Näüi dung vaì tính chất của đề văn nghị - Các đề bài trên đều có thể được luận: xem là đề bài, đầu đề và dùng làm đề bài cho bài văn sắp viết được vì mỗi đề bài đề thể hiện 1 luận điểm c[r]
Trang 1Tiết 77 TỤC NGỮ VỀ CON NGƯỜI VÀ XÃ HỘI
Văn
NS:
A MỤC TIÊU CẦU ĐẠT : Giúp hs.
- Hiểu nội dung, ý nghĩa và một số hình thức diễn đạt (so sánh, ẩn dụ, nghĩa đen và nghĩa bóng) của những câu tục ngữ trong bài học
- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN :
- Chuẩn bị : SGK, SGV, thiết kế bài dạy, đèn chiếu
- Phương pháp : Đọc rõ ràng, mạch lạc, phân tích
C TỔ CHỨC BÀI HỌC :
I Ổn định :
II Bài cũ :
Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
- Đọc thuộc lòng 8 câu tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
- Phân tích nghĩa, cơ sở thực tiễn và giá trị kinh nghiệm của những câu tục ngữ 1,
2, 3, 4 (nhóm 1) Phân tích nhóm 2(5, 6, 7, 8)
III Bài mới :
1/ Giới thiệu bài : Tục ngữ là những lời vàng ý ngọc, là sự kết tinh kinh nghiệm,
trí tuệ của nhân dân qua bao đời Ngoài những kinh nghiệm về thiên nhiên và lao động sản xuất, tục ngữ còn là kho báu những kinh nghiệm dân gian về con người và xã hội Dưới hình thức những nhận xét, lời khuyên nhủ, tục ngữ truyền đạt rất nhiều bài học bổ ích, vô giá trong cách nhìn nhận giá trị con người, trong cách học, cách sống và ứng xử hằng ngày
2/ Tổ chức hoạt động dạy học.
HOẠT ĐỘNG 1 : Hướng dẫn
đọc, tiếp cận văn bản
- GV đọc sau đó gọi 2 hs đọc lại
(đọc rõ ràng, mạch lạc)
- HS đọc chú thích
- GV hướng dẫn hs tập trung vào
các từ có ý nghĩa thể hiện nội
dung của văn bản
HOẠT ĐỘNG 2 : Tìm hiểu văn
bản
I Đọc, tìm hiểu chú thích :
II Tìm hiểu văn
Trang 2Câu 1 : Gọi hs đọc câu tục ngữ 1
Dị bản: "một mặt người hơn mười
mặt của"
Nghĩa của câu tục ngữ là gì?
GV : Không phải là nhân dân,
không coi trọng của, nhưng nhân
dân đặt con người lên trên mọi thứ
của cải
Câu tục ngữ đã sử dụng nghệ
thuật gì?
? Cách sử dụng các biện pháp
nghệ thuật so sánh đối lập, nhân
hóa đó có tác dụng gì ?
? Giá trị của kinh nghiệm mà
nhân dân ta muốn thể hiện quá
câu tục ngữ ntn?
? Câu tục ngữ này có thể sử dụng
trong những trường hợp nào.
GV : Tóm lại theo ý bên
? Các em tìm những câu tục ngữ
khác có nội dung đề cao giá trị
con người.
Câu 2 : GV đọc tục ngữ 2.
- GV gọi hs đọc
? Câu tục ngữ này có nghĩa gì ?
? Ngoài nghĩa đó ra, nó còn có
nghĩa gì nữa ?
GV bổ sung : Suy rộng ra, những
gì thuộc hình thức con người đều
thể hiện nhân cách của người đó
- hs đọc câu tục ngữ 1
- Người quý hơn của, quý gấp bội lần
- Nghệ thuật so sánh (bằng)
- Đối lập đơn vị chỉ số lượng (một > <
mười)
- Nhân hóa : Mặt của
- So sánh đối lập: khẳng định sự quý giá của con người so với của cải Nghệ thuật nhân hóa tạo nên những điểm nhấn sinh động về từ ngữ, nhịp điệu
- Nhân dân ta muốn khẳng định tư tưởng coi trọng con người, giá trị con người là trên hết
- Phê phán những trường hợp coi của hơn người; an ủi; động viên những trường hợp mà nhân dân cho là "Của đi thay người"; nói về tư tưởng đạo lí, triết
lí sống của nhân dân; đặt con người lên trên mọi thứ của cải; quan niệm về việc sinh đẻ trước đây : muốn đẻ nhiều con
- "Người làm ra của chứ của không làm
ra người"; "người sống hơn đống vàng";
"lấy của che thân, không ai lấy thân che của",
Câu 2 :
- HS đọc câu tục ngữ 2
- Răng và tóc phần nào thể hiện được tình trạng sức khỏe con người
- Răng tóc là một phần thể hiện hình thức, tính tình, tư cách của con người
bản :
- Câu tục ngữ 1 :
NT : So sánh, nhân hóa, đối lập
ND : Giá trị con người là quý hơn của cải gấp bội lần
-Câu tục ngữ 2.
