Gv: Câu cuối cùng này, xưa - Nghe nay vẫn được coi là danh ái câu thơ, câu văn hay nổi tiếng chính vì đã kết hợp được một cách tài tình cái ảo và cái chân, cái hình và cái thần, đã tả đư[r]
Trang 1Ngày soạn : Ngày dạy :
Tiết 34:
Bài dạy :
Văn bản : XA NGẮM THÁC NÚI LƯ
(Vọng Lư Sơn bộc bố - Lí Bạch )
A Mục tiêu yêu cầu :
Gv cần giúp hs đạt được :
- Vận dụng kiến thức đã học về văn miêu tả và văn biểu cảm để phân tích được vẻ đẹp của thác Núi Lư và qua đó thấy được một số nét trong tâm hồn và tính cách của nhà thơ Lí Bạch
- Bước đầu có ý thức và biết sử dụng phần dịch nghĩa (Kể cả phần dịch nghĩa từng chữ) trong viêch phân tích tác phẩm và góp phần vào việc tích luỹ kiến thức về vốn từ Hán Việt
B Đồ dùng dạy học :
- Gv : Giáo án , Sgk …
- Hs : Bài cũ + Bài mới …
C Phương pháp dạy học :
- Vấn đáp - Giảng giải
D Tiến trình lên lớp :
I Ổn định tổ chức : (1’)
II Kiểm tra bài cũ : (4’)
Đọc thuộc bài thơ “Bạn đến chơi nhà”
Bài thơ bạn đến chơi nhà có những nội dung gì ?
+ Cảm xúc khi bạn đến chơi nhà … + Cảm xúc về gia cảnh …
+ Cảm xúc về tình bạn …
III Bài mới :
1) Giới thiệu bài : (1’)
2) Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học :
TG Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
5’ Hoạt động 1 : Hướng dẫn
hs đọc văn bản và chú
thích:
- Gọi hs đọc phần phiên âm
- Gọi hs đọc phần dịch
nghĩa
- Gọi hs đọc phần dịch
nghĩa từ yếu tố Hán Việt
- Gọi hs đọc phần dịch thơ
- Gọi hs đọc phần chú thích
- Đọc
I Đọc – Chú thích :
(Sgk tr 109 -111)
1) Đọc văn bản :
2) Chú thích :
5’ Hoạt động 2 : Hướng dẫn
hs tìm hiểu cấu trúc văn
bản :
Từ các dấu hiệu về số - 4 câu, mỗi câu 7 chữ
II Tìm hiểu cấu trúc văn bản :
Trang 2câu , số chữ, cách hiệp vần
, hãy cho biết thể thơ của
bài “Xa ngắm thác núi
Lư”?
Thể thơ này ta đã học
qua bài nào ?
Em hãy đối chiếu giữa
phần dịch thơ và phiên âm
của 2 văn bản ?
Gv : Lưu ý hs: Câu thứ nhất
có thể không gieo vần , nếu
là thơ viết theo luật Đường
thì chỉ gieo vần băng khi
đọc , ngắt giọng ở chữ thứ
tư ở mỗi câu
Văn bản này được tạo
bằng phương thức miêu tả
hay biểu cảm ?
Miêu tả như thế nào ?
Biểu cảm điều gì ?
Như vậy có mấy nội
dung được phản ánh trong
văn bản này ?
Nội dung nào có thể vẽ
tranh được, nội dung nào
chỉ cảm nhận bằng tâm
hồn?
