- GV: Trước cảnh đẹp của đêm trăng dù không có rượu cũng chẳng có hoa và hoàn cảnh nhà tï th× v« cïng kh¾c nghiÖt nhng víi lßng yªu thiªn nhiªn tha thiÕt, víi phong th¸i ung dung, tự tạ[r]
Trang 1Bài 21
* Kết quả cần đạt:
- Cảm nhận được tình yêu thiên nhiên thắm thiết và phong thái ung dung trong
bất kì hoàn cảnh nào của Bác Qua bài “ Ngắm trăng” thấy được nghệ thuật đặc
sắc của bài thơ
- Cảm nhận được ý nghĩa tư tưởng sâu sắc của bài “ Đi đường” Từ việc đi đường
núi mà gợi ra bài học đường đời Hiểu được cách dùng biểu tượng có hiệu quả
nghệ thuật của bài thơ
- Củng cố và nâng cao kiến thức về câu cảm thán Nắm được đặc điểm và chức
năng của kiểu câu này
- Vận dụng kiến thức về VB’ thuyết minh để làm tốt bài TLV số 5
Ngày soạn:29/01/2012 Ngày dạy:01/02/2012 (Lớp 8A) Ngày dạy:02/02/2012 (Lớp 8B)
Tiết 85: vb ngắm trăng đi đường
(Trích: Nhật ký trong tù-Hồ Chí Minh)
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
* Ngắm trăng:
- Hiểu biết bước đầu về tác phẩm thơ chữ Hán của Hồ Chí Minh
- Tâm hồn giàu cảm xúc trước vẻ đẹp thiên nhiên và phong thái Hồ Chí Minh trong hoàn cảnh ngục tù
- Đặc điểm nghệ thuật của bài thơ
* Đi đường:
- Tâm hồn giàu cảm xúc trước vẻ đẹp thiên nhiên và phong thái HCM trong hoàn cảnh thử thách trên đường
- ý nghĩa khái quát mang tính triết lí của hình tượng con đường và con người vượt qua những chặng đường gian khó
- Vẻ đẹp của HCM ung dung, tự tại, chủ động trước mọi hoàn cảnh
- Sự khác nhau giữa văn bản chữ Hán và văn bản dịch bài thơ (biết được giữa hai văn bản
có sự khác nhau, mức độ hiểu sâu sắc về nguyên tác sẽ được bổ sung sau này)
2 Kỹ năng:
a.Kỹ năng của bài học:
- Đọc diễn cảm bản dịch của các bài thơ
- Phân tích được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong hai tác phẩm
b Các nội dung tích hợp:
* Ngắm trăng:
- Kỹ năng sống:
+ Giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ về tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương, đất nước được thể hiện trong bài thơ
+ Suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ, vẻ đẹp của hình ảnh thơ
+ Xác định giá trị bản thân: biết tôn trọng, bảo vệ thiên nhiên và có trách nhiệm đối với quê hương, đất nước
- Tư tưởng HCM: Yêu thiên nhiên, phong thái ung dung tự tại, bản lĩnh cách mạng
* Đi đường:
Tư tưởng HCM: Yêu thiên nhiên, phong thái ung dung tự tại, bản lĩnh cách mạng
3 Thái độ: Lòng kính yêu lãnh tụ, yêu thiên nhiên, giao hoà cùng thiên nhiên.
Trang 2II Chuẩn bị của GV và HS:
1 Giáo viên: Giáo án, sưu tầm tài liệu về tập NKTT của HCM Ng/c kĩ phần phiên âm,
dịch nghĩa, dịch thơ của mỗi VB’ Bảng phụ ( ghi bài thơ )
2 Học sinh: Chuẩn bị bài theo yêu cầu.
III.Tiến trình bài dạy:
1.Kiểm tra bài cũ: (2’)
Kiểm tra vở soạn của HS.
