Vì vậy nên người ta nói đây chính là bước ngoặt để bộc lộ cảm xúc, thể hiện chủ đề Gv chuyển: Khi gặp lại vầng trăng thì cảm xúc và tâm trạng của nhân vật trữ tình ra sao, cô trò chúng t[r]
Trang 1Họ tên gv: Nguyễn Thị Hà Trường PTDT nội trú Krơng Nơ
Tuần: 12 Ngày soạn: 01/11/2011
Tiết: 59 Ngày dạy: 09/11/2011
Văn bản: ÁNH TRĂNG
(Nguyễn Duy)
A.Mục tiêu cần đạt:
a Kiến thức: Giúp học sinh cảm nhận được :
- Kỷ niệm về một thời gian lao nhưng nặng nghĩa tình của người lính
- Sự kết hợp các yếu tố tự sự, nghị luận trong một tác phẩm thơ Việt Nam hiện đại
- Ngơn ngữ, hình ảnh giàu suy nghĩ, mang ý nghĩa biểu tượng
b Kỹ năng
- Đọc, hiểu văn bản thơ được sáng tác sau năm 1975
- Vận dụng các kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác
phẩm thơ để cảm nhận một văn bản trữ tình hiện đại
c Thái độ: Giáo dục cho học sinh thái độ “uống nước nhớ nguồn.”
B Chuẩn bị :
GV: Giáo án , sách giáo khoa, máy chiếu, màn hình
HS: Đọc và trả lời câu hỏi SGK
C.Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
1 Ổn định lớp
2 Bài mới: Gv giới thiệu vào bài.
Trong “Việt Bắc”, bản tình ca cách mạng, nhà thơ Tố Hữu đã từng viết:
Mình về thành thị xa xơi Nhà cao cịn nhớ núi đồi nữa chăng Phố đơng cịn nhớ bản làng Sáng đèn cịn nhớ mảnh trăng giữa rừng?
Đĩ là lời nhắn nhủ ân tình của người dân Việt Bắc đối với những anh lính Cụ Hồ khi rời
khỏi căn cứ cách mạng, trở về thành phố Liệu các anh cĩ cịn nhớ những năm tháng gian
lao, tình nghĩa với mảnh trăng giữa rừng, với những người đã từng nhường cơm sẻ áo
cho mình Cùng nằm trong mạch cảm xúc ấy, Nguyễn Duy một nhà thơ trưởng thành
trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, cũng cĩ một bài thơ với nhan đề “ánh trăng”
Ánh trăng khơng chỉ là hình ảnh của thiên nhiên đẹp đẽ, cuốn hút bao tâm hồn thi sĩ, mà
cịn là biểu tượng cho nghĩa tình, cho tri kỷ, và là lời nhắn nhủ về đạo lý làm người “Ánh
trăng” là bài thơ mà chúng ta sẽ tìm hiểu trong bài học hơm nay
Trang 2HĐ của giáo viên HĐ của học sinh Nội dung
* Hoạt động 1: Hướng dẫn học
sinh tìm hiểu chung
? Dựa vào những hiểu biết của em
và phần chú thích trong SGK, em
nào cho cơ biết những nét chính về
tác giả Nguyễn Duy
? Bài thơ được sáng tác vào thời
gian nào
? Em hãy cho cơ biết xuất xứ của
bài thơ
? Bài thơ được sáng tác theo thể thơ
nào
? Các em đã soạn bài ở nhà rồi, vậy
em nào cho cơ biết bài thơ kết hợp
các phương thức biểu đạt chính nào
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh
đọc và tìm hiểu văn bản
Yêu cầu học sinh đọc to, rõ ràng,
giọng chậm, kể chuyện
Khổ 4: Giọng sững sờ
Khổ 5-6: Giọng suy tư ăn năn
Gv đọc mẫu
Gv nhận xét cách đọc của học sinh
? Bài thơ cĩ thể chia làm mấy phần
Nêu ý chính từng phần
Gv trình chiếu bố cục
Hs xem chú thích SGK trả lời
Hs trả lời
Hs trả lời
Hs trả lời
Hs trả lời
Một hs đọc
Hai khổ thơ đầu: Hình
ảnh vầng trăng trong quá khứ
Hai khổ thơ tiếp: Hình
ảnh vầng trăng trong hiện tại
Hai khổ cuối: Cảm xúc
và suy ngẫm của tác giả
I.Tìm hiểu chung.
