Các thể loại tự sự Ví dụ: Giáo viên đưa một số đề lên bảng phụ, Cả 3 đề đều là đề văn tự sự vì: học sinh quan sát, đọc: các đề đều yêu cầu thuật lại một Đề 1: Hãy kể chuyện “Thánh Gióng [r]
Trang 1Tiết 1 CHỦ ĐỀ: VĂN TỰ SỰ Mục tiêu
- Giúp học sinh ôn luyện củng cố kiến thức cơ bản về văn bản và các phương thức biểu đạt
- Nắm được đặc điểm của một số kiểu văn bản và các phương thức biểu đạt
Tiến trình lên lớp
* Tổ chức:
* Kiểm tra: Kết hợp trong giờ
* Bài mới
? Học sinh nhắc lại: giao tiếp là
gì?
? Giao tiếp có thể tiến hành bằng
những phương tiện gì?
Học sinh trao đổi 3 phút, trình
bày, học sinh khác nhận xét, Giáo
viên chốt
? Phương tiện giao tiếp nào là
quan trọng nhất?
Người công an dùng những phương
tiện nào để giao tiếp với người đi
đường, người điều khiển các
phương tiện giao thông trên đường
phố?
Những người câm giao tiếp với
nhau bằng phương tiện gì?
- Giáo viên chép BT lên bảng phụ,
học sinh đọc, nêu yêu cầu, thảo
luận 5 phút, trình bày, nhận xét,
Giáo viên chốt
? Từ đó em có kết luận gì về các
phương tiện giao tiếp?
Hãy nêu vài tình huống giao thông
I Lí thuyết
1 Giao tiếp
- Là hđ cơ bản của con người, đó là tác động nhau với mục đích nhất định giữa các thành viên trong xã hội
- Giao tiếp có thể tiến hành bằng nhiều phương tiện khác nhau Song hđ giao tiếp bằng ngôn ngữ là hđ giao tiếp cơ bản nhất, quan trọng nhất của con người
- Giao tiếp bằng ngôn ngữ ít khi chỉ dùng một vài từ, một lời nói mà thường dùng một chuỗi lời nói miệng hay bài viết có chủ đề thống nhất mạch lạc nhằm làm rõ nội dung, đó là văn bản
II Luyện tập Bài 1:
A: Người công an có thể dùng hành động và tín hiệu: còi hoặc tín hiệu đèn…
B: Người câm dùng động tác, cử chỉ của tay theo hệ thống thao tác cử chỉ qui ước đôi khi kèm theo biểu lộ nét mặt, ánh mắt để giao tiếp
- Giao tiếp có thể tiến hành bằng nhiều phương tiện khác nhau
Bài 2
Trang 2trên đường chứng tỏ rằng các
phương tiện khác khó có thể thay
thế hoàn toàn phương tiện giao tiếp
bằng ngôn ngữ ?
Học sinh thảo luận nhóm 3 phút,
trình bày, nhận xét, Giáo viên chốt
- Một người điều khiển xe máy
vượt qua đường, khi đèn đỏ đã bật
Trong tình huống ấy, người công
an phải dùng chuỗi lời nói để giải
quyết Như vậy, giao tiềp ngôn ngữ
vẫn là phương tiện ưu việt nhất
Củng cố
? Giao tiếp là gì?
? Phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con ngưòi là gì?
Hướng dẫn: Học bài.
Làm bài tập vào vở
Giờ sau tiếp tục chủ đề
Trang 3Tiết 2 CHỦ ĐỀ: VĂN TỰ SỰ
Mục tiêu
- Giúp học sinh tiếp tục ôn luyện, củng cố các kiến thức về văn bản và phương thức biểu đạt
- Nắm được đăc điểm của một số kiểu văn bản và phương thức biểu đạt phù hợp với tình huống giao tiếp
Tiến trình lên lớp
* Tổ chức:
* Kiểm tra: Kết hợp trong giờ
* Bài mới
? Hãy kể tên các kiểu văn bản và
mục đích giao tiếp của từng kiểu
văn bản đó?
? Cho VD về từng kiểu văn bản?
