Khi nội ma sát tăng thì tính êm dịu chuyển động giảm, vì vậy để tăng tính êm dịu chuyển động, ở hệ thống treo kiểu nhíp song song người ta thường có các biện pháp để giảm nội ma sát c[r]
Trang 1TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ NGHỆ II
KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC
-
GIÁO TRÌNH: BD&SC GẦM Ô TÔ
NGHỀ CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP
HCM, NĂM 2019
Trang 2TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Đây là tài liệu học tập cho modul BD&SC GẦM Ô TÔ các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo
LỜI GIỚI THIỆU
Giáo trình BD&SC Gầm ô tô được biên soạn làm tài liệu học tập cho học sinh sinh viên trường Cao đẳng Kỹ Nghệ II
Giáo trình gồm cả lý thuyết cơ bản về hệ thống gầm của ô tô, cả kiến thức
về sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống gầm và được biên soạn theo chương trình khung của tổng cục dạy nghề
Nội dung giáo trình gồm:
Chương 1: Hệ thống treo Chương 2: Hệ thống lái Chương 3: Hệ thống phanh
Trong quá trình biên soạn giáo trình dù có rất nhiều cố gắng, xong không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để kịp thời chỉnh sửa giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn
Tp Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm 2019
Nhóm biên soạn
Trang 3MỤC LỤC
Chương 1 Hệ thống treo 03
Bài 1: Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống treo phụ thuộc 3
Bài 2: Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống treo độc lập 13
Chương 2 Hệ thống lái 20
Bài 1: Bảo dưỡng hệ thống lái cơ khí 20
Bài 2: Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái trợ lực thủy lực 22
Bài 3: Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống lái trợ lực điện 28
Bài 4: Kiểm tra và điều chỉnh góc đặt bánh xe 35
Chương 3: Hệ thống phanh 50
Bài 1: Bảo dưỡng hệ thống phanh 50
Bài 2: Bảo dưỡng và sửa chữa dẫn động phanh dầu 53
Bài 3: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu phanh dầu 60
Bài 4: Bảo dưỡng và sửa chữa dẫn động phanh hơi 64
Bài 5: Bảo dưỡng và sửa chữa bộ trợ lực phanh 67
Bài 6: Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu phanh tay 73
Bài 7: Hệ thống phanh chống hãm cứng (ABS) 82
Trang 4Chương 1: HỆ THỐNG TREO
Bài 1 BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG TREO PHỤ THUỘC
1.1 Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống treo
a Nhiệm vụ
Hệ thống treo là tổng hợp những chi tiết nối liền khung hay thân (Khối lượng được treo)với các cầu bánh xe (khối lượng không được treo) ô tô Nó dùng để thu nhận và giảm nhẹ va đập và rung động xóc do các bánh truyền đến khung và thân xe khi xe chuyển động trên đường gồ ghề và có nhiệm vụ:
- Hệ thống treo nối thân xe với các bánh xe, và thực hiện các chức năng sau:
- Khi xe chuyển động, nó cùng với lốp hấp thụ và cản lại các rung động, các dao động và các va đập tác dụng lên xe do mặt đường không bằng phẳng để bảo vệ hành khách, hành lý và cải thiện tính năng chuyển động
