Chỉ 1 phần nhá DNA m· ho¸ TTDT - Có nhiều mức độ - Ko thÊy cã hÖ thèng ®iÒu hoµ theo kiÓu Operon mµ chØ gÆp nh÷ng ®o¹n DNA cã trình tự cố định luôn đứng trước các gen lµm nhiÖm vô sinh t[r]
Trang 1Giáo án số: 03
điều hoà hoạt động gen
Ngày soạn: / / Ngày giảng: / /
A – Chuẩn bị bài giảng:
I – Mục tiêu bài học: HS cần
- Nêu khái niệm và các cấp độ điều hoà hoạt động gen
- Trình bày cơ chế điều hoà hoạt động gen qua Operon ở SVnhân sơ
- Nêu ý nghĩa điều hoà hoà hoạt động gen ở SV nhân sơ
- Kỹ năng: Quan sát tranh, hình SGK để phát hiện kiến thức
II – Tài liệu:
1 Sinh học 12 – sách giáo viên
2 Cơ sở di truyền học – Phan Cự Nhân
3 Giáo trình di truyền học - Đỗ Lê Thăng
III – Thiết bị dạy học:
- Tranh vẽ SGK phóng to hình 3.1 – 3.2 (a và b)
- Hình ảnh động về các quá trình liên quan đến nội dung bài
- Giáo án điện tử, phòng máy chiếu
IV – Trọng tâm bài học:
- Cơ chế điều hoà hoạt động gen ở SV nhân sơ
V – Phương pháp:
- Trực quan, phát vấn, thảo luận, gợi mở
B – Tiến trình bài giảng:
I – Mở đầu:
1 ổn định tổ chức – Kiểm tra sỹ số lớp
2 Kiểm tra bài cũ: - Trình bày cơ chế tổng hợp mRNA?
- Mô tả quá trình tổng hợp protein?
II – Vào bài mới :
I – Khái quát về điều hoà hoạt động
gen
- Kn: là điều hoà L SP của gen tạo ra
- Tb chỉ tổng hợp Pr cần thiết vào lúc
thích hợp với 1 L cần thiết
- Xảy ra ở nhiều mức độ:
+ Điều hoà phiên mã (SL mRNA)
+ Điều hoà dịch mã (SL Pr tạo ra)
+ Điều hoà sau dịch mã
- Liên quan đến chất cảm ứng
II - Điều hoà hoạt động gen ở SV nhân
sơ
- Phát hiện năm 1961 bởi Jacop & Mono
trên đối $ VK E.coli
- Các gen liên quan về c/n /DNA phân bố
* HS nghiên cứu thông tin SGK
- điều hoà hoạt động gen là?
- Pr được tổng hợp khi nào?
- Các cấp độ điều hoà?
* GV bổ sung: Chủ yếu nghiên cứu
điều hoà phiên mã ở SV nhân sơ do chúng ko có MN > PM và DM diễn
ra gần đồng thời
* HS nghiên cứu mô hình cấu trúc Operon Lac ở E.coli
* GV khái quát về cấu tạo chung của Operon ở sinh vật nhân sơ?