Học sinh trao đổi 5 phút, trình
bày, nhận xét, bổ sung, Giáo viên
chốt 6 kiểu văn bản thường dùng
trong cuộc sống
Cho các tình huống giao tiếp sau:
1 - Lớp em muốn xin phép BGH
đi tham quan 1 danh lam thắng
cảnh
2 - Tường thuật cuộc tham quan
đó
I Lí thuyết
2 Các kiểu văn bản tương ứng với phương thức biểu đạt
- Văn bản tự sự sử dụng phương thức tự
sự nhằm trình bày diễn biên sự việc VD: Văn bản “ Thánh Gióng”, “ Sơn Tinh, Thủy Tinh”…
- Văn bản miêu tả sử dụng phương thức miêu tả nhàm tái hiện đặc điểm, trạng thái của sự vật, con người
VD: Bài văn miêu tả cánh đồng lúa, tả ngôi trường
- Văn bản biểu cảm sử dụng phương thức biểu cảm nhằm biểu hiện tình cảm cảm xúc
VD: Thơ trữ tình( Mưa…)
- Văn bản thuyết minh sử dụng phương thức thuyết minh nhằm giới thiệu đặc điểm, tính chất, phương pháp
VD: Bài giới thiệu về di tích lịch sử Côn Sơn của hướng dẫn viên du lịch
- Văn bản nghị luận sử dụng phương thức nghị luận nhằm bàn luận, đánh giá, nêu ý kiến nhận xét…
- Văn bản hành chính công vụ
II Luyện tập Bài 1
1 Văn bản hành chính công vụ
2 Văn bản tự sự
3 Văn bản miêu tả
Trang 43.-Tả lại một cảnh ấn tượng trong
buổỉ tham quan đó
Hãy lựa chọn phương thức biểu
đạt phù hợp với từng tình huống
trên
Viết đoạn văn ngắn tả một cảnh
mà em thích trong danh lam thắng
cảnh đó
Học sinh đọc, nêu yêu cầu bài
tập, thảo luận nhóm5 phút, trả lời,
nhận xét bổ sung ,G chốt
Học sinh viết bài trong thời gian
10 phút-> đọc-> Học sinh khác
nhận xét-> Giáo viên bổ sung
Củng cố
? Nhắc lại 6 kiểu văn bản thường gặp trong cuộc sống?
? Đặc điểm của từng kiểu văn bản đó?
Hướng dẫn: Học bài
Làm lại bài tập vào vở Chuẩn bị phần ý nghĩa của văn bản tự sự
Trang 5Tiết 3 CHỦ ĐỀ: VĂN TỰ SỰ
Mục tiêu
- Giúp học sinh nắm chắc hơn đặc điểm của văn bản tự sự
- Biết chỉ ra các đặc điểm của văn bản tự sự đó
- Rèn kĩ năng nhận diện văn bản tự sự
Tiến trình lên lớp
* Tổ chức:
* Kiểm tra: Hãy kể tên một số văn bản tự sự mà em biết?
* Bài mới
? Hãy nhắc lại khái niệm về văn bản?
? Lâý VD về văn bản mà em biết?
- Bản báo cáo tổng kết và phương
hướng năm học trong ĐH chi đội tuần
qua, 1 lá thư, 1bài thơ, 1 câu chuyện…
? Vì sao truyện “ con Rồng cháu tiên”
có thể coi là 1 văn bản?
Học sinh trao đổi 3 phút, trình bày,
nhận xét, Giáo viên chốt
- Truyện “ Con Rồng cháu tiên” có
thể coi là một văn bản vì:
+ là 1 truyện kể tập trung vào chủ
đề: giải thích, suy tôn nòi giống và ước
nguyện đoàn kết các dân tộc trên lãnh
thổ VN
+ Có sự hoàn chỉnh về nội dung( có
mở đầu, diễn biến, kết thúc) và về hình
thức( liên kết mạch lạc)
+ Sử dụng phương thức biểu đạt phù
hợp là tự sự
? Hãy lấy 1VD về 1 văn bản cụ thể
và giải thích vì sao đó là văn bản?
Moi nhóm thảo luận 1 văn bản thuộc
1 thể loại cụ thể Thời gian 5 phút,
trình bày, nhận xét
? Hãy nhắc lại: thế nào là tự sự?
? Vai trò , ý nghĩa của tự sự?
Đoạn văn sau có thuộc phương thức tự
sự không? vì sao?