* Đặt vấn đề vào bài mới: (1’)
Giới thiệu sơ qua tập “NKTT” : Tháng 8 năm 1942 Bác Hồ sang Trung Quốc để tranh thủ sự viện trợ của quốc tế cho cách mạng VN Đến huyện Túc Vinh ( Quảng Tây) Người bị nhà cầm quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam, bị giải đi rất nhiều nhà giam ( gần 30 nhà giam của 13 huyện thuộc tỉnh Quảng Tây) Trong thời gian từ tháng 8/ 1942 đến tháng 9/1943 để
đợi tự do, giết thời gian HCM đã viết tập “NKTT” ( Ngục trung nhật kí) bằng chữ Hán Tập thơ đã phơi bày bản chất xấu xa, đen tối của bọn phản động TQ và thể hiện rõ ý chí sắt đá của người chiến sỹ cách mạng yêu thiên nhiên, lạc quan, vượt lên mọi hoàn cảnh Trong tập thơ có những bài thơ viết về h/a vầng trăng thật tuyệt vời, có những bài thơ lại mang tính triết
lí sâu sắc Tiêu biểu là 2 bài thơ “ Ngắm trăng” và “Đi đường” mà hôm nay chúng ta tìm hiểu
2 Bài mới:
?Nhắc lại những nét tiêu biểu về tác giả?
HS xem lại ở sgk/28
Hồ Chí Minh (1890-1969): nhà văn, nhà thơ,
chiến sĩ cách mạng, anh hùng giải phóng dân
tộc, danh nhân văn hóa thế giới
?Cho biết hoàn cảnh sáng tác tập Nhật kí
trong tù và bài thơ Ngắm trăng?
HS dựa vào chú thích sgk trả lời
GV: Tập Nhật kí trong tù được đánh giá là
một viên ngọc quý của kho tàng văn học dân
tộc
?Bài thơ được viết bằng chữ gì? Theo thể thơ
nào?
- GV hướng dẫn cách đọc: đọc chính xác phần
phiên âm chữ Hán (chú ý giọng điệu thích hợp
với cảm xúc ở câu 2 và nhịp, chữ đăng đối ở
hai câu sau) và bài thơ dịch
GV đọc, HS đọc lại
HS khác nhận xét, GV kết luận
GV: Bản dịch và nguyên tác có rất nhiều điểm
khác nhau, cụ thể như thế nào, chúng ta sẽ tìm
hiểu ở phần sau
?Cảm nhận chung của em sau khi nghe đọc
A.VB: Ngắm trăng (20’) I.Đọc, tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
2.Tác phẩm:
- Bài thơ được sáng tác trong ngục tù của Tưởng Giới Thạch,
in trong tập Nhật kí trong tù
- Được viết bằng chữ Hán, theo thể thơ tứ tuyệt
Trang 3bài thơ?
(Tình cảm của Bác với thiên nhiên như thế
nào?Phong thái của Bác trong bài thơ ra
sao?)
YC HS chú ý phần chú thích các từ khó
HS đọc lại 2 câu thơ đầu
Chú ý câu 1
? Bác Hồ ngắm trăng trong hoàn cảnh như
thế nào ?
+ Bác ngắm trăng khi đang ở trong ngục (không
có tự do)
+ Không có rượu và hoa
?Trong tù thì thiếu thốn đủ thứ nhưng tại
sao Bác không nói đến mà chỉ nói đến việc
thiếu rượu và hoa?
(Thi nhân xưa khi ngắm trăng thì cần có
những gì?)
GV Bg’ ngắn :
Thi nhân xưa gặp cảnh trăng đẹp thường đem
rượu ra uống trước hoa để ngắm trăng, có
rượu, có hoa thì lúc đó cuộc thưởng trăng mới
thật mĩ mãn, thú vị Hơn thế người ngắm
trăng thường ngắm trong tâm trạng thư thái ,
thảnh thơi, tự do
Khác với các thi nhân, HCM ngắm trăng trong
h/c’ tù đày thiếu thốn mọi thứ song sự khắc
nghiệt của nhà tù không vướng bận tâm hồn
khát khao tự do, thèm thưởng thức trăng của
Người Người đã quyết định ngắm trăng suông
(không có gì cả)
HS chú ý câu thơ thứ 2
?So sánh bản phiên âm chữ Hán và bản dịch
thơ em thấy có gì khác?
