Môc tiªu: Gióp häc sinh Hiểu được bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân pháp qua việc dùng người dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong c¸c c[r]
Trang 1Soạn : 14.3.09
Giảng : 19.3.09
Tiết 107 +108
Thuế máu
(Trích bản án chế độ thực dân pháp) Nguyễn ái Quốc
A Mục tiêu: Giúp học sinh
Hiểu đ bản chất độc ác, bộ mặt giả nhân giả nghĩa của thực dân pháp qua việc dùng ng( dân các xứ thuộc địa làm vật hi sinh cho quyền lợi của mình trong các cuộc chiến tranh tàn khốc Hình dung ra số phận bi thảm của những ng( bị bóc lột " Thuế máu " theo trình tự kết án của tác giả
- Thấy rõ ngòi bút lập luận sắc bén, trào phúng sâu cay của Nguyễn ái Quốc trong văn chính luận
Rèn luyện kĩ năng đọc văn chính luận của Bác Hồ, tìm hiểu và phân tích
NT trào phúng sắc bén
B Chuẩn bị
- GV;Soạn bài ,tài liệu tham khảo ,bảng phụ
- HS :Trả lời câu hỏi ,đọc bài
C, Các bước lên lớp
1 ổn định
2 Kiểm tra bài cũ : 4p
Trung là gì? Trong những điểm ấy có ý kiến nào là lỗi thời, còn điểm nào cần phát huy?
3 Bài mới
HĐ1: Khởi động
Những năm 20 của thế kỷ XX là thời
kỳ hoạt động sôi nổi của ngời thanh
những hđ cách mạng ấy có sáng tác
văn ơng nhằm vạch trần bộ mặt kẻ
thù, nói nên nỗi khổ nhục của những
ngừơi dân bị áp bức kêu gọi nhân dân
thuộc địa đ kết đầu tranh Thuế máu-
vạch trần bộ mặt thực dân pháp
Hoạt động 2 : Đọc hiểu văn bản
giọng , khi thì mỉa mai , châm biếm ,
khi thì chua xót đồng cảm
Gv yêu cầu học sinh nêu những hiểu
2
38 I Đọc Thảo luận chú thích
1 Đọc
2 Thảo luận chú thích
a Tác giả
Trang 2biết về tác giả : giải thích vì sao năm
1919 B ( lấy tên là Nguyễn ái
Quốc
? Chú ý vào chú thích sao nêu hiểu biết
về tác phẩm ?
? Em nhận xét gì về cách đặt tên
máu là cách gọi của NAQ Cái tên “
Thuế mấu” gợi lên số phận thảm
hàm lòng căm phẫn , thái độ mỉa mai
đối với tội ác của chính quyền thực dân
lên quá trình lừa bịp , bọc lột đến cùng
kiệt thuế máu của bọn thực dân cai trị
Pháp Các phần nối tiếp nhau còn
chứng tỏ tinh thần đấu trnh mạnh mẽ ,
sự phê phán triệt để của NAQ
Học sinh chú ý vào các chú thích :
1,2,6,11
? Quan sát vào văn bản , hãy cho biết
Thuế máu thuộc kiểu văn bản nào ?
Thuộc kiểu văn bản nghị luận Vì
chứng để làm rõ vấn đề thuế máu , từ
? Nếu là văn bản nghị luận thì vấn đề
nghị luận ở đây triển khai bằng
hệ thống luận điểm nào ?
biểu đạt chính tác giả còn đan xen các
yếu tố biểu đạt nào khác ?
- Đan xen yếu tố tự sự ở luận điểm 1
- Đan xen yếu tố biểu cảm ở luận điểm
2
bản xứ” tác giả đã trình bày luận điểm
bằng ba luận cứ :
(1) B ( bản xứ đi phơi thây trên
(2) B ( bản xứ bị đầu độc trong
b Tác phẩm : Văn bản Thuế máu
trích từ tác phẩm “ Bản án chế độ thực dân Pháp”
c Các chú thích khác
II Bố cục.
- Vấn đề nghị luận triển khai bằng ba luận điểm :
+ Chế độ lính tình nguyện + Kết quả của sự hi sinh
III Tìm hiểu văn bản
1 Chiến tranh và “ người bản xứ”
Trang 3trở về
- Từ đầu ->thống chế
- Tiếp -> ngạt vậy
- Tiếp -> còn lại
? Chú ý vào đoạn văn trình bày luận cứ
1 và cho biết tác giả trình bày luận cứ
bằng cách nào ?