Lời khuyên nhủ, đánh giá răng tóc là sức khỏe, là
Trang 3Do đó hs chúng ta cần chú ý đầu
tóc và trang phục của mình
?Câu tục ngữ có thể được sử dụng
trong những trường hợp nào.
Câu 3 : GV đọc câu tục ngữ 3.
- GV gọi 1 hs đọc
? Câu tục ngữ có 2 vế, tác giả đã
sử dụng hình thức nghệ thuật gì
kết cấu của câu ra sao ?
? Đói, rách là cuộc sống thế nào?
? Nghĩa đen của câu tục ngữ là
gì?
? Nghĩa bóng của câu tục ngữ là
gì?
GV : hai vế của câu có kết cấu
đẳng lập nhưng bổ sung nghĩa cho
nhau : Dù nói về cái ăn hay cái
mặc, đều nhắc người ta giữ gìn cái
sạch và thơm của nhân phẩm
Phải biết giữ gìn, vượt lên trên
hoàn cảnh Đấy là sự trong sạch,
cao cả của đạo đức, nhân cách
trong những tình huống dễ sa
trượt Câu tục ngữ có ý nghĩa giáo
dục con người phải có lòng tự
trọng
Câu 4 : GV đọc câu tục ngữ 4
- 1 HS đọc lại
? Câu tục ngữ này có mấy vế,
quan hệ giữa các vế thế nào ?
?Nghệ thuật gì ? Tác dụng của
nó?
- Khuyên nhủ, nhắc nhở con người phải biết giữ gìn răng, tóc cho sạch và đẹp
- Thể hiện cách nhìn nhận, đánh giá, bình phẩm con người của nhân dân
Câu 3 : HS đọc câu tục ngữ 3.
- Nghệ thuật đối rất chỉnh, kết cấu đẳng lập, tách bạch từng vế
- Cuộc sống nghèo khổ thiếu ăn, thiếu mặc
- Dù đói vẫn phải ăn uống sạch sẽ, dù rách vẫn phải ăn mặc sạch sẽ, giữ gìn cho thơm tho
- Dù nghèo khổ, thiếu thốn vẫn phải sống trong sạch, không vì nghèo khổ mà làm điều xấu xa, tôi lỗi
- HS đọc câu tục ngữ 4
- Câu tục ngữ này có 4 vế
Các vế vừa có quan hệ đẳng lập, vừa có quan hệ bổ sung cho nhau
- Điệp ngữ : "học" vừa nhấn mạnh, vừa để mở ra những điều con người cần phải học
hình thức ,tính tình,
tư cách của con người
-Câu tục ngữ 3.
-Nghệ thuật đối lặp; 2 vế có kết cấu đẳng lập, tách bạch
-Cần phải sống trong sạch, không vì nghèo khổ mà làm điều xấu xa, tội lỗi
Câu tục ngữ 4:
- 4 vế có quan hệ đẳng lập và bổ sung cho
Trang 4? Học ăn, học nói có nghĩa gì ?
(kể chuyện gói nước chấm/ Sgv18)
- Những câu tục ngữ có ý nghĩa
tương tự : "ăn trông nồi, ngồi
trông hướng","ăn nên đọi, nói nên
lời", "lời nói gói vàng", "lời nói
chẳng mất tiền mua, lựa lời mà
nói cho vừa lòng nhau","Im lặng
là vàng",
?Học gói, học mở có nghĩa là gì ?
? Câu tục ngữ khuyên ta điều gì ?
Câu 5, 6 :
- Gọi 1 hs đọc câu tục ngữ 5,6
? Câu tục ngữ 5 có ý nghĩa gì ?
? Câu tục ngữ 6 có ý nghĩa gì ?
quan hệ giữa 2 vế là gì ?
? Theo em, những điều khuyên
răn trong hai câu tục ngữ trên
mâu thuẫn với nhau hay bổ sung
cho nhau ? vì sao ?
