Có thể sử dụng câu tục ngữ này trong những trường hợp Câu tục ngữ đươa ra một naøo lời khuyên :khi được Để thể hiện tình cảm của con cháu đối với cha mẹ, ông hưởng thành quả nào đó bà; t[r]
Trang 1TuÇn 20
Tiết 76:
Tìm hiểu chung về văn nghị luận (Tiếp)
Ngµy soan:
Ngµy dạy:
I MỤC TIÊU BÀI HỌC : Giúp học sinh:
- Củng cố lại lý thuyết về văn nghị luận
- Vận dụng lý thuyết vào làm một số Bài tập cụ thể
- Phân biệt với văn bản tự sự, miêu tả, biểu cảm và nghị luận
II TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
A Ổn định tổ chức lớp (1’)
B Kiểm tra bài cũ (4’)
? Nghị luận có nhu cầu ntn trong đời sống xã hội ?
? Thế nào là nghị luận? Văn nghị luận ?
C Bài mới:
GV gọi HS đọc văn bản “Cần tìm ra thói quen tốt
trong đời sống xã hội” và trả lời các câu hỏi
SGK?
? Đây có phải là văn bản nghị luận không ? Vì
sao?
? Vấn đề cần giải quyết trong văn bản này là vấn
đề gì?
? Yù kiến đề xuất của tác giả trong văn bản này là
gì?
? Những câu nào thể hiện ý kiến đó?
II Luyện tập (35’)
1Bầi tập 1 (9-10)
Văn bản cần tạo ra thói quen tốt trong đời sống xã hội
a Đây là văn bản nghị luận vì:
- Nhan đề nêu 1 ý kiến, 1 luận điểm
- Tác giả xác lập cho người đọc, người nghe một quan điểm: cần tạo
ra một thói quen tốt trong đời sống xã hội
Vấn đề cần giải quyết: xóa bỏ thói quen xấu, hình thành thói quen tốt trong đời sống xã hội
b Ý kiến đề xuất của tác giả
Chốnglại thói quen xấu tạo ra thói quen tốt trong đời sống xã hội
- Lý lẽ:
+ Có thói quen tốt, xấu + Có người biết sửa + Tạo được thói quen tốt là rất khó
- Dẫn chứng:
+ Thói quen tốt: dậy sớm, đúng
Trang 2? Để thuyết phục người đọc, tác giả đã đưa ra
những lý lẽ nao? Dẫn chứng nào để minh họa ?
? Em có nhận xét gì về các lý lẽ, dẫn chứng mà
tác giả đưa ra ?
? Vấn đề bài văn nghị luận này nêu lên có nhằm
trúng 1 vấn đề có trong thực tế hay không ?
(HS thảo luận)
? Em có tán thành với ý kiến của bài viết này
không? Vì sao?
(HS thảo luận bộc lộ quan điểm của mình)
GV chốt lại: Một xã hội không thể tồn tại những
thói quen xấu
GV Yêu cầu HS theo dõi VD2 “Hai biển hồ”
? Văn bản này là văn bản tự sự hay nghị luận? Vì
sao?
? Văn bản này có mấy đoạn? Mỗi đoạn trình bày
theo phương thức nào?
- Phần đầu muông thú, con người chủ yếu là tự
sự (kể về 2 biển hồ lớn ở palextin)
- Phần sau: Còn lại viết mang tính chất, nghị luận
(Dùng lý lẽ, dẫn chứng để nêu một chân lý của
cuộc sống: con người phải biết sống chan hòa với
mọi ngừơi)
hẹn, giữ lời hứa, đọc sách
+ Thói quen xấu: hút thuốc lá, cáu giận, mất trật tự, mất vệ sinh
c Đây là vấn đề ta thường thấy trong thực tế đời sống xã hội
2 Bai tập 2 (10-11)
- Văn bản: “Hai biển hồ) Là văn bản kể chuyện để nghị luận Hai cái hồ lớn có ý nghĩa tượng trưng, từ đó mà nghĩ đến hai cách sống của con người
C Củng cố: (3’)
- Nhắc lại khái niệm về văn nghị luận
- Đặc điểm của văn nghị luận: dùng lý lẽ + dẫn chứng
- Kết hợp giữa tự sự, miêu tả, biểu cảm với nghị luận
DHướng dẫn về nhà (2’)
- Học thuộc bài (ghi nhớ)
- Xem lại các bài tập đã sửa
- Chuẩn bì bài: ĐẶC ĐIỂM của văn bản nghị luận, chú ý tìm hiểu thế nào là:
+ Luận điểm ?
