GV : trong khi giao tiếp để có lời nói làm vừa lòng người cần thể hiện thái độ lịch sự, nhã nhặn của người nói, sự quan tâm , tôn trọng của người nói đối với người nghe, tạo phong cách n[r]
Trang 1KIÓM TRA BµI Cò:
Câu hỏi:
? Thế nào là nói quá? Nêu tác dụng? Lấy ví dụ?
Trả lời:
- Nói quá là biện pháp tu từ phóng đại tính chất sự việc, hình thức đc miêu tả nhằm nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm
VD: - Đen như cột nhà cháy
- Gáy như sấm
Vào bài:
Nhân dân ta thường nói:
Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.
Đó là lời nhắc nhở trong khi giao tiếp, để có lời nói làm vừa lòng người cần thể hiện thái độ lịch sự, nhã nhặn của người nói, sự quan tâm, tôn trọng của người nói đối với người nghe, tạo phong cách nói năng đúng mực của con người có giáo dục có văn hoá Vì vậy người ta thường dùng cách nói giảm nói tránh Vậy thế nào là nói giảm nói tránh Ta vào bài học hôm nay
Tiết 40
NÓI GIẢM NÓI TRÁNH
G: Nói giảm nói tránh là cách nói ntn, tác dụng
của nói giảm nói tránh? PI
Đèn chiếu: HS đọc VD a
Chú ý các từ in đậm
? Bác viết di chúc: “đi gặp cụ Các Mác, Lê-nin
và c¸c vị c¸ch m¹ng đàn anh khác” có ý nghĩa
gì?
G: Bác Hồ vị cha già, vị lãnh tụ thiên tài của
Việt Nam Sau một thời gian lâm bệnh Bác cảm
thấy sức khoẻ của mình không qua khỏi Để
tránh đột ngột cho cả nước Bác viết di chúc để
lại Bác ra đi vào ngày 2/9/1969, để lại muôn
vàn thương tiếc cho dân tộc
? Vì sao Bác viết như vậy? Nhằm mục đích gì?
I NÓI GIẢM NÓI TRÁNH:
1 Ví dụ/107
* VD1:
a đi gặp cụ Các Mác, Lê-nin
và các vị c¸ch m¹ng đàn anh khác,
(Hồ Chí Minh, Di chúc)
-> Bác không còn sống được nữa
-> Tránh đi cảm giác đau buồn.
Trang 2Đèn chiếu: HS đọc VD b
? Đi có nghĩa là gì ?
? Vì sao tác giả lại dùng từ đi mà không dùng
từ chết ?
G : Trong giây phút Bác ra đi, xúc động trước
những mất mát to lớn của toàn dân tộc, nhà thơ
Tố Hữu đã sáng tác bài thơ Bác ơi để bộc lộ
niềm thương nhớ của toàn dân tộc Từ đi thay
cho từ chết giảm đi sự quá đau buồn, không
muốn tin điều đó là sự thật
Đèn chiếu: HS đọc VD c
? Chẳng còn có nghĩa là gì ?
GV : Anh Lượng đi bộ đội, khi được nghỉ phép
về thăm nhà thì bố mẹ không còn nữa, ái ngại
trước tình cảnh của anh những người hàng xóm
xung quanh bày tỏ thông cảm chia xẻ nỗi đau
mất mát của anh
? Cách nói như vậy có tác dụng gì ?
? Cũng nói về cái chết còn có cách nói nào
khác không ?
VD : qua đời, mất, hi sinh, từ trần
G : Khi giao tiếp chúng ta cần lưu ý sử dụng từ
ngừ cho phù hợp với đối tượng, tuổi tác, quan
hệ thứ bậc xã hội và hoàn cảnh giao tiếp
VD : Băng hà-> vua chúa
Hi sinh : Chiến sĩ hi sinh vì tổ quốc
Vậy từ đi, chẳng còn đều nói đến cái chết Tại
sao tác giả không dùng từ chết mà thay thế các
từ khác có tác dụng gì ?
Đèn chiếu: HS đọc VD2
b đi
-> Bác đã chết rồi
->Nói tránh đi để giảm sự đau thương cho toàn dân tộc.
c chẳng còn.
-> Chết
-> Giảm nhẹ nỗi buồn khi mất đi người thân.
=> Nói tránh đi để giảm sự đau buồn.