- Truyền lực kéo và lực phanh sinh ra giữa mặt đường và các bánh xe, đến gầm và thân xe
- Đỡ thân xe trên các cầu và đảm bảo mối liên hệ hình học chính xác giữa thân và các bánh xe
b Yêu cầu
Để thực hiện các chức năng nêu trên hệ thống treo của ô tô cần đảm bảo các yêu cầu:
- Dập tắt nhanh các dao động của khung hay thân xe và các bánh xe
- Giảm tối thiểu tải trọng động khi ô tô qua những đường gồ ghề
- Đảm bảo độ võng tĩnh nằm trong giới hạn đủ đảm bảo tần số dao động riêng của thân xe, độ võng động sinh ra khi xe chuyển động phải đảm bảo vận tốc chuyển động của ô tô trên đường xấu nằm trong giới hạn cho phép Ở giới hạn này không có sự va đập lên bộ phận hạn chế
- Động học của các bánh xe dẫn hướng vẫn đúng khi các bánh xe dẫn
hướng dịch chuyển trong mặt phẳng thẳng đứng
c Phân loại hệ thống treo
- Theo bộ phận đàn hồi:
+ Loại bằng kim loại
+ Loại khí + Loại thuỷ lực + Loại thuỷ khí + Loại cao su (gồm chịu nén, chịu xoắn)
- Theo sơ đồ bộ phận hướng:
+ Loại phụ thuộc với dầm cầu liền
Trang 5Hình 1.1 Hệ thống treo phụ thuộc
+ Loại độc lập với dầm cầu cắt
Hình 1Error! No text of specified style in document 2 Hệ thống treo độc
lập
- Theo phương pháp dập tắt giao động:
+ Loại giảm chấn thuỷ lực
Loại ma sát cơ (ma sát trong bộ phận đàn hồi và bộ phận dẫn hướng)
Trang 61.2 Cấu tạo và hoạt động của cơ cấu treo phụ thuộc (nhíp xe)
a Cấu tạo
Hình 1.3 Cấu tạo hệ thống treo phụ thuộc kiểu nhíp song song
- Bộ nhíp
Ở hệ thống treo kiểu nhíp song song, nhíp không những chỉ đóng vai trò là bộ phận đàn hồi mà nó còn đóng vai trò định vị cầu xe, liên kết cầu xe với thân – khung xe
+ Nhíp được làm từ các lá thép cong, gọi là lá nhíp, sắp xếp lại với nhau theo thứ tự từ gắn đến dài Độ cong mỗi lá nhíp được gọi là độ võng
+ Do lá nhíp ngắn hơn có độ võng lớn hơn, nên độ cong của nó lớn hơn lá nhíp phía trên nó Khi bu lông định tâm được siết chặt, các lá bị uốn thẳng một chút, làm cho hai đầu lá nhíp phía dưới ép rất chặt vào lá nhíp phía trên
Độ cong tổng của nhíp được gọi là Camber Để giữ các lá nhíp không trượt ra khỏi vị trí người ta dùng kẹp để kẹp chúng lại với nhau ở một vài điểm
Hình 1.4 Cấu tạo nhíp a) Cấu tạo bộ nhíp; b,c,d) Các loại tai nhíp; e) Tai nhíp tạo bởi tấm ốp vấu nhíp
1,4-Bu lông; 2-Quang nhíp phụ; 3-Tấm ốp;
5-Quang nhíp; 6-Lá nhíp
Trang 7+ Cả hai đầu lá dài nhất (lá chính) được uống cong tạo thành mắt nhíp + Mắt trước của nhíp được gắn vào giá treo trước nhờ bu lông và ống lót cao su Nhờ có ống lót cao su mà các chấn động được triệt giảm và ngăn không cho nhíp lá chạm vào khung xe Mặt khác nó cho phép mắt nhíp có thể xoay một góc khi nhíp duỗi thẳng hoặc uốn cong
+ Mắt sau của nhíp liên kết với khung xe qua giá treo di động Giá treo di động cho phép nhíp có thể thay đổi chiều dài do duỗi thẳng hay co vào khi xe
di chuyển trên đường xóc ma không gây ứng suất trong nhíp
+ Cầu xe được gắn ở giữa nhíp nhờ các bu lông chữ U