Trang 3+ Luận cứ ?
+ Lập luận ?
+ Mối quan hệ giữa luận điểm, luận cứ, lập luận như thế nào?
IV Rut kinh nghiệm
Tuần 20 Tiết 77:
TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI Ngày soạn:8/1/20089 Ngày dạy: /1/2009
I MỤC TIÊU BÀI HỌC :
Giúp học sinh :
- Hiểu nội dung , ý nghĩa và một số hình thức diễn đạt ( so sánh, ẩn dụ, nghĩa đen và nghĩa bóng ) của những câu tục ngữ trong bài học
- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
- Rèen kĩ năng phân tích nghĩa đen ,nghĩa bĩng của tục ngữ , biết vân dụng những lời khuyên ,những kinh nghiệm quý của tục ngữ vào cuộc sống
IICHUÅN BỊ :
- Giáo viên : Nghiên cứu bài trong SGK ,SGV
- Học sinh : Chuẩn bị trước bài
III TIẾN TRÌNH LÊÊÊN LỚP
A Ổn định tổ chức lớp (1’)
B Kiểm tra bài cũ :(4’)
- Nhắc lại thế nào là tục ngữ ?
- Hãy đọc lại các bài tục ngữ mà em đã học thuộc chủ đề về thiên nhiên và lao động sản xuất
- Cho biết nội cdung và nghệ thuật của câu tục ngữ thứ ba
C Giới thiệu bài mới :
Như cacù em đã biết tục ngữ là những câu nói dân gian ngắn gọn , ổn định, có nhịp điệu, hình ảnh, thể hiện những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt, được nhân dân vận dụng vào đời sống, suy nghĩ và lời ăn tiếng nói hàng ngày Ở tiết học trước, các em đã đi vào tìm hiểu một số câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất Hôm nay, các em sẽ
đi vào tìm hiểu một số câu tục ngữ nói về con người và xã hội
Trang 4- Giáo viên đọc mẫu gọi 1, 2 em đọc lại - Cho học sinh đọc
chú thích trang 12 sgk.
?Căn cứ vào nội dung câu tục ngữ ,ta có thể chia các câu tục
ngữ làm mấy nhóm ?
-Chia 3 nhóm : 3 câu đầu : Tục ngữ về phẩm chất con người
-3 câu tiếp : Tục ngữ về vấn đề học tập
-3 câu kết :Tục ngữ về cách quan hệ ứng xử
Hs đọc câu 1?Em có nhận xét gì về cách gieo vần của
câu tục ngữ ? Gieo vần lưng người -mười
?Em hiểu thế nào vè mặt người ,mặt của mà câu tục ngữ
nêu ra ? (xem chú thích )
Nghệ thuật trình bày của câu tục ngữ này có điều gì đáng
lưu ý ?
+ cách dùng từ’’’ mặt người” , “mặt của “là để tương ứng
với hình thức và ý nghĩa của sự so sánh trong câu, đồng
thời tạo nên điểm nhấn sinh động về từ ngữ và nhịp điệu
cho người đọc, người nghe chú ý
+ Hình thức so sánh, với những đối lập đơn vị chỉ số
lượng ( một >< mười , khẳng định sự quý giá của người so
với của )
(?) Theo em , câu tục ngữ này muốn nói với chúng ta điều
gì
(?) Em có đồng tình với nhận xét của người xưa không ?