Liên hệ những cau tục ngữ có
nội dung tưởng như ngược nhau
nhưng lại bổ sung cho nhau
- Con có cha như nhà có nóc
- Con hơn cha là nhà có phúc
Hoặc :
- Ăn kỉ no lâu, cày sâu tốt lúa
- Nhất thì, nhì thục
GV diễn giảng : Thầy dạy cho ta
về tri thức, cách sống, đạo đức
Công ơn của thầy rất to lớn vì vậy
phải biết kính trọng thầy, tìm thầy
- Chúng ta nên ăn nói có câu, có đầu đuôi, lễ phép, đúng lúc, đúng chỗ
- Học để biết làm, biết giữ mình và biết giao tiếp với người khác
- Con người phải học để mọi hành vi, ứng xử đều chứng tỏ mình là người lịch sự, tế nhị, thành thạo công việc, biết đối nhân xử thế, tức là con người có văn hóa, nhân cách
- HS đọc câu tục ngữ 5, cau tục ngữ 6
Câu 5 : Nội dung ý nghĩa thách đố,
khẳng định vai trò, công ơn của thầy
Câu 6 : Hai vế có quan hệ so sánh nhấn
mạnh và khẳng định vai trò của việc học bạn
- Những điều khuyên răn trong hai câu tục ngữ 5, 6 không mâu thuẫn với nhau mà bổ sung cho nhau Vì việc học thầy và bạn đều quan trọng Cần phải học thầy và học cả ở bạn
- Máu chảy ruột mềm
- Bán anh em xa mua láng giềng gần
- Có mình thì giữ Sẩy đàn tan nghé
nhau; điệp ngữ
- Nên ăn nói có đầu đuôi, lễ phép, đúng lúc, đúng chỗ
Câu tục ngữ 5,6
- Lời thách đố
- So sánh
-Cần phải học thầy và học cả
ở bạn
Trang 5mà học Câu 6 đề cao ý nghĩa, vai
trò của việc học bạn, không hạ
thấp việc học thầy, không coi học
bạn quan trọng hơn học thầy mà
muốn nhấn mạnh việc học bạn
Bạn gần gũi với ta hơn, có thể học
hỏi nhiều điều ở nhiều lúc hơn
Câu tục ngữ khuyến khích mở
rộng đối tượng, phạm vi và cách
học hỏi, khuyên nhủ về việc kết
bạn, có tình bạn đẹp.
Câu 7:Gọi 1 hs đọc câu tục ngữ 7
?Câu tục ngữ 7 khuyên ta điều gì?
? Tác giả sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì?
?Tại sao tác giả lại đặt thương
người trước thương thân.
?Câu tục ngữ này sử dụng trong
hoàn cảnh nào?
GV: Tục ngữ không chỉ là kinh
nghiệm về tri thức về cách ứng xử
mà còn là bài học về tình cảm
Đây là lời khuyên, triết lý về cách
sống, cách ứng xử trong quan hệ
giữa con người với con người Lời
khuyên về triết lí sống ấy đầy giá
trị nhân văn
Câu 8 :
- GV đọc gọi học sinh đọc lại
? Em hiểu ăn quả là gì ? trồng
cây là gì ?
? Vậy tác giả sử dụng nghệ thuật
gì.
? Câu tục ngữ khuyên ta điều gì?
Câu 7 : HS đọc câu tục ngữ 7
Khuyên nhủ con người thương yêu người khác như chính bản thân mình
- Nghệ thuật so sánh;
- Nhấn mạnh đối tượng cần đồng cảm, lấy bản thân mình soi vào người khác đẻ quí trọng, đồng cảm, thương yêu đồng loại
- Sử dụng trong ứng xử để có sự đồng cảm
- HS đọc câu tục ngữ 8
- Ăn quả là hưởng thành quả nào đó
Kẻ trồng cây là người làm ra thành quả, người giúp mình
- Nghệ thuật ẩn dụ
- Khi được hưởng thành quả (nào đó), phải nhớ đến người đã có công gây dựng nên, phải biết ơn người đã giúp
Câu tục ngữ 7 :
- Nghệ thuật so sánh
- Khuyên nhủ con người thương yêu người khác như chính bản thân mình
Câu tục ngữ 8:
- Nghệ thuật ẩn dụ
- Phải biết ơn người có công gây
Trang 6? Câu tục ngữ có thể sử dụng
trong những hoàn cảnh nào.
? Các em tìm những câu tục ngữ
khác có nội dung tương tự.
Câu 9 :
? Nghĩa đen của câu tục ngữ là
gì.
? Nghĩa bóng của câu tục ngữ là
gì ?
? Vậy tác giả đã sử dụng biện
pháp nghệ thuật gì?
? Câu tục ngữ khẳng định điều
gì?
GV diễn giảng và chứng minh sức
mạnh đoàn kết qua thực tế lịch sử
? Tìm câu tụcngữ, ca dao khác có
ý nghĩa tương tự.