- Các chữ cuối các câu 1,2,4 hiệp vần nhau
Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Sông núi nước Nam
- Giống nhau về số âm, số chữ, hiệp vần ở các câu 1,2,4
- Nghe
- Cả 2 : Kết hợp phương thức miêu tả với biểu cảm
- Miêu tả thác núi Lư
- Biểu cảm : Cảm xúc của tác giả về thác này
- 2 nội dung
- Thác núi Lư có thể vẽ tranh được
- Nội dung thứ 2 chỉ cảm thấy trong tâm hồn
- Bài thơ được sáng tác theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt
- Phương thức biểu đạt : Kết hợp miêu tả với biểu cảm
+ Miêu tả : Thác núi
Lư + Biểu cảm : Cảm xúc của tác giả về thác này
17’
Hoạt động 3 : Hướng dẫn
hs tìm hiểu nội dung văn
bản :
Căn cứ vào câu đầu đề
bài thơ và câu thứ 2 (những
từ “vọng” và “dao” ), hãy
xác định vị trí đứng ngắm
thác núi Lư của tác giả ?
Vị trí đó có lợi như thế
nào trong việc phát hiện
những đặc điểm của thác
nước ?
Khung cảnh làm nền cho
sự xuất hiện của thác núi
Lư trong miêu tả trong lời
thơ nào ? (Ở các bản phiên
âm, dịch nghĩa và dịch thơ)
- Cảnh vật được ngắm tà
xa (vọng, trông từ xa, dao : xa) Nhà thơ đứng ở
xa để ngắm thác
- Địa điểm nhìn này không cho phép khắc hoạ
tỉ mỉ, chi tiết nhưng dễ phát hiện nét đẹp toàn cảnh , nêu được sắc thái hùnh vĩ của thác nước
- Nhật Chiếu Hương Lô sinh tử yên
- Mặt trời chiếu núi Hương Lô, sinh làn thác tía
III Tìm hiểu nội dung văn bản :
1) Cảnh thác núi Lư :
- Điểm nhìn (Ngắm thác) của tác giả ở từ xa (vọng, dao)
Dễ phát hiện vẻ đẹp toàn cảnh và nêu bật được sắc thái hùng vĩ của thác nước
Trang 3 Vì sao dân gian gọi ngọn
núi cao của dãy Lư Sơn là
Hương lô ?
Gv : Ngọn núi Hương Lô
với đặc điểm nổi bậc nhất,
đặc điểm phải gợi cho
người đời phải đặt tên cho
nó là Lô Hương Không
phải Lí Bạch là người đầu
tiên phát hiện và tái hiện
đặc trưng đó Trước Lí
Bạch trên ba trăm năm,
trong Lư Sơn ký (Ghi chép
về Lư Sơn) , Nhà sư Tuệ
Viễn (334 – 417) đã từng tã
“Khí bao trùm trên đỉnh
Hương Lô mịt mù như
hương khói”
Trong thơ Lí Bạch Hương
Lô được khám phá ở sự tác
động qua lại của các hiện
tượng vũ trụ Điều đó được
thực hiện bằng các chi tiết
miêu tả hành động tương
tác của mặt trời và núi
Đó là chi tiết ngôn ngữ
nào ?
Các chi tiết đó gợi tả
một cảnh tượng như thế
nào ?
Em có nhận xét gì về
phiên âm và bản dịch ở câu
thứ nhất ?
Mối quan hệ giữa câu 1
và 3 câu sau như thế nào ?
- Nắng rọi Hương Lô khói tía bay
- Núi cao có mây mù che phủ, trông xa như chiếc lò hồng nên gọi là Hương
Lô
- Nghe
- Đtừ chiếu (chiếu sáng, soi sáng) đtừ sinh (nảy sinh, sinh ra)
- Núi Hương Lô được mặt trời chiếu sáng làm nảy sinh màu khói đỏ tía Làn hơi nước dưới sự phản quang của ánh sáng mặt trời đã chuyển thành một màu tím vừa rực rỡ, vừa
kì ảo
=> Đó là một cảnh tượng vừa hùng vĩ , rực rỡ, lộng lẫy, huyền ảo như thần thoại
- Bản dịch chưa thật xác với phần phiên âm
- Quan hệ 1-3 : Câu thứ nhất tạo phông nền làm
- Câu 1: “Nhật chiếu …”
+ Đtừ chiếu (chiếu sáng, soi sáng)
+ Đtừ sinh (nảy sinh, sinh ra)
Làn hơi nước dưới sự phản quang của ánh sáng mặt trời đã chuyển thành (nảy sinh) một màu khói
đỏ tía vừa rực rỡ, vừa kì
ảo
Trang 4 Em hãy nêu lên những
vẻ đẹp khác nhau của thác
đã được Lí Bạch phát hiện
và miêu tả trong 3 câu tiếp
theo ?
