Môc tiªu: Qua tiÕt häc, HS n¾m ®îc - Vai trò, tầm quan trọng, tác động qua lại giữa các yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm trong mét VB hoµn chØnh - C¸ch thøc vËn dông c¸c yÕu tè miªu t¶[r]
Trang 1Ngày soạn: 3/9/2011
Ngày dạy:
Chủ đề 1: Rèn luyện kĩ năng làm văn tự sự kết hợp
với miêu tả và biểu cảm
Tiết 1
i Mục tiêu:
Qua tiết học, HS nắm được
- Vai trò, tầm quan trọng, tác động qua lại giữa các yếu tố tự sự, miêu tả và biểu cảm trong một VB hoàn chỉnh
- Cách thức vận dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong một VB tự sự
- Biết vận dụng những hiểu biết có được ở bài học tự chọn này để viết bài văn tự sự có kết hợp với miêu tả và biểu cảm
ii Chuẩn bị:
- GV : Tài liệu tham khảo
- HS: Ôn lại các khái niệm tự sự, miêu tả và biểu cảm
iii tiến trình dạy học
Hoạt động 1 : Khởi động
1 Kiểm tra bài cũ : kết hợp kiểm tra trong tiết học
2 Bài học :
- GV giới thiệu về chủ đề và yêu cầu của chủ đề
Hoạt động 2 : Ôn tập các phương thức: tự sự, miêu tả , biểu cảm
- GV cho HS ôn lại một số VB tự sự có kết
hợp với miêu tả và biểu cảm
? Hãy kể ra một số VB tự sự có kết hợp với
miêu tả và biểu cảm mà em đã được học ở
chương trình Ngữ văn lớp 6, 7 và đầu năm
lớp 8?
VB “ Bài học đường đời đầu tiên” ( trích “ Dế
mèn phiêu lưu kí “ của Tô Hoài
VB “ Sống chết mặc bay” của Phạm Duy Tốn
VB “ Tôi đi học “ của Thanh Tịnh
?Hãy nhắc lại đặc điểm và các thao tác chính
của các phương thức tự sự, miêu tả và biểu
cảm
I) Ôn tập các phương thức: tự sự, miêu tả , biểu cảm
- Thảo luận, ôn lại và phát biểu + Tự sự: Trình bày chuỗi sự việc có mở
đầu, diễn biến, kết thúc, thể hiện một ý nghĩa
Thao tác: Kể là chính
Trang 2 GV bổ sung và chốt lại
1- Tự sự
+ Đặc điểm: Kể người, kể việc
+ Thao tác: Kể là chính
2- Miêu tả:
+ Tái hiện sự vật, hiện tượng
+ Thao tác: Quan sát, liên tưởng, nhận xét, so
sánh
3- Biểu cảm:
+ Đặc điểm: Thể hiện tình cảm, thái độ của
mình với sự vật, hiện tượng
+ Thao tác: Bộc lộ trực tiếp hoặc thông qua ý
nghĩ, cảm xúc của nhân vật
*GV nhấn mạnh và chuyển ý
Vậy các yếu tố miêu tả và biểu cảm có vai trò
như thế nào trong văn tự sự, ta tìm hiểu tiếp
phần 2
+ Miêu tả: Tái hiện lại sự việc, hiện tượng Thao tác: Quan sát, liên tưởng, so sánh, nhận xét
+ Biểu cảm: Thể hiện tình cảm, thái độ của mình với sự vật, hiện tượng
Thao tác : Bộc lộ trực tiếp những cảm xúc của chính người viết hoặc thông qua ý nghĩ, cảm xúc của các nhân vật
- Nghe kết hợp tự ghi những ý chính
Hoạt động 2: Vai trò của các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự
? Tại sao trong VB tự sự cần có yếu tố miêu
tả?
? Qua các VB tự sự có kết hợp với miêu tả và
biểu cảm đã học, em thấy yếu tố miêu tả có
vai trò gì trong VB tự sự?
II) Vai trò của các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong văn tự sự
-Nhờ có yếu tố miêu tả mà có thể tái hiện cảnh vật, con người một cách cụ thể, sinh
động trong không gian, thời gian
1- Yếu tố miêu tả trong văn tự sự
-Giúp người kể kể lại một cách sinh động cảnh vật, con người làm cho câu chuyện
Trang 3? Em thường thấy những yếu tố miêu tả nào
xuất hiện trong văn tự sự?