Liên hệ câu nói cua bác Hồ :
Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết
Thành công, thành công, đại
thành công
HOẠT ĐỘNG 3 : Ghi nhớ
? Em hãy chứng minh và phân
tích giá trị nghệ thuật của tục
ngữ.
? Những câu tục ngữ trên có ý
nghĩa gì?
HOẠT ĐỘNG 4 : Luyện tập.
? Tìm những câu tục ngữ đồng
nghĩa hoặc trái nghĩa, với những
câu tục ngữ trong bài 19 đã học.
mình
- Tình cảm của con cháu đối với cha mẹ, ông bà; tình cảm của học trò đối với thầy cô; lòng biết ơn của nhân dân đối với các anh hùng liệt sĩ đã chiến đấy hi sinh bảo vệ đất nước
- Uống nước nhớ nguồn
- Uống nước nhớ kẻ đào giếng
Câu 9 : HS đọc câu tục ngữ 9.
- Một cây không làm nên núi, nhiều cây mới làm nên núi cao
- Một người lẻ loi không làm nên việc lớn, việc khó; nhiều người hợp sức lại sẽ làm được việc cần làm, thậm chí việc lớn lao khó khăn hơn
- Nghệ thuật ẩn dụ, đối lập
- Khẳng định sức mạnh của sự đoàn kết
Cả bè hơn cây nứa (Mường)
- Bầu bí thương lấy bí cùng Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn (ca dao)
- Nhiễu điều phủ lấy giá gương
Người trong một nước phải thương nhau cùng (ca dao)
- Giàu hình ảnh so sánh, ẩn dụ, biện pháp đối, ý nghĩa hàm súc
- HS đọc ghi nhớ SGK
Học sinh làm vào đèn chiếu theo tổ
dựng nên và người đã giúp mình
Câu tục ngữ 9 :
- Ẩn dụ, đối lập
- Khẳng định sức mạnh của sự đoàn kết
III Tổng kết ghi nhớ SGK.
Trang 7Học sinh làm theo Tổ mẫu sơ đồ sau:
1 8
- Người sống hơn đống vàng
- Uống nước nhớ nguồn
- Uống nước nhớ kẻ đào giếng
- Của trọng hơn người
- Ăn cháo đá bát
- Được chim bẻ ná, được các quên nơm
4/ Củng cố :
- Đọc lại 9 câu tục ngữ
- Đọc phần đọc thêm
5/ Dặn dò :
Học thuộc lòng 9 câu tục ngữ
Tiếp tục sưu tầm những câu tục ngữ đồng nghĩa, trái nghĩa
Chuẩn bị bài mới : Tinh thần yêu nước của nhân dân ta
Trang 8Tiết 78 RÚT GỌN CÂU
TV
NS:
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giúp hs.
- Nắm được cách rút gọn câu
- Hiểu được tác dụng của câu rút gọn
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN :
- Chuẩn bị : SGK, SGV, đèn chiếu
- Phương pháp : Hỏi - đáp, qui nạp
C TIẾN TRÌNH GIỜ HỌC :
I Ổn định :
II Kiểm tra bài cũ :
- Kiểm tra vở soạn bài của học sinh
III Bài mới :
1/ Giới thiệu.
Câu có mấy thành phần chính ? Học sinh trả lời có 2 thành phần chính là chủ ngữ và vị ngữ GV: Đó là câu đầy đủ Hôm nay chúng ta sẽ học về kiểu câu bị lược bỏ một số thành phẩn của câu Đó là câu rút gọn
2/ Tổ chức hoạt động dạy học.
HOẠT ĐỘNG 1 : Tìm hiểu khái
niệm rút gọn câu
- Giáo viên sử dụng bảng phụ ghi 2
câu ví dụ 1a, 1b SGK trang 14,15
1a) Học ăn, học nói, học gói, học mở
b) Chúng ta học ăn, học nói, học gói,
học mở
Bước 1 :
? Cấu tạo của hai câu sau có gì khác
nhau.
? Từ "chúng ta" đóng vai trò gì
trong câu.
GV như vậy, hai câu trong SGK khác
ở chỗ ?
Câu a vắng chủ ngữ
Câu b có chủ ngữ
Bước 2 :
HS đọc 2 ví dụ trên bảng phụ
- Câu 1b có thêm từ chúng ta
- Làm chủ ngữ
I Thế nào là rút gọn câu?
Trang 9? Em hãy tìm những từ ngữ có thể
làm chủ ngữ trong câu a (hs sử dụng
giấy trong để chiếu lên đèn chiếu)
Vì sao trong tục ngữ thường thiếu
chủ ngữ?
