Hai bài thơ “ Cảnh khuya” và “ Rằm tháng giêng” của Hồ Chí Minh tuy là thơ hiện đại nhưng rất Giaùo vieân Nguyeãn Thò Phuïng Lop7.net... Trường THCS Cầu Khởi.[r]
Trang 1Tiết: 45
Ngày dạy:02/11/2011
Hồ Chí Minh
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Sơ giản về tác giả Hồ Chí Minh
- Tình yêu thiên nhiên gắn liền với tình cảm cách mạng của Chủ Tịch Hồ Chí Minh
- Tâm hồn chiến sĩ – nghệ sĩ tài hoa tinh tế vừa ung dung, bình tĩnh, lạc quan
2 Kĩ năng:
mới mẻ của những chất liệu cổ thi trong sáng tác của lãnh tụ Hồ Chí Minh
- So sánh sự khác nhau giữa nguyên tác và văn bản dịch bài thơ Rằm tháng giêng
3 Thái độ:
- Giáo dục tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh: tình yêu thiên nhiên, đất nước, phong thái ung dung, bình tĩnh, lạc quan của người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh
II CHUẨN BỊ
Giáo viên: Giáo án, bảng phụ, SGK.
Học sinh: Bài soạn, vở bài tập , SGK.
III PHƯƠNG PHÁP
Đọc diễn cảm, gợi mở, tái tạo, vấn đáp
So sánh đối chiếu, giảng bình, nên vấn đề, hợp tác nhĩm
IV TIẾN TRÌNH
1 Ổn định tổ chức:
Kiểm tra sĩ số học sinh
2 Kiểm tra bài cũ:
Kiểm tra tập bài soạn của học sinh
3 Bài mới:
Giới thiệu bài:
Học qua phần thơ trung đại Việt Nam và thơ Đường của Trung Quốc em hiểu thế nào về thơ thất ngôn tứ tuyệt ? ( Thơ tứ tuyệt mỗi bài thơ gồm có bốn câu mỗi câu bảy chữ, tiếng cuối của các câu 1,2, 4 hoặc câu 2, 4 có cùng vần ) Hai bài thơ “ Cảnh khuya” và “ Rằm tháng giêng” của Hồ Chí Minh tuy là thơ hiện đại nhưng rất
CẢNH KHUYA RẰM THÁNG GIÊNG
( Nguyên tiêu )
Trang 2đậm màu sắc cổ điển, từ thể thơ đến hình ảnh, tứ thơ và ngôn ngữ Từ sự đối sánh với các tác phẩm thơ cổ lại thấy được cái mới mang tính hiện đại của hai bài thơ Màu sắc cổ điển mà hiện đại cũng chính là đặc điểm nổi bật trong phong cách thơ Hồ Chí Minh
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học
* Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh đọc tìm
hiểu chú thích
- Giáo viên hướng dẫn học sinh cách đọc:
+ Cảnh khuya chú ý nhịp:
Câu 1: 3/4
Câu 2,3: 4/3
Câu 4: 2/5
Nhấn mạnh điệp ngữ: chưa ngủ
+ Rằm tháng giêng:
Bản phiên âm: 4/3, 2/2/3
Giọng chậm rãi, thanh thản, sâu lắng
Giáo viên đọc mẫu
Gọi học sinh đọc
- Nhận xét, uốn nắn, sửa chữa, bổ sung
- Học sinh đọc chú thích (*)
Tác giả của 2 bài thơ là ai?
Hồ Chí Minh
Nêu đôi nét về tác giả?
Hồ Chí Minh (1890 -1969) là anh hùng giải
thơ lớn của Việt Nam
văn học của Chủ Tịch Hồ Chí Minh Ở những
Minh hiện lên với tâm hồn nghệ sĩ – chiến sĩ cao
đẹp
Hoàn cảnh sáng tác?
Đây là những bài thơ ra đời trong thời kì đầu
cuộc kháng chiến chống Pháp, tại chiến khu Việt
Bắc ( năm 1947, 1948 )
I Đọc và tìm hiểu chú thích:
1 Đọc:
2 Chú thích:
a Tác giả:
Hồ Chí Minh (1890-1969) là lãnh tụ vĩ đại, danh nhân văn hoá thế giới, nhà thơ lớn của Việt Nam
b Tác phẩm:
- Hai bài thơ được viết ở
chiến khu Việt Bắc trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp
Trang 3 Hai bài thơ được viết theo thể thơ gì?