- Câu thơ thứ 2 của nguyên tác có nghĩa là “
Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào?”
thể hiện cái xốn xang, bối rối qua đó cho thấy
tâm hồn nghệ sĩ rất nhạy cảm, rung động
mạnh mẽ trước thiên nhiên Câu thơ dịch là “
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ” chưa sát
nghĩa, khó hững hờ lại cho thấy nhân vật trữ
tình bình thản, hững hờ trước thiên nhiên
? Nhà thơ đến với trăng bằng tâm trạng gì ?
- HS trả lời
- Thể hiện tình yêu thiên nhiên
và phong thái ung ung của HCM
II Tìm hiểu bài thơ:
1.Hai câu thơ đầu:
Ngắm trăng trong hoàn cảnh đặc biệt: Trong nhà tù; Không có rượu, hoa để thưởng lãm và khơi gợi nguồn thi hứng
Trang 4- GV: Trước cảnh đẹp của đêm trăng dù không
có rượu cũng chẳng có hoa và hoàn cảnh nhà
tù thì vô cùng khắc nghiệt nhưng với lòng yêu
thiên nhiên tha thiết, với phong thái ung dung,
tự tại người tù HCM vẫn thả hồn tận hưởng vẻ
đẹp của trăng
GV: Đây chính là sự kết hợp rất khéo léo giữa
chất trữ tình và chất thép trong thơ Bác
* GD kĩ năng sống:
? Qua đây cho chúng ta thấy được phẩm
chất gì của Bác?
(?Tình yêu thiên nhiên và phong thái của
Bác như thế nào?)
HS Đọc 2 câu cuối ( chú ý phần phiên âm và
dịch thơ)
Cho biết nghĩa các từ : vọng , khán
+ vọng : ngắm
+ Khán : xem, nhìn
?So sánh phần phiên âm và phần dịch thơ
người dịch dịch sát nghĩa chưa ?
- Dịch chưa sát nghĩa
ở câu thơ 4 phần phiên âm sử dụng từ khán
nghĩa là xem, nhìn nhưng phần dịch nghĩa lại
sử dụng 2 từ gần đồng nghĩa là nhòm và ngắm
rõ ràng là chưa cô đúc (nhòm: cách nhìn
không đàng hoàng nhất là nhòm qua khe cửa)
-> câu thơ mất đi sự nhã nhặn tinh tế
?Đọc cả 2 câu thơ nguyên tác so sánh dịch
thơ ta còn thấy thơ dịch chưa chuẩn ở điểm
nào?
(?Sự sắp xếp vị trí các từ: nhân, thi gia,
nguyệt, minh nguyệt, song có gì đáng chú
ý?)
+ ở mỗi câu, chữ chỉ người (nhân, thi gia) và
chữ chỉ trăng (nguyệt) đặt ở hai đầu, ở giữa là
cửa nhà tù (song) -> thể hiện kết cấu đăng
đối
+ Mặt khác, hai câu còn tạo thành một cặp
đối: nhân >< nguyệt, minh nguyệt >< thi gia
-> Tuy nhiên 2 câu thơ dịch mất đi cấu trúc
đăng đối đó -> giảm đi sự truyền cảm của câu
thơ
?Ngoài việc sử dụng cấu trúc đăng đối ra,
tác giả còn sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
Tác dụng?
NT: Nhân hoá: Nhân khán minh nguyệt
HCM yêu thiên nhiên tha thiết, phong thái ung dung, tự tại
2 Hai câu thơ cuối:
Trang 5Nguyệt khán thi gia
- Thể hiện mối giao hòa giữa nhà thơ và vầng
trăng Cả hai chủ động tìm đến nhau như một
đôi bạn tri kỉ
?Cảm nhận của em về quan hệ giữa Bác với
Trăng?
