- HS hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mênh mông của chú bé Hồng đối với mẹ?. - Bước đầu hiểu được văn hồi kí v[r]
Trang 1Lờ Thị Cỳc Trường THCS Kỳ Phỳ1
Tuần 1
Tiết 1 Ngày soạn: 12/8/2009 Ngày dạy :
Văn bản: tôi đi học
( Thanh Tịnh )
I Mục tiêu.
- Hs cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi trong
buổi tựu trường đầu tiên của cuộc đời
- Nhận biết đựpc ngòi bút văn xuôi giầu chất thơ, gợi dư vị trữ tình, man mác
của Thanh Tịnh
- Giáo dục tình cảm tha thiết về mái trường, bạn bè, tuổi thơ
II Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản và trả lời câu hỏi sgk
III Tiến trình dạy – học.
1.Tổ chức:(1’)
2.KTBC:(5’)
Kiểm tra vở học sinh
3.Bài mới:(35’)
- Giáo viên gọi hs đọc chú thích * sgk
? Nêu những nét khái quát về tác giả?
- Gv giới thiệu ảnh chân dung tác giả
? Nêu xuất xứ của văn bản?
- Gv hướng dẫn hs cách đọc:
- Giọng chậm , dịu, hơi buồn, lắng sâu
Gv gọi học sinh đọc các đoạn của văn bản ,
có nhận xét cụ thể
- Gv cùng hs giải thích một số chú thích trong
sgk
? Văn bản có thể chia làm mấy phần? Nêu nội
dung chính từng phần?
- P1: Từ đầu ngọn núi – cảm nhận của tôi
trên đường tới trường
- P2: Tiếp được nghỉ cả ngày nữa – Cảm
nhận của tôi lúc ở sân trường
- P3: Còn lại – Cảm nhận của tôi trong lớp
học
? Đoạn nào của văn bản gợi cho em cảm xúc
thân thuộc nhất ?
- Hs tự bộc lộ, gv nhận xét và định hướng cảm
xúc
I/ Đọc và tìm hiểu khái quát.
1/ Tác giả.
- Tên thật là Trần Văn Ninh ( 1911 – 1988), quê ở Huế
- sáng tác của ông đều toát lên vẻ
đẹp đằm thắm, tình cảm dịu êm, trong sáng
2/ Tác phẩm.
- Văn bản được in trong tập “ Quê mẹ” xuất bản năm 1941.
Trang 2- Gv gọi hs đọc đoạn 1 của văn bản
? Kỉ niệm ngày đầu tiên đến trường của nhân
vật tôi gắn với không gian và thời gian nào ?
? Tại sao không gian và thời gian đó lại trở
thành kỉ niệm khó quên đối với tác giả ?
- Không gian, thời gian quen thuộc, gần gũi,
gắn liền, rất quan trọng đánh dấu lần đầu
trong cuộc đời được cắp sách đến trường của
tác giả -> Tác giả là người yêu quê hương tha
thiết
? Tại sao tác giả lại có cảm giác lạ trong
khung cảnh quen ?
? Tại sao giờ đây tôi lại không tham gia các
trò chơi như trước ?
? Trên con đường tới trường, cậu trò nhỏ có
những hành động và suy nghĩ gì ?
- Hành động: ghì chặt hai quyển vở trên tay
- Suy nghĩ: muốn thử sức mình tự cầm sách
mà không cần mẹ giúp.
? Qua đó giúp ta hiểu gì về con người cậu ?
? Tất cả những nội dung trên đã bộc lộ phẩm
chất tốt đẹp gì của cậu trò nhỏ ?
? Câu cuối của đoạn tác giả đã sử dụng nghệ
thuật gì ? Hãy tìm và phân tích giá trị ?
- Nghệ thuật: so sánh để nhấn mạnh và đề cao
sự học của con người
II/ Đọc – hiểu chi tiết văn bản.
1.Khơi nguồn kỷ niệm
- Thời gian: buổi sáng cuối thu đầy sương thu và gió lạnh.