- GV yêu cầu HS lấy VD cụ thể ở các VB đã
học
GV bổ sung thêm và chốt lại
* Các loại miêu tả
a Miêu tả nhân vật
+ Miêu tả ngoại hình: gương mặt, dáng
người, trang phục
+ Miêu tả các trạng thái hoạt động: Việc làm,
lời nói
+ Miêu tả trạng thái tình cảm và thế giới nội
tâm: Vui, buồn, khổ đau, hạnh phúc
Mục đích: Khắc hoạ thành công chân dung
nhân vật với những nét tính cách riêng
b Miêu tả cảnh thiên nhiên
c Miêu tả cảnh sinh hoạt
Mục đích: Cốt truyện hay hơn, hấp dẫn hơn,
nhân vật hiện lên cụ thể sinh động hơn
? Yếu tố miêu tả thường được thể hiện qua
những dấu hiệu nào ở VB tự sự?
* Dấu hiệu
Miêu tả thường được thể nhiện qua những từ
ngữ, hình ảnh có giá trị gợi tả và biểu cảm
trở nên sinh đông, hấp dẫn
+ Miêu tả nhân vật + Miêu tả cảnh thiên nhiên + Miêu tả cảnh sinh hoạt
HS lấy VD cụ thể + Miêu tả nhân vật: Đoạn văn miêu tả ngoại hình của Dế Mèn và Dế Choắt trong VB “ Bài học đường đời đầu tiên” của Tô Hoài
+ Miêu tả cảnh thiên nhiên: Đoạn văn
đầu tiên của VB “ Tôi đi học” của Thanh Tịnh
+ Miêu tả cảnh sinh hoạt: Đoạn văn miêu tả cảnh hộ đê trong VB “Sống chết mặc bay “ của Phạm Duy Tốn
- Nghe, kết hợp tự ghi
Qua các từ ngữ, hình ảnh có giá trị gợi tả
và biểu cảm như từ láy tượng hình, tượng thanh, nghệ thuật so sánh, nhân hoá
Trang 4pháp nghệ thuật so sánh, nhân hoá
? Yếu tố biểu cảm đóng vai trò gì trong văn tự
sự?
? Trong VB tự sự, em thấy yếu tố biểu cảm
thường được thể hiện như thế nào?
GV chốt lại
+ Biểu cảm thông qua cảm xúc của chính nhà
văn đối với nhân vật, sự việc được đề cập đến
trong VB
+ Biểu cảm thông qua ý nghĩ, cảm xúc của
các nhân vật
- GV bổ sung thêm
ở hình thức thứ nhất : biểu cảm thông qua
cảm xúc của chính nhà văn đối với nhân vật,
sự việc được thể hiện cụ thể qua từng ngôi kể
Ngôi kể thứ nhất: Cảm xúc của nhà văn
thường lồng vào cảm xúc của nhân vật “tôi”
VD: VB “ Bài học đường đời đầu tiên”
Ngôi kể thứ ba: Cảm xúc của nhà văn thường
được thể hiện thông qua lời dẫn truyện
VD: VB “ Sống chết mặc bay”
? Về hình thức, em thấy yếu tố biểu cảm
thường xuất hiện qua những dấu hiệu nào
trong VB tự sự?
2- Yếu tố biểu cảm trong văn tự sự
-Biểu cảm: Thể hiện thái độ, tình cảm của nhà văn với nhân vật, sự việc được kể -Biểu cảm thông qua hai hình thức: trực tiếp qua cảm xúc của chính nhà văn với nhân vật hoặc gián tiếp thông qua cảm xúc, ý nghĩ của các nhân vật
- Nghe
-Qua những câu cảm thán, những câu hỏi
tu từ
3 Củng cố
? Các phương thức tự sự , miêu tả, biểu cảm có đặc điểm gì? Các thao tác chính của các phương thức đó? Có khi nào em thấy trong một VB chỉ xuất hiện duy nhất một phương thức biểu đạt không? Tại sao?