* VD2 :
- bầu sữa
Trang 3-> Bầu vú ( theo cách gọi sinh học) nhưng tác
giả thay bằng từ bầu sữa.mà không dùng từ
ngữ khác cùng nghĩa
? Cách gọi như vậy có tác dụng gì?
G: Em bé bị đi ngoài
-> Không cần giải thích ai cũng hiểu từ đó Còn
rất nhiều cách gọi khác: Đi nhanh về chậm , đi
vệ sinh -> cách nói như vậy vừa dễ nghe vừa
gây cười mà tránh đi sự thô tục
Đèn chiếu: HS đọc VD3
? Em có nhận xét gì về ý nghĩa của 2 câu?
-> giống nhau
? Cách nói ntn?
->Khác nhau
? Theo em, em thích cách nhận xét nào hơn ?
- C1 : căng thẳng, nặng nề
- C2: tạo cảm giác nhị nhàng tế nhị hơn
GV : Khi nhận xét về ai chúng ta nên lựa lời,
nhẹ nhàng để người nghe dễ tiếp nhận ý kiến
? Đồng nghĩa với tử thi là gì ?
? Tại sao không gọi là xác chết mà gọi là tử
thi ?
GVKQ : Qua 4 VD chúng ta vừa phân tích cách
diễn đạt tế nhị, tránh đi cảm giác quá đau buồn,
tránh đi sự tục, ghê sợ Cách diễn đạt trên người
ta gọi là cách nói giảm nói tránh
? Vậy thế nào là nói giảm nói tránh ?
HS đọc ghi nhớ : Đèn chiếu
-> Tránh đi sự thô tục.
*VD3 :
- lười lắm - không được chăm chỉ.
-> tạo cảm giác nhÑ nhàng, tế nhị hơn.
* VD4 :
- Bác sĩ pháp y đang mổ tử thi
->Xác chết
-> Tránh đi sự ghê sợ.
=> Nói giảm nói tránh
2 Ghi nhớ/108
Trang 4GV phân tích theo VD trên máy chiếu
? Tìm từ đồng nghĩa với từ chết ? ch«n ?
->Ngoài cách nói giảm nói tránh ta còn sử dụng
từ đồng nghĩa( đi, chẳng còn) Tránh đi sự đau
buồn
? Có cách nói nào khác ?
H : Bài thơ anh chưa được hay lắm
? Chưa được hay là từ gì ?-> Phủ định từ trái
nghĩa
? Tìm cách nói nhẹ nhàng, lịch sự hơn ?
->Cách nói vòng-> cho kín đáo, tế nhị hơn
VD :
- Anh sẽ không sống được lâu nữa đâu.
- Anh sẽ không được lâu nữa đâu
-> Nói trống(Câu tỉnh lược)
GV : trong khi giao tiếp để có lời nói làm vừa
lòng người cần thể hiện thái độ lịch sự, nhã
nhặn của người nói, sự quan tâm , tôn trọng của
người nói đối với người nghe, tạo phong cách
nói năng đúng mực của con người có giáo dục
có văn hoá Người ta thường dùng cách nói
giảm nói tránh
Chuyển ý : Để khắc sâu kiến thức ta sang pII
luyện tập
* Lưu ý:Các cách nói giảm nói tránh.
VD:
- Chết -> đi, qui tiên, từ trần
- Chôn -> Mai táng, an táng
-> Từ đồng nghĩa
VD :
- Bài thơ anh dở lắm
- Bài thơ anh chưa được hay lắm
-> Cách nói từ ngữ trái nghĩa.
VD :
- Anh còn kém lắm.
- Anh còn phải cố gắng hơn nữa
-> Nói vòng
Trang 5? Điền cỏc từ ngữ núi giảm núi trỏnh sau đõy
vào chỗ trống ?
HS hoạt động 5 nhóm
HS hoạt động 5 nhóm
Gv : Việc núi giảm núi trỏnh cũn tuỳ thuộc vào
tỡnh huống giao tiếp
VD : Trờn ti vi thụng bỏo tin buồn ta thường
dựng từ : qua đời mất, từ trần Nhưng nếu là tin
về tai nạn giao thụng thường sử dụng từ chết
Như một lời cảnh bỏo nhắc nhở mọi người phải
cú ý thức diều khiển cỏc phương tiện tham gia
giao thụng
? Lấy 2 VD nói giảm nói tránh ?
