-GV: +3 câu đầu là giọng của tác giả +câu cuối là giọng trẻ thơ→cảm giác xa lạ của tác giả lớn hơn→ở đây có sự tương phản trong giọng điệu: +vui tươitrẻ con; + ngậm ngùingười xa quê trở [r]
Trang 1Ngày soạn:23/10/2008
Ngày dạy: 29/10//2008
Văn bản
Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê.
I Mục tiêu cần đạt :
- Giúp học sinh thấy được tính độc đáo trong viêc thể hiện tình cảm quê hương sâu nặng của nhà thơ
2 Kỹ năng:
- Bước đầu nhận biết phép đối trong câu cùng với tác dụng của nó
3 Thái độ:
- Từ hai bài thơ giáo dục học sinh lòng yêu quê hương đất nước, ý thức xây dựng bảo vệ quê hương
II Chuẩn Bị:
- Giáo viên: soạn bài
- Học sinh: Chuẩn bị theo câu hỏi trong SGK
III.Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Hoạt động 1:Kiểm tra bài cũ
? Đọc thuộc lòng bài thơ " Tĩnh dạ tứ " Phân tích ý nghĩa sâu xa của hai hành động " Cử đầu" và " Đê đầu" trong bài thơ
? Nờu nội dung bài thơ trờn ?
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài
Xa quê, nhớ quê, vọng nguyệt, hoài hương là những đề tài chủ đề quen thuộc của thơ cổ trung đại phương đông nhưng mỗi nhà thơ lại có cách thể hiện riêng độc đáo không có sự trùng lập Vậy tỡnh yờu quờ của Hạ Tri Chương cú gỡ giống và khỏc với tỡnh yờu quờ của Lớ bạch→bài hụm nay
* Hoạt động 3 : Bài mới
- Gọi học sinh đọc chú thích dấu
sao
? Nêu hiểu biết của em về tác giả?
(SHĐ.61+SGV.139)
?Dựa vào chỳ thớch *.hóy cho biết
hoàn cảnh ra đời của bài thơ?
- Đọc chú thích
Trả lời Trả lời
I Đọc - Tiếp xúc văn bản
* Tác giả : SGK
-Bài thơ được viết trong 1 lần về quờ,đú là lần về quờ cuối cựng của tỏc giả trước
Trang 2-Gv Trong lần về quờ đú tỏc giả
khụng chủ định viết bài thơ này nờn
tỏc giả mới lấy nhan đề là:ngẫu
nhiờn
? Em hiểu như thế nào về từ ngẫu?
- Ngẫu: Tình cờ, ngẫu nhiên
? Tại sao lại ngẫu nhiên viết Như
vậy ý nghĩa của nhan đề bài thơ có
gì đáng chú ý
- Ngẫu nhiên viết vì tác giả không
chủ định làm thơ ngay sau khi đặt
chân đến quê nhà Thế nhưng nhà
thơ lại viết ra hay đến như thế Như
vậy bài thơ được làm quả thật tình
cờ và ngẫu nhiên nhưng đằng sau
cái ngẫu nhiên đó là tình cảm quê
hương thường trực trong tâm hồn
nhà thơ
làm giảm giá trị của bài thơ mà nó
lại khắc sâu thêm ý nghĩa của tác
phẩm
yêu cầu đọc: Giọng chậm, buồn,
câu 3 giọng hơi ngạc nhiên, nhịp
3/4
- Gọi học sinh đọc nhận xét
? Bài thơ được viết theo thể thơ
nào?Vỡ sao em biết ?
-Gv ở bản dịch thơ được dịch bằng
thơ lục bỏt
? Thể thơ của bài thơ này giống với
bài thơ nào đó học ?
-Hs:+Nam quốc sơn hà
HS nghe
hs trả lời
HS đọc bài
-Hs theo dừi
nghĩa từ hỏn việt(sgk.125)
Độc lập trả
lời
HS tự bộc lộ
tỏc giả mất
* Đọc
* Từ khó
* Cấu trúc văn bản
-Thể loại :thất ngụn tứ
tuyệt
(cú 4 cõu,mỗi cõu 7 chữ,hiệp vần ở cõu 1,2,4 hoặc 2,4-như:hồi,tồi,lai)
Trang 3+xa ngắm thỏc nỳi lư
- Gọi học sinh đọc 2 câu thơ đầu,
dịch nghĩa từng từ
? Biện pháp nghệ thuật nào được sử
dụng trong hai câu thơ đầu ?