? GV cho HS đọc một số đoạn văn tự sự có kết hợp với miêu tả và biểu cảm trong một số
VB đã học
- GV lưu ý
Việc sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm là rất cần thiết trong VB tự sự
song phải chọn lọc, không qua lạm dụng dẫn tới lạc thể loại
5 Hướng dẫn về nhà
- Học bài, nắm chắc đặc điểm của các phương thức tự sự, miêu tả và biểu cảm đã được học
Trang 5- N¾m ch¾c néi dung bµi häc, vËn dông viÕt 1 ®o¹n v¨n tù sù cã kÕt hîp víi yÕu tè miªu t¶
vµ biÓu c¶m
iv rót kinh nghiÖm
KiÓm tra gi¸o ¸n ®Çu tuÇn TTcm
lª thanh
Trang 6
Ngày soạn : 6/ 9/ 2011
Ngày dạy :
Chủ đề 1: Rèn luyện kĩ năng làm văn tự sự kết hợp
với miêu tả và biểu cảm
Tiết 2
i Mục tiêu:
- Thấy được cách thức vận dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong một VB
tự sự cùng các bước thực hiện
-Có kĩ năng viết đoạn văn tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm bất kì
- Nắm được cách viết cụ thể để viết các đoạn văn tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm trong
bố cục một bài văn
ii chuẩn bị
- GV : Tài liệu tham khảo
- HS: Nắm chắc kiến thức để vận dụng làm bài tập
iii tiến trình dạy học
Hoạt động 1 : Khởi động
1 Kiểm tra bài cũ : kết hợp kiểm tra trong tiết học
2 Bài học :
- GV nhắc lại kĩ năng làm văn tự sự có kết hợp với miêu tả và biểu cảm để chuyển nội
dung bài học ( 2 phút)
Hoạt động 2: III) Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn tự sự có kết hợp
với miêu tả và biểu cảm
? Để viết được đoạn văn tự sự kết hợp với miêu
tả và biểu cảm bất kì, ta thực hiện theo mấy
bước? Là những bước nào?
GV chốt lại các ý chính của mỗi bước cho
HS nắm được
III) Rèn luyện kĩ năng viết đoạn văn
tự sự có kết hợp với miêu tả và biểu cảm
1- Viết đoạn văn tự sự có kết hợp miêu tả và biểu cảm bất kì
-Thực hiện theo 5 bước + Xác định nhân vật, sự việc + Lựa chọn ngôi kể
+ Xác định thứ tự kể + Xác định các yếu tố miêu tả và biểu cảm sẽ viết
+ Viết thành đoạn với các yếu tố : Kể, tả, biểu cảm
Trang 7Thực hiện theo 5 bước
+ Xác định nhân vật, sự việc định kể
+ Lựa chọn ngôi kể: Thứ nhất hay thứ ba
+ Xác định thứ tự kể: Bắt đầu từ đâu, diễn ra
như thế nào và kết thúc ra sao?
+ Viết thành đoạn với các yếu tố: kể, miêu tả,
biểu cảm
* Cần phải nắm vững 5 bước thực hiện khi viết
đoạn văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm
trong bố cục một bài văn
? Bố cục một bài văn tự sự gồm mấy phần? Là
những phần nào?
Vậy cách viết các đoạn văn tự sự kết hợp miêu
tả và biểu cảm trong bố cục một bài văn như
thế nào ta học tiếp
-Gồm 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài
- GV cho HS hoạt động nhóm tìm ra các cách
viết đoạn mở bài
GV bổ sung và chốt lại mỗi cách cho HS
* Cách 1: Dùng phương thức tự sự kết hợp với
miêu tả để giới thiệu sự việc, nhân vật và tình
huống xảy ra câu chuyện
VD: Sách “ Một số kiến thức, kĩ năng và bài
tập nâng cao - Ngữ văn 8”
* Cách 2: Dùng phươngthức tự sự là chính có
kết hợp với biểu cảm để nêu kết quả của sự
việc hoặc kết cục số phận của nhân vật lên
trước; sau đó dùng một vài câu dẫn dắt để
quay về từ đầu diễn biến cốt truyện
VD: Sách “ Một số ”
* Cách 3: Dùng hình thức miêu tả là chính để
dẫn dắt vào truyện
VD
* Cách 4: Dùng phương thức biểu cảm là
2- Viết đoạn văn tự sự có kết hợp miêu tả và biểu cảm trong bố cục một bài văn
a Đoạn mở bài
Trang 8chính để dẫn dắt vào truyện ( thường dành cho
những câu chuyện có tính chất hồi tưởng, hoài
niệm)
VD: VB “ Tôi đi học”
? Cách viết các đoạn thân bài như thế nào?
Yếu tố nào đóng vai trò chủ đạo?
