¤n tËp vÒ luËn ®iÓm I Môc tiªu - Nắm vững hơn nữa khái niệm luận điểm , tránh những hiểu lầm thường mắc : Lẫn lộn luận điểm với luận đề hoặc bộ phận của vấn đề cần nghị luận , thấy rõ hơ[r]
Trang 1Tuần 27
Tiết 97
Ngày soạn : 28/2/2009
ngày dạy: 2-3
Nước Đại Việt ta
( Trích “ Bình Ngô Đại cáo”) – Nguyễn Trãi
I Mục tiêu
- Học sinh thấy được ý nghĩa tuyên ngôn độc lập của dân ta ở thế kỉ XV và bước đầu hiểu được vài nét nghệ thuật đặc sắc của “ Bình Ngô Đại cáo” qua đoạn trích đầu : Đó là
sự kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và thực tiễn trong văn bản nghị luận của Nguyễn Trãi
- Tích hợp với tập làm văn về văn bản nghị luận
- Rèn kĩ năng đọc văn biền ngẫu , tìm và phân tích luận điểm , luận cứ trong một đoạn của bài cáo( một dạng nghị luận )
II Chuẩn bị :
GV: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu toàn bài “ Bình Ngô đại cáo”
HS: Chuẩn bị bài theo sự hướng dẫn của thầy
III Tiến trình lên lớp
Hoạt động1
1, ổn định lớp (1’)
2, kiểm tra bài cũ (15’)
trình bày cảm nhận của em về đoạn trích : “Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù Dẫu cho thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong da ngưa, ta cũng vui lòng” (Hịch tướng sĩ- Trần Quốc Tuấn)
Yêu cầu :
Học sinh phải chỉ ra dược những nôi dung yêu cầu sau trong bài viết:
- Giới thiệu được tác giả , hoàn cảnh ra đời và nội dung khái quát của bài hịch, vị trí đoạn trích , nội dung tiêu biểu của đoạn trích:
+ Thể hiện tâm trạng lo lắng đau xót đến tột độ và ý nguyện quyết tâm xả thân vì nước của vị chủ soái trước cảnh đất nước bị ngoại xâm đe doạ
+ phân tích được các hình ảnh tiêu biểu, hình ảnh so sánh , động từ mạnh , số từ tăng tiến và phép nói quá để làm nổi bật được nội dung và ý nghĩa, vị trí của đoạn trích + nêu được cảm xúc ấn tượng của mình về đoạn văn đó
Biêủ điểm :
Bài viết tốt , sạch sẽ trong sáng rõ ràng, lập luận chặt chẽ (9-10 điểm)
Bài viết đủ ý mà trình bày chưa được sạch sẽ hoặc còn sát ý nhỏ ( 7-8 điểm)
Bài viết đủ ý , trình bày chưa rõ ràng hoặc còn thiếu một vài ý( 5-6 điểm)
Bài viết có các ý cơ bản , chưa biết cách trình bày , trình bày bẩn hoặc cảu thả(3-4điểm) Bài viết có được 1,2 ý trình bày lủng củng ( 1-2 điểm)
Viết sai , lạc đề bài hoặc không viết đùng yêu cầu ( 0 điểm)
3 , Bài mới
Trang 2Hoạt động 2(1’)
- Giới thiệu Nguyễn Trãi , thể cáo , Bình ngô đại cáo
Hoạt động 3
? Trình bày hiểu biết của em về Nguyễn Trãi ?