1.Tác giả
- Nguyễn Duy tên thật
là Nguyễn Duy Nhuệ, sinh năm 1948 tại Thanh Hĩa
- Ơng là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước
2.Tác phẩm
a, Hồn cảnh sáng
tác.
- Bài thơ được sáng tác năm 1978 tại thành phố
Hồ Chí Minh
b, Xuất xứ
- Bài thơ “Ánh trăng”
được rút trong tập thơ cùng tên
c, Thể thơ: 5 chữ
d, Phương thức biểu
đạt: Tự sự, biểu cảm
II Đọc- hiểu văn bản.
Trang 3Họ tên gv: Nguyễn Thị Hà Trường PTDT nội trú Krông Nô
Hs đọc lại khổ 1
? Hình ảnh vầng trăng gắn bó với
nhân vật trữ tình trong những
khoảng thời gian nào của cuộc đời
? Hồi nhỏ và hồi chiến tranh, tác giả
sống ở đâu và gắn liền với điều gì
? Trong ba câu thơ này, tác giả đã
sử dụng nghệ thuật gì
? Các điệp từ “hồi” “với”, cùng các
hình ảnh đồng, sông, bể, rừng gợi
lên cuộc sống của con người ở đây
như thế nào
? Lúc này, vầng trăng và con người
có mối quan hệ với nhau như thế
nào
? Em hiểu như thế nào là tri kỷ
Gv: Người chiến sĩ rời xa gia đình
và quê hương đi lên chiến trường
chiến đấu để bảo vệ Tổ quốc, thiếu
thốn vật chất lẫn tinh thần Trăng
như một nhân chứng nghĩa tình,
chứng kiến biết bao nỗi buồn vui
gian khổ của cuộc đời người lính.
? Em hãy chỉ ra thủ pháp nghệ thuật
trong câu thơ này
? Biện pháp nghệ thuật này đã diễn
tả tình cảm gì của con người với
vầng trăng
Xem tiếp khổ 2
? Khổ thơ thứ hai, tác giả sử dụng
nghệ thuật gì
? Nghệ thuật so sánh này có tác
dụng gì trong việc khắc họa cuộc
sống của người lính
Gv bình: Cuộc sống hồn nhiên, vô
tư, chân tình, mộc mạc Trăng và
người đồng điệu tâm hồn, thấu hiểu
sâu sắc tâm tư, nỗi lòng của nhau
Trăng không chỉ là tri kỷ mà còn
nặng tình, nặng nghĩa.Con người
thật sự có ơn nghĩa với trăng Mối
- Hồi nhỏ và hồi chiến tranh
- Đồng, sông, bể, rừng.
- Hs trả lời
- Một cuộc sống gian khổ, bình dị chân thật, mộc mạc, gắn bó, chan hòa với thiên nhiên
-Vầng trăng thành tri kỷ
- Tri kỷ: hiểu biết, yêu quý nhau, chia vui sẻ ngọt, hiểu trăng như hiểu chính bản thân mình Vầng trăng là bạn bè thân thiết với con người
- Hs trả lời
- Sự gắn bó thân thiết của con người với thiên nhiên và với vầng trăng
- Hs trả lời
- Hs trả lời
1 Vầng trăng trong quá khứ
- Hồi nhỏ: Sống với
đồng, với sông, với bể
- Hồi chiến tranh:
Rừng
- Điệp từ “hồi” “với”
Cuộc sống mộc mạc, giản dị, chan hòa với thiên nhiên
- Nghệ thuật nhân hóa
- Vầng trăng trở thành bạn bè tri kỷ của con người.