“ Chỉ thấy một cái sân trơ trụi, ảm
đạm và bức tường bên tróng trơn của
tòa nhà cách đấy chừng sáu thước
1 Văn bản và đặc điểm của văn bản
- Văn bản là chuỗi lời nói miệng hay bài viết có chủ đề thống nhất,
có liên kết mạch lạc và sử dụng phương thức biểu đạt phù hợp
2.Đặc điểm, ý nghĩa của phương thức tự sự
- Tự sự là phương thức trình bày một chuỗi các sự việc thể hiện một ý nghĩa nào đó
- Tự sự giúp người kể giải thích sự việc, tìm hiểu con người, nêu vấn
đề, bày tỏ thái độ khen chê
3 Bài tập
- Đoạn văn không thuộc phương thức tự sự vì đoạn van không có nhân vật, không có sự việc đây là đoạn văn tái hiện khung cảnh nhỏ: một cái sân, bức tường cũ, dây thường xuân khi mùa đông đến do
đó đây là đoạn văn thuộc phương thức miêu tả
Trang 6Một dây thường xuân già, già lắm, rễ
đã mục nát và sần sùi những mấu, leo
lên đến giữa bức tường gạch Hơi thở
lạnh lẽo của mùa thu đã bứt rụng hết
lácủa nó chỉ còn lại bbộ xương cành
gần như trơ trụi, bám vào những viên
gạch vỡ nát” ( Chiếc lá cuối cùng- O
Hen- Ri)
Học sinh đọc đoạn văn, nêu yêu cầu
đề, thảo luận 5 phút, trình bày , nhận
xét, Giáo viên chốt
Củng cố
? đặc điểm của văn tự sự? ý nghĩa của văn tự sự?
? Vai trò của tự sự trong đời sống?
Hướng dẫn: Học bài
Xem lại các bài tập đã làm ở lớp Giờ sau tiếp tục ôn tập về văn tự sự
Trang 7Tiết 4 CHỦ ĐỀ: VĂN TỰ SỰ
Mục tiêu
- Tiếp tục giúp học sinh nắm chắc các đặc điểm của văn tự sự
- Biết lựa chọn phương thức biểu đạt phù hợp với mục đích, tình huống giao tiếp
- Rèn kĩ năng tạo lập văn bản phù hợp với mục đích giao tiếp
Tiến trình lên lớp
* Tổ chức:
* Kiểm tra: Hãy kể tên các kiểu văn bản tương ứng với phương thức biểu đạt? Mỗi kiểu văn bản hãy cho 1 ví dụ?
* Bài mới
Học sinh đọc đoạn văn GIÁO VIÊN
chép trên bảng phụ:
“ Trong ngày 5/9/2000, cùng 630 000
học sinh Hà Nội, hơn 1000 học sinh
trường THPT Việt Đức đã phấn khởi
khai giảng năm học mới Thầy và trò
vinh dự đón các vị lãnh đạo nhà nước và
thành phố đến dự Thầy hiệu trưởng đã
nêu những thành tích của nhà trường
năm học vừa qua và nêu nhiệm vụ năm
học mới Dại diện học sinh lên hứa
quyết tâm học tốt theo lời Bác Hồ dạy
Buổi lễ khai giảng kết thúc bằng hồi
trống vào học”
Đoạn văn sử dụng phương thức biểu
đạt nào? Mục đích giao tiếp?
Học sinh đọc đoạn văn:
Công ty Vĩnh Sinh: Số… đường…
Thành phố…
- Chuyên sửa chữa các loại xe du lịch
đời mới và tải nhẹ
- Chi phí thấp, hóa đơn VAT
Đoạn văn sử dụng phương thức biểu đạt
nào?
Mục đích giao tiếp?
Học sinh đọc các tình huống trên bảng
phụ:
1 Lớp em muốn xin phép nhà trường
đi tham quan ở Vịnh Hạ Long
2 Kể lại cuộc tham quan đó
3 Giới thiệu về thắng cảnh Vịnh Hạ
3 Bài tập( tiếp)
B, Đoạn văn
- Phương thức tự sự
- Mục đích : Kể diễn biến sự việc
C, Đoạn văn Phương thức biểu đạt: thuyết minh
Mục đích: Quảng cáo, giới thiệu công ti
D, Các tình huống
1 Phương thức hành chính công vụ
2 Phương thức tự sự
3 Phương thức thuyết minh
4 Phương thức miêu tả
- Đó là văn bản tự sự vì: nó mang đặc điểm của 1 văn bản tự sự: trình bày 1 chuỗi sự việc, sự việc này nối sự việc kia cuối cùng dẫn đến 1 kết thúc, thể hiện 1 ý nghĩa Chuỗi sự việc thể hiện:
+ Vua Hùng chọn người nối ngôi + Vua ra điều kiện nối ngôi + Các lang đua nhau làm cỗ thật hậu, Lang Liêu được thần mách lấy gạo làm bánh
+ Vua Hùng chọn lễ vật của lang Liêu
Trang 84 Tả lại một cảnh độc đáo mà em thích
Hãy lựa chọn phương thữc biểu đạt phù
hợp với từng tình huống đó?