GV chốt
Viết các đoạn thân bài: Yếu tố tự sự đóng vai
trò chủ đạo ( có sự việc, nhân vật); miêu tả và
biểu cảm chỉ được vận dụng khi cần thiết làm
tăng sức hấp dẫn cho truyện
- Cho HS thảo luận nhóm, tìm ra các cách viết
đoạn kết bài
GV bổ sung, chốt lại
Cách viết đoạn kết bài
* Cách 1: Dùng phương thức tự sự kết hợp với
biểu cảm để nêu kết cục và cảm nghĩ của
người trong cuộc ( Người kể chuyện hay một
nhân vật nào đó)
* Cách 2: Dùng phương thức biểu cảm là
chính để bày tỏ thái độ, tình cảm của người
trong cuộc
* Cách 3: Dùng phương thức miêu tả là chính
đan xen biểu cảm để kết thúc câu chuyện
ở mỗi cách, GV lấy VD cụ thể để HS học
tập
b Thân bài
-Yếu tố tự sự đóng vai trò chủ đạo ( sự việc, nhân vật); miêu tả và biểu cảm chỉ vận dụng khi cần thiết làm tăng sức hấp dẫn và sinh động cho truyện
c Kết bài
3 Củng cố
- GV cho HS nhắc lại những bước cần thực hiện khi viết đoạn văn tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm bất kì và xác định trong những bước đó bước nào là quan trọng nhất
? Các cách viết đoạn mở bài, thân bài, kết bài trong bài văn tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm ? Trong bố cục này có nhất thiết đoạn văn nào cần đưa yếu tố miêu tả và biểu cảm vào không?
4 Hướng dẫn về nhà
- Nắm chắc nội dung 5 bước trên để vận dụng vào việc viết các đoạn văn tự sự bất kì
- Nắm chắc cách viết các đoạn
Trang 9- Vận dụng viết 1 đoạn mở bài bất kì cho 1 đề TLV do em tự đặt
iv rút kinh nghiệm
Kiểm tra giáo án đầu tuần TTcm
lê thanh
Trang 10
Ngày soạn: 9/ 9/2011
Ngày dạy:
Chủ đề 1: Rèn luyện kĩ năng làm văn tự sự kết hợp
với miêu tả và biểu cảm
Tiết 3
I/ Mục tiêu:
Qua tiết học, HS nắm được
- Củng cố và bổ sung kĩ năng viết đoạn văn tự sự và bài văn tự sự có kết hợp miêu tả và biểu cảm
- Vận dụng các kĩ năng để thực hành viết các đoạn cụ thể thông qua bài tập
- Biết phát hiện và xác định được các đoạn văn tự sự có xen yếu tố miêu tả và biểu cảm
II/ Chuẩn bị:
- GV : Tài liệu tham khảo, một số đoạn văn mẫu và một số bài tập
- HS: Nắm chắc kiến thức để vận dụng làm bài tập
III/ Hoạt động trên lớp
Hoạt động 1: Khởi động
1 Kiểm tra bài cũ
- Nêu các cách viết đoạn mở bài
2., Bài mới
- GV nêu ngắn gọn nội dung của tiết trước để chuyển tếp nội dung bài học
GV cho đoạn văn ngắn ( ghi trên bảng phụ hoặc
máy chiếu), yêu cầu HS đọc và trả lời các câu
hỏi ở cuối đoạn văn
- GV phân lớp thành 2 nhóm, mỗi nhóm thực
hiện yêu cầu của một đoạn
a Đoạn văn 1: Bài tập 1 ( Sách “ Một số kiến
thức kĩ năng và bài tập năng cao Ngữ văn 8” )
Câu hỏi:
? Đọc đoạn văn, theo em có những phương thức
biểu đạt nào? Phương thức nào là phương thức
biểu đạt chính? Phương thức nào chỉ đóng vai
trò bổ trợ?