So sánh thái độ của các quan cai trị
3_ và khi chiến tranh bùng nổ
? Thái độ của các quan cai trị thực dân
chiến tranh bùng nổ tác giả dẫn
Gv cùng học tìm hiểu về các cụm từ
An nam mit
thấp hèn bõng thành “ con yêu” , “ bạn
hiền” ?
Vì thực dân Pháp muốn che dấu dã tâm
chiến tranh cho quyền lợi của Pháp
Đây là thủ đoạn mị dân rẻ tiền , vụng
về để che dấu bản chất tàn bạo độc ác
của chình quyền thực dân
? Các cụm từ đặt trong dấu ngoặckép
dùng với dụng ý gì ?
r dùng với hàm ý mỉa mai châm
biếm sự giả dối thâm đọc của chính
quyền thực dân
? Nhận xét về giọng điệu , lời văn của
tác giả ?
? Để làm rõ cái giá phải trả cho cái
vinh dự đột ngột ấy , tác giả ra các
a Thái độ của các quan cai trị
đối với người dân thuộc địa
- ;3_ chiến tranh : họ là những tê
da đen bẩn thỉu , An nammít bẩn thỉu , chỉ biết kéo xe tay và ăn đòn của các quan cai trị
- Khi chiến tranh bùng nổ : lập tức biến thành “ con yêu” , “ bạn hiền” , “ chiến sĩ bảo vệ công lí và tự do”
-> Giọng điệu trào phúng , mỉa mai châm biếm Tác giả vạch rõ thủ
đoạn lừa dân bỉ ổi của chính quyền thực dân
b Số phận người bản xứ
+ Phải đột ngột lìa xa gia đình , vợ con , đi phơithây trên các bãi chiến
Trang 4bị chết )
? Nhận xét về cách lập luận và lời bình
của tác giả trong những đoạn văn trên?
nào ?
? Qua phần I mâu thuẫn trào phúng
- Mâu thuẫn giữa cách gọi đầy khinh bỉ
của chính quyền thực dân đối với
chiến tranh bùng nổ
- Mâu thuẫn giữa danh hiệu hào
dân thuộc địa buộc phải trả đi lính làm
bia đữ đạn cho chúng
? Quan sát hai bức tranh em hiểu gì về
Gv củng cố lại nội dung bài dạy
Tiết 2 : 21.3.09
* Kiểm tra bài cũ : Phân tích thái độ
của chính quyền thực dân 3_ và khi
chiến tranh bùng nổ ?
Gv chuyển ý vào bài mới
Đọc phần II và tìm nội dung chính ?
Thủ đoạn bắt lính và lời lẽ của bọn
thực dân
? Em hiểu thế nào là lính tình nguyện ?
1p 3
35
vệ tổ quốc của các loài thủy quái
sát +Lấy máu mình _ cho các vòng nguyệt quế của các cấp chỉ huy ,
phải luồng khí độc .đã khạc ra từng miếng phổi
bao trông thấy mặt trời trên quê
- Tác giả lập luận bằng cách sử dụng yếu tố tự sự #_ hình thức liệt kê liên tục các liệu có thực
Luận cứ trình bày bằng các con số chính xác
-> Tác giả bất bình căm phẫn, tố cáo tội ác cảu thực dân Pháp , gây lòng căm thù , phẫn nộ trong quảng
đại các dân tộc thuộc địa
2 Chế độ lính tình nguyện
Trang 5chế độ lính tình nguyện ?
Tự giác không bắt buộc , sãn sàng ,
phấn khởi
Gv liên hệ với thanh niên tình nguyện
Chế độ lính tình nguyện thực chất là
? Em hiểu thế nào là mộ lính ? Tìm
những chi tiết nói về việc mộ lính của
chính quyền thực dân ?
? Việc “ mộ lính” của thực dân Pháp
tác giả gọi là gì ? Hậu quả của
những việc làm đó ?
Săn bắt “ vật liệu biết nói” -> gây ra
những vụ những lạm hết sức trắng trợn
? Tại sao tác giả lại gọi là những vụ
nhũng lạm hết sức tráng trợn ?
Tự do ăn tiền công khai không luật lệ
? Từ đó cho thấy thực chất của chế độ
lính tình nguyện là thế nào ?