So sánh bản phiên âm và bản dịch thơ của
bài “ Nguyên tiêu” có gì khác nhau?
Bản dịch: thơ lục bát
Có thêm những từ lồng lộng, bát ngát, ngân
Một số từ không được dịch: kim dạ , chính
viên, xuân thuỷ, yên ba, thâm xứ
Giải nghĩa từ: SGK
*Hoạt động 2 : Hướng dẫn học sinh tìm hiểu
văn bản
- Học sinh đọc lại văn bản Cảnh khuya
Tìm bố cục của bài thơ?
+ Phần 1: Hai câu thơ đầu
+ Phần 2: Hai câu thơ cuối
Học sinh đọc lại hai câu thơ đầu
Mở đầu bài thơ tác giả miêu tả âm thanh gì?
Tiếng suối
Để miêu tả tiếng suối tác giả đã sử dụng
phép tu từ nào?
So sánh: tiếng suối – tiếng hát
Hãy nêu tác dụng của phép so sánh đó?
Làm cho tiếng suối thêm gần gũi với con
người, thêm sức sống, trẻ trung
Học sinh đọc câu 2
Vẻ đẹp của câu thơ thứ 2 là vẻ đẹp gì?
Cảnh trăng rừng, cảnh cây cổ thụ
Để miêu tả vẻ đẹp cảnh trăng rừng tác giả
đã miêu tả bằng nghệ thuật gì?
Điệp từ “ lồng”
Dùng điệp từ “ lồng” có tác dụng gì?
Làm cho bức tranh đêm trăng rừng nhiều
tầng lớp, đường nét, hình khối đa dạng, in hình
trên mặt đất thành những hình bông hoa như
thêu dệt
- Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt
c Giải nghĩa từ: SGK
II.Đọc - tìm hiểu văn bản :
rừng Việt Bắc trong đêm trăng
- Âm thanh: tiếng suối trong
như tiếng hát
Làm cho tiếng suối gần gũi với con người
- Hình ảnh: ánh trăng lồng cổ thụ, bĩng lồng hoa
Vẻ đẹp của một bức tranh nhiều tầng, nhiều lớp, nhiều đường nét hình khối
Cảnh núi rừng trong đêm
Trang 4
Gọi học sinh đọc hai câu cuối
Hai câu thơ cuối thể hiện tâm trạng gì của
tác giả?
Không ngủ được
Điều đó được thể hiện qua chi tiết nào trong
hai câu thơ cuối?
chưa ngủ
Từ “ chưa ngủ” được dùng qua biện pháp tu
từ gì?
Điệp ngữ: chưa ngủ
Hãy cho biết vì sao nhà thơ không ngủ
được?
Vì Bác say mê trước vẻ đẹp của cảnh thiên
nhiên và nỗi lo nghĩ đến vận mệnh của đất
nước
Qua việc tìm hiểu bài thơ Cảnh khuya cho ta
thấy Bác Hồ là người như thế nào?
Bác Hồ là người có sự hoà hợp thống nhất
giữa nhà thơ và người chiến sĩ trong vị lãnh tụ
Hồ Chí Minh?
ảo đa dạng với hai mảng màu sáng, tối
2 Hai câu cuối: Con người tác giả
- Bác là một người tinh tế, cảm nhận vẻ đẹp của đêm trăng rừng bằng cả tâm hồn, đồng thời vẫn
cho nước cho cách mạng
con người Bác, con người thi sĩ và chiến sĩ
3 Nghệ thuật:
tuyệt Đường luật
linh kì ảo
rừng đêm
- Sáng tạo về nhịp điệu ở câu 1,
4 Ý nghĩa:
bật của thơ Hồ Chí Minh: Sự gắn
Trang 5
Gọi học sinh đọc bài thơ Rằm tháng giêng
Hợp tác nhĩm 4 phút
Nhĩm 1, 2: hai câu thơ đầu
Hình ảnh không gian trong hai câu thơ đầu
được tác giả miêu tả như thế nào?
Lồng lộng trăng soi gợi lên không gian cao
rộng, bát ngát đầy ánh sáng rực rỡ
Câu thơ thứ hai có gì đặc biệt về từ ngữ?
Điệp từ “ xuân”
Điệp từ “ xuân” đã gợi lên vẻ đẹp của không
gian đêm rằm tháng giêng như thế nào?
Tràn ngập ánh xuân tươi Sắc xuân, khí
xuân như tràn lên cảnh vật
tháng giêng như thế nào?