Tại sao
GV ,Không phải là nhân dân không coi trọng của, nhưng
nhân dân đặt con người lên trên mọi thứ của cải Con
người là nhân tố quyết định trong mọi việc “Người làm
ra của chứ của không làm ra người “
?Câu tục ngữ này có thể sử dụng trong những trường hợp
nào?
- Phê phán trường hợp coi của hơn người
-An ủi những trường hợp gặp điều không may xảy ra
I-Đọc và tìm hiểu chú thích
(SGK trang 12 )( 5’)
II-Tìm hiểu văn bản (25’)
Câu 1 : Một mặt người bằng mười mặt của
- Khẳng định tư tưởng coi trọng con người Con người là vốn quý nhất, quý hơn mọi của cải trên đời Người quý hơn của, quý gấp bội lần
Trang 5.”Của đi thay người ‘’
-Quan niệm trong sinh đẻ : Nhiều con
?Tìm những câu tục ngữ có nội dung cùng nói về giá trị
con người ?
- Người làm ra của chứ của không làm ra người
- Người sống hơn đống vàng
- Người ta là hoa đất.
(?) Em hiểu gì về câu tục ngữ này ?
Cái gì thuộc hình thức con người đều thể hiện nhân cách của
người đó.
GV :Câu này có hai nghĩa :
- Răng và tóc phần nào thể hiện được tình trạng sức khỏe
con người
- Răng, tóc là một phần thể hiện hình thức, tính tình, tư
cách của con người Suy rộng ra những cái gì thuộc hình
thức con người đều thể hiện nhân cách của người đó
* Đó là vẻ đẹp hình thức dễ thấy của con người ,nó có
thể tạo sự duyên dáng hay thô kệch về hình thức
?Từ câu tục ngữ đân gian muốn truyền dạy cho ta kinh
nghiệm gì ?
? Câu tục ngữ khuyên nhủ ,nhắc nhở ta điều gì ?
*Câu tục ngữ làkinh nghiệm về cách nhìn nhận đánh giá
hình thức con người
- Khuyên nhủ nhắc nhở mọi người cần giữ gìn ,chăm
sóc hàm răng mái tóc để làm tăng thêm vẻ đẹp hình
thức
?) Câu tục ngữ này có thể được sử dụng trong các văn cảnh
nào ?
Sử dụng trong trường hợp :
- Khuyên nhủ, nhắc nhở, con người
- Khuyên nhủ, nhắc nhở, con người phải biết giữ gìn răng,
tóc cho sạch và đẹp
- Thể hiện cách nhìn nhận đánh giá, bình phẩm con người
của nhân dân
Hsđọc câu 3
Nghệ thuật trình bày của câu tục ngữ này có điều gì đáng
lưu ý - Dùng vần lưng ( sạch rách )và nhịp 3/3 đối rất
hoàn chỉnh
?Với cách thể hiện đó ,em hiểu gì về nội dung câu tục
Câu 2 : Cái răng ,cái tóc là góc con người
*Câu tục ngữ làkinh nghiệm về cách nhìn nhận đánh giá hình thức con người
- Khuyên nhủ nhắc nhở mọi người cần giữ gìn ,chăm sóc hàm răng mái tóc để làm tăng thêm vẻ đẹp hình thức
Câu 3 :Đói cho sạch , rách
cho thơm
Trang 6ngữ?
Đói và rách thể hiện sự khó khăn , thiếu thốn vể vật chất
( thiếu ăn , thiếu mặc )
Sạch, thơm chỉ những điều con người cần phải đạt, phải
giữ gìn , vượt lên trên hoàn cảnh
Nghĩa đen : Dù đói vẫn phải ăn uống sạch sẽ, dù rách
vẫn phải ăn mặc sạch sẽ, giữ gìn cho thơm tho
Nghĩa bóng : Dù nghèo khổ , thiếu thốn vẫn phải sống
trong sạch , không vì nghèo khổ mà làm điều xấu xa, tội
lỗi
Nghệ thuật trình bày của câu tục ngữ này có điều gì đáng
lưu ý Câu tục ngữ có hai về, đối rất chỉnh ( đối vế, đối từ
) các từ đói rách, sạch thơm vừa được hiểu tách bạch
trong từng vế, vừa được hiểu trong sự kết hợp giữa 2 vế
của câu
?Như vậy bài học em rút ra từ câu tục ngữ là gì ?