GV: Ông quê ở Chi ngại( Chí Linh- Hải dương),
sau dời về Nhị Khê- thường Tín -Hà Tây, cha là
Nguyễn Phi khanh, mẹ là trần Thị Thái, con Trần
Nguyên Đán- một quý tộc thời Trần, năm 1400,
Nguyễn Trái đồ thái học sinh và ra làm quan cùng
cha cho nhà Hồ Năm 1407, giặc Minh cướp nước
Nguyễn Phi Khanh bị chúng bắt đưa sang Trung
Quốc.Nguyễn Trãi và một người em đi theo chăm
sóc cha.Nghe lời cha khuyên ông quay trở lại nước
tìm cách rửa nhục cho nước, trả thù cho cha, nhưng
bị quân minh bắt giữ, Sau đó ông theo lê lợi và có
công lớn trong cuộc kháng chiến mười năm chống
quân minh cùng nghĩa quân lam Sơn Đầu năm
1428, khi đất nước đã sạch bóng quân thù, ông hăm
hở bắt tay vào xây dựng nước nhà thì bỗng dưng bị
nghi oan và bị bắt giam Sau đó được tha nhưng
không còn được tin cậy như trước nữa ông buồn và
xin về Côn Sơn.Năm 1440 Lê Thái Tông mời ông
trở lại làm việc và giao cho nhiều việc quan trọng
trong triều ông hăng hái giúp vua thì xảy ra vụ nhà
vua chết đột ngọtở Trại vải(Lệ Chi Viên, Bắc ninh)
Bọn gian thần vu vho ông âm mưu hại vua, khép
vào tội tru di tam tộcnăm 1442, nỗi oan tài trời hơn
hai mươi năm sau, 1464, mới được vua Lê Thái
Tông giải toả, cho sưu tầm lại thơ văn của ông và
tìm người con trai còn sống sót lại cho làm quan
? Bài “ Bình ngô đại cáo” được viết trong hoàn cảnh
nào ?
GV: Tháng chạp năm đinh Mùi (1428) Nguyễn
Trãi đã thay lời Lê Lợi viết “ Bình Ngô đại cáo” để
công bố cuộc khánh chiến chống quân Minh lâu dài
gian khổ đã toàn thắng , đất nước đã hoàn toàn độc
lập
? Em hiểu gì về thể cáo , bố cục chung của toàn bài
như thế nào ?
- Cáo là thể văn nghị luận cổ thường được vua chúa
hoặc thủ lĩnh dùng để trình bày một chủ trương hay
công bố một kết quả , một sự nghiệp để mọi người
I Giới thiệu tác giả , văn bản (5’)
1, Tác giả : Nguyễn Trãi:
(1380-1442)
- Là anh hùng dân tộc, nhà thơ lớn
- Là một danh nhân văn hoá thế giới
2, Tác phẩm : Ra đời trong cuộc
kháng chiến chống quân Minh kết thúc thắng lợi
Trang 3cùng biết – Thường viết bằng văn biền ngẫu , có
tính chất hùng biện , lời lẽ phải đanh thép lí luận
sắc bén , kết cấu chặt , mạch lạc – Bố cục 4 phần
GV: Nếu : “Sông núi nước Nam”là tuyên ngôn độc
lập lần thứ nhất thì “ Bình ngô đại cáo” là tuyên
ngôn độc lập lần thứ hai của dân tộc ta
Bài dài , ta chỉ học đoạn đầu , nhan đề do SGK đặt
Hoạt động 4
* Yêu cầu đọc chậm : trang trọng , ngắt nhịp 3-4 ,
5-2, 4-2 ,4-3 …
? Đọc hai câu đầu ? Nêu nội dung ? – Nguyên lí
nhân quả
? Đọc 8 câu tiếp ? Nêu nội dung ? - Quan niệm về
tổ quốc độc lập
? Đọc phần còn lại ? Nêu nội dung ?
- Kết luận
* Hướng dẫn tìm hiểu từ khó
? Nêu và nhận xét bố cục của đoạn ?
Hoạt động 5
? Đọc hai câu đầu và nhắc lại nội dung ?
? Em hiểu “ nhân nghĩa” là gì ?, “ yên dân” là gì?
? “Quân điếu phạt trước lo trừ bạo” có nghĩa là gì?
? Qua đó em hiểu gì về tư tưởng nhân nghĩa của
Nguyễn Trãi ?
* GV: Đặt trong hoàn cảnh nước ta đang bị giặc
Minh đô hộ , dân ta sống trong cuộc đời nô lệ lầm
than
? Vậy trừ bạo để yên dân ở đây là gì?
- Đó là tiêu diệt giặc Minh , để bảo vệ đất nước ,
đảm bảo dân hưởng cuộc sống thái bình
? Hai câu đầu giúp em hiểu gì về cuộc kháng chiến
chống quân Minh của nhân dân ta?