Trăng - người tù thi sĩ như 1 đôi bạn tri kỉ
ngắm nhìn nhau thắm thiết trìu mến bất chấp ở
giữa là song sắt của nhà tù
GV(Bình) Đó là cuộc vượt gục tinh thần của
Bác Đây không phải là cuộc vượt ngục tinh
thần đầu tiên đến với vầng trăng tri kỉ Trong
NKTT nhiều bài thơ đã nói đến cuộc vượt
ngục này
Vì trong bài “đề từ”(NKTT)Bác viết:
“Giam người khoá cả chân tay lại
Chẳng thể ngăn ta đến tự do”
Hai câu thơ -> Sức mạnh kì diệu của người
chiến sĩ, người thi sĩ Nhà tù đen tối tàn bạo đã
trở nên bất lực trước những tâm hồn tri âm tri
kỉ luôn hướng tới cái đẹp trong sáng tự do
* GD kĩ năng sống:
?Những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài
thơ?
GV: Sự đối sánh, tương phản: nhà tù và cái
đẹp, ánh sáng và bóng tối nhà tù, vầng trăng
và người nghệ sĩ lớn, thế giới bên trong và
ngoài nhà tù…
GV: vừa cổ điển vừa hiện đại cho thấy Bác là
một nhà thơ chữ Hán tài tình, tài hoa
?Bài thơ thể hiện điều gì?
HS đọc ghi nhớ sgk
?Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào
Vầng trăng soi qua song cửa nhà
tù làm rung động tâm hồn nhà thơ, nhà thơ luôn hướng tới cái
đẹp
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Sự đối sánh, tương phản vừa thể hiện những vẻ đẹp khác nhau trong bài thơ, vừa thể hiện sự hô ứng, cân đối thường thấy trong thơ truyền thống
- Lựa chọn được ngôn ngữ thơ
đặc sắc, tiêu biểu
2.ý nghĩa văn bản:
Tác phẩm thể hiện sự tôn vinh cái đẹp của tự nhiên, của tâm hồn con người bất chấp hoàn cảnh ngục tù
* Ghi nhớ: sgk
B VB: Đi đường (18’)
I Đọc, tìm hiểu chung:
Trang 6? Bài thơ được sáng tác theo thể thơ gì và
được dịch sang thể thơ gì?
GV hướng dẫn HS đọc bài thơ: đọc đúng phần
nguyên tác và dịch nghĩa, dịch thơ
GV đọc
HS đọc, nhận xét
GV nhận xét
HS chú ý các chú thích sgk
?Phân tích kết cấu của bài thơ?
- Theo mô hình: khai (mở ra), thừa (nâng cao,
triển khai ý câu khai), chuyển (chuyển), hợp
(tổng hợp)
- Câu 1, 2,3 nói về việc đi đường gian lao, khó
nhọc Câu 4 là tâm trạng, tầm vóc của người đi
đường
GV câu khai là câu mang ý chủ đạo của bài
thơ
Tẩu lộ tài tri tẩu lộ nan
(Có đi đường mới biết đường đi khó)
?ý chủ đạo đó là gì?
Nỗi gian lao của người đi đường
?Em có nhận xét gì về từ ngữ và giọng thơ ở
câu thơ này ?Qua đó nói lên điều gì ?
- Chữ tẩu lộ được lặp lại (ở phần nguyên tác
mà dịch thơ không có)
- Giọng thơ đầy suy ngẫm Đó là suy ngẫm
thấm thía rút ra từ bao cuộc đi đường chuyển
lao triền miên đầy khổ ải của chính tác giả
GV bình: nỗi gian lao của người đi bộ đường
núi là điều không nói ai cũng biết, những
không phải ai cũng cảm nhận một cách thấm
thía Chỉ có người nào đã từng trải qua, từng
thể nghiệm thì mới thấu hiểu đầy đủ cái sự
thực hiển nhiên đó và mới thấm thía mấy chữ
đi đường khó
?Em cảm nhận được điều gì qua câu thơ
này?
Câu thơ vừa có ý nghĩa thực vừa có ý nghĩa
sâu xa : chuyển từ nhà lao này đến nhà lao
khác là một thực tế nhưng qua đó cũng cho
thấy được con đường cách mạng đầy khó
1.Hoàn cảnh sáng tác:
Trong thời gian HCM bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giữ (8/1942-9/1943)
2 Thể thơ:
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt (bản dịch dịch theo thể thơ lục bát)
II.Tìm hiểu văn bản:
1.Câu khai:
Con đường nhiều gian khổ mà Tưởng Giới Thạch đày ải người tù
Trang 7khăn, vất vả.