Em hãy phân tích sự
thành công của tác giả
trong việc dùng từ quải
(câu thứ 2 ) ?
Em hãy so sánh câu 2 ở
phần phiên âm và dịch
nghĩa ?
Trong các bản của bài
thơ lời nào diễn tả sức
mãnh liệt của thác núi Lư ?
Chữ nào trong lời thơ
này được viết với sự táo
bạo của trí tưởng tưởng ?
Tác dụng của chi tiết
ngôn từ là gì ?
“Nước bay thẳng xuống ba
nghìn thước” là một cảnh
tượng như thế nào ?
cho từng vẻ đẹp của thác nước được miêu tả trong
3 câu sau vừa như có cơ
sở hợp lí, vừa thêm lung linh huyền ảo
- Đứng ở xa nhìn dáng thác như treo ở phía trước sông , nước chảy từ trên xuống ví như dải Ngân Hà
- Quải (treo) vì xa ngắm nên dưới mắt nhà thơ , thác nước vốn tuôn trào
đỗ ầm xuống núi đã biến thành một dải lụa trắng rủ xuống yên ắng và bất động đựơc treo lên giữa vách núi và dòng sông
Vì có từ “quải” (treo) nên
đã biến cái động thành cái tĩnh Đỉnh núi khói tía mịt mù , chân núi dòng sông tuôn chảy , giữa là thác nước treo cao như dải lụa Quả là một bức tranh tráng lệ
- Ở bản dịch thơ đã lượt bớt chữ treo nên ấn tượng
về hình dáng thác gợi ra trở nên mờ nhạt vào ảo giác về dải Ngân Hà ở cuối câu trở nên thiếu cơ
sở
- Phi lưu trực há tam thiên ích
- Thác chảy như bay đỗ xuống 3 nghìn thước
- Nước bay thẳng xuống 3 nghìn thước
- Phi nghĩa là bay
- Gợi tả sức sống mãnh liệt của thác nước
- Cảnh tượng mãnh liệt của kì ảo thiên nhiên
- Câu 2 : “Dao khan…” + Quải (treo)
Đứng xa trông một thác giống như một dòng sông treo trước mặt
- Câu 3 : “Phi lưu …” + Phi (bay)
Gợi tả sức chảy mãnh liệt của thác nước
Trang 5 Cảnh tượng mãnh liệt và
kì ảo kích thích trí tưởng
tượng của nhà thơ, để ông
viết tiếp lời thơ hết sức ấn
tượng Đó là lời thơ nào ?
Lời thơ này gợi tiếp một
cảnh tượng như thế nào ?
Em hãy nhận xét xem ở
câu thơ này tác giả sử dụng
nghệ thuật gì ?
Giải thích vì sao lối nói
phóng đại ở câu thứ tư vẫn
tạo nên một hình ảnh chân
thực ?
Gv: Câu cuối cùng này, xưa
nay vẫn được coi là danh ái
(câu thơ, câu văn hay nổi
tiếng) chính vì đã kết hợp
được một cách tài tình cái
ảo và cái chân, cái hình và
cái thần, đã tả được cảm
giác kì diệu do hình ảnh
thác nước nước gợi lên
trong khảm nhà thơ và để
lại dư vị đậm đà trong lòng
bạn đọc bao thế hệ
Để tả được cảnh trí thiên
nhiên sinh động như thế ,
tác giả cần có năng lực
miêu tả như thế nào ?
Qua đặc điểm cảnh vật
được miêu tả ta có thấy
được những nét gì trong
tâm hồn và tính cách