*GV: Đây là một trong những nguyên nhân quan
trọng dẫn đến cuộc kháng chiến chống quân minh
thắng lợi của nhân dân ta
? Đọc “ Như nước … cũng có”
? Đoạn cáo nêu rõ đất nướcĐại Việt ta là đất nước
có đặc điểm gì?
- Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
- Núi sông bờ cõi đã chia
II Đọc tìm hiểu từ khó , bố cục (5’)
Bố cục 3 phần :
- 2câu đầu : Nguyên lí của lòng nhân nghĩa
- 8 câu tiếp theo : Quan niệm về tổ quốc độc lập
- 6 câu còn lại : Kết luận về lòng nhân nghĩa
III Tìm hiểu chi tiết đoạn trích (20’)
1, Nguyên lí của lòng nhân nghĩa
- Tư tưởng nhân nghĩa của Nguyễn Trãi là thương yêu nhân dân , vì dân mà lo trừ ác cốt để dân được yên ổn hạnh phúc
Khẳng định cuộc kháng chiến chống quân Minh của Nhân dân ta
là chính nghĩa , kẻ thù xâm lược là phi nghĩa
2, Quan niệm về tổ quốc độc lập
Trang 4- Phong tục Bắc Nam cũng khác
? Em hiểu Nam Bắc ở đây là gì?
? Nước Đại Việt là đất nước như thế nào?
- Việt nam và Trung Quốc ( ở phái nam và phía bắc
)
- Là đất nước có nền văn hoá lâu đời , có bờ cõi
,phong tục tập quán riêng biệt không phụ thuộc vào
Trung Quốc
? Triệu , Đinh , Lí , Trần là gì?
- là những triều đại phong kiến trong lịch sử dân
tộc Việt Nam
? Hán , Đường , Tống, Nguyên là gì?
- Những triều đại phong kiến ở Trung Quốc
? Em có nhận xét gì về cách nêu những triều đại
phong kiến ở Việt Nam và ở Trung Quốc ?
Các triều đại ở Việt nam song song tồn tại cùng các
triều đại phong kiến Trung Quốc và ngang hàng với
các triều đại trung quốc
*GV: Cách trình bày theo kiểu câu văn biền ngẫu
này có ý nghĩa gì ?
- Khẳng định Đại Việt là một quốc gia phong kiến
độc lập cùng tồng tại song song với các triều đại ở
Trung Quốc tức là có nền đọc lập tự chủ riêng
? Đọc và nêu nội dung hai câu cuối đoạn ?Cách
trình bày có gì đặc biệt ? – Hai câu “Tuy … Song”
Cặp quan hệ từ thừa nhận trên con đường phát triển
của các triều đại phong kiến độc lập có lúc mạnh ,
lúc yếu nhưng đời nào cũng có hào kiệt anh hùng
góp công làm rạng danh đất nước
* GV: Cách trình bày độc đáo bằng những cặp câu
văn biền ngẫu , cặp quan hệ từ , giọng thơ sang sảng
thể hiện lòng tự hào
? Em cảm nhận thấy Nguyễn Trãi quan niệm như
thế nào về tổ quốc độc lập ?
? Hãy so sánh quan niệm về tổ quốc độc lập của
Nguyễn Trãi với của Lí Thường Kiệt ở bài sông núi
nước Nam ?
- Quan niệm về tổ quốc độc lập của nguyễn Trãi
đầy đủ hơn, phong phú và sâu sắc hơn Có điều đặt
nhà Triệu đứng đầu trong lịch sử Việt nam là
- Tổ quốc Đại Việt là một quốc gia có nền văn hiến lâu đời , có bờ cõi , lãnh thổ rạch ròi , có phong tục tập quán riêng biệt , có nền
độc lập tự chủ, có những anh hùng hào kiệt
Trang 5không đúng
? Mặc dù vậy đoạn cáo này thể hiện tình cảm gì của
Nguyễn Trãi
?-? Đọc “ Vậy nên … Còn ghi”
? Đoạn văn dẫn ra nhứng sự kiện lịch sử trên nhằm
mục đích gì?
