Hoạt động 3: Luyện tập Phát biểu những cảm nhận của em về lòng yêu nước của Trần Quốc Tuấn thể hiÖn qua bµi hÞch.. Hoạt động 4: GV hướng dẫn học sinh học bài ở nhà.[r]
Trang 1Ngày 21-2-2009
Tiết 93 + 94 : Hịch tướng sĩ
*Mục tiêu cần đạt
Giúp HS: - Cảm nhận lòng yêu " bất khuất của Trần Quốc Tuấn, của nhân dân
ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm thể hiện qua lòng căm thù giặc, tinh thần
quyết chiến, quyết thắng kẻ thù xâm <
- Nắm đặc điểm cơ bản của thể hịch Thấy đặc sắc nghệ thuật văn chính luận
của “Hịch " sĩ”
- Biết vận dụng bài học để viết văn nghị luận, có sự kết hợp giữa duy lôgic và duy
hình , giữa lí lẽ và tình cảm
*Tiến trình giờ dạy
Hoạt động 1:
Kiểm tra bài cũ: Vì sao thành Đại La lại đổi tên thành Thăng Long và chọn
làm kinh đô muôn đời
? Sự kết hợp giữa lí lẽ và tình cảm thể hiện ntn trong “Chiếu dời đô”
Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản
I- Đọc và Tìm hiểu chung
1 Đọc: GV " dẫn đọc và đọc mẫu 3 HS đọc tiếp – Lớp nhận xét
2 Tác giả:
- Trần Quốc Tuấn (1231-1300), " C Đạo R=<
- Là danh " kiệt xuất, có phẩm chất cao đẹp, có tài văn võ song toàn
(GV nói thêm về tác giả )
3 Tác phẩm:
- Viết bằng chữ Hán ( Dụ tì " hịch văn )
- Ra đời (" cuộc kháng chiến chống Mông-Nguyên lần 2 (1285 )
- Thể hịch: là thể văn nghị luận thời 3', V vua chúa, " lĩnh dùng để
cổ động, thuyết phục hoặc kêu gọi đấu tranh Hịch có kết cấu chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, dẫn
sự khác nhau giữa Hịch và Chiếu )
- Kết cấu: 4 phần
+ Nêu = các trung thần nghĩa sĩ trong lịch sử
+ Tình hình hiện tại của đất " - trạng, thái độ của tác giả
+Phân tích, làm rõ đúng sai
+ Nêu nhiệm vụ cấp bách, khích lệ tinh thần chiến đấu
GV cho hs hiểu 1 số chú thích
II- Phân tích
Trang 2Hoạt động của GV và HS
Bài hịch ra đời trong khoảng thời gian
nào ? Hoàn cảnh đất " ta lúc bấy giờ
ntn ?
? Đối mà bài hịch " tới là ai ?
mục đích cơ bản mà bài hịch " tới là
gì ?
? Mở đầu bài hịch, tác giả nêu =
những ai ? Họ sống vào thời gian nào, địa
vị ra sao ? Giữa họ có điểm nào chung ?
? Tại sao lại viện dẫn nhiều tấm =
vậy
?Việc nêu = sáng trong lịch sử nhằm
mục đích gì ?
? Chủ " đã nói về hiện tình đất "
thế nào
? Tội ác của giặc đã lột tả ntn ?
? Nhận xét gì về nghệ thuật
GV nói về sự = quan dê chó – tể
phụ; cú diều – triều đình để thấy nỗi
nhục của đất " <
? Nhắc lại hành động của kẻ thù nhằm
mục đích gì
? Từ cách nói đó tác giả có bộc lộ
tâm trạng của mình không
Yêu cầu cần đạt
*Hoàn cảnh đắt "
-Kẻ thù đang lăm le xâm , tình hình
đất " “ngàn cân treo sợi tóc”
-Một số " sĩ thờ ơ, vô trách nhiệm, mải mê o lạc, một số khác sợ uy của giặc nên dao động muốn cầu hoà
*Đối nghe: quân ta ]" sĩ)
*Mục đích chính: khích lệ lòng yêu " ,
đánh tan o bàng quan, thái độ cầu
an o lạc của một số " sĩ
1- Nêu gương sáng trong lịch sử
- Nêu = những trung thần nghĩa sĩ trong sử sách TQ và cả chuyện Tống – Nguyên mới đây
- Họ là " , là gia thần, là quan nhỏ
họ có điểm chung là sẵn sàng chết vì chủ, không sợ nguy hiểm để hoàn thành nhiệm vụ
=> nhằm khích lệ ý chí lập công, tinh thần xả thân vì nghĩa lớn
2- Nguy cơ của đất nước-Nỗi lòng của tác giả
- “ Thời loạn lạc, buổi gian nan”: tình hình hiểm nghèo, không ổn định
- Giặc:
+Đi lại nghênh ngang–kô coi ai ra gì
+ Sỉ mắng triều đình + Bắt nạt tể phụ – làm nhục quốc thể
+ Vơ vét tài sản (đòi thu vét )
->Dùng 1 loạt Đtừ + điệp từ (mà) =>
Vạch trần sự ngang , tham lam, tàn bạo, khinh V DT thái độ hống hách và dã tâm của giặc =>, sự sống còn của đất
" đứng (" nguy cơ tan nát
- Gợi nỗi nhục trong các " sĩ, thức tỉnh lòng căm thù
- “ Dê chó, hổ đói, cú diều ( ẩn dụ – vật hoá) –Bộc lộ sự khinh bỉ và căm phẫn sục
Trang 3- HS đọc “ Ta V<<<E
? Nỗi lòng của tác giả bộc lộ
thế nào trong đoạn
NT ? ND ?