?Câu thơ này sử dụng nghệ thuật gì?Nhằm
nhấn mạnh điều gì?
- Điệp ngữ: trùng san
- Nhấn mạnh sự trùng điệp của núi non hiểm
trở -> nỗi gian lao, vất vả triền miên của
đường đi
GV: câu thơ chữ Hán hai lần lặp lại chữ trùng
san (lớp núi)với chữ hựu (lại) ở giữa đã làm
nổi bật hình ảnh thơ và nhấn mạnh, làm sâu
sắc ý thơ
?Đó là ý gì?
Có ý kiến cho rằng: ngoài việc nói tới nỗi
gian triền miên của việc đi đường núi thì
tác giả còn ngầm nói tới con đường đời,
đường cách mạng.
?Em có đồng ý với ý kiến đó không?Tại sao?
- Có, vì con đường đi, con đường cách mạng
cũng vất vả, nhiều nỗi gian lao không kém,
nhất là con đường cách mạng
(GV liên hệ lực lượng cách mạng VN ở thời
điểm đó còn rất non yếu.)
GV: Trong bài thơ tứ tuyệt Đường luật, câu
chuyển thường có vị trí riêng, nổi bật, có khi
bất ngờ, làm chuyển cả mạch thơ
Câu thơ thứ 3 này là một câu như vậy
? Phân tích sự chuyển mạch trong câu thơ
này?
- Mọi gian lao đều đã kết thúc, lùi về phía sau,
người đi đường lên đến đỉnh cao chót vót
(đăng đáo cao phong hậu)
?Em hiểu câu thơ này như thế nào?
- Nỗi gian lao của người đi đường núi dù có
chồng chất, triền miên nhưng không phải là
bất tận, cuối cùng rồi cũng đến đích thắng lợi
?ý nghĩa sâu xa của câu thơ này là gì?
- Con đường đời, con đường cách mạng cũng
vậy, trải qua nhiều gian lao, vất cuối cùng
cũng sẽ giành được thắng lợi vẻ vang
GV: lúc này người đi đường đã trở thành
người khách du lịch đến được vị trí cao nhất,
tốt nhất để tha hồ thưởng ngoạn phong cảnh
núi non hùng vĩ bao la trải ra trước mắt
2.Câu thừa:
Người tù vượt qua trập trùng
đường núi
3 Câu chuyển:
Người đi đường đến đích thắng lợi
Trang 8HS: Đọc câu thơ thứ 4.
?Câu thơ diễn tả điều gì ?
- Từ tư thế con người bị đày đọa tới kiệt sức,
tưởng chừng như tuyệt vọng, người đi đường
ấy bỗng trở thành du khách ung dung say đắm
ngắm phong cảnh đẹp
- Diễn tả niềm vui sướng đặc biệt bất ngờ,
phần thưởng quý giá đối với con người đã trèo
qua bao dãy núi vô vàn gian lao
?Tác giả gửi gắm điều gì trong câu thơ này?
Hạnh phúc lớn lao của người chiến sĩ cách
mạng khi cách mạng hoàn toàn thắng lợi sau
bao gian khổ hi sinh
GV đó cũng chính là triết lí sâu xa của tác giả
trong bài thơ
? Nét nghệ thuật độc đáo của bài thơ ?
?So sánh bản dịch thơ với nguyên tác và rút
ra kết luận?
GV Tuy vẫn có đôi chỗ không trung thành
(như đã tìm hiểu)
? Qua bài thơ em cảm nhận được điều gì ?
HS đọc phần đọc thêm sgk/40-43
4.Câu hợp:
Con đường cách mạng nhiều thử thách, trông gai, nhưng chắc chắn sẽ có kết quả tốt đẹp
Người cách mạng phải rèn ý chí kiên định,phẩm chất kiên cường
III.Tổng kết:
1.Nghệ thuật:
- Kết cấu chặt chẽ lời thơ tự nhiên, bình dị, gợi hình ảnh và giàu cảm xúc
- Bài dịch giữ được ý sát với nguyên tác, không gượng ép
2.ý nghĩa văn bản:
Bài thơ viết về việc đi đường gian lao, từ đó nêu lên triết lí về bài học đường đời, đường cách mạng: vượt qua gian lao sẽ tới thắng lợi vẻ vang
* Ghi nhớ: sgk/40
IV.Đọc thêm:
3 Củng cố, luyện tập: (3’)
* GD kĩ năng sống:
? Qua học hai bài thơ em thấy mình cần phải có trách nhiệm gì đối với quê hương, đất nước?