- Những sự kiện lịch sử là sự thất bại thảm hại nặng
nề của bọn xâm lược phương bắc được dẫn ra bằng
các cặp câu biền ngẫu nhằm khẳng định sự thắng lợi
vẻ vang của dân tộc đại Việt khi thực hiện nhân
nghĩa của mình và sự thất bại không gì cứu vãn
được của kẻ xâm lược đã xâm phạm vào nhân nghĩa
của dân tộc ta
? Nhận xét về thái độ của tác giả ?
Hoạt động 6
? Nhận xét cách lập luận trong đoạn cáo này ? –
Lập luận chặt chẽ mạch lạc , nêu nguyên lí của lòng
nhân nghĩa làm cơ sở cho cuộc kháng chiến –
Chân lí về sự tồn tại của một quốc gia đọc lập tự
chủ - kết luận về sức mạnh của nhân nghĩa và độc
lập dân tộc
? Đoạn cáo này nêu bật nội dung gì?
? Đọc ghi nhớ SGK
? Gợi ý : So sánh thể loại , nội dung
Hoạt động 7
4, Củng cố:
? Đọc và nêu yêu cầu ?
? Muốn so sánh được hai bản tuyên ngôn đọc lập thì
em phải chỉ ra được điểm giống và khác nghau về
quan điểm độc lập của hai tác giả.Vậy ở hai tác giả
này có điểm gì giống và khác nhau
HS : tự làm
- Thể hiện niềm tự hào về nền độc lập tự chủ của đất nước
- Tự hào về lịch sử chống ngoại xâm oai hùng của dân tộc
IVTổng kết (4’)
Ghi nhớ : SGK
V Luyện tập : (5’)
hãy so sánh hai bản tuyên ngôn
độc lập “ Sông núi nước nam” của
lí Thường kiệt và “Nước Đại Việt ta”
5, Hướng dẫn học bài:
Tìm đọc các bài cáo , phân tích đoạn trích
Chuẩn bị baì : Bàn luận về phép học
Trang 6* Rút kinh nghiệm :
Tiết 98
Ngày soạn : :28/2/2009
ngày dạy : 3-8-09
Hành động nói
I Mục tiêu
- Củng cố lại khái niệm về hành động nói , phân biệt được hành đọng nói trực tiếp với hành động nói gián tiếp
- Tích hợp với bài “ Hịch tướng sĩ”
- Rèn kĩ năng xá định đúng hành động nói trong giao tiếp : Phân biệt giữa kiểu câu với hành động nói trong câu
- Giáo dục ý thức sử dụng đúng kiểu câu để thực hiện đúng mục đích khi giao tiếp
II Chuẩn bị
GV:
HS:
III Tiến trình lên lớp
Hoạt động 1
1, ổn định lớp (1’)
2, Kiểm tra bài cũ(4’)
? Thế nào là hành động nói ? Người ta căn cứ vào đâu để đặt tên cho hành động nói ? Kể tên một số kiểu hành động nói ?
3, bài mới
Hoạt động 2 (1’)
Hoạt động 3
? bảng phụ có ghi đoạn văn
? Đọc đoạn văn
? Đoạn văn có nội dung gì?
? Được trình bày bằng mấy câu văn ?
* Bảng phụ có ghi như trong SGK/70
? Xác dịnh mục đích nói của những câu trần thuật
trong đoạn văn vào bảng theo yêu cầu
Câu
-I Cách thực hiện hành động nói (13’)
1, Ví dụ :
Trang 7Điều khiển - - - + +
-Bộc lộ cảm
xúc
-? ở 5 câu trên đều là kiểu câu gì-? - Trần thuật
? Những câu nào thể hiện đúng chức năng chính của
câu trần thuật ?
- Câu 1,, 2,3 ? Vì sao?
? Những câu nào thể hiện đúng chức năng của kiểu
câu khác ?
- Câu 4,5
*GV: Mỗi hành động có thể thực hiện bằng kiểu câu
có thực hiện chức năng nào đó
Nếu thực hiện đúng với chức năng chính của kiểu câu
ấy thì gọi là cách thực hiện bằng hành động trực tiếp
Nừu thực hiện chức năng chính của kiểu câu khác thì
gọi thực hiện hành động bằng cách gián tiếp
? ? Có mấy cách thực hiện hành động nói ? Đó là
những cách nào ?