- Không gian: trên con đường làng dài và hẹp.
2 Diễn biến tâm trạng củanhân vâti tôi:
a/Trên con đường tới trường
- Tôi thấy cảnh vật vừa quen vừa lạ, thấy mình như đã lớn lên
- Muốn được chững chạc như các bạn, tự mình đảm nhiệm công việc học tập
* Tôi là cậu bé rất sâu sắc, tự tin vào bản thân mình, muốn học tập tốt, biết yêu bạn bè và mái trường.
4.Củng cố – Hướng dẫn:(4’)
? Qua tìm hiểu kỉ niệm ngày đầu tiên đi học của nhân vật tôi, em
hãy kể ngắn gọn về kỉ niệm sâu sắc của em trong thời gian đi học ?
- Về nhà học bài
- Chuẩn bị: phần còn lại
IV rút kinh nghiệm
Ký duyệt của ban giám hiệu
Ngày tháng năm 2009
Trang 3Lờ Thị Cỳc Trường THCS Kỳ Phỳ3
Tiết 2 Ngày soạn:12/8/2009 Ngày dạy:
Văn bản:tôi đi học
( Thanh Tịnh )
I Mục tiêu.
- Hs cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật tôi trong
buổi tựu trường đầu tiên của cuộc đời
- Nhận biết đựpc ngòi bút văn xuôi giầu chất thơ, gợi dư vị trữ tình, man mác
của Thanh Tịnh
- Giáo dục tình cảm tha thiết về mái trường, bạn bè, tuổi thơ
II Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản và trả lời câu hỏi sgk
III Tiến trình dạy – học.
1.Tổ chức:(1’)
2.KTBC :(5’)
? Hãy phân tích diến biến tâm trạng và suy nghĩ của nhân vật tôi khi đi trên con
đường đến trường trong buổi đầu đến trường ?
3.Bài mới:(35’)
- Hs quan sát vào đoạn 2 của văn bản
? Cảnh sân trường làng Mỹ Lý có đặc điểm gì nổi
bật ?
? Cảnh nhộn nhịp và long trọng của sân trường
gợi cho em suy nghĩ gì về thái độ của dân ta đối
với việc học ?
-> Cảnh sân trường đã phần nào phản ánh được
không khí của ngày khai trường thường thấy ở
nước ta Qua đó thể hiện được tinh thần hiếu học,
tôn trọng việc học của nhân dân, bộc lộ tình cảm
sâu nặng của tácgiả đối với trường
? Tâm trạng của tôi lúc này ntn?
? Ngôi trường làng Mỹ Lý được miêu tả qua cái
nhìn của tôi có đặc điểm gì ?
? Tại sao ngôi trường lại có đặc điểm khác nhau
trong cảm nhận của tôi như vậy ?
Trường có đặc điểm khác nhau qua cái nhìn của
tôi là do xuất phát từ trong tâm trạng của tôi Khi
đi học, biết về bản chất cao quý của việc đi học đã
thấy ngôi trường làng trở lên oai nghiêm, xinh
xắn.
? Những cậu trò nhỏ được tác giả miêu tả ntn ?
- Hình ảnh các cậu trò nhỏ: như chim non đứng
bên bờ tổ, nhìn trời rộng muốn bay nhưng còn
2 Diễn biến tâm trạng
củanhân vâti tôi:
( tiếp)
b/ Lúc ở sân trường.
- Sân trường rất đông người ai cũng quần áo cũng sạch sẽ, gương mặt vui tươi sáng sủa
-> Tôi ngạc nhiên, ngập ngừng
và e sợ
Trang 4ngập ngừng , e sợ.
? Hãy phân tích hình ảnh đó để thấy được diễn
biến tâm trạng rất phù hợp của các cậu trò nhỏ
trong lần đầu đến trường ?
? Hình ảnh ông đốc được miêu tả ntn ?
? Hình ảnh ông đốc gợi cho em liên tưởng đến ai ?
? Trong đoạn có miêu tả tiếng khóc, em nghĩ gì về
tiếng khóc?