HD thảo luận 2 phút, trả lời, nhận xét,
Giáo viên chốt
Văn bản “Bánh chưng, bánh giày” có
phải là văn bản tự sự không? Vì sao?
Học sinh thảo luận nhóm 3 phút, trả lời,
nhận xét, Giáo viên chốt
+ Từ đó có tục ngày Tết gói bánh chưng, bánh giầy
=> ý nghĩa: giải thích tục lệ gói bánh chưng , bánh giầy ngày Tết
Đề cao nghề nông
Ca ngợi công lao của các vua Hùng
Củng cố
Nhắc lại các nội dung đã ôn tập
Xem kĩ phương thức tự sự
Hướng dẫn: Học bài
Xem lại các bài tập
Sưu tầm các kiểu văn bản
Trang 9Tiết 5 CHỦ ĐỀ: VĂN TỰ SỰ
Mục tiêu
- Tiếp tục giúp học sinh nắm chắc đặc điểm của một văn bản tự sự
- Biết cách làm một bài văn tự sự
- Rèn kĩ năng làm bài văn tự sự
Tiến trình lên lớp
* Tổ chức:
* Kiểm tra: - Văn bản “ Sự tích Hồ Gươm có phải là văn bản tự sự không? Vì sao?
* Bài mới
Giáo viên đưa một số đề lên bảng phụ,
học sinh quan sát, đọc:
Đề 1: Hãy kể chuyện “Thánh Gióng bằng
lời văn của em”
Đề 2: Hãy tường thuật trận bóng đá giao
hữu giữa hai đội 6a và 6b
Đề 3: Kể về một việc làm tốt của em
? Ba đề văn trên có phải là đề văn tự sự
không? Vì sao?
? Hãy chỉ ra cac từ ngữ quan trọng trong
đề?
Học sinh trao đổi nhanh, trình bày, nhận
xét ,G chốt
? Vậy tự sự bao gồm những dạng bài
nào?
? Cho 3 văn bản 1,2, 3 SGK Ngữ văn 6-
nâng cao trang 27
Hãy chỉ ra trong 3 văn bản đó, đâu là văn
bản tường thuật, đâu là vă bản kể chuyện?
Vì sao?
Học sinh trả lời, các học sinh khác nhận
xét, bổ sung, Giáo viên chốt đáp án
? Hai yếu tố then chốt của văn bản tự sự
là gì? Vì sao đó là những yếu tố quan
trọng của tự sự?
?Sự việc muốn dẫn đến chuyện thì đó là
sự việc phải như thế nào?
1 Các thể loại tự sự
Ví dụ:
Cả 3 đề đều là đề văn tự sự vì: các đề đều yêu cầu thuật lại một
sự việc, một câu chuyện hoặc một nhân vật và diễn biến của chúng
Tự sự gồm 3 dạng bài:
- Trần thuật: Thuật lại một câu chuyện, một văn bản đã hộc, đã đọc hoặc nghe kể
- Tường thuật: Thuật lại một sự kiện với những chi tiết tiâu biểu,
có thật theo diễn biến của nó mà người thuật được chứng kiến
- Kể chuyện: Giới thiệu, thuyết minh, miêu tả nhân vật và diễn biến của chúng
Bài tập nhanh:
- Văn bản 1: Trần thuật, thuật lại câu chuyệ đã học “ Sơn Tinh, Thủy Tinh”
- Văn bản 2: Kể chuyện, giới thiệu, thuyết minh, miêu tả việc làm của nhân vật và diễn biến của chúng
- Văn bản 3: Tường thuật, thuật lại một chuyến tham quan bản thân được tham gia
2 Hai yếu tố then chốt của văn bản tự sự
Trang 10? Nhân vật có vai trò như thế nào trong
văn tự sự ?
? Nhân vật trong tự sự được kể ở những
phương diện nào?
? Nhân vật và sự việc trong tự sự có mối
quan hệ như thế nào?
Học sinh quan sát và đọc bài tập trên
bảng phụ:
? Liệt kê các nhân vật trong truyền thuyết
“ Sự tích Hồ Gươm”, Ghi lại chuỗi hành
động của từng nhân vật, phát hiện nhân
vật chính, nhân vật phụ, vì sao em cho là
như vậy?
