- hs thảo - Vì cốm là thức dâng của trời luận bàn1' đất, mang hương vị của tất cả cái mộc mạc giản dị, thanh khiết lại vừa đậm đà đồng quê nội cỏ - Thích hợp với lễ nghi của 1 nước nông [r]
Trang 1Ngày soạn: /12/2008
Ngày dạy: /12/2008
Lớp : 7A - B
Bài 14.Văn bản Một thứ quà của lúa non: Cốm.
Tiết 57: Đọc - hiểu văn bản.
I Mục tiêu cần đạt.
1 Kiến thức: Giúp học sinh cảm nhận được phong vị đặc sắc, nét đẹp văn hoá trong một thứ quà độc đáo và giản dị của dân tộc
tuỳ bút của Thạch Lam
3 Thái độ: - yờu quớ trõn trọng mún quà dõn tộc
II Chuẩn bị
Giáo viên Soạn bài
Học sinh Chuẩn bị bài mới
III.Tiến trình tổ chức các hoạt động.
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ
Đọc thuộc lòng bài thơ:'' Tiếng gà trưa'' Qua bài thơ em cảm nhận như thế nào về tình bà cháu
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài
Đã là người Hà Nội hay từng sống một thời gian ở Hà Nội mấy ai không một lần ăn cốm với chuối tiêu vào những ngày mùa thu mát trời Nhưng sẽ thú vị hơn nhiều nữa nếu chúng ta được thưởng thức bài tuỳ bút Bài thơ bằng văn xuôi của Thạch Lam
* Hoạt động 3: Bài mới
- Hướng dẫn học sinh đọc chú
thích dấu sao
? Nêu hiểu biết của em về tác
giả?
- GV : giới thiệu về tỏc giả
sgv+shđ 177,80
? Bài tuỳ bút giới thiệu điều
gì?
- GV nêu yêu cầu đọc:To, rừ
HS đọc chú thích
- Dựa vào SGK trả lời
- HS trả lời
I Đọc - Tiếp xúc văn bản.
* Tác giả, tác phẩm: SGK
- Giới thiệu về cốm một thứ quà
mà trời ban tặng cho con người
* Đọc
Trang 2ràng, giọng tình cảm, thiết tha
trầm lắng
- GV đọc mẫu một đoạn
- Gọi học sinh đọc, nhận xét
? Sờu tết là gỡ ?
? Tơ hồng là gỡ ?
? Bài này được viết theo thể
loại nào? Em hiểu như thế nào
về thể loại tuỳ bút
- GV : cấu trỳc của tựy bỳt o
phụ thuộc vào cốt truyện cụ
thể nhưng nội dung được triển
khai theo 1 tư tưởng chủ đề
nhất định
? Hãy xác định đối tượng biểu
cảm của văn bản?
? Để giới thiệu về đối tượng
đó, tác giả đã sử dụng những
phương thức biểu cảm nào?
Phương thức nào là chủ yếu
? Bài văn có mấy đoạn? Nội
dung chính của mỗi đoạn
- GV: Phõn tớch theo bố cục
trờn
HS nghe
HS đọc bài
- hs theo dừi sgk
Trình bày ý hiểu
xác định
Độc lập trả
lời
Xác định bố cục,nội
đoạn
*Từ khó
* Cấu trúc văn bản
- Tuỳ bút: Là một thể loại văn xuôi Tuy có những điểm gần với bút ký, ký sự ở miêu tả ghi chép hình ảnh, sự việc có thật
- Tuỳ bút thiên về biểu cảm Thường không có cốt truyện, giàu tính biểu cảm, gần với thơ, trực tiếp thể hiện cái tôi trữ tình của người viết
- Đối tượng: Cốm
- Phương thức: Biểu cảm, miêu tả, tự sự và bình luận
- Biểu cảm, miêu tả là chủ yếu
- Bố cục: 3 đoạn
+ Đoạn 1: Từ đầu- > Thuyền rồng: Sự hình thành của hạt cốm + Đoạn 2: Tiếp -> Nhũn nhặn: những giá trị của cốm
+ Đoạn 3- còn lại: Thưởng thức cốm và ý nghĩa sâu xa của cốm
II Đọc - Hiểu văn bản:
Trang 3- Chú ý đoạn văn từ đầu- > Của
trời
? Mở đầu bài viết em thấy cảm
xỳc của tỏc giả về cốm được
bắt nguồn bằng hình ảnh và chi
tiết nào?
? Tại sao viết về cốm tác giả
lại mở đầu bằng hương thơm
của lá sen
- GV: Hương thơm của lá
sen→hương vị của cốm→quà
của lỳa non.Qua làn gió mùa
hạ
? Tỏc giả cảm nhận hương vị
của cốm bằng giỏc quan nào ?