- Khóc: vì lo sợ ( tách mẹ vào trường )
Vì sung sướng ( tự được học)
-> Báo hiệu sự trưởng thành
? Qua nội dung đã phân tích giúp em hiểu gì về
nhân vật tôi ?
- Hs đọc phần cuối của văn bản
? Vì sao khi xếp hàng vào lớp tôi lại thấy xa mẹ
nhất ?
? Khi bước vào lớp học tôi cảm nhận thấy điều gì
? Tại sao cậu lại có cảm nhận ấy ? - Lạ vì đây là
lần đầu cậu được vào lớp học, làm quen với môi
trường học tập ngay ngắn Quen vì cậu đẫ ý thức
được những đồ dùng trong lớp sẽ gắn bó với mình
trong quá trình học tập sau này
? Đoạn cuối văn bản có hai chi tiết đối lập nhau
trong hành động và nhận thức của tôi, em hãy tìm
và phân tích ?
? Trong văn bản tác giả đã sử dụng những phương
thức biểu đạt nào ?
? Phương thức đó giúp em hiểu gì về nội dung và
ý nghĩa của văn bản ?
- Khi nghe gọi tên: giật mình, lúng túng, và khóc
*Tôi là cậu bé rất yêu trường
lớp, thầy cô, đặc biệt là cậu đã trưởng thành nhiều trong nhận thức mặc dù mới đi học.
c/ khi ở trong lớp học.
- Tôi ý thức được sự độc lập khi
đi học
- Cậu trò nhỏ rất nuối tiếc tuổi thơ song lại rất nghiêm túc, tự giác trong học tập
III/ Tổng kết.
- Phương thức tự sự xen miêu tả
và biểu cảm Trong đó nổi bật là phương thức biểu cảm
- Kỉ niệm buổi đầu đi học thật ấn tượng, sâu sắc, khó phai trong cuộc đời cậu trò nhỏ
4.Củng cố – Hướng dẫn:(4’)
? Dòng cảm xúc của tác giả được diễn đạt theo trình tự nào ? Trình tự đó
góp phần thể hiện nội dung văn bản ntn ?
? Hãy nêu tâm trạng của em trong buổi khai giảng năm học 2008 – 2009 ?
- Về nhà học bài, phân tích tâm trạng nhân vật
- Chuẩn bị bài “ Cấp độ khái quát nghĩa của từ ”.
IV Rút kinh nghiệm:
Ký duyệt của ban giám hiệu
Ngày tháng năm 2009
Trang 5Lờ Thị Cỳc Trường THCS Kỳ Phỳ5
Tiết 3 Ngày soạn: 12/8/2009 Ngày dạy:
cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ
I Mục tiêu.
- Hs hiểu rõ cấp độn khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp độ khái
quát của nghĩa từ ngữ
- Rèn tư duy trong nhận thức giữa mối quan hệ trong cái chung và riêng
- Giáo dục ý thức dùng từ ngữ đúng nghĩa khi viết
II Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản và trả lời câu hỏi sgk
III Tiến trình dạy – học.
1 Tổ chức:(1’)
2.KTBC:(5’)
Cảm nhận của em về ngày đầu tiên đi học?
3.Bài mới:(35’)
- Hs đọc và quan sát kĩ ví dụ
? Nghĩa của từ động vật rộng hay hẹp hơn nghĩa
của từ thú, chim, cá ? Vì sao
? Nghĩa của từ thú rộng hay hẹp hơn nghĩa của từ
voi, hươu ?
? Nghĩa của từ chim rộng hay hẹp hơn nghĩa của
từ tu hú, sáo ?
? Nghĩa của từ cá rộng hay hẹp hơn nghĩa của từ
cá thu, cá rô ?
? Nghĩa của từ thú, chim, cá rộng hay hẹp hơn
nghĩa của những từ nào ?
? Từ những so sánh đó em hãy rút ra những kết
luận về từ có nghĩa rộng, từ có nghĩa hẹp?