? Tìm các ý đối trong 2 câu thơ
-GV Phép đối trong câu còn được
gọi là tiểu đối, đối giữa hai câugọi
là đại đối Phép đối trong câu cũng
là 1 thủ pháp nghệ thuật rất hay
được sử dụng trong thơ lục bát , ca
dao
? Em cú nhận xột gỡ vế số lượng
chữ ,cấu trỳc cỳ phỏp, từ loại tham
gia đối ở đõy?
- Số lượng chữ tham gia đối khụng
đều :vế 1=4; vế 2=3
- Từ loại :DT(thiếu tiểu,lóo
đại);ĐT(li gia,hồi)
- Chức năng ngữ phỏp :
- GV: Nghệ thuật đối trong hai câu
thơ tuy không thật chỉnh về lời song
rất chỉnh về ý
? Phộp đối ở 2 cõu đầu cú tỏc dụng
gỡ?
? Nờu phương thức biểu đạt của câu
thơ thứ nhất và thứ hai ?
-GVdựng bảng phụ
Đọc 2 câu thơ đầu
Phát hiện Trả lời độc lập
HS nghe
quát
II Đọc - Hiểu văn bản
1 Hai câu thơ đầu
- Nghệ thuật đối
- Câu1 Thiếu tiểu li gia / lóo đại hồi hồi ( Khi đi trẻ / khi về già )
- Câu 2 Hương âm vô cải / mấn mao tồi
-Phộp đối cú tỏc dụng :
- Câu 1.cho thấy khoảng thời gian dài dằng dặc giữa
2 lần đi và về → những thay đổi về tuổi tác ,vúc dỏng
- Câu 2.cú sự đối lập giữa
quờ(núi)khụng thay đổi
Trang 4ptbđ t.sự m.tả b.
cảm
b
cảm qua t.sự
b.c qua m
tả
c 1
c.2
+
+
+
+
Câu 1: Tự sự và biểu cảm qua tự sự
Câu 2: Miêu tả và biểu cảm qua
miêu tả
? Hai câu thơ đầu kể và miêu tả về
điều gì?
? Hai cõu đầu ngầm chứa tình cảm
gì của nhà thơ ?
? Đọc 1 số cõu thơ cú phộp đối?
(sgk.140)
Gọi học sinh đọc hai câu cuối
? Hai câu cuối có nội dung kể hay
tả ? Kể về việc gì ?
? Có tình huống khá bất ngờ xảy ra
khi nhà thơ vừa đặt chân tới làng đó
là tình huống nào?
? Tại sao lại có thể xảy ra chuyện
như vậy Chuyện xảy ra có lý hay
không có lý ?
-HS lờn bảng xđ
HS nghe
Nêu ý kiến
- Đọc 2 câu cuối
Phát hiện trả
lời
- Độc lập trả
lời
nhận
=> Cuộc đời xa quê và những thay đổi của con người
- Tình cảm gắn bó với quê hương bền chặt khụng thay đổi của nhà thơ.
2 Hai câu thơ cuối
- Hai câu cuối có nội dung kể.→ Kể về việc tác giả về
đến quê
- Khi nhà thơ vừa về đến làng quê, một lũ trẻ ùa ra tò
mò nhìn ông lão đầu tóc bạc xuống kiệu như người xa lạ
- Ông lão chưa kịp nói gì lũ trẻ đã nhanh miệng hỏi ông khách từ đâu đến
- Vì ông rời quê đã lâu cho nên chúng không nhận ra người đồng hương
- Chuyện xảy ra hoàn toàn
có lí vỡ bạn bố cựng trang lứa nay o cũn ai(86 tuổi)nờn trẻ con trong làng
Trang 5? Trước tiếng cười của trẻ thơ, tâm
trạng của nhà thơ như thế nào?