? Nhận xột gỡ về cỏch giới
thiệu cốm của tỏc giả
? Những từ nào miêu tả hạt
thóc nếp đầu tiên làm nên
cốm?
? Cách miêu tả hạt thóc nếp
đầu tiên có gì đặc sắc?
Tác dụng của cách miêu tả đó?
? Những từ ngữ nào miêu tả
cảm xúc, hương vị của cốm?
? Tỏc giả đó sử dụng từ loại
nào để miờu tả ?
? Em có nhận xét gì về các từ
ngữ trên?
SGK
- Phát hiện chi tiết
Độc lập trả
lời
- Phát hiện chi tiết
- Nhận xét
phát hiện
- Nêu nhận xét
1 Đoạn 1 Nguồn gốc của cốm
- Cơn giú mựa hạ tinh khiết
- Bằng nhiều cảm giỏc đặc biệt
là khứu giỏc( mũi )
- Cỏch giới thiệu rất khộo lộo,
tự nhiờn và gợi cảm
- Làm trĩu thân lúa, vỏ xanh dần dần đông lại
-> Tả từ trong ra ngoài
- Thấy sự làm lớn dần của hạt thóc và cả mùi vị bên trong
- Lướt qua, thấm nhuần, thanh nhã, tinh khết, tươi mát, trắng thơm, phảng phất, thanh nhó
vị và cảm giác
Trang 4- GV :bằng cảm nhận tinh tế về
đối tượng đặc biệt bằng khứu
giác Từ ngữ được lựa chọn
tinh tế, câu văn có nhịp điệu
gần như một đoạn thơ văn
xuôi.Tất cả cỏc yếu tố trờn hũa
điệu vào nhau tạo nờn sức gợi
cảm, hấp dẫn trong cỏch viết
của tỏc giả
? Qua đú em học tập được gỡ
về cỏch dựng từ và miờu tả
trong văn biểu cảm ?
- GV : Học sinh chú ý đoạn
văn tiếp theo Để có hạt cốm
thơm ngon cần đến bàn tay của
con người
? Tiếp theo đoạn mở đầu tỏc
giả đó núi đến cốm ở đõu ?
? Tác giả đã thuyết minh về
cách làm cốm ở làng Vòng như
thế nào?
? Em cảm nhận ntn về cốm ở
làng Vũng qua ngũi bỳt của
Thạch Lam?
- Cốm làng Vũng là ngon nhất
? Đất nước ta cú nhiều nơi làm
cốm vậy thỡ vỡ sao người ta lại
khẳng định cốm ở làng Vũng
là ngon nhất?
- GV :qua đõy ta thấy Tác giả
không đi vào miờu tả kỹ thuật
hay cụng việc làm cốm mà chỉ
giới thiệu một cách trân trọng
nghề làm cốm, nghệ thuật làm
cốm đú là bớ quyết làm cốm
- hs trả lời
SGK
Độc lập trả
lời
chất thơ
- Cỏch dựng từ tinh tế, cú chọn lọc Miờu tả bằng giỏc quan
- Cốm ở làng Vũng
- Tác giả không thuyết minh kỹ
mà chỉ giới thiệu một cách trân trọng nghề làm cốm
- Ngon ( dẻo-thơm ), xanh
- Người làng Vũng đặc biệt là
cỏc cụ gỏi ở đõy, cú 1 bớ quyết riờng được truyền từ đời này sang đời khỏc " 1 sự bớ mật trõn trọng và khe khắt giữ gỡn "
Trang 5ngon của người làng Vũng.
- Và tiếng cốm ở làng Vũng đó
lan khắp tất cả 3 kỡ( bắc, trung,
nam) và cứ đến mựa cốm
người Hà nội lại ngúng trụng
cụ hàng xúm
? Vỡ sao cứ đến mựa cốm
người hà nội lại trụng ngúng
cụ hàng cốm ?
- Vỡ sức hấp dẫn của cốm làng
Vũng Người HN rất mờ cốm
và đặc biệt là h.ảnh những cụ
gỏi làng vũng bỏn cốm vựa
xinh đẹp vừa giỏi giang , khộo
lộo làm ra hạt cốm dẻo, thơm
mà cũn cú ấn tượng bởi cỏi
đũn gỏnh 2 đầu cong vỳt lờn
như chiếc thuyền rồng
? Cảm nhận của em về bức
tranh minh họa ?
? Ở đoạn văn này tỏc giả thiờn
về phương thức biểu đạt nào ?