Là cơ hội làm giàu của bọn quan chức
hội để củng cố địa vị và thăng quan
tiến chức
? Em nhận xét gì vềgiọng điệu , từ ngữ
, hình ảnh tác giả sử dụng ? tác dụng
của từ ngữ hình ảnh đó ?
nào lậu”
? Nội dung của đoạn văn này là gì ?
tỏ điều gì ?
dân bản xứ không muốn phơi thây chết
thay cho bọn chủ tây , không muốn rời
tiền chạy chọt đã phải nghĩ ra bao
nhiêu cách để tự huỷ hoại bản thân
Những hành động ấy tự nó càng lật
* Việc “ mộ lính”
+ Tiến hành lùng ráp vây bắt , nhốt vào trại lính
nghèo khổ , sau đó đến con nhà giàu, tìm cách sinh chuyện với những ai cứng cổ
- Ngôn ngữ giàu hình ảnh , giọng
điệu mỉa mai , châm biếm Từ đó làm nổi bật thủ đoạn trắng trợn , tàn bạo , dã man của bọn thực dân
+ Tìm mọi cớ hội để chốn tháot + Tự làm cho mình bị nhiễm phải những bênh nặng nhất
Trang 6sách mộ lính phi nhân của chính quyền
thực dân
Chú ý vào đoạn văn tiếp theo
? Luận điệu của chính quyền thực dân
tác giả dẫn bằng những chứng cơ
nào ?
? Trong thực tế những sự thật nào về
lính tình nguyện phơi bày ?
? Em nhận xét gì về cách lập luận của
tác giả ? Cách lập luận đó có tác dụng
gì ?
GV bình : Trong đạon văn này tác giả
lấy dẫn chứng từ câu chuyện thực tế
mang nội dung tố cáo mạnh mẽ và
nhắc lại những lời tuyên bố trịnh trọng
của bọn thực dân cầm quyền làm nổi
tâng bốc , phỉnh nịnh dối trá trong bản
với những câu hỏi bắt nguồn từ sự thật
, giam cầm Đó là sự thật thảm khốc
cảu chế độ lính tình nguyện , của bản
chất chủ nghĩa thực dân
Học sinh đọc phần III
? Sau chiến tranh bọn thực dân có thái
? Tại sao tác giả lại cho rằng chính
quyền thực dân Pháp phạm một lúc hai
tội ác ?
dân bản xứ
- Đầu độc những tệ nạn xã hội ngay cả
với đồng bào mình
Cho học sinh đọc những câu nghi vấn
* Luận điệu của chính quyền thực dân
Các bạn đã tấp nập đầu quân kẻ thì hiến dâng cánh tay của mình
- Thực tế : Tốp thì bị xích tay .những vụ bạo động ở Sài Gòn , Biên Hoà
-> Tác giả lập luận bằng cách đối nhại lời lẽ đanh thép Qua đó vạch của chính quyền thực dân đối với
3 Kết quả của sự hi sinh
- Khi chiến tranh chấm dứt , những lời tuyên bố của những nhà cầm quyền im bặt
- B ( lính thuộc địa : bị lột của cải , bị giao cho bọn súc sinh kiểm
- B ( lính chính quốc và tử sĩ Pháp : cấp môn bài bản lẻ thuốc phiện
Trang 7? Chỉ ra biện pháp nghệ thuật sử
dụng ? tác dụng của biện pháp nghệ
thuật đó ?
GV bình mở rộng : Bản chất của chính
quyền thực dân không hề thay đổi : tàn
quyền lợi ích kỉ của chúng
? Đoạn văn kết thúc thể hiện điều gì ?
Niềm tin , mong mỏi chính đáng và
sâu sắc vào thái độ của nhân dân lao
tranh cách mạng trên cơ sở tố cáo tội
ác và sự dã man vô nhân đạo của chính
quyền thực dân
Hoạt động 3 : Tổng kết ghi nhớ
? Văn bản giúp em hiểu gì về bản chất
của chính quyền thực dân ? Em hãy
liệt kê biện pháp nghệ thuật tiêu biểu
S sử dụng trong văn bản ?