- Biết tôn trọng, bảo vệ thiên nhiên, bảo vệ quê hương, đất nước.
* Tư tưởng HCM:
?Qua học hai bài thơ em học tập được điều gì ở Chủ tịch HCM?
Trang 9- Tình yêu với thiên nhiên, đất nước.
- Phong thái ung dung tự tại, bản lĩnh cách mạng
4 Hướng dẫn h/s tự học ở nhà: (1’)
- Ngắm trăng:
+ Học thuộc lòng bài thơ dịch
+ Đọc bản phiên âm, bản dịch nghĩa để nhận xét một vài điểm khác nhau giữa nguyên tác
và bản dịch của bài thơ
- Trả lời câu hỏi số 5 trong phần đọc hiểu
- Đi đường:
+ Học thuộc lòng bài thơ dịch.
+ Tìm đọc một bài thơ chữ Hán của Bác viết về việc rèn luyện đạo đức cách mạng
- Chuẩn bị bài tiếp theo: Câu cảm thán
Trang 10
Ngày soạn:31/01/2012 Ngày dạy:02/02/2012 (Lớp 8A)
Ngày dạy:04/02/2012 (Lớp 8B)
Tiết 86: tv câu cảm thán
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
- Đặc điểm hình thức của câu cảm thán
- Chức năng của câu cảm thán
2 Kỹ năng:
a.Kĩ năng của bài học:
- Nhận biết câu cảm thán trong các văn bản.
- Sử dụng câu cảm thán phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
b.GD kĩ năng sống:
- Ra quyết định: nhận ra và biết sử dụng câu cảm thán theo mục đích giao tiếp cụ thể
- Giao tiếp: trình bày suy nghĩ, ý tưởng, trao đổi về đặc điểm, cách sử dụng câu cảm thán
3 Thái độ:
H/s bộc lộ t/c’, cảm xúc qua câu cảm thán trong những trường hợp cần thiết
II Chuẩn bị của GV và HS:
1 Giáo viên: Giáo án, bảng phụ ghi VD.
2 Học sinh: Chuẩn bị bài theo yêu cầu.
III.Tiến trình bài dạy:
1.Kiểm tra bài cũ: (4’)
* Câu hỏi:
? Nêu đặc điểm, hình thức, chức năng của câu cầu khiến ? lấy 1 VD về câu cầu khiến có chức năng khuyên bảo
* Đáp án:
- Đặc điểm, hình thức : Câu cầu khiến có chứa các từ cầu khiến hoặc ngữ điệu cầu khiến ( 2 đ’ )
- Chức năng : Ra lệnh, yêu cầu, đề nghị, khuyên bảo (2 đ’)
- Lấy được VD , xác định đúng từ ngữ cầu khiến ( 6 đ’)
* Đặt vấn đề vào bài mới: (1’)
Khi giao tiếp, muốn bộc lộ t/c ta thường sử dụng câu cảm thán Vậy thế nào là câu cảm thán ? câu cảm thán có đặc điểm, hình thức, chức năng ntn ta cùng tìm hiểu trong bài học hôm nay
2 Bài mới:
GV: Treo bảng phụ ( ghi sẵn VD, sgk)
HS Đọc VD trên bảng phụ, quan sát kĩ VD
* GD kĩ năng sống:
?Trong 2 đoạn trích trên, câu nào là câu cảm
thán ?
HS Phát hiện -> GV gạch chân trên bảng phụ
a) Hỡi ơi lão Hạc !
b) Than ôi !
?Dựa vào đặc điểm, hình thức nào mà xác định
I Đặc điểm, hình thức và chức năng (22’)
1 VD :