Viết đoạn văn tóm tắt truyện theo chuỗi
sự việc gắn với nhân vật chính
Học sinh hđ cá nhân10 phút, trình bày,
nhận xét, bổ sung, Giáo viên chốt
- Nhân vật
- Sự việc
Sự việc là cốt lõi của tự sự Sự việc và diễn biến của sự việc tạo thành câu chuyện Song không phải bất cứ sự việc nào, diễn biến nào cũng thành chuyện mà
sự việc phải có tính khác thường Nhân vật trong tự sự là người thể hiện các sự việc và là người được thể hiện trong văn văn bản Nhân vật có nhân vật chính, nhân vật phụ được thể hiện qua lời kể ,tả hình dáng, lai lịch, tính nết, việc làm… nhất là cách giải quyết các tình huống
Nhân vật và sự việc không thể tách rời vì nó làm nên sự việc, dẫn sự việc phát triển, sự việc thể hiện nhân vật
Bài tập nhanh:
- Các nhân vật trong truyền thuyết “ Sự tích Hồ Gươm”: Đức Long Quân, Lê Thận, Lê Lợi, Rùa Vàng
- Nhân vật chính : Lê Lợi, nhân vật có việc làm liên quan mật thiết đến ý nghĩa tư tưởng mà truyện thể hiện
- Chuỗi sự việc: Long Quân thâynghĩa quân nhiều lần bị thua quyết định cho mượn gươm thần Sau chiến thắng, quân Minh sai Rùa Vàng đòi gươm
Củng cố
? Tự sự gồm những tiểu loại nào? Đặc điểm của từng tiểu loại?
? Hai yếu tố then chốt của văn tự sự là gì?
Hướng dẫn: Học bài
Xem lại các bài tập đã làm ở lớp
Trang 12Tiết 6 CHỦ ĐỀ: VĂN TỰ SỰ
Mục tiêu
- Giúp học sinh nắm chắc các bước làm một bài văn tự sự
- Tạo thói quen lập dàn bài trước khi viết bài văn
- Rèn kĩ năng làm bài văn tự sự
Tiến trình lên lớp
* Tổ chức:
* Kiểm tra: - Tóm tắt truyện “ Sự tích Hồ Gươm” dựa vào nhân vật chính của truyện?
* Bài mới
? Muốn làm tốt một bài văn tự sự , cần
phải thực hiện các bước nào?
? Tại sao trước khi làm bài văn tự sự phải
tìm hiểu đề?
? Bước lập ý là bước xác định những vấn
đề gì?
? Tại sao phải lập dàn ý trước khi viết
bài?
? Nêu dàn ý của một bài văn tự sự?
Học sinh đọc đề bài, xác định yêu cầu của
đề (chú ý các từ: kể, bằng lời văn của em)
Chia lớp thành 4 tổ Mỗi tổ lập một dàn
ý cho câu chuyện
Tổ 1: Con Rồng cháu Tiên
Tổ 2: Bánh chưng bánh giầy
Tổ 3: Thánh Gióng
Tổ 4: Sơn Tinh Thủy Tinh
Thời gian 10 phút, các tổ trình bày, nhận
xét về: diễn biến, sự sáng tạo trong xây
dựng câu chuyện
I Các bước làm 1 bài văn tự sự
Bước 1: Tìm hiểu đề
Tìm hiểu đề là đọc kĩ đề bài , xác định các từ ngữ quan trọng,
từ đó nắm vững yêu cầu của đề
Bước 2: Lập ý
Lập ý là xác định nội dung sẽ viết theo yêu cầu của đề, cụ thể
là xác định nhân vật, sự việc, diễn biến, kết quả và ý nghĩa câu chuyện
Bước 3: Lập dàn ý
Sắp xếp việc gì kể trước, việc
gì kể sau để người đọc theo dõi được câu chuyện, hiểu được ý định của người viết
*Dàn bài
- Mở bài: Giới thiệu về nhân vật, sự việc
- Thân bài: Kể diễn biến sự việc
- Kết bài: Kể kết cục câu chuyện
Bước 4: Viết bài Bước 5: Sửa bài
II Luyện tập lập dàn ý cho bài văn tự sự
Đề bài: Hãy kể lại một truyện
dân gian mà em đã học bằng lời văn của em
Củng cố
Nhắc lại các bước khi làm bài văn tự sự?
Dàn ý bài văn tự sự?