* Gv khấn mạnh: Đó là cấp độ khái quát nghĩa
của từ
? Sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
trong mỗi nhóm từ sau đây?
? Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với nghĩa của các
từ ngữ ở các nhóm sau đây?
I/ Từ có nghĩa rộng, từ có nghĩa hẹp(15’)
1/ Ví dụ.
Động vật
Thú Chim
Voi, Hươu Tu hú, Sáo
2/ Kết luận.
( ghi nhớ sgk)
II/ Luyện tập:(20’)
Bài tập 1
- Sơ đồ thể hiện cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
Y phục
Trang 6? Tìm các từ ngữ có nghĩa được bao hàm trong
phạm vi nghĩa của mỗi từ sau?
? Chỉ ra những từ không thuộc phạm vi nghĩa
trong mỗi nhóm từ sau?
? Tìm 3 động từ cùng thuộc 1 phạm vi nghĩa?
Các từ có nghĩa bao hàm
a Xe cộ: xe đạp, xe máy, ô tô
b Kim loại : vàng, bạc, đồng ,nhôm
c Người: anh, em, cô, chú, cậu
d Hoa quả: xoài, mận, ổi, sầu riêng
e Mang: xách, khiêng, gánh
HS đọc và lam 2 bài tiếp?
Quần áo
quần đùi
áo dài quần dài áo sơ mi
Bài tập 2
a Chất đốt: xăng, dầu, than, củi b.Nghệ thuật: hội hoạ, văn hoc,
điêu khắc
c Thức ăn d Nhìn e
Đánh
Bài tập 3
Bài tập 4
a Thuốc lào b Thủ quỹ
c Bút điện d Hoa tai
Bài tập 5
- Một từ có nghĩa rộng: khóc
- Hai từ có nghĩa hẹp hơn: nức
nở, sụt sùi
4.Củng cố - Hướng dẫn:(4’)
? Thế nào là cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ ? Ví dụ ?
? Khi nào thì dùng các cấp độ khái quát nghĩa ?
- Học bài, làm hoàn thiện các bài tập
- Chuẩn bị bài: Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
IV Rút kinh nghiệm:
Ký duyệt của ban giám hiệu
Ngày tháng năm 2009
Trang 7Lờ Thị Cỳc Trường THCS Kỳ Phỳ7
tính thống nhất về chủ đề của văn bản
I Mục tiêu.
- Hs nắm được chủ đề của văn bản và tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết tạo lập một văn bản bảo đảm tính thống nhất về chủ đề: xác định và duy
trì đối tượng trình bày, chọn lựa, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý
kiến, cảm xúc của mình
- Giáo dục ý thức tạo lập văn bản, rình bày vấn đề phải có tính thống nhất
II Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc ví dụ và trả lời câu hỏi sgk
III Tiến trình dạy – học.
1. Tổ chức:(1’)
2.KTBC: (5’)
Vẽ sơ đồ cấp độ nghĩa của từ?
3 Bài mới:(35’)
- Hs đọc và quan sát kĩ ví dụ để trả lời câu hỏi
nhận xét
?Đối tượng được nhắc đến nhiều nhất trong văn bản
là gì ?
?Thông qua đối tượng ấy tác giả muốn nêu lên vấn
đề gì ?
* Gv nhấn mạnh: Đó là chủ đề cuả văn bản
? Vậy em hiểu ntn là chủ đề của văn bản?
Hs đọc ghi nhớ sgk
- Hs đọc và quan sát kĩ ví dụ để trả lời câu hỏi nhận
xét
? Nhan đề của văn bản giúp em hiểu gì về chủ đề
cuả văn bản?
? Căn cứ vào đâumà em biết văn bản Tôi đi học, nói
lên những kỉ niệm của tác giả về buổi tựu trường
đầu tiên?
* Căn cứ:
- Nhan đề: nói về đi học
- Các từ ngữ: những kỉ niệm mơn man tựu trường,
lần đầu tiên đến trường, đi học, hai quyểnvở mới
- Các câu: + Hôm nay tôi đi học
I/ Chủ đề của văn bản:(10’)
1/ Ví dụ.