? Thế nào là thực hiện hành động nói một cách trực
tiếp ?
? Thế nào là thực hiện hành động nói một cách gián
tiếp ?
Hoạt động 4
? Nêu yêu cầu bài tập ?
* mở lại ăn bản “ Hịch tướng sĩ”
? Vì sao nói đây là câu nghi vấn ? Câu này dùng để
làmg gì?
- Thực hiện hành động khẳng định
- Khẳng định từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ
mình vì nước đời nào cũng có
? Câu nghi vấn ở đoạn văn đầu có liên quan gì đến
mục đích nói ở văn bản ?
- Tạo tâm thế cho tướng sĩ chuẩn bị nghe những lí lẽ
của tác giả
? Vì sao nói đây là câu nghi vấn – Thực hiện hành
động phủ định
? Câu nghi vấn ở đoạn văn này có liên quan gì đến
mục đích nói ?
- Có tính thuyết phục và động viên khích lệ tướng sĩ
- Câu nghi vấn này thực hiện hành động phủ định
2, Kết luận : Ghi nhớ SGK
II Luyên tập (24’) Bài tập 1/71 Tìm các câu nghi
vấn trong bài “ Hịch tướng sĩ” Câu - Từ xưa các bậc trung thần nghĩa sĩ bỏ mạng vì nước
đời nào không có ?
Câu : Lúc bấy giờ dẫu các ngươi muốn vui vẻ phỏng có được không ?
Câu : Nếu vậy rồi đây giặc giã
Trang 8- Khẳng định chỉ có con đường chiến đấu đến cùng dể
bảo vệ bờ cõi
? Nêu yêu cầu của bài tập
? Đọc đạon trích a? Đoạn 1 có mấy câu ?
- 1 Câu
? Vì sao nói đây là câu trần thuật ? Mục đích của câu
này là gì?
- Nêu nhiệm vụ của toàn dân ta phải thực hiện – Mục
đích cầu khiến ( Thực hiện hành đoọng cầu khiến )
? Câu” hễ còn… nó đi” ? Mục đích của câu này là gì
?
Kêu gọi chiến đấu chống xâm lược – mục đích cầu
khiến
Tất cả các câu trong đoạn trích đều là câu trần thuật ,
thực hiện hành động cầu khiến
- Cách dùng gián tiếp tạo sự đồng cảm sâu sắc , mục
đích kểu gọi đạt hiệu quả khiến nguyện vọng của lãnh
tụ trở thành nguyện vọng của mỗi người
? Nêu yêu cầu của bài tập ?
- Song anh có cho phép em mới dám nói
- Anh đã nghĩ thương em như thế này … Chạy
sang
? Những câu này là câu gì?
Vì sao ?
- Câu trần thuật ? Tại sao phải thực hiện câu trần thuật
để thực hiện hành động cầu khiến mà không dùng câu
cầu khiến ?
- Vì tính cách của Dế Choắt là yếu đuối , nhút nhát
nên dùng câu trần thuật để thể hiện tính mềm mỏng ,
khiêm tốn của Dế Choắt
? Tìm câu có mục đích cầu khiến của Dế Mèn ?
- Được , chú mính cứ nói thẳng thừng ra nào?
- Thôi , im cái điệu mưa dầm sùi sụt ấy đi.
? những câu này là kiểu câu gì?
Câu cầu khiến ? Vì sao?
Tại sao Dế mèn lại dùng câu cầu khiến để thực hiện
hành động cầu khiến ?
- Vì Mèn cậy thế mạnh nên giọng hống hách , kiểu
câu này thể hiện rõ tính cách của mèn
Hoạt động 5 (2’)
4,Củng cố : Việc dùng kiểu câu nào phải phụ thuộc
vào hành động nói , vào văn cảnh cụ thể , vào tính
dẹp yên , muôn đời để thẹn , há còn mặt mũi nào đứng trong cõi trời đất nữa?