- Nghệ thuật so sánh,
ẩn dụ Cuộc sống hồn nhiên, trong sáng, vô tư gắn bó với thiên nhiên
Trang 4tình đó bền chặt tưởng như không
bao giờ có thể quên được
? Mối tình bền chặt giữa người và
trăng được khẳng định qua câu thơ
nào
Gv chuyển: Trong quá khứ trăng và
người là bạn tri kỷ, là tình nghĩa,
còn trong hiện tại thì tình cảm giữa
con người và vầng trăng như thế
nào, ta chuyển sang phần 2
Gv trình chiếu khổ 3 và khổ 4
? Hòa bình, trở về thành phố thì
hoàn cảnh sống của nhân vật trữ
tình thay đổi ra sao
? Ánh điện, cửa gương trong thời
bình tượng trưng cho một cuộc sống
như thế nào
? Trong hoàn cảnh sống tiện nghi
thì tình cảm giữa con người và vầng
trăng có gì thay đổi
? Để diễn tả sự thay đổi thái độ tình
cảm của con người đối với vầng
trăng, tác giả đã sử dụng nghệ thuật
gì
? Tại sao hồi nhỏ và hồi chiến tranh,
con người thân thiết với trăng, còn
khi trở về thành phố thì con người
lại lạnh nhạt với vầng trăng
Gv bình, lên hệ thực tế:
Do tác động của hoàn cảnh sống,
được sống nơi phồn hoa đô thị Một
số người đã bị cuốn hút, bởi đồng
tiền, sự sang giàu và những tiện
nghi vật chất hiện đại, nên họ đã dễ
dàng quên đi tình nghĩa, quên đi
quá khứ nhọc nhằn gian khổ, họ đã
phản bội lại chính mình Đó là sự
thực phũ phàng, tàn nhẫn trong xã
hội hiện nay.
Gv chuyển:
Ngỡ không bao giờ quên
Cái vầng trăng tình nghĩa.
Hs trả lời
Hs trả lời
- Xa lạ, lạnh nhạt, dửng dưng với vầng trăng
- Nghệ thuật so sánh, nhân hóa, trăng giống như người bạn thân bị
bỏ rơi, bị quên lãng giữa dòng đời xuôi ngược
-Hs trả lời
* Vầng trăng đã trở
thành vầng trăng tình nghĩa biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình
2, Vầng trăng trong hiện tại.
* Cuộc sống hiện tại:
- Có ánh điện, cửa
gương
- Đầy đủ, tiện nghi
- Nghệ thuật so sánh,
nhân hóa: Con người
lạnh nhạt, coi vầng trăng như người dưng qua đường
Trang 5Họ tên gv: Nguyễn Thị Hà Trường PTDT nội trú Krông Nô
Trăng vẫn cứ tồn tại vĩnh hằng, còn
cuộc sống con người dù có hiện đại
bao nhiêu nhưng cũng có lúc gặp
khó khăn bất trắc
? Em nào cho cô biết, tình huống
bất ngờ gặp lại vầng trăng đó là tình
huống gì
? Tình huống này dẫn đến tâm trạng
con người như thế nào
? Từ ngữ nào đã diễn tả tâm trạng
bức bối đó
? Tình huống gặp gỡ bất ngờ này
đã tạo ra sự nhận thức trong con
người như thế nào
Gv bình: Phải chăng khi gặp khó
khăn, con người ta mới dễ động
lòng trắc ẩn Con người sẽ phải suy
nghĩ về những tháng ngày đã qua,
suy nghĩ về bản thân mình và người
bạn của mình Vì vậy nên người ta
nói đây chính là bước ngoặt để bộc
lộ cảm xúc, thể hiện chủ đề
Gv chuyển:
Khi gặp lại vầng trăng thì cảm xúc
và tâm trạng của nhân vật trữ tình ra
sao, cô trò chúng ta cùng tìm hiểu
phần 3
Gv trình chiếu khổ 5 và 6
? Tại sao nhà thơ lại viết ngửa mặt
lên nhìn mặt mà không viết ngửa
mặt lên nhìn trăng
Gv bình: Tư thế đối diện đàm tâm
Trăng với người là tri kỷ, nhìn trăng
cũng như nhìn lại mặt mình chợt
thấy mình không thủy chung với
mình trong quá khứ Mình sống
ngày hôm nay nhưng đã quên đi
Hs trả lời
- Khó chịu, bức bối
- “Thình lình”, “vội”,
“đột ngột”, “bật”,
“tung” diễn tả hành
động hối hả, khẩn trương của con người
đi tìm nguồn sáng và vầng trăng đã hiện ra
- Hs trả lời
Hs đọc lại khổ 5 và 6
- Hs trả lời
- Tình huống bất ngờ:
Điện tắt, phòng tối Gặp lại vầng trăng
- Là bước ngoặt để bộc
lộ cảm xúc, thể hiện chủ đề
3, Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả.