GVHai vế của câu có kết cấu đẳng lập nhưng bổ sung
nghĩa cho nhau: dù nói về cái ăn hay cái mặc, đều nhắc
người ta giữ gìn cái sạch và thơm của nhân phẩm cả của
đạo đức , nhân cách trong những tình huống dễ sa trượt
Câu tục ngữ có ý nghĩa giáo dục con người phải có lòng
tự trọng
? Tìm những câu tục ngữ khác cũng nói về vấn đề này ?
“Giấy rách phải giữ lấy lề
?Nghệ thuật trình bày của câu này có điều gì đáng lưu ý?
Câu này có 4 vế các vế vừa có quan hệ dẳng lập, vừa
có quan hệ bổ sung cho nhau
?Em hiểu vì sao câu tục ngữ lại đề cập đến vấn đề :học
ăn ,học nói ?- Cách ăn nói thể hiện trình độ văn hoá ,nếp
sống tính cách ,tâm hồn con người cần phải rèn luyện
cách ăn nói suốt đời
GV- Học ăn , học nói : nghĩa của hai vế này , chính tục
ngữ đã giải thích cụ thể và khuyên nhủ đó là “ Aên trông
nồi, ngồi trông hướng “ , “ Ăn nên đọi ( bát ), nói nên lời
“, “ Lời nói gói vàng “, “ Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa
lời mà nói cho vừa lòng nhau “, “ Im lặng là vàng “
*Câu tục ngữ là lời nhắc nhở với mọi người rằng trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng phải luôn giữ gìn phẩm giá ,nhân cách
Câu 4 :Học ăn ,học nói ,học gói ,học mở
Trang 7Học gói, học mở : không chỉ hiểu theo nghĩa đen ( chuyện
gói, mở gói nước chấm trong những gia đình giàu sang
của Hà Nội xưa ) mà suy rộng ra còn có thể hiểu là học
để biết làm, biết giữ mình và biết giao tiếp với người
khác ( mở lời, gói lời )
?Theo em cái hay của câu tục ngữ này là ở chỗ nào ?
Điệp từ “ học “ lặp lại 4 lần, vừa nhấn mạnh vừa để mở
ra những điều con người cần phải học
GV Mỗi hành vi của con người đều là sự “ tự giới thiệu
“ mình với người khác và đều được người khác đánh giá
Vì vậy, con người phải học để mọi hành vi, ứng xử đều
chứng tỏ mình là người lịch sự, tế nhị, thành thạo công
việc, biết đối nhân xử thế, tức con người có văn hoá,
nhân cách
? Em rút ra được bài học gì từ câu tục ngữ ?
? Câu tục ngữ 5 có mục đích gì ?
? Vì sao người học trò phải biết ơn thầy ?
Thầy là người truyền thụ tri thức văn hoá ,chỉ bảo cho ta
lối sống ,những bài học đạo lí làm người ,những điều hay
lẽ phải ,dạy ta nên người
?Câu tục ngữ có điểm gì hay ,thú vị ?
-Cách diễn đạt suồng sã (thầy, mày ),ngữ điệu thách thức
GV Đây không phải là cách nói thể hiện sự khinh thường
mà là để tạo vần lưngvới chữ thầy cho dễ nhớ đồng thời
tạo cách nói dân dã ,dễ gần
?Và do vậy ,bài học ta rút ra từ câu tục ngữ là gì ?