- Vấu chặn
Vấu chặn thường được làm bằng cao su được gắn trên khung xe có tác dụng đề phòng lá nhíp chạm vào khung xe khi bị xóc nặng
Giá treo trước và giá treo sau: là bộ phận dùng để liên kết hệ thống treo với khung – thân xe
- Giảm chấn: Ở hệ thống treo kiểu nhíp song song nhờ có nội ma sát nhíp
mà các dao động được dập tắt, có nghĩa là nhíp có cả chức năng của bộ phận giảm chấn Nhưng để tăng tính êm dịu chuyển động cho ô tô, một số hệ thống treo kiểu nhíp song song được lắp thêm bộ giảm chân Có vai trò là bộ phận cải thiện tính êm dịu chuyển động bằng cách hạn chế dao động tự do của các
lò xo nhíp Đầu trên của giảm chấn nối với khung xe, đầu còn lại nối với cầu
xe
Ở xe tải và nhiều xe khác mà có sự thay đổi lớn về tải trọng Thường được lắp thêm nhíp phụ
- Nhíp phụ:
Hình 1.5 Nhíp phụ 1: Bộ nhíp phụ; 2: Bộ nhíp chính; 3: Gối tựa
Trên một số ô tô tải, do sự thay đổi tải trọng tác dụng lên nhíp ở cầu sau lớn nên được bố trí thêm nhíp phụ Bộ nhíp phụ được lắp chặt với bộ nhíp chính ở cầu giữa, hai đầu bộ nhíp phụ được tỳ lên hai gối tựa của khung xe khi bộ nhíp chính có độ biến dạng nhất định
Như vậy khi ô tô chở tải nhỏ, mức độ biến dạng của nhíp chính nhỏ và hai đầu của bộ nhíp phụ chưa tỳ lên hai gối tựa trên khung xe nên nhíp phụ chưa làm việc
Khi ô tô chở tải lớn làm cho bộ nhíp chính bị biến dạng lớn và hai đầu nhíp phụ được tỳ vào các tựa làm tăng độ cứng của hệ thống treo
Trang 8Chú ý:
Khi nhíp bị uốn, độ võng làm cho các lá nhíp cọ vào nhau, ma sát sinh ra bởi sự cọ sát này gọi là nội ma sát nhíp, nhờ có nội ma sát dao động của nhíp được dập tắt nhanh tróng Đây là một trong những ưu điểm lớn nhất của nhíp Tuy nhiên ma sát này cũng làm giảm tính êm dịu khi chuyển động, do nó ngăn cản việc nhíp bị uốn dễ dàng Vì vậy nhíp được dùng chủ yếu ở xe thương mại
Hình 1.6 Cấu tạo của nhíp
Đầu lá nhíp được vát mỏng và được lắp các tấm đệm để làm giảm nội ma sát nhíp
Khi nội ma sát tăng thì tính êm dịu chuyển động giảm, vì vậy để tăng tính
êm dịu chuyển động, ở hệ thống treo kiểu nhíp song song người ta thường có các biện pháp để giảm nội ma sát của nhíp như:
- Các tấm đệm được lắp vào đầu mỗi lá nhíp để cải thiện sự trượt lên nhau của chúng
- Mỗi lá nhíp cũng được vuốt thuôn nhỏ ở hai đầu nên chúng tạo ra một áp suất thích hợp khi chúng tiếp xúc nhau
Khi động cơ tăng tốc hay khi phanh xe, mô men tăng tốc hay mô men phanh này tác dụng lên các lá nhíp có xu hướng uốn các lá nhíp quanh cầu xe Kết quả là sinh ra sự rung động (sự rung động uốn)
Hình Error! No text of specified style in document 7 Sự uốn của nhíp
Vì sự dung động uốn ảnh hưởng xấu đến tính êm dịu của chuyển động, những biện pháp sau thường được dùng để chống lại sự uốn:
- Các lá nhíp không đối xứng: Sự uốn sẽ giảm bằng cách đặt lệch tâm cầu sau về phía trước tâm lá nhíp một chút Nó cũng có tác dụng làm giảm sự dịch chuyển lên, xuống của thân xe khi tăng và giảm tốc