II Luyện tập:
1 Bài 1
a nghỉ-> (ngủ) Thể hiện thỏi
độ lịch sự
b chia tay( li hụn)->đụng nghĩa
c Khiếm thị(mự)-> tế nhị
d Cú tuổi( già, nhiều tuổi)
e Đi bước nữa( lấy chồng lần thứ 2
2 Bài 2:
A2 B2 C1 D1 E2
3 Bài 4:
1.Cậu vàng đi đời rồi, ông giáo ạ!
-> Chết 2.- Em dạo này chưa được ngoan
Trang 6ĐÈN CHIẾU:
VD1:
a Vì vậy,tôi để sẵn mấy lời này, phòng khi tôi sẽ đi gặp cụ Các Mác, Lê- nin
và các vị đàn anh khác, thì đồng bào cả nước, đồng chí trong Đảng và bầu bạn khắp
nơi đều khỏi cảm thấy đột ngột
( Hồ Chí Minh, Di chúc )
-> Tránh đi cảm giác đau buồn
b Bác đã đi rồi sao Bác ơi !
Mùa thu đang đẹp, nắng xanh trời
( Tố Hữu, Bác ơi )
->Nói tránh đi để giảm sự đau thương cho toàn dân tộc
c Lượng con ông Độ đây mà…Rõ tội nghiệp, về đến nhà thì bố mẹ chẳng còn.
( Hồ Phương, Thư nhà )
-> Giảm nhẹ nỗi buồn khi mất đi người thân
VD 2:
Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng của người
mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sống lưng cho, mới
Trang 7( Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu )
VD:
Em bé bị đi ngoài.
-> Tránh đi sự thô tục
VD 3:
- Con dạo này lười lắm.
- Con dạo này không được chăm chỉ lắm.
-> Tạo cảm giác nhị nhàng, tế nhị hơn
VD 4 : Bác sĩ pháp y đang mổ tử thi.
-> Tránh đi sự ghê sợ
** Ghi nhớ:
Nói giảm nói tránh là một biẹn pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế nhị, uyển
chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề; tránh thô tục và thiếu lịch sự
* Lưu ý các cách nói giảm nói tránh:
VD:
a.
- Chết -> đi, qui tiên, từ trần
- Chôn -> Mai táng, an táng
-> Từ đồng nghĩa.
b.
- Bài thơ anh dở lắm
- Bài thơ anh chưa được hay lắm
-> Cách nói phủ định từ ngữ trái nghĩa
c.
- Anh còn kém lắm.
- Anh còn phải cố gắng hơn nữa
-> Nói vòng
d.
- Anh sẽ không sống được lâu nữa đâu.
- Anh sẽ không được lâu nữa đâu
-> Nói trống (Nói tỉnh lược).
Trang 8LUYỆN TẬP:
Bài 1: Điền các từ ngữ nói giảm nói tránh sau đây vào chỗ trống … đi nghỉ, khiếm thị, chia tay nhau, có tuổi, đi bước nữa.
a Khuya rồi, mời bà ………
b Cha mẹ em………từ ngày em cò rất bé, em về ở với bà ngoại
c Đây là lớp học cho trẻ em ………
d Mẹ đã ……… rồi, nên chú ý giữ gìn sức khoẻ
e Cha nó mất, mẹ nó ………., nên chú nó rất thương nó
Bài 2: Trong mỗi cặp câu dưới đây, câu nào có cách nói giảm nói tránh?
A1 Anh phải hoà nhã với bạn bè!
A2 Anh nên hoà nhã với bạn bè!
B1 Anh ra khỏi phòng tôi ngay!
B2 Anh không nên ở đây nữa!
C1 Xin anh đừng hút thuốc trong phòng tôi!
C2 Cám hút thuốc trong phòng!
D1 Nó nói như thế là thiếu thiện trí!
Trang 9E2 Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi!
ĐÁP ÁN:
A2 Anh nên hoà nhã với bạn bè!
B2 Anh không nên ở đây nữa!
C1 Xin anh đừng hút thuốc trong phòng tôi!
D1 Nó nói như thế là thiếu thiện trí!
E2 Hôm qua em có lỗi với anh, em xin anh thứ lỗi!