- Tư thế ngửa mặt:
Nhìn nhận lại những giá trị đã từng bị lãng quên
Trang 6mình của ngày hôm qua Nhìn lại
những giá trị mà mình đã vội lãng
quên.
? Nhìn trăng thấy rưng rưng Em
hiểu như thế nào là rưng rưng
? Chính lúc rưng rưng xúc động ấy,
con người đang nghĩ tới điều gì
Gv: Bao nhiêu kỷ niệm ùa về trong
tâm trí của con người Đó là những
kỷ niệm đẹp đẽ thời quá khứ, cuộc
sống còn nghèo nàn, gian lao Con
người với vầng trăng là tình nghĩa
Lúc này con người đã trở về là con
người đích thực của ngày xưa.Con
người cảm thấy rất đau lòng.
? Để diễn tả nỗi nhớ này, tác giả đã
sử dụng nghệ thuật gì
Gv cho hs thảo luận nhóm
Phân tích ý nghĩa biểu tượng và
chiều sâu tư tưởng của hình ảnh
vầng trăng ở khổ thơ cuối.
? Trăng tròn vành vạnh biểu tượng
cho điều gì
? Trăng cứ tròn vành vạnh.
Kể chi người vô tình
Em hiểu ý thơ này như thế nào
? Em hiểu như thế nào về câu thơ
Ánh trăng im phăng phắc
- Thổn thức, sắp khóc, không nói nên lời
- Đồng, bể, sông, rừng
- So sánh, điệp từ khắc
sâu những hình ảnh của quá khứ Đặc tả cảm xúc đang cuồn cuộn ào
ạt, tuôn chảy trong tâm trạng con người không thể kìm nén được
- Biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình, tròn đầy, thủy chung, sự vĩnh hằng của thiên nhiên đất nước
- Sự bao dung nhân hậu vị tha, mặc dù cuộc sống có đổi thay hay lòng người thay đổi trăng vẫn cứ bình dị, thủy chung, là vẻ đẹp vĩnh hằng của đời sống, của quá khứ tròn đầy
- Hs trả lời
- Tâm trạng: Thổn thức, không nói nên lời
- Nghệ thuật so sánh, điệp ngữ
- Những kỷ niệm quá khứ ùa về làm sống lại nghĩa tình sâu nặng
- Nghệ thuật ẩn dụ tượng trưng
- Trăng tròn vành
vạnh: Quá khứ nghĩa
tình, tròn đầy, thủy chung
- Trăng im phăng phắc (Nhân hóa-ẩn dụ)
Trang 7Họ tên gv: Nguyễn Thị Hà Trường PTDT nội trú Krông Nô
? Chính sự im lặng của trăng đã tác
động đến con người như thế nào
? Cái giật mình đó nói lên điều gì
Gv liên hệ thực tế
Dù được sống trong nhung lụa,
nhưng đến một lúc nào đó họ sực
tỉnh và nhận ra rằng mình kiếm tiền
nhiều để làm gì trong khi sống trong
cô độc, xa lánh bạn bè và rồi ai đã
cho mình có cuộc sống ngày hôm
nay Đó là sự giác ngộ sớm hay
muộn mà thôi Của cải chỉ là phù du
Cái chính là tình cảm, là lương tâm
đạo đức của con người, là lối sống
thủy chung tình nghĩa Lúc đó, họ
mới bắt đầu hối hận, tự trách mình
Nên người ta xây nghĩa trang liệt sĩ
để làm gì? Phải chăng đó là thể hiện
lòng thành kính, biết ơn của nhân
dân ta với các anh hùng liệt sĩ, với
lịch sử oai hùng của dân tộc Sự thức
tỉnh của nhân vật trữ tình cũng là
đánh thức mỗi chúng ta, thế hệ hôm
nay và mai sau Đó là thái độ sống
uống nước nhớ nguồn, thủy chung
tình nghĩa cũng là tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh mà chúng ta cần
phải học tập.