? Qua cách kể của tác giả, em
cảm nhận được tình cảm của
tác giả đối với người làm ra hạt
cốm như thế nào?
? Đoạn văn mở đầu giúp em
hiểu và cảm nhận được những
nội dung gì?
- hs nghe
- hs quan
tranh sgk
nghệ thuật
nhận
khái quát nhận xét
- Cốm gắn liền với cỏc cụ gỏi xinh đẹp, chiếc đũn gỏnh cong ở
2 đầu
- Cốm là niềm vui của cỏc em nhỏ và của người dõn Hn, tất cả đều cú nhu cầu thưởng thức cốm
- Đú là 1 nột văn húa ẩm thực của người dõn HN
- Thiên về kể
- Yêu mến đối với người làm ra hạt cốm
=> Đoạn văn đã giới thiệu nguồn gốc của cốm và cách thức làm cốm.
- Tình yêu của tác giả đối với
Trang 6- GV: khái quát, chuyển ý.
- Gọi học sinh đọc đoạn 2 giỏ
trị của cốm gắn với quà sờu tết
? Tại sao nhà văn nghĩ đến
cốm gắn với quà sêu tết?
? ý nghĩa của món quà sêu tết
là gì?
( sgk.)
- Gv đọc đoạn văn:" Ai đó
nghĩ tốt đụi "
? Nhận xột gỡ về tục lệ dựng
hồmg cốm làm đồ sờu tết của
nhõn dõn ta qua lời giới thiệu
và bỡnh luận của nhà văn ?
? Sự tương xứng hũa hợp của
hồng và cốm được tỏc giả phõn
tớch trờn phương diện nào?
- GV : qua đõy ta thấy 1 sự thỳ
vị hài hũa về õm dương theo
triết lớ phương đụng bởi bỏnh
cốm cú hỡnh vuụng,cú màu
xanh, cú vị thanh đạm ( õm )
hồng trũn dài, cú màu đỏ ngọt
sắc ( dương ) cốm + hồng là sự
kết hợp giữa õm và dương, õm
dương hũa hợp gắn với HP bền
lõu vỡ thế hồng cốm là sớnh lễ
trong phong tục cưới hỏi của
người dõn VN
Đọc đoạn 2
nghĩ
- hs thảo luận bàn(1')
phát hiện
- HS lắng
con người làng nghề.
2 Đoạn 2.Giỏ trị của cốm
- Giá trị văn hoá của cốm.( cú mặt trong cỏc ngày lễ trọng đại: đỏm cưới , lễ tết )
- Vỡ cốm là thức dõng của trời đất, mang hương vị của tất cả cỏi mộc mạc giản dị, thanh khiết lại vừa đậm đà đồng quờ nội cỏ
- Thớch hợp với lễ nghi của 1 nước nụng nghiệp như nước ta
- Cốm+ hồng đi đụi với nhau là biểu tượng cho sự hũa hợp gắn
bú trong tỡnh duyờn lứa đụi
- Màu sắc : " màu xanh lựu già
- Hương vị : thanh đạm, ngọt sắc
Trang 7? Nhận xột gỡ về tục lệ sờu tết
của nhõn dõn ? Qua đú tỏc giả
muốn nhắc nhở ta điều gỡ?
- Nhưng thật đỏng tiếc nhũn
nhặn
? Tỏc giả muốn phờ phỏn điều
gỡ ?
- Phờ phỏn thúi học đũi
(sgk.180)
- GV: Đúng như vậy nhờ nhà
thơ Thạch Lam mà chúng ta
biết được một nét văn hoá và
chiều sâu văn hoá ẩm thực của
cha ông chúng ta
? Qua đoạn văn, người đọc còn
cảm nhận được thái độ gì của
nhà văn
- GV: Khái quát chuyển ý.
- Cho học sinh chú ý đoạn
cuối
GV: vì cốm có giá trị văn hoá
đặc sắc như vậy nên mỗi người
cần có cách thưởng thức cốm
riêng để không làm mất đi giá
trị của cốm
? Tác giả đã bày cho mọi
người cách ăn cốm như thế
nào?
? Vì sao tác giả lại đưa ra cách
thưởng thức cốm như vậy
? Theo quan niệm của thạch
Lam vỡ sao ăn cốm phải ăn
từng chỳt ớt, thong thả và ngẫm
nghe
- Nêu suy nghĩ
Chú ý đoạn cuối
SGK trả lời
Độc lập trả
lời
- Lệ sờu tết là 1 nết đẹp văn
húa của dõn tộc,phải trõn trọng và giữ gỡn
=> Giá trị văn hoá của cốm và những nét văn hoá ẩm thực
trong văn hoá Việt Nam.