? Đoạn văn vạch trần tội ác của giặc và
nói lên tâm sự của mình nhằm khích lệ
điều gì ?
? Cảm xúc đó của tác giả có truyền đến
sôi bọn giặc
- “Quên ăn, vỗ gối, ruột đau cắt ”- Căm thù, uất hận sục sôi (quên ăn, quên ngủ, đau đớn )
- “ Căm tức ' Xả thịt, lột da, nuốt gan ” -> Biểu thị lòng khao khát trả thù cháy bỏng
- Dẫu trăm thân này phơi cũng cam lòng” -> sẵn sàng xả thân để rửa nhục cho
" <
- NT: từ ngữ gợi tả, dùng hình ảnh trong văn = cổ điển, động từ mạnh, giọng văn tha thiết, sôi nổi; nhịp nhanh, dồn dập, câu văn biền ngẫucân xứng, nhịp nhàng
=> Nỗi đau quặn lòng, sự phẫn uất, căm thù giặc cao độ , ý chí quyết tâm sống mái với kẻ thù, sẵn sàng xả thân để rửa nhục cho " <
- Mđích: khơi gợi, khích lệ lòng căm thù giặc và nỗi nhục mất " ở " sĩ
-Vì: + Tình cảm chân thành mãnh liệt
+ Nói hộ tình cảm chung
HĐ 3: Luyện tập
HS đọc diễn cảm phần 2 (Từ Huống chi vui lòng)
HĐ4: C" dẫn học ở nhà
- Nắm khái niệm thể hịch, hoàn cảnh ra đời bài hịch này
- Chú ý mục đích của việc vạch trần tội ác của giặc và trực tiếp bày tỏ nỗi lòng của tác
giả
- Chuẩn bị cho tiết tiếp: Tìm hiểu phần 3 và 4 của bài hịch Chú ý về sự kết hợp hài hoà
giữa lí và tình trong bài nghị luận
( Hết tiết 93, sang tiết 94)
Trang 4Tiết 94
Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ
- Hịch là gì? Hoàn cảnh ra đời của “Hịch " sĩ”
- Đọc thuộc đoạn văn Ta thường tới bữa quên ăn ta cũng cam lòng Phân tích
tâm sự của tác giả (" nạn xâm lăng.
Hoạt động 2: Tìm hiểu kiến thức mới
Hoạt động của GV và HS
? Sau khi bộc bạch tâm can, chủ "
đã làm gì.
? Nhận xét cách viết đoạn văn đó.
? Nhận xét về mối quan hệ của tác giả
? Tác giả nhắc vậy nhằm mục đích
gì.
? Tác giả đã phê phán những gì ở các
" sĩ.
?Khi phê phán, phân tích, tác giả đã đi
theo mạch lập luận nào ?
(- nêu biểu hiện sai – hậu quả
- nêu biểu hiện đúng – kết quả)
Nội dung
II Tìm hiểu văn bản (tiếp)
3- Phê phán thái độ sai lầm của các tướng sĩ
a Nhắc lại mối ân tình giữa chủ –
" sĩ + “ không có cho ”
cùng nhau: vui đùa, sống chết -> điệp
từ, điệp cấu trúc câu; giọng văn thân tình -> sự chăm chút ân tình chu đáo, quan tâm ruột thịt, mối quan hệ khăng khít, đồng cam cộng khổ, vừa phân minh, vừa ân tình trọn vẹn.
=> đánh vào tâm linh các " sĩ;
nhắc nhở, làm cho họ nhận thức rõ trách nhiệm của mình đồng thời làm tiền đề cho sự phê phán mạnh mẽ ở phần sau.
b Phê phán những thái độ và hành
động sai của " sĩ + Nhìn chủ nhục – không lo + Thấy " nhục – không thẹn + hầu giặc – không tức, không căm
=> Điệp từ ngữ phủ định (không biết), giọng xỉ vả, mắng trách -> phê phán thái độ bàng quan, thờ ơ, vô trách nhiệm, trái với lẽ vua tôi, với đạo thần chủ, với
số phận của dân tộc.