*Câu tục ngữ nhắc nhở
mọi ngưởi :Trong cuộc sống ,phải học để mọi hành vi, ứng xử đều chứng tỏ mình là người lịch sự, tế nhị, thành thạo công việc, biết đối nhân xử thế, tức con người có văn hoá, nhân cách
Câu 5: Không thầy đố mày làm nên
Nhấn mạnh vai trò của người thầy trong việc hướng dẫn , giúp đỡ học sinh học tập
*Nhắc nhở mọi người phải biết kính trọng thầy ,biết
ơn thầy cô dạy dỗ
Câu 6 Học thầy không tày học bạn
Trang 8-Đọc câu tục ngữ 6
?Câu tục ngữ sử dụng biện pháp nghệ thuật gì ?
-So sánh hơn kém : Học thầy không tày học bạn
?So sánh như vậy có tác dụng gì ?
-Đề cao việc học ở bạn
?Vậy em hiểu ý nghĩa của câu tục ngữ này như thế nào ?
GV ‘’Tầy’’ có thể hiểu là bằng So sánh việc học thầy với
việc học bạn là cách nói thể hiện rõ việc học bạn là quan
trọng Trong thực tế vị trí của thầy mới là to lớn ,là quyết
định song thời gian chúng ta gặp bạn nhiều hơn , vì vậy
có nhiều điều học được ở bạn , lại có thể học bạn được
thường xuyên hơn để đem lại hiệu quả
? Theo em hai câu tục ngữ này có >< nhau không ? Chỉ ra
mối quan hệ giữa chúng ?
-Chúng không hề > < mà bổ sung cho nhau ,hỗ trợ cho
nhau và mang đến cho ta một bài học quý giá
? Bài học mà em rút ra từ câu tục ngữ trên là gì ?
Hs đọc câu tục ngữ
?Em có nhận xét gì về cách nói của dân gian trong câu tục
ngữ ?
-dùng cách nói so sánh cụ thể
?Tác giả đã so sánh như thế nào ?
-Coi người khác như bản thân mình
?Em hiểu như thế nào về ‘’thương người “ , “,thương thân
‘’?
? Dùng cách so sánh trên câu tục ngữ nhằm mục đích gì ?
GV Hai tiếng “ thương người “ đặt trước “ thương thân “
để nhấn mạnh đối tượng cần đồng cảm, thương yêu Câu
tục ngữ khuyên con người lấy bản thân mình soi vào
người khác, coi người khác như bản thân mình, để quý
trọng, đồng cảm thương yêu đồng loại
Đây là lời khuyên, triết lý về cách sống, cách ứng xử
trong quan hệ giữa con người với con người Lời khuyên
* Câu tục ngữ cho ta một lời khuyên quý giá : Ngoài việc học ở thầy cần khiêm tốn học hỏi ở bạn bè thì hiệu quả học tập mới cao được
Câu 7 : Thương người như thể thương thân
Trang 9và triết lý sống ấy đầy giá trị nhân văn
? Vậy bài học mà ta rút ra từ câu tục ngữ trên là gì ?
? Đọc câu tục ngữ 8
? Đề tài câu tục ngữ đề cập tới là gì ?- Lòng biết ơn
? Hãy tìm nghĩa đên nghĩa bóng của câu tục ngữ ?
Nghĩa đen: Khi ta được thưởng thức trái cây mà người
khác trồng thì ta phải ghi nhớù, biết ơn công lao người
trồng nên nó
Nghĩa bóng :Khi ta hưởng thụ một thứ thành quá nào , thì
ta phải biết ơn người làm ra thành quả đó
Gv Thành quả mà câu tục ngữ nói đến có thể hiểu ở rất
nhiều lĩnh vực : Công ơn cha mẹ , thầy cô , bè bạn , ơn
Đảng Bác Hồ các anh hùng liệt sĩ các the áhệ cha ông
? Đề cập đến vấn đề này câu tục ngữ nhằm mục đích gì ?