- Thái độ chê trách, phê phán những con người không biết trân trọng những giá trị văn hoá của dân tộc, luôn bắt chước người nước ngoài
3 Đoạn 3
- Phải ăn từng ít một thong thả ngẫm nghĩ
-> Để cảm nhận được cái mùi vị của lúa, cái thanh đạm của loài thảo mộc
Trang 8nghĩ mới thấy được hương vị
của cốm?
- Vỡ cốm cú nhiều giỏ trị văn
húa, ăn cốm là thưởng thức
nhiều giỏ trị kết tinh ở đú Ăn
cốm o phải thức quà của người
ăn vội, ăn cho no bụng mà
phải ăn chậm rói, thong thả
vựa ăn vừa ngẫm nghĩ, nhấm
nhỏp từng chỳt hương vị cỏi
xanh non trong trẻo của cốm
- Ăn cốm cũng thể hiện 1 nột
đệp văn húa của dõn tộc
? Vậy cỏi nột đẹp văn húa của
dõn tộc mà Thạch Lam muốn
núi đến ở đõy là gỡ ?
? Từ cỏi nột đẹp văn húa trờn
tác giả đó đưa ra đề nghị ntn
đối với người mua hàng?
? Tác giả đã dùng những từ
ngữ như thế nào để thể hiện
những lời đề nghị đó?
? Nhận xột gỡ về lời khuyờn
trờn?
? Vì sao tác giả lại có những
lời đề nghị tha thiết đến như
vậy
?Qua đây em hiểu thêm gì về
tác giả Thạch Lam?
- GV: Đọc câu văn'' Cốm là
thức quà riêng biệt '' Em cảm
nhận như thế nào về lời nhận
xét ấy?
- hs trả lời
- Nhận xét
- Suy nghĩ nhận xét
- Thảo luận
trình bày
- Thảo luận
- Trình bày
- Nột đẹp về cỏch ăn uống : lịch
sự thanh nhó
- Hỡi các bà mua hàng sẽ tươi sáng hơn nhiều lắm
- Lời đề nghị tha thiết
- Để giữ gìn những nét văn hoá
ẩm thực của đất nước Việt Nam.
-> Thạch Lam là con người có phong cách sống tỉ mỉ kỹ lưỡng, một cách sống tinh tế nhạy cảm
Ông am hiểu văn hoá ẩm thực của đất nước, am hiểu Hà Nội
- Đoạn văn bàn về sự thưởng thức cốm và cái nhìn văn hoá
ẩm thực của nhà văn Đồng thời còn là nhắc nhở nhẹ
nhàng trân trọng trước thứ sản
Trang 9? Trỡnh bày những nghệ thuật
nổi bật được dựng trong tựy
bỳt của thạch Lam?
- GV tạo sự thành cụng của tỏc
phẩm
? Cảm nghĩ, hiểu biết gỡ về
cốm?
GV: Hướng dẫn làm bài tập
luyện tập
- Khái quát nghệ thuật
- Trình bày suy nghĩ
Thực hiện
cầu
vật của quê hương.
III Tổng kết:
- Nghệ thuật
+Xõy dựng hỡnh ảnh chớnh xỏc,
giàu chất thơ +Cỏch dựng từ tinh tế, chọn lọc,
cú liờn tưởng, so sỏnh + Kết hợp nhiều phương thức biểu đạt trên nền biểu cảm
- Nội dung.
Cốm là một thứ quà đặc sắc vì nó kết tinh nhiều vẻ đẹp: Vẻ đẹp của hương vị và màu sắc đồng quê,
vẻ đẹp của người chế biến, của tục lệ nhân duyên của cách mua và thưởng thức ( Ghi nhớ.sgk-)
IV Luyện tập
?Chọn học thuộc lòng một đoạn văn trong bài khoảng 5- 6 dòng +Đoạn 1:
+Đoạn 2:" Cốm là thức quà bền
?Sưu tầm một số câu thơ, ca dao nói đến cốm
* Hoạt động 4 : Hoạt động nối tiếp
- Đối với hs khỏ giỏi :
? Tỡm và phõn tớch 1 số đoạn văn trong bài để chứng minh ngũi bỳt của Thạch Lam thiờn về cảm giỏc tinh tế, nhẹ nhàng, sõu sắc?
+ Đoạn 1 : ngụn từ, sự liờn tưởng tinh tế trong quan sỏt, nhận xột và khứu giỏc
- Đối với hs trung bỡnh yếu :
? Nờu những hiểu biết của em về cốm ?
- Học bài
- Làm bài tập 6 / SGK Soạn bài: Chơi chữ