? Biện pháp nghệ thuật mà tác giả
sử dụng chủ yếu trong khổ thơ này
là gì
? Tại sao mở đầu bài thơ tác giả viết
là vầng trăng mà kết thúc bài thơ lại
viết là ánh trăng
Gv: Ánh trăng là những tia sáng
mới có sức soi rọi cả những góc tối
trong tâm hồn con người
Hoạt động 3: Hướng dẫn hs tổng
kết.
? Qua phân tích bài thơ, em có nhận
- Giật mình
- Sự thức tỉnh, nhận ra cái sai sót trong hành
vi của mình, tự trách mình quay lưng lại quá khứ, nhận ra giá trị đích thực của cuộc sống
- Nhân hóa, ẩn dụ tượng trưng, hình ảnh đối lập nhằm khắc sâu
tư thế, tâm trạng của con người
- Hs trả lời
- Nghiêm khắc, nhắc nhở người vô tình: Hãy sống thủy chung, ân nghĩa
- Con người thức tỉnh, giác ngộ
III Tổng kết.
1 Nghệ thuật.
- Kết cấu như một câu chuyện, có sự kết hợp
Trang 8xét gì về kết cấu và giọng điệu của
bài thơ
? Nhà thơ đã sáng tạo ra hình ảnh gì
mang nhiều tầng ý nghĩa
? Em cĩ nhận xét gì về ngơn từ của
bài thơ
Gv trình chiếu sơ đồ tư duy chốt
phần nghệ thuật
? Qua câu chuyện riêng của nhân
vật trữ tình, bài thơ muốn nhắc nhở
chúng ta điều gì
Gv trình chiếu nội dung bài học
Gv gọi hs đọc ghi nhớ SGK trang
156
Hs trả lời
Hs trả lời
Hs trả lời
Hs trả lời
Hs trả lời
hài hịa các yếu tố tự
sự, biểu cảm, nghị luận
- Giọng điệu tâm tình trầm lắng
- Sáng tạo hình ảnh vầng trăng mang nhiều tầng ý nghĩa
- Ngơn từ bình dị
2 Nội dung.
- Thái độ tình cảm đối với những năm tháng gian lao, đối với quá khứ, đối với thiên nhiên đất nước
- Nhắc nhở đạo lý thủy chung tình nghĩa, uống nước nhớ nguồn
* Ghi nhớ(SGK/156)
* Hoạt động 4: Hướng dẫn tự học.
- Gv trình chiếu sơ đồ tư duy chốt phần nghệ thuật
- Gv trình chiếu sơ đồ tư duy chốt phần nội dung bài học
Trang 9Họ tờn gv: Nguyễn Thị Hà Trường PTDT nội trỳ Krụng Nụ
Tự nhắc nhở mình ở người đọc về thái độ ứng xử với quá
khứ, nhắc nhở ta về đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.
Quá khứ
Tình nghĩa Ngỡ không
tri kỉ bao giờ quên
Hiện tại
Vầng trăng Vô tình tròn lãng quên
Suy ngẫm
Tròn vành vạnh Giật mình
Im phăng phắc
Thủy chung , tự phán
vị tha xét
Nụị dung
- Nếu cũn thời gian cho hs vẽ sơ đồ tư duy bài học
- Daởn doứ: Veà nhaứ học thuoọc loứng baứi thụ
- Chuaồn bũ baứi mới cho tiết sau: Bài “ Làng”- Kim Lõn