- Câu tục ngữ là một bài học đạo lý làm người
? Có thể sử dụng câu tục ngữ này trong những trường hợp
nào
Để thể hiện tình cảm của con cháu đối với cha mẹ, ông
bà; tình cảm của học trò đối với thầy, cô giáo hoặc để nói
về lòng biết ơn của nhân dân đối với các anh hùng, liệt sĩ
đã chiến đấu, hy sinh bảo vệ đất nước
? Tìm những câu tục ngữ có nội dung tương tự ?
- Uống nước nhớ nguồn
? Đọc câu tục ngữ ? Câu tục ngữ thể hiện bằng thể thơ gì?
( Lục bát )
? Em hiểu như thế nào về những hình ảnh “ Một cây , Ba
cây , hòn núi cao mà câu tục ngữ sử dụng
Một cây : chỉ sự lẻ loi, đơn độc
Ba cây mà lại chụm lại tạo thế vững chãi, khó lay
chuyển
Chụm lại : chỉ sự gắn bó, đoàn kết
? Nghệ thuật trình bày của câu tục ngữ này có gì đáng
lưu ý
- Dùng những hình ảnh ẩn dụ , những số từ để tạo ra cách
Khuyên nhủ con người thương yêu người khác như chính bản thân mình
- Đó là bài học về lòng nhân ái
Câu 8 :Ăên quả nhớ kẻ trồng cây
Câu tục ngữ đươa ra một lời khuyên :khi được hưởng thành quả (nào đó) , phải nhớ đến người đã có công người làm ra thành quả cho mình hưởng thụ
Câu 9
Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao
*Câu tục ngữ nêu ra một chân lý, một bài học về sự
Trang 10nói thậm xưng - Dùng từ ngữ khẳng định, phủ định, hình
ảnh ẩn dụ , sự đối lập giữïa hai vế
? Qua cách nói đó câu tục ngữ giúp em rút ra bài học gì ?
Gv câu tục ngữ này nhắc nhở mọi người Biết hợp sức
đồng lòng sẽ tạo nên sức mạnh , sẽ làm nên nhiều việc
lớn
? Tìm những câu tục ngữ khác cũng thể hiện nội dung đó
?
- Đoàn kết là sức mạnh vô địch
- Đoàn kết thì sống chia rẽ thì chết
đoàn kết : Đoàn kết sẽ tạo nên sức mạnh và sẽ làm nên được nhiều việc lớn
III Tổng kết : (6’)
1 Nghệ thuật ? Các câu tục ngữ đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật gì ?
- So sánh , ẩn dụ , tạo các vế đối , cách nói thậm xưng
- Cách nói ngắn gọn ,dễ nhớ
- Dùng từ đặt câu linh hoạt dễ nhớ
2 Nội dung : ? Em cảm nhận được điều gì sâu sắc nhất từ những câu tục ngữ trên
?
- Những câu tục ngữ này luôn chú ý tôn vinh giá trị con người, đưa ra nhận xét , lời khuyên về những phẩm chất và lối sống mà con người cần có
- Những câu tục ngữ này là những chân lý đúng dắn , là những bàihọc làm người mà ông cha xưa muốn khuyên răn nhắc nhở mỗi chúng ta
DCủng cố : (3’)
-Đọc lại cả 9 câu tục ngữ ?Trong văn bản ,em thích câu tục ngữ nào nhất ? Vì sao
?
Tìm những câu tục ngữ đồng nghĩa ,trái nghĩa với những câu tục ngữ được học ?
E Hướng dẫn về nhà (1’) -Học thuộc 9 câu tục ngữ ,nắm chắc bài học mà mỗi câu tục ngữ đã nêu ra -Tìm trong tục ngữ những câu có nội dung đồng nghĩa hoặïc trái nghĩa
?Viết một đoạn văn về một tình huống có sử dung một trong số những câu tục ngữ đã học để nêu một lời khuyên với ngươiø cùng giao tiếp
IV Rút kinh nghiệm
Tuần 20 Tiết 78:
Rút gọn câu
Ngày soạn:8/1/2009