- Đặt giảm chấn: Sự uốn có thể giảm bằng cách gắn các giảm chấn lệch tâm với tâm uốn, gắn nghiêng giảm chấn có nghĩa là gắn một giảm chấn phía trước cầu một giảm chấn phía sau cầu
b Nguyên tắc hoạt động
Khi xe chuyển động trên đường gồ ghề đường không bằng phẳng làm gầm và thân xe bị dao động Những dao động này xẽ được nhíp xe hấp thụ và
Trang 9triệt giảm từ từ làm cho xe chuyển động được êm dịu Sở dĩ nhíp xe có thể hấp thụ và triệt giảm dần dao động là do nhíp có tính đàn hồi và nhíp có nội
ma sát
Nội ma sát chuyển dần năng lượng dao động giữa bánh xe và thân xe thành công ma sát giữa các lá nhíp do đó dao động được dập tắt dần dần
Ở hệ thống treo có lắp bô giảm chấn, thì bộ giảm chấn cũng thực hiện chức năng dập tắt dao động cùng với nhíp
1.3 Hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và phương án sửa chữa hệ thống treo phụ thuộc (nhíp xe)
a Hiện tượng và nguyên nhân hư hỏng
St
t HƯ HỎNG NGUYÊN NHÂN TÁC HẠI PHƯƠNG ÁN
SỬA CHỮA
1 Các lá nhíp mất
tính đàn hồi
Làm việc lâu ngày
Lốp bị mài vào thân xe nên chóng mòn Nếu chạy ẩu nhíp có thể gẫy dẫn tới cầu xe bị lệch
Lá nhíp mất tính đàn hồi thì phải thay mới
2 Nhíp bị gãy
hoặc hỏng
Do xe quá tải khi
đi vào đường xấu
Thùng xe nghiêng,
xe chạy không an toàn, có thể làm gãy các lá nhíp tiếp theo
Thay mới
3 Các bu lông đai
ốc, các ren bị trờn hỏng, gãy
Tháo lắp không đúng kỹ thuật, quai nhíp bị lỏng
Các lá nhíp bị xê dịch theo chiều dọc
Gãy phải thay mới
4 Chốt và bạc
nhíp bị mòn
Khi xe chạy các chốt nhíp bị bẩn nhiều gây mòn nhanh
Sinh ra tiếng kêu Thay hoặc rửa,
rửa chốt bằng dầu hỏa và tra mỡ graphit YCCA
5 Mòn cao su hạn
chế hành trình của cầu (vấu chặn)
Ô tô chậy quá tải hoặc quá nhanh trên đường xấu
Gây tiếng gõ, nếu không sửa sẽ làm hỏng hệ thống treo
Thay mới
6 Đai kẹp nhíp bị
hỏng
Làm việc lâu ngày
Gây tiếng kêu Đặt đai kẹp nhíp
lại chỗ cũ và siết lại cho chặt
7 Bu lông chữ U
nhíp bị lỏng
Làm việc lầu ngày Gây tiếng kêu, có
thể làm gãy bu lông trung tâm và nhíp
bị dịch theo chiều dọc
Siết lại bu lông chữ U
8 Đêm cao su gối
đầu nhíp bị mòn
Do làm việc lâu ngày
Gầy tiếng gõ khi xe chạy
Thay mới, có thể khắc phục bằng cách dán một miếng săm ô tô
Trang 10lên phía bề mặt đệm tiếp xúc với giá đỡ
9 Các bộ phận bị
lỏng; hoặc mòn, lỏng các ổ; gối đỡ caosu mòn; thanh giằng bị biến dạng thanh ổn định bị cong
Làm việc lâu ngày, do sự cố đột ngột, tháo lắp không đúng kỹ thuật
Khi làm việc có tiếng kêu, xe nhao
về phía trước
Sửa chữa hoặc thay mới
b Phương pháp kiểm tra và bảo dưỡng sửa chữa
1.4 Bảo dưỡng và sửa chữa cơ cấu treo phụ thuộc (nhíp xe)
a Tháo lắp
Tháo bộ nhíp ra khỏi xe
stt NỘI DUNG CÔNG VIỆC HÌNH MINH HỌA
1 Trước tiên phải kích dầm dọc
tại vị trí dưới khung xe tháo bánh xe
2 Tháo ống dẫn dầu từ xy lanh
bánh xe, và các chi tiết phụ khác
Chu ý: Bịt kín đầu ống dẫn dầu và đầu xy lanh để tránh hao hụt dầu phanh
3 Tháo các đai ốc bắt giảm chấn
Chú ý tháo đai ốc ở phía trên trước sau đó tháo đai ốc bắt giá quang nhíp