-GVbạn bố cựng trang lứa nay
khụng cũn ai(86 tuổi)nờn trẻ con
trong làng khụng biết ụng là ai
- GV: Trước sự cười vui, hỏi han
của bọn trẻ nhà thơ chắc cũng sẽ
vui vẻ trả lời bọn trẻ nhưng trong
lòng xót xa có thể ngấn lệ Người
quen chắc chẳng còn ai vì đã già và
chết Cái vui trong cái buồn, cái
hài trong cái bi
- GV: Trẻ con càng hớn hở bao
nhiêu thì lòng ông càng buồn bấy
nhiêu tình huống đặc biệt ấy đã tạo
nên màu sắc và giọng điệu bi hài
của lời kể
? Đọc lại 4 câu thơ và cho biết
giọng điệu trong việc biểu hiện tình
cảm quê hương ở hai câu thơ đầu và
câu thơ cuối như thế nào?
-GV:
+3 cõu đầu là giọng của tỏc giả
+cõu cuối là giọng trẻ thơ→cảm
giỏc xa lạ của tỏc giả lớn hơn→ở
đõy cú sự tương phản trong giọng
điệu: +vui tươi(trẻ con);
+ ngậm ngựi(người xa quờ trở về);
+ húm hỉnh(lời tường thuật);
+ bi hài(trong tỡnh cảnh của người
trở về khụng ai biết nờn đó trở
thành khỏch)
nghe
thầm; phát hiện giọng
điệu
HS nghe
o biết ụng là ai
- Tõm trạng ngạc nhiên(vỡ chỉ toàn trẻ con ra
đún)
→ buồn tủi, ngậm ngùi đau xót (vỡ ụng đó trở
thành khách lạ ngay chính giữa quê hương mỡnh)
- Giọng của 2 câu thơ đầu
bề ngoài dường như bình thản khách quan song phảng phất nỗi buồn
- 2 câu thơ cuối giọng bi hài,buồn
Trang 6? Tâm trạng của nhà thơ như thế
nào qua hai câu thơ cuối ?
- GV: Vì cảnh ngộ mà phải xa quê
Tuổi già, sức yếu vẫn trở lại cố
hương Tình yêu quê hương của Hạ
Tri Chương mới thắm thiết biết bao
Tình cảm ấy đẹp chân thành son
sắt, thủy chung
?Em cú nhận xột gỡ về nghệ thuật
biểu cảm của tỏc giả trong bài thơ ?
? Nêu cảm nhận của em về nội
dung bài thơ này ?
- Gọi học sinh đọc ghi nhớ
1 So sánh hai bài thơ'' Tĩnh dạ tứ''
và bài ''Ngẫu nhiên viết ''em thấy
điểm chung của hai bài thơ là gì?
? Nhưng cách thể hiện chủ đề đó lại
có sắc thái khác nhau ở hai nhà thơ,
em hãy chỉ ra sự khác nhau đó?
nhận
Đọc ghi nhớ
Học sinh so sánh
Nhận xét
=> Đau xót , ngậm ngùi
mà kín đáo trước những thay đổi của quê nhà
III Tổng kết
* Nghệ thuật: Không biểu cảm trực tiếp mà hoàn toàn thể hiện tình cảm qua kể và tả chõn thành,húm hỉnh
* Nội dung: Tình yêu quê
hương thắm thiết của1 người xa quê lâu ngày trong khoảnh khắc vừa đặt chân về quê
* Ghi nhớ: SGK
IV Luyện tập
- Chủ đề chung: Tình cảm thắm thiết với quê hương
- ở bài trước, từ nơi xa nghĩ
về quê hương, ở bài này, từ quê hương nghĩ về quê hương ở bài trước, ở nơi
xa nhà thơ còn mong có tình quê đối với mình ở bài này, ngay trên mảnh đất quê hương, nhà thơ như đã
thấy mất tình quê hương
Nỗi đau, nỗi nhớ của Hạ Tri Chương còn xót xa hơn nhiều so với Lí Bạch
Trang 7
* Hoạt động 4 Hoạt động nối tiếp
-Đối với hs khỏ giỏi :
?Từ tấm lòng yờu quê của những con người nổi tiếng như Hạ Tri Chương, Lý Bạch, em cảm nhận điều thiêng liêng nào trong cuộc đời mỗi con người ?
-Đối với hs trung bỡnh yếu :
? Học thuộc lòng bài thơ?
? Hóy hỏt (đọc thơ)1 bài núi về quờ hương
- Học bài
- Soạn : Từ trái nghĩa