Bước 3 :
? Theo em, vì sao chủ ngữ trong câu
(a) được lược bỏ.
Bước 4 :
GV tiếp tục cho hs đọc ví dụ 4
trên đèn chiếu (bảng phụ)
a) Hai ba người đuổi theo nó Rồi ba
bốn người, sáu bảy người.
b) Bao giờ cậu đi Hà Nội?
- Ngày mai.
? Trong những câu in đậm, thành
phần nào của câu được lược bỏ ?: Vì
sao?
(học sinh làm bài vào giấy trong
theo tổ rồi chiếu lên đèn chiếu)
? Vậy hai câu trên đã bị lược bỏ
những thành phần nào trong câu.
? Tại sao có thể lược bỏ vị ngữ ở ví
dụ a và cả chủ ngữ, vị ngữ ở ví dụ b.
GV : Vậy thế nào là rút gọn câu ?
HOẠT ĐỘNG 2 : Tìm hiểu cách
dùng câu rút gọn
Giáo viên ghi các ví dụ II1, II2 lên
đèn chiếu
1 Sáng chủ nhật, trường em tổ chức
cắm trại Sân trường thật động vui
Chạy loăng quăng Nhảy dây
Chơi kéo co.
2 Mẹ ơi, hôm nay con được một
điểm 10
- Từ ngữ có thể làm chủ ngữ trong câu a là : Chúng ra, người Việt Nam
- Tục ngữ thường đúc rút những kinh nghiệm chung, đưa ra những lời khuyên chung
- Chủ ngữ trong câu a có thể được lược bỏ bởi đây là một câu tục ngữ đưa ra một lời khuyên cho mọi người hoặc nêu một nhận xét chung về đặc điểm của người VN ta
a) Hai ba người đuổi theo nó Rồi ba
bốn người, sáu bảy người /đuổi theo nó.(thành phần vị ngữ được lược bỏ)
b) Bao giờ cậu đi Hà Nội?
- Ngày mai, mình / đi Hà Nội.(cả
kết cấu chủ vị được lược bỏ)
- Câu a lược bỏ vị ngữ
- Câu b lược bỏ cả chủ ngữ lẫn vị ngữ
- Làm cho câu gọn hơn nhưng vẫn đảm bảo được lượng thông tin truyền đạt
Sgk/15
II Cách dùng câu rút gọn
Trang 10- Con ngoan quá! Bài nào được điểm
10 thế ?
Bài kiểm tra toán.
Bước 1 :
- GV cho học sinh đọc ví dụ II1
- Những câu in đậm trong ví dụ II 1
thiếu thành phần nào ? Các em hãy
thêm vào?
? Các câu đều thiếu chủ ngữ, vậy có
nên rút gọn câu như vậy không ? Vì
sao ?
Bước 2 : Giáo viên cho hs đọc ví dụ
II
? Câu trả lời của người con có lễ
phép không Cần thêm những từ ngữ
nào vào câu rút gọn (in đậm) trong
ví dụ II 2 để thể hiện thái độ lễ phép.
Bước 3 :
? Vậy khi rút gọn câu chúng ta cần
lưu ý điều gì ?
HOẠT ĐỘNG 3 : Hệ thống hóa
kiến thức
- Giáo viên yêu cầu 1-2 HS đọc các
phần ghi nhớ trong SGK
? Thế nào là câu rút gọn.
? Cách dùng cau rút gọn như thế
nào?
HOẠT ĐỘNG 4 : Làm bài tập
BT1 : Làm miệng
- Chúng em /chạy loăng quăng.
- Chúng em /nhảy dây.
- Chúng em /chơi kéo co.
- Không nên rút gọn như vậy, vì rút gọn như vậy làm cho câu khó hiểu
Văn cảnh không cho phép khôi phục chủ ngữ một cách dễ dàng
- Không lễ phép
- Bài kiểm tra toán, mẹ ạ.
- HS đọc ghi nhớ 2 SGK/trang 16
- Học sinh đọc ghi nhớ 1, ghi nhớ 2/Trang 15,16
Học sinh sửa bài vào vở.
Câu 1 : Câu rút gọn là câu b, c.
Khôi phục :b) Chúng ta/ ăn quả nhớ kẻ trồng cây
c) Ai nuôi lợn ăn cơm nằm, ai nuôi tằm ăn cơm đứng
Câu b,c là 1 câu tục ngữ nêu 1 quy tắc ứng xử chung cho mọi người nên có thể rút gọn chủ ngữ, làm cho câu trở nên gọn hơn
Câu 2 : Câu rút gọn trong bài thơ.
Ghi nhớ 2/trang 16