+ Chọi gà - đánh bạc + lo làm giàu – ham săn bắn
Trang 5?Qua cách chỉ trích của tác giả ta thấy
? Hậu quả của việc ăn chơi ?
? Tác giả khuyen răn các " sĩ
thế nào.
? Lợi ích của những việc làm đó.
? sau khi trách cứ, nói rõ thiệt hơn, tác
giả vạch ra 2 con V chính tà Theo
em nói điều đó để làm gì.
? Để cho lời khuyên tăng tính thuyết
phục, ông còn nói điều gì.
?Nhận xét về nghệ thuật của tác giả khi
' hai viễn cảnh? Tác dụng của nghệ
+ thích ( ! ngon – mê tiếng hát
=> Phép liệt kê -> lo ăn chơi, cầu an,
o lạc, ăn ngon, mặc đẹp, ham vật chất -> vô trách nhiệm (" hoạ xâm lăng ]S coi là tội ác)
quyền.
*Hậu quả:
+ Bổng lộc, thái ấp không còn.
+ Vợ con tan nát, khốn cùng.
+ Xã tắc tổ tông bị giày xéo.
+ thanh danh ô nhục, chủ " bị bắt ->điệp cấu trúc “chẳng những mà ”
-> Sự gắn liền những mất mát: tan nát
về vật chất, mất mát về tinh thần; "
mất, nhà tan.
=> Khích lệ lòng tự trọng, thức tỉnh lòng yêu " của " sĩ.
4- Thức tỉnh các tướng sĩ về trách nhiệm
- “ Đặt mồi lửa” – biết lo xa Huấn luyện quân sĩ, tăng V tập luyện võ nghệ.
-> Chống ngoại xâm, bảo vệ
đất " và lợi ích của bản thân.
- Ra lệnh 1 cách dứt khoát và bắt các
" sĩ phải lo ngay việc rửa nhục
- Báo (" cái nhục nếu ai cố tình vui chơi.
- Chỉ ra kết quả của những hành động
đúng: cả lợi ích chung và riêng đều
giữ trọn vẹn, lâu bền ích " lợi nhà.
=> Khẳng định chỉ có 1 con V duy nhất đúng: chuyên lo võ nghệ, quyết tâm chiến đấu và chiến thắng kẻ thù.
Trang 6thuật đó? (thủ pháp so sánh = phản)
?Nhận xét về nghệ thuật nghị luận?
GV tích hợp: Lịch sử chống ngoại xâm
thời Trần đã minh chứng cho những lí lẽ
mà t/giả đã ' ra ntn?
? Cảm nhận điều sâu sắc nào từ bài
Hịch
?ND, NT?
Bài hịch thuyết phục bởi bằng lí lẽ sắc sảo kết hợp tình cảm thống thiết.
III- Tổng kết
1- Nghệ thuật:
-Lập luận chặt chẽ, đanh thép, có sức thuyết phục.
- Kết hợp hài hoà giữa lí và tình
- Giọng văn đa dạng, biến đổi linh hoạt
2- Nội dung
-Phản ánh tinh thần yêu " sâu sắc của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống ngoại xâm
Hoạt động 3 : Luyện tập
Phát biểu những cảm nhận của em về lòng yêu " của Trần Quốc Tuấn thể
hiện qua bài hịch.
Hoạt động 4 : GV " dẫn học sinh học bài ở nhà.
- Nắm nội dung, NT bài hịch.
- Phân tích đoạn văn phê phán những hành động sai và khẳng định những hành
động đúng Dụng ý của Trần Quốc Tuấn ở đoạn này?
- Chuẩn bị tiết “Hành động nói”: tìm hiểu các ví dụ, từ đó rút ra khái niệm hành
động nói
...- Nắm khái niệm thể hịch, hoàn cảnh đời hịch
- Chú ý mục đích việc vạch trần tội ác giặc trực tiếp bày tỏ nỗi lòng tác
giả
- Chuẩn bị cho tiết tiếp: Tìm hiểu phần hịch. .. " sĩ.
4- Thức tỉnh tướng sĩ trách nhiệm
- “ Đặt mồi lửa” – biết lo xa Huấn luyện quân sĩ, tăng V tập luyện võ nghệ.
-& gt; Chống... bỏng
- Dẫu trăm thân phơi cam lòng” -& gt; sẵn sàng xả thân để rửa nhục cho
" <
- NT: từ ngữ gợi tả, dùng hình ảnh văn = cổ điển, động từ mạnh, giọng văn tha thiết,