Trang 2thành cụm có chung 1 CC điều hoà >
Operon
- Trong Operon, ngoài vùng mã hoá còn
có các vùng điều hoà Trong vùng điều
hoà:
+ Vùng KĐ - Promoter: giúp RNA –
polymerase n.b mạch gốc và sao mã
+ Vùng vận hành – Operator: Pr điều
hoà gắn vào ngăn cản phiên mã
1 Cấu tạo Operon Lac theo Jacop &
Mono
- Gồm có:
+ Gen cấu trúc: Z, Y, A quy định tổng
hợp E tham gia phân giải j Lac
+ Vùng vận hành – O:
+ Vùng KĐ - P:
- Gen điều hoà R tổng hợp Pr ức chế +
v.vận hành > ngăn cản phiên mã
2 Hoạt động của Operon Lac
* MT ko có Lac
- Gen R tổng hợp Pr ức chế + v.vận hành
> phiên mã ko xảy ra
* MT có Lac
- Chất cảm ứng (Lac) + Pr ức chế > Pr
ức chế ko LK vùng vận hành > Phiên
mã > dịch mã > E phân giải Lac
- Khi Lac bị phân giải hết thì Pr ức chế
lại LK vùng vận hành > ngừng phiên
mã
III - Điều hoà ở SV nhân thực
- Phức tạp do phần lớn các gen đóng vai
trò điều hoà or ko hoạt động Chỉ 1 phần
nhỏ DNA mã hoá TTDT
- Có nhiều mức độ
- Ko thấy có hệ thống điều hoà theo kiểu
Operon mà chỉ gặp những đoạn DNA có
trình tự cố định luôn đứng $(S các gen
làm nhiệm vụ sinh tổng hợp Pr Nếu trình
tự các đoạn này bị khuyết thì quá trình
phiên mã và dịch mã bị rối loạn
- Cùng 1 loại TB, các mRNA ≠ nhau có t’
thọ ≠ nhau, Pr nào ko còn cần thiết sẽ bị
phân giải
- Có các yếu tố điều hoà:
+ Gen tăng j T/đ gen điều hoà >
tăng phiên mã
- Gồm các vùng nào?
- Trong vùng điều hoà gồm? Vai trò?
* HS quan sát và đọc các thông tin hình 3.1 – SGK
- Mô tả cấu trúc của Operon Lac?
- Vai trò của từng thành phần? (dựa vào phần cấu trúc chung của Operon
ở SV nhân sơ)?
* HS quan sát và nghiên cứu các thông tin trong hình 3.2a
- Khi MT ko có Lac thì Operon Lac
hoạt động ntn?
* HS quan sát và nghiên cứu các thông tin trong hình 3.2b
- Khi MT có Lac thì Operon Lac
hoạt động ntn?
* GV bổ sung kiến thức về ý nghĩa của điều hoà hoạt động gen: Giúp TB tổng hợp Pr cần thiết vào lúc cần thiết Các nhóm Tb ≠ nhau có những nhóm gen nghỉ và hoạt động ≠ nhau > cơ sở cho sự biệt hoá TB
* GV cung cấp thông tin bổ sung cho HS
- ở nhân thực phần lớn gen có vai trò
gì (cấu trúc hay điều hoà)?
- Nhận xét gì CC điều hoà (đơn giản hay phức tạp)?
* GV bổ sung: Hiện nay thiết lập sơ đồ hoàn chỉnh về điều hoà hoạt động gen ở SV nhân chuẩn
Trang 3+ Gen bất hoạt: Ngừng phiên mã.
III Củng cố:
- Nhắc lại kiến thức trọng tâm, cần nhớ của bài
- Đọc phần ghi nhớ
- Trả lời câu hỏi:
Câu 1: Điều hoà hoạt động gen ở SV nhân sơ và nhân thực có điểm gì khác nhau? Câu 2: Thành phần cấu tạo của Operon Lac bao gồm?
(Vùng KĐ - P; Vùng vận hành – O; Nhóm gen cấu trúc; gen điều hoà - R)
IV Dặn dò:
- Trả lời câu hỏi Trang 18 – SGK
- Đọc $(S bài “Đột biến gen”
Ngày tháng năm 200
Ký duyệt TTCM
V Rút kinh nghiệm bài giảng:
………
………
………
………
………
………
...(Vùng KĐ - P; Vùng vận hành – O; Nhóm gen cấu trúc; gen điều hồ - R)
IV Dặn dò:
- Trả lời câu hỏi Trang 18 – SGK
- Đọc $(S “Đột biến gen? ??
Ngày tháng năm... mã.
III Củng cố:
- Nhắc lại kiến thức trọng tâm, cần nhớ
- Đọc phần ghi nhớ
- Trả lời câu hỏi:
Câu 1: Điều hoà hoạt động gen SV nhân sơ nhân thực có điểm...
hoạt động ntn?
* HS quan sát nghiên cứu thông tin hình 3.2b
- Khi MT có Lac Operon Lac
hoạt động ntn?
* GV bổ sung kiến thức ý nghĩa điều hoà hoạt