Học sinh đọc hai câu thơ cuối
Trong hoàn cảnh khó khăn gian khổ của
cuộc kháng chiến chống Pháp, gi ữa khơng gian
cao,rộng, bát ngát tràn đầy ánh trăng Bác Hồ
cùng với các lãnh đạo đang làm gì?
Bàn việc quân
Giáo viên chốt ý: Mặc dù lo nghĩ việc nước
ngày đêm không ngủ nhưng tâm hồn của Bác
vẫn không quên rung cảm trưởc cảnh thiên
nhiên tươi đẹp
Phong thái ung dung lạc quan được thể hiện
ở chỗ hình ảnh con thuyền sau lúc bàn bạc việc
quân bước đi phơi phới chở đầy ánh trăng
Hai câu thơ cuối thể hiện điều gì?
B Rằm tháng giêng
1 Cảnh đêm trăng rằm tháng giêng
- Cảnh bầu trời, dịng sơng hiện
sự vật, trong dịng nước, trong
Không gian cao rộng, bát ngát, tràn đầy ánh trăng, sắc xuân và sức sống
2 Hiện thực về cuộc kháng chiến chống Pháp
- Bác Hồ và các vị lãnh đạo Đảng Nhà nước ta “ bàn việc quân” tại chiến khu Việt Bắc
Giữa người và cảnh cĩ sự
3 Nghệ thuật:
Trang 6 Giọng thơ vừa cổ điển vừa hiện đại.
Nêu ý nghĩa của bài thơ.
Bảng phụ: ghi câu hỏi
Hợp tác nhóm 2 phút
Hai bài thơ đều miêu tả cảnh trăng ở chiến
khu Việt Bắc Em hãy nhận xét cảnh trăng trong
mỗi bài có nét đẹp như thế nào?
Một bài tả cảnh trăng rừng lồng vào rừng
cây, hoa lá tạo bức tranh nhiều tầng, nhiều
đường nét; Một bài tả cảnh trăng rằm tháng
giêng trên sông nước có không gian bát ngát,
tràn đầy sắc xuân
Cảm nhận chung của em về hai bài thơ?
Qua việc phân tích , giáo viên chốt ý
Học sinh đọc ghi nhớ
* Hoạt động 3 : Hướng dẫn học sinh luyện
tập
Gọi học sinh đọc thuộc lòng bài thơ
Học sinh đọc bài tập 2
Nêu yêu cầu bài tập
Giáo viên gợi ý, hướng dẫn học sinh về
nhà làm
Tìm đọc hoặc chép lại một số bài thơ ,
câu thơ của Bác Hồ viết về cảnh trăng hoặc
thiên nhiên
Học sinh đọc
Gọi học sinh nhận xét và sửa chữa
thể thơ thất ngơn tứ tuyệt
cảm
4 Ý nghĩa:
hồn nhà thơ – chiến sĩ Hồ Chí
Việt Bắc ở giai đoạn đầu của cuộc
* Ghi nhớ: SGK/143.
III Luyện tập:
Bài 1: Đọc thuộc lòng hai bài thơ
Bài 2:
Những bài thơ của Bác viết về trăng:
Tin thắng trận Trăng vào cửa sổ đòi thơ Việc quân đang bận xin chờ hôm sau
Chuông lầu chợt tĩnh giấc thu
Ấy tin thắng trận liên khu báo
Trang 7Giáo viên nhận xét ghi bảng về.
Trong tù không rượu cũng không hoa
Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ
4 Củng cố và luyện tập:
- Cho học sinh thi đua đọc diễn cảm bài thơ
Nhận xét
- Bài nguyên tiêu ( phiên âm) gợi cho em nhớ tới những tứ thơ, câu thơ và hình ảnh
nào trong thơ cổ Trung Quốc?
Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh của Lí Bạch
5 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà:
- Học thuộc ghi nhớ SGK/143
- Học thuộc 2 bài thơ Học 5 từ Hán Việt sử dụng trong bài thơ Nguyên tiêu
- Tập so sánh sự khác nhau về thể loại giữa nguyên tác và bản dịch thơ bài Nguyên tiêu
- Chuẩn bị: Tiếng gà trưa
+ Đọc kĩ văn bản
+ Tìm hiểu chú thích
+ Tiếng gà trưa – cảm xúc của người chiến sĩ
+ Tiếng gà trưa – kỉ niệm tuổi thơ
+ Suy nghĩ của người chiến sĩ
V RÚT KINH NGHIỆM
Nội
dung:
Phương
pháp
………
Tổ
chức:
Trang 8