Văn bản: Tôi đi học – Thanh
Tịnh
- Đối tượng: kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên của nhân vật tôi
- Vấn đề: tình cảm trân trọng, nâng niu kỉ niệm trong sáng của tuổi học trò trong cuộc đời mỗi con người
2/ Kết luận
-> Chủ đề là đối tượng và vấn
đề mà văn bản biểu đạt
II/ Tính thống nhất về chủ đề cảu văn bản.(10’)
1/ Ví dụ:
- Nhan đề: dự đoán và định hướng nội dung đề cập về chủ
đề của văn bản
Tiết 4 Ngày soạn: 12/8/2009 Ngày dạy:
Trang 8+ Hàng năm cứ vào cuối thu
+ Tôi không quên
+ Hai quyển vở
? Tìm những từ ngữ chứng tỏ tâm trạng đó in sâu
trong lòng nhân vật tôi suốt cuộc đời?
? Các từ ngữ chi tiết nêu bật cảm giác mới lạ xen
lẫn bỡ ngỡ của nhân vật tôi khi cùng mẹ đến trường
? Trên đường đi?
? Trên sân trường?
? Trong lớp học?
? Muốn thể hiện chủ đề của văn bản phải có những
yếu tố nào ?
- Chủ đề muốn thể hiện phải có các yếu tố góp sức
như nhan đề, bố cục, từ ngữ, câu văn
- Chủ đề được biểu đạt xác định không xa dời hay
lạc sang chủ đề khác
? Vậy thế nào là tính thống nhất về chủ đề cuả văn
bản ?
- Hs đọc ghi nhớ sgk
? Các phương diện để biểu hiện của chủ đề là gì ?
- Phương diện giúp thể hiện chủ đề là nhan đề, bố
cục, từ ngữ, câu văn
Hs đọc bài
? Văn bản viết về đối tượng và vấn đề gì?
? Các đoạn đã trình bày đối tượng và vấn đề theo
thứ tự nào?
? Theo em có thể thay đổi trật tự sắp xếp được
không? Vì sao?
- Không thay đổi trật tự sắp xếp này được vì văn
bản có tính thống nhất về chủ đề
? Nêu chủ đề của văn bản trên?
? ý nào sẽ làm cho bài viết trở nên lạc đề?
c Tính thống nhất về chủ đề của văn bản – Thông
qua bố cục 3 phần ( Hs tự nêu)
d Câu văn, từ ngữ: Hs tìm, gv nhận xét
? Bổ sung lựa chọn, điều chỉnh lại các từ, các ý cho
thật xát với yêu cầu đề bài?
ý: b Văn chương lấy ngôn từ làm phương tiện biểu
hiện
d Văn chương giúp ta yêu cuộc sống, yêu cái đẹp
HS trao đổi lam theo nhóm
- Những ý hợp với chủ đề nhưng do cách diễn đạt
2/ Kết luận
(ghi nhớ sgk)
III/ Luyện tập:(15’)
Bài tập 1
a - Đối tượng: rừng cọ quê tôi
- Vấn đề: ca ngợi, trân trọng cây cọ để thể hiện sự gắn bó của cây cọ đối với tôi và người sông Thao
- Các đoạn văn đã trình bày đối tượng và vấn đề theo thứ tự không gian:
b Chủ đề của văn bản: Sự gắn
bó và tình cảm tha thiết tự hào của tác giả đối với rừng cọ quê hương
Bài tập 2
Trang 9Lờ Thị Cỳc Trường THCS Kỳ Phỳ10
chưa tốt nên thiêu sự tập chung vào chủ đề: b,e
- Phương án có thể chấp nhận được: a
a Cứ mùa thu về, cứ mỗi lần thấy các em nhỏ núp
dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường, lòng lại nao
nức, rộn rã, xốn xang
Bài tập 3
- Những ý lạc chủ đề: c, g
4.Củng cố - Hướng dẫn:(4’)
? Thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản ?