Bài tập 2/71
Bài tập 3: Tìm câu có mục đích
cầu khiến của Dế Choắt ?
Trang 9cách của nhân vật
5 ,Hướng dẫn học bài :
- Nắm chắc thế nào là hành động nói
- Làm các bài tập còn lại
* Rút kinh nghiệm :
Tiết 99
Ngày soạn: 28/2/2009
Ngày dạy: 5-3-09
Ôn tập về luận điểm
I Mục tiêu
- Nắm vững hơn nữa khái niệm luận điểm , tránh những hiểu lầm thường mắc : Lẫn lộn luận điểm với luận đề hoặc bộ phận của vấn đề cần nghị luận , thấy rõ hơn mối quan hệ giữa luận điểm với vấn đề cần nghị luận , giữa các luận điểm với nhau trong bài văn nghị luận
- Rèn kĩ năng tìm hieeur nhận diện , phân tích và sự sắp xếp luận điểm trong bài văn nghị luận – Tích hợp với văn học
- Giáo dục ý thớc học tập , thực hành về văn nghị luận
II Chuẩn bị
1, Thầy : hướng dẫn ôn tập
2, Trò : ôn tập theo hướng dẫn của thầy
III Tiến trình lên lớp
Hoạt động 1
1, ổn định lớp(1’)
2, Kiểm tra bài cũ (xen trong giờ)
3, bài ôn tập
Hoạt động 2 (1’)
Hoạt động 3
Bảng phụ có 3 ý kiến a,b,c về luận điểm
? Đọc các nhận xét ?
? Luận điểm là vấn đề đưa ra giải quyết
trong bài văn nghị luận đúng không ? Vì
sao?
- Luận điểm không là vấn đề đưa ra giải
I Luận điểm là gì? (8’)
Trang 10quyết trong bài văn nghị luận không đúng
Vì vấn đề là câu hỏi được đặt ra trong bài
văn nghị luận để tìm cách giải quyết –
Luận điểm là câu trả lời cho câu hỏi để giải
quyết vấn đề
? Luận điểm là một phần của vấn đề được
đưa ra giải quyết trong bài văn nghị đúng
hay sai ? Vì sao?
- không đúng vì một bộ phận của vấn đề
cúng không phải là luận điểm
? Luận điểm là tư tưởng , quan điểm , chủ
trường cơ bản mà người viết (nói) nêu ra
trong bài văn nghị luận đúng hay sai ? Vì
sao?
- Đúng vì: Luận điểm là bộ xương , là linh
hồn của văn bản nghị luận Nếu không có
hệ thống luận đỉểm thì bài văn nghị luận sẽ
bị vỡ vụn , thậm chí không còn là bài văn
nghị luận nữa
? Hãy chỉ ra vị trí của luận điểm chính ?
Nằm cuối đoạn
? Vấn đề nêu ra ở đây là gì ? So với với vấn
đề thì luận điểm phải có yêu cầu như thế
nào ?
? Nhận xét vai trò của các luận điểm trong
bài “ Chiếu dời đô”
? Các luận điểm trong bài văn nghị luận
Bài tập 2 : Tìm hệ thống luận điểm trong bài : Chiếu dời đô”
1 Dời dô là việc trọng đại của các vua chúa , trên thuận ý trời , dưới theo lòng dân , tính kế lâu dài ( Luận điểm xuất phát )
2, Các nhà Đinh , lê không chịu dời đô nên triều đại ngắn ngủi, ttrăm họ phải hao tốn , muôn vật không thích nghi
3, Thành Đại La xét về mọi mặt xứng dáng
là kinh đô muôn đời
4 Vậy , vua sẽ dời dô ra đó ( Luận điểm chính và kết lụân )
II Mối quan hệ giữa luận điểm với các vấn đề nghị luận (8’)
- Luận diểm cần phải chính xác , rõ ràng , phù hợp với yêu cầu giải quyết vấn đề và
đủ để làm sáng tỏ vấn đề cần được đặth ra
- Luận điểm trong bài nghị luận có luận
điểm chính và luận điểm phụ
III Mối quan hệ giữa các luận điểm trong bài văn nghị luận (8’)