Học sinh dựa vào phần ghi nhớ
Gv yêu cầu học sinh đọc ghi nhớ SGK
Hoạt động 4 : Luyện tập
Học sinh nêu yêu cầu của bài tập
Yêu cầu các em đọc diễn cảm toàn bộ
văn bản
2
3
- > Tác giả sử dụng một loạt những câu nghi vấn với cấu trúc “ chẳng phải .đó sao” , giọng điệu giễu nahị lời lẽ đanh thép Từ đó vạch trần thủ đoạn lừa gạt bỉ ổi , vô nhân
đạo của chính quyền thực dân
Đòng thời nêu bật cái giá của “ nguyện Việt Nam phải trả
IV Ghi nhớ (SGK)
V Luyện tập
4.Củng cố:1 p
Học VB :" Thuế máu" em cảm nhận đ điều gì?
5 Hướng dẫn học bài : 1p
Học nắm chắc phần phân tích+ thuộc ghi nhớ
- Phát biểu cảm nghĩ của em sau khi học xong bài "Thuế máu"
- Soạn bài : Hội thoại
Chú ý đọc kĩ hệ thống bài tập SGK
Trang 8
-Ngày soạn : 19.3.09
Ngày giảng : 21.3.09
Tiết 109
Hội thoại
A Mục tiêu: Giúp HS
Biết phân biệt vai XH trong hội thoại, phân biệt quan hệ kính trọng và quan hệ thân tình Nắm đ khái niệm l lời và một vài cách dùng , lời đảm bảo lịch
sự trong giao tiếp
Rèn luyện kĩ năng xác định và phân tích các vai trong XH
B Chuẩn bị:
- GV;Soạn bài ,tài liệu tham khảo ,bảng phụ
- HS :Trả lời câu hỏi ,đọc bài
C Các bước lên lớp
1 ổn định
2 Kiểm tra bài cũ :3p Em hãy trình bày cách thực hiện hành động nói? Có mấy
cách?
3 Bài mới
HĐ1: Khởi động:
nào cũng có mối quan hệ xã hội rộng
– hẹp, thân – sơ khác nhau Một
ng( có địa vị cao trong xã hội khi
mẹ khi đến cơ quan là bạn
bè….vai….
2
Hoạt động 2: Hình thành khái niệm
GV ra một tình huống bằng cách
gọi một học sinh đứng dậy để trao đổi
, bàn bạc về một vấn đề
Gv kết luận : các giao tiếp giữa cô và
? Vậy em hiểu thế nào là hội thoại ?
Học sinh trả lời
trở lên trao đổi với nhau về một vấn
nghe và phản hồi trở lại bằng lời nói
28 I.Vai xã hội trong hội thoại
Gọi HS đọc BT – T92
? Quan hệ giữa các nhân vật tham gia
hội thoại trong đoạn trích trên là có
quan hệ gì? Ai ở vai trên ai ở vai
d_Q
1 Bài tập:Sgk
- Quan hệ gia tộc, bà cô - vai trên,
bé Hồng – vai dới
Trang 9chê trách?
? Tìm những chi tiết cho thấy bé
Hồng đã cố gắng kìm nén sự bất bình
của mình để giữ đ thái độ lễ phép?
Giải thích?
- Tôi cúi đầu không đáp Tôi lại im
lặng cúi đầu xuống đất Cổ họng tôi
lại nghẹn ứ khóc không ra tiếng
- Cách xử của bà cô thiếu thiện chí, không phù hợp với quan hệ ruột thịt vừa không thể hiện thái độ
- Hồng thuộc vai d_ có bổn phận tôn trọng ng( trên
? Qua bài tập em rút ra nhận xét gì về
vai xã hội trong hội thoại ?
Vd : Cuộc thoại giữa Hồng với bà cô
là thể hiện vai trong quan hệ thân tộc
- Cuộc thoại giữa ông giáo và lão Hạc
trong truyện Lão Hạc thể hiện vai
theo quan hệ tuổi tác
- Đoạn đối thoại giữa Đôn ki hô tê với
Xan trô trong Đánh nhau với cối xay
gió , thể hiện vai theo quan hệ chức
vụ xã hội
-> Tất các quan hệ này vai xã hội
xác định bằng các quan hệ trên
#_ – ngang hàng
Vd: cuộc đối thoại giữa hai bạn cùng
lớp thể hiện vai theo quan hệ bạn bè (
ngang hàng )
Trong lớp có rát nhiều mối quan hệ ,
bạn kia chỉ đơn thuần là bạn bè
xã hội xác định bằng quan hệ
thân – sơ
? B vậy vai xã hội xác định
bằng các quan hệ nào ?
? Từ cách sử xự giữa bà cô bé Hồng
nhận xét về cách giao tiếp giữa các
vai trong xã hội ?
