyết minh về một danh lam thắng

cảnh ở quê hương em.( Khu danh thắng Côn Sơn

- Kiếp bạc và đên thờ Chu Văn An

1.Tìm hiểu đề

- Thể loại : Thuyết minh

- Trình tự thuyết minh( không gian hay thời gian)

2 Lập dàn ý a)Mở bài: Giới thiệu khu danh thắng Côn Sơn b) Thân bài:

- Vị trí địa lí

- Nguồn gốc hình thành -Những bộ phận tạo thành và ý nghĩa lịch sử,văn hoá

- Miêu tả một số chi tiết tiêu biểu

- ý nghĩa của danh lam thắng cảnh với nhân vật lịch sử Nguyễn Trãi

c) Kết bài:

- ý nghĩa của danh lam thắng cảnh với lịch sử văn hoá của dân tộc và tiềm năng du lịch…

- ý thức bảo vệ và giữ gìn quần thể

3 Cách tiến hành

- GV hướng dẫn học sinh hoàn thành bài lí thuyết dựa trên những hiểu biết về danh lam thắng cảnh

- Đưa học sinh đi tham quan nếu điều kiện cho phép

IV Củng cố:

- Nhắc lại cách làm bài văn thuyết minh; có những loại, kiểu bài thuyết minh nào ?

- Ôn tập lại kiểu bài thuyết minh; chuẩn bị bài: Ôn tập về luận điểm

Định dạng
Số trang	10
Dung lượng	137,71 KB