? Tìm chủ đề của văn bản “ Sài Gòn tôi yêu ”
- Về nhà học bài, làm bài tập
- Soạn bài: Trong lòng mẹ
IV Rút kinh nghiệm:
Ký duyệt của ban giám hiệu
Ngày tháng năm 2009
Tuần 2
Tiết 5 Ngày soạn: 15/8/2009 Ngày dạy:
Văn bản trong lòng mẹ
( Nguyên Hồng )
I Mục tiêu.
- HS hiểu được tình cảnh đáng thương và nỗi đau tinh thần của nhân vật chú bé
Hồng, cảm nhận được tình yêu thương mênh mông của chú bé Hồng đối với mẹ
- Bước đầu hiểu được văn hồi kí và nét đặc sắc của thể văn này qua ngòi bút
Nguyên Hồng : thấm đượm chất trữ tình, lời văn tự truyện chân thành, giàu sức truyền
cảm
- Giáo dục tình mẫu tử, sự cảm thông với những số phận bất hạnh
II Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản và trả lời câu hỏi sgk
III Tiến trình dạy – học.
1- Tổ chức(1’)
2- KTBC(5’): ? Dòng cảm xúc của tác giả được diễn đạt theo trình tự nào ?
Trình
Trang 10tự đó góp phần thể hiện nội dung văn bản ntn ?
3- Bài mới(35’).
- Gv gọi hs đọc chú thích * sgk
? Em hiểu gì về cuộc đời của tác giả qua đọc
phần chú thích ?
? Những trải nghiệm trong cuộc đời tác giả
có ảnh hưởng ntn đến phong cách sáng tác
cũng như các tác phẩm của ông ?
- Ông có một tuổi thơ rất cay đắng nên hầu
hết các tác phẩm của ông đều thể hiện một
trái tim nhạy cảm, dễ xúc động
? Nêu hoàn cảnh ra đời và vị trí của đoạn
trích?
- Gv hướng dẫn hs đọc
- Khi đọc phải chậm, rõ thể hiện nỗi đau nội
tâm và khát khao, yêu mến trong tình cảm
của bé Hồng đối với mẹ Giọng chì chiết mỉa
mai khi thể hiện lời nói của bà cô
– hs đọc, nhận xét
- Gv cùng học sinh giải thích các chú thích
trong SGK
Văn bản thuộc thể loại nào?
- Tiểu thuyết tự truyện
- Hồi kí là thể văn được dùng để ghi lại
những truyện có thật đã xảy ra trong cuộc đời
một con người cụ thể
? Văn bản có thể chia làm mấy phần? Nêu
nội dung chính từng phần?
- P1: Từ đầu người ta hỏi đến chứ Bé
Hồng bị hắt hủi
- P2: Còn lại: Bé hồng gặp mẹ.
- Gv chú ý học sinh vào phần đầu văn bản
? Cảnh ngộ của bé Hồng có gì đặc biệt ?
? Cảnh ngộ ấy tạo nên thân phận bé Hồng
ntn?
I/ Đọc và tìm hiểu khái quát.
1/ Tác giả.
- Nguyên Hồng (1918 - 1982) quê ở Nam Định nhưng lại lớn lên ở Hải Phòng
- Ông được mệnh danh là nhà văn của lớp người "dưới đáy" xã hội
2/ Tác phẩm.
- Hồi kí " Những ngày thơ ấu " (1941) ghi lại quãng đời tuổi thơ cay đắng của tác giả
- Đoạn trích " Trong lòng mẹ " thuộc
chương IV
II/ Đọc – hiểu chi tiết văn bản.
1/ Cảnh ngộ của bé Hồng :
- Mồ côi cha, mẹ phải tha hương cầu thực
- Hai anh em Hồng phải sống nhờ cô ruột Không được yêu thương còn bị hắt hủi
-> Bé Hồng sống rất cô độc, đau khổ, luôn khát khao tình thương của mẹ
2/ Hình ảnh người cô: