- Tác giả bộc lộ tình cảm quê hương sâu nặng khi trở về quê, khi đến làng của mình tính độc đáo của bài thơ... - “ Ngẫu nhiên viết” vì tác giả không chỉ định làm thơ ngay lúc mới đặt c[r]
Trang 1Tiết: 38
Ngày dạy : 18/10/ 2011
Hạ Tri Chương
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Sơ giản về tác giả Hạ Tri Chương
- Nghệ thuật đối và vai trị của câu kết trong bài thơ
- Nét độc đáo về cấu tứ của bài thơ
- Tình cảm quê hương là tình cảm sâu nặng, bền chặt suốt cả cuộc đời
2 Kĩ năng
- Đọc – hiểu bài thơ tuyệt cú qua bản dịch tiếng Việt
- Nhận ra nghệ thuật đối trong bài thơ Đường
- Bước đầu tập so sánh bản dích thơ và bản phiên âm chữ Hán, phân tích tác phẩm
3 Thái độ
- Ý thức được quê hương là nhu cầu tình cảm khơng thể thiếu được trong cuộc đời mỗi con người
II CHUẨN BỊ
Giáo viên : Bảng phụ, giáo án
Học sinh : Bài soạn, sách vở
III PHƯƠNG PHÁP
Đọc diễn cảm, gợi mở, tái tạo
So sánh đối chiếu, giảng bình, nên vấn đề, thảo luận
IV TIẾN TRÌNH
1 Ổn định tổ chức :
Kiểm tra sĩ số học sinh
2 Kiểm tra bài cũ :
Đọc thuộc bản phiên âm, bản dịch thơ
bài thơ Xa ngắm thác núi Lư Tác giả
bài thơ là ai? Nêu cảm nhận của em qua
bài thơ.(9đ)
- HS đọc bản phiên âm, bản dịch thơ ( 4 đ )
- Tác giả Lí Bạch ( 1 đ )
- Cảm nhận: Với những hình ảnh tráng le,ä huyền ảo bài thơ đã miêu tả một cách sinh động vẻ đẹp nhìn từ xa của thác
NGẪU NHIÊN VIẾT NHÂN BUỔI MỚI VỀ QUÊ
(Hồi hương ngẫu thư )
Trang 2- Soạn bài +1đ
- Nhận xét, đánh giá, cơng bố điểm
nước chảy từ đỉnh Hương Lô thuộc dãy núi Lư qua đó thể hiện tình yêu thiên nhiên đằm thắm và phần nào bộc lộ tính cách mạnh mẽ, hào phóng của tác giả ( 4 đ )
3 Giảng bài mới :
Giới thiệu bài :
“Quê hương” hai tiếng thiêng liêng ấy luơn là nỗi nhớ canh cánh trong lịng những người xa xứ Khác với Lí Bạch hoặc một số nhà thơ cổ thể khác Hạ Tri Chương khi từ quan về quê mà nỗi nhớ thương chẳng những khơng vơi đi mà cịn được tăng lên gấp bội Tình cảm ấy chúng ta sẽ hiểu rõ hơn khi tiếp cận với bài thơ “Hồi hương ngẫu thư” của nhà thơ
* Hoạt động 1: Đọc bài văn và tìm hiểu
phần chú thích
Hướng dẫn đọc: đọc nhịp 4/3, câu 4 nhịp
2/5 Đọc giọng chậm, buồn, câu 3 đọc giọng
ngạc nhiên, câu 4 đọc giọng hỏi
Cách ngắt nhịp ở 2 bản dịch thơ cũng khác
nhau (thơ lục bát)
Giáo viên đọc mẫu
Gọi 3 - 4 HS đọc bản phiên âm chữ Hán,
bản dịch nghĩa, dịch thơ
Nhận xét cách đọc
Học sinh đọc phần chú thích dấu sao
Hãy nêu đơi nét về tác giả Hạ Tri
Chương?
Hạ Tri Chương ( 659 – 744 ) là nhà thơ
lớn của Trung Quốc đời Đường, Hạ Tri
Chương là bạn vong niên của thi hào Lí Bạch
Bài thơ được viết theo thể thơ gì?
Thất ngơn tứ tuyệt
Văn bản là một trong hai bài thơ Hồi
hương ngẫu thư rất nổi tiếng của Hạ Tri
Chương
Các bản dịch thơ của Phạm Sĩ Vĩ và Trần
I Đọc và tìm hiểu chú thích :
1 Đọc
2 Chú thích :
a Tác giả:
Hạ Tri Chương (659-744) quê Vĩnh Hưng, Việt Châu
b Tác phẩm Thể thơ : Thất ngơn tứ tuyệt
Trang 3
Trọng San đều chuyển sang thể lục bát; cĩ sự
khác nhau về vần, nhịp giữa thơ thất ngốn tứ
tuyệt và thơ lục bát
Cho biết hồn cảnh sáng tác bài thơ này?
.Lúc ơng từ quan về quê, ơng tình cờ viết
nhân lần về thăm quê
Học sinh đọc phần giải nghĩa các yếu tố
Hán Việt Giải thích: Hồi, ngẫu, thư
* Hoạt động 2: Đọc tìm hiểu văn bản
Ở bài “Tĩnh dạ tứ” tác giả nhớ quê
hương vào lúc nào?
Lúc xa quê, nhìn trăng nhớ quê
Ở bài này biểu hiện tình quê hương cĩ gì
khác?
Tác giả bộc lộ tình cảm quê hương sâu
nặng khi trở về quê hương, khi đến làng của
mình > tính độc đáo của bài thơ
Em hiểu gì về yếu tố “ngẫu” trong “ngẫu
thư”.
Ngẫu: tình cờ, ngẫu nhiên
Thảo luận nhóm 3 phút
Nếu tình cảm bộc lộ một cách ngẫu nhiên,
tình cờ thì sao đáng qúi trọng?
Nguyên tác “ngẫu thơ” là ngẫu nhiên viết
chứ khơng phải là tình cảm bộc lộ một cách
ngẫu nhiên “Ngẫu nhiên viết” vì tác giả
khơng chỉ định làm thơ ngay lúc mới đặt chân
tới làng
Thế tại sao nhà thơ lại viết?
Tình huống đột ngột này xảy ra ở câu thơ
cuối (bị xem là khách) tình tiết chân thực mà
phi lí là cú đập mạnh, cú sốc làm bật nảy tứ
thơ Vậy tình cảm quê hương sâu nặng trong
tứ thơ thế nào chúng ta lần lượt tìm hiểu
Đọc 2 câu đầu (Bản phiên âm và bản dịch
thơ)
Thảo luận nhóm 3 phút
Chỉ ra biện pháp nghệ thuật mà tác giả
đã sử dụng ở hai câu đầu và nêu tác dụng của
biện pháp nghệ thuật đĩ.
c Giải nghĩa từ
II Đọc- hiểu văn bản :
1 Ý nghĩa của nhan đề và cấu tứ
độc đáo của bài thơ
- Tác giả bộc lộ tình cảm quê hương sâu nặng khi trở về quê, khi đến làng của mình tính độc đáo của bài thơ
- “ Ngẫu nhiên viết” vì tác giả khơng chỉ định làm thơ ngay lúc mới đặt chân tới làng Nhưng do tình huống bị coi là khách làm tác giả xĩt
xa, chấp bút đề thơ
2 Hai câu đầu:
Trang 4
Câu đầu các vế đối nhau:
Thiếu >< Lão
Tiểu >< Đại
Li (gia) >< Hồi
- Tác dụng: Khái quát ngắn gọn quãng đời
xa quê làm quan, làm nổi bật sự thay đổi về
vĩc người, tuổi tác
Câu sau: Hương âm >< Mấn mao
(Tiếng nĩi, giọng quê >< Tĩc mai)
Vơ cải >< Tồi
(Khơng đổi >< Hỏng, rơi rụng)
Tác dụng: dùng yếu tố thay đổi (mái tĩc) để
làm nổi bật yếu tố khơng thay đổi (Tiếng nĩi
quê hương > làm nổi bật tình cảm gắn bĩ
với
Phép đối trong hai câu thơ đầu gọi là gì?
Tiểu đối, tự đối
Hãy xác định phương thức biểu đạt ở câu
thứ nhất.
Tự sự, biểu cảm qua tự sự
Nêu nghệ thuật và nội dung chính của hai
câu thơ đầu?
Gợi ý: Quãng đời xa quê ơng làm gì? Con
người cĩ cái gì thay đổi theo thời gian, cái gì
khơng đổi?
Hãy chỉ ra ý nghĩa biểu cảm ở câu một?
Cảm xúc buồn buồn, bồi hồi trước sự trơi
chảy của thời gian và tuổi tác
Hãy chỉ ra ý nghĩa biểu cảm ở câu hai?
Tình cảm gắn bĩ với quê hương sâu sắc
Sự biểu hiện về tình quê hương của tác giả
ở hai câu sau như thế nào và cĩ gì khác ở hai
câu đầu, chúng ta cùng tìm hiểu
- Đọc 2 câu sau
Tình huống khá bất ngờ nào đã xảy ra khi
nhà thơ vừa đặt chân đến làng Tại sao cĩ
chuyện xảy ra như vậy, điều này cĩ lí hay vơ
lí Tâm trạng của nhà thơ lúc đĩ như thế nào?
(Cho HS xem tranh)
Vừa về đến làng, trẻ con đang chơi ùa lại,
tị mị nhìn ơng lão đầu tĩc bạc chống gậy
- Lời kể của tác giả về quảng đời dài xa quê làm quan ( từ lúc cịn trẻ đến lúc về già )
- Lời tự nhận xét: đi suốt cả cuộc đời nhưng vẫn nhớ về quê hương, giọng nĩi khơng hề thay đổi dù tĩc mai đã rụng
3 Hai câu cuối:
- Tình huống bất ngờ, trẻ nhỏ tưởng nhà thơ là khách lạ
Trang 5như người xa lạ Ơng lão chưa kịp nĩi, bọn
trẻ nhanh nhảu “ơng khách từ đâu đến làng”
Đây là lẽ tự nhiên
Tâm trạng của nhà thơ lúc bây giờ?
Ngậm ngùi, xĩt xa vì bị xem là khách lạ tại
làng mình
Tình huống đặc biệt ấy tạo màu sắc, giọng
điệu thơ như thế nào?
Giọng điệu pha hài, pha chút hĩm hỉnh
Em cĩ cảm nhận gì qua bài thơ “Hồi
hương ngẫu thư”?
Gọi HS đọc ghi nhớ SGK/ 128
* Hoạt động 3: Luyện tập:
Đọc yêu cầu BT
HS thảo luận 3 phút
HS trình bày ý kiến
Nhận xét, chốt ý
- Cảm giác ngậm ngùi, xĩt xa của tác giả khi chợt thấy mình trở thành người xa lạ ngay trên mảnh đất quê hương
4 Nghệ thuật:
- Sử dụng các yếu tố tự sự
- Cấu tứ độc đáo
- Sử dụng biện pháp tiểu đối hiệu quả
- Cĩ giọng điệu bi hài thể hiện ở hai câu cuối
5 Ý nghĩa:
- Tình quê hương là một trong những tình cảm lâu bền và thiêng liêng nhất của con người
* Ghi nhớ SGK/ 128.
III Luyện tập:
*So sánh 2 bản dịch thơ với bài dịch nghĩa:
- Bản dịch thơ của Phạm Sĩ Vĩ chưa sát ý nguyên tác trong câu 2 và 4
- Bản dịch thơ của Trần Trọng San sát ý với nguyên tác hơn
4 Củng cố và luyện tập
- Đọc thuộc lĩng bài thơ
- Tâm trạng của tác giả trong bài thơ.
a Vui mừng háo hức khi trở về quê
b Buồn thương trước cảnh quê hương nhiều thay đổi
c.Ngậm ngùi, hụt hẫng khi trở thành khách lạ giữa quê hương
d Đau đớn luyến tiếc khi phải rời xa chốn kinh thành
- Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ là gì?
+ Sử dụng các yếu tố tự sự.
+ Cấu tứ độc đáo
+ Sử dụng biện pháp tiểu đối hiệu quả
Trang 6+ Cĩ giọng điệu bi hài thể hiện ở hai câu cuối.
5 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà :
- Học thuộc ghi nhớ SGK/128
- Học thuộc bản phiên âm và bản dịch thơ của Trần Trọng San
- Phân tích tâm trạng của tác giả trong bài thơ
- Chuẩn bị: Bài ca nhà tranh bị giĩ thu phá
+ Đọc trước bài thơ 2, 3 lần
+ Tìm hiểu chú thích
+ Trả lời câu hỏi SGK
V RÚT KINH NGHIỆM :
Nội dung
Phương pháp
Tổ chức