IV) Vận dụng luyện tập 1- Phát hiện, xác định được các yếu
tố trong đoạn văn
- Đọc các đoạn văn
- Suy nghĩ câu hỏi ở cuối đoạn văn của nhóm mình đượcgiao
- Thảo luận nhóm, tìm ra hướng trả lời
và cử đại diện phát biểu Bài tập 1: Đoạn văn 1 Cần chỉ rõ sự thể hiện của các yếu tố trong đoạn văn
Trang 11b Đoạn văn 2: Bài tập 2- Sách đã nêu
Câu hỏi:
? Xác định yếu tố miêu tả và biểu cảm trong
đoạn văn tự sự trên
- GV tổng kết chung và nêu yêu cầu cần đạt ở
mỗi bài tập
Bài tập 1: Đoạn văn 1
+ Đoạn văn sử dụng cả 3 phương thức biểu đạt
là tự sự, miêu tả và biểu cảm
Tự sự: Kể lại những suy nghĩ, tâm trạng của
người con khi mẹ đi làm về muộn
Miêu tả: Không gian, thời gian của buổi trưa hè
và dáng vẻ của người mẹ
Biểu cảm: Những suy nghĩ, tình cảm của người
con với mẹ ( bộc lộ trực tiếp)
+ Phương thức tự sự là phương thức biểu đạt
chính
+ Phương thức miêu tả chỉ đóng vai trò bổ trợ
Bài tập 2: Đoạn văn 2
+ Yếu tố miêu tả: Các từ ngữ có sức gợi hình
ảnh, màu sắc để làm nổi bật cảnh cây cối, nhà
cửa, biển cả, ở vùng Hòn Ngoài ra còn phải
kể đến các biện pháp nghệ thuật như so sánh,
nhân hoá, đảo ngữ, liệt kê
+ Yếu tố biểu cảm: Thể hiện ở những câu có ý
nghĩa nhận xét, đánh giá, bộc lộ thái độ, tình
cảm với cảnh vật thiên nhiên cũng như con
người ở vùng Hòn
Bài tập 2: Đoạn văn 2 Yêu cầu tìm dẫn chứng cụ thể để minh hoạ cho các yếu tố miêu tả và biểu cảm
- Các nhóm có thể bổ sung, sửa chữa cho nhau nếu sai hoặc chưa đầy đủ
- Nghe kết hợp tự bổ sung, sửa chữa vào vở
3., Củng cố
? Làm thế nào để xác định được trong một đoạn văn sử dụng những phương thức biểu đạt nào? Phương thức biểu đạt nào là chính?
4, HD về nhà:
- Nắm chắc kĩ năng phát hiện và xác định các phương thức được sử dụng trong một đoạn văn
- Vận dụng viết 1 đoạn văn tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm, chỉ ra những yếu tố cụ thể
được sử dụng trong đoạn văn đó
iv rút kinh nghiệm
Trang 12
KiÓm tra gi¸o ¸n ®Çu tuÇn TTcm
lª thanh
Trang 13
Ngày soạn : 12/ 9/ 2011
Ngày dạy :
Chủ đề 1: Rèn luyện kĩ năng làm văn tự sự kết hợp
với miêu tả và biểu cảm
Tiết 4
i/ Mục tiêu:
Qua tiết học, HS nắm được
- Kĩ năng thêm yếu tố miêu tả và biểu cảm vào đoạn văn tự sự sao cho đoạn văn sinh
động, hấp dẫn
ii/ Chuẩn bị:
- GV : Tài liệu tham khảo, một số đoạn văn mẫu và một số bài tập
- HS: Nắm chắc kiến thức để vận dụng làm bài tập
iii/ Hoạt động trên lớp
Hoạt động 1 : Khởi động
1 Kiểm tra bài cũ : Kết hợp khi học bài
2, Bài mới
- GV nêu ngắn gọn nội dung của tiết trước để chuyển tiếp nội dung bài học
Hoạt động 2 : Vận dụng luyện tập
- GV cho hai đoạn văn tự sự, yêu cầu HS
bổ sung thêm phương thức miêu tả và biểu
cảm để viết lại
- GV chia lớp thành 2 nhóm- mỗi nhóm
một đoạn
a Đoạn 1: Bài tập 3- Tr 43
b Đoạn 2: Bài tập 3- Tr 48
Sách “ Một số kiến thức kĩ năng và bài
tập nâng cao Ngữ văn 8”
* GV gợi ý cho HS
a Đoạn 1: Bài tập 3- Tr 43
+ Bổ sung yếu tố miêu tả: có thể là khung
cảnh thiên nhiên ( nắng, gió, dòng sông,
tiếng cá đớp mồi); tả hình ảnh người bạn
mới ( gương mặt, nước da, mái tóc, trang
IV) Vận dụng luyện tập ( tiếp) 1- Phát hiện, xác định được các yếu tố trong đoạn văn
2- Thêm yếu tố miêu tả và biểu cảm vào
đoạn văn tự sự
- Thực hành theo nhóm được phân công: nghe gợi ý, hướng dẫn của GV để làm cho
đúng và hay
- Đại diện một số HS đọc đoạn văn mình viết Các HS khác theo dõi và nhận xét