2.Nhận xét
- Vai xã hội là vị trí ng( tham gia cuộc thoại
- Vai xã hội xác định bằng các quan hệ xã hội :
+ Quan hệ : trên – d_ hay ngang hàng
+ quan hệ : thân sơ
cần xác định đúng vai của mình để
Trang 10lựa chọn cách nói cho phù
? Em hiểu thế nào là vai xã hội trong
hội thoại ?
Gọi HS đọc ghi nhớ
3 Ghi nhớ: SGK- T94
HĐ3: HD h/s luyện tập
Học sinh đọc bài tập 1 SGK
Tìm những chi tiết trong bài"Hịch
khắc vừa khoan dung của Trần Quốc
Tuấn
Học sinh đọc bài tập 2 SGK
Học sinh thảo luận nhóm
+ Nhóm 1 : nội dụng 1
+ Nhóm 2 : nội dụng 2
+ Nhóm 3 : nội dụng 3
Các nhóm báo cáo
10 II Luyện tập
Bài tâp1
- Nghiêm khắc: Nay các ngơi nhìn chủ nhục mà không biết lo, thấy n_ thẹn mà không biết nhục
- Khoan dung: Nếu các ngơi không biết chuyên tập sách này theo lời dạy bảo của ta thì mới phải đạo thân chủ…Ta viết bài hịch này ra
để các ngơi biết bụng ta
Bài tập 2
a)Xác định vai trong xã hội
- Địa vị XH ông giáo có địa vị cao hơn Lão Hạc
-Về tuổi Lão Hạc có vị trí cao hơn b)ông giáo nói với Lão Hạc bằng lời lẽ ôn tồn, thân mật nắm lấy vai lão, mời lão hút thuốc, ăn khoai Trong lời lẽ, ông giáo gọi Lão Hạc
là cụ, )ng hô gộp hai ngời lại là
ông con mình (thể hiện sự kính
đẳng) mình là ông giáo, dùng từ dạy thay
nói xuề xòa(nói đùa thế), thể hiện
sự thân tình
- Qua cách nói ta thấy Lão Hạc có
4.Củng cố: 1p
Em hiểu vai xã hội trong hội thoại là gì?
5.HDVN: 1p
Học thuộc ghi nhớ
Soạn bài : Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận
Đọc kĩ hệ thống bài tập SGK tìm yếu tố biểu cảm
Trang 11
-Ngày soạn : 21.3.09
Ngày giảng : 23.3.09
Tiết 108:
Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận
A Mục tiêu: Giúp HS
- Thấy đ biểu cảm là một yếu tố không thể thiếu trong những bài văn nghị luận
- Nắm đợc những yêu cầu cần thiết của việc a yếu tố biểu cảm vào văn nghị luận,
để sự nghị luận có thể đạt hiệu quả thuyết phục cao hơn
- Rèn luyện kĩ năng yếu tố biểu cảm vào văn nghị luận
b Chuẩn bị
- GV;Soạn bài ,tài liệu tham khảo ,bảng phụ
- HS :Trả lời câu hỏi ,đọc bài
C Các bước lên lớp
1 ổn định
2 Kiểm tra bài 1
? Trong bài văn nghị luận ngoài yếu tố nghị luận là chủ yếu còn có những yếu
tố nào khác? Vai trò của các yếu tố này?
3 Bài mới
G Nội dung chính
HĐ1: Khởi động
Yếu tố biểu cảm không thể thiếu
trong bài văn NL đ vì nó có sức
thuyết phục cao
2
HĐ2: Hình thành kiến thức mới
- Gọi HS đọc BT
a)Hãy tìm những từ ngữ biểu lộ
những tình cảm mãnh liệt của tác
giả và những câu cảm thán trong văn
bản trên?
30 I.Yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận
1 Bài tập a.BT:(SGK-T96)
Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến
? Về mặt sử dụng từ ngữ và đặt câu
có tính chất biểu cảm Lời kêu gọi
toàn quốc kháng chiến của Hồ Chủ
Từ ngữ biểu cảm Câu cảm thán
- Hỡi, muốn, phải, nhân nhợng, lấn tới, quan tâm, không, thà, chứ nhất
định không chịu phải đứng lên, hễ là
ai có, ai cũng phải
- Hỡi đồng bào và chiến sĩ toàn quốc!
- Hỡi đồng bào ,chúng ta phải đứng lên!
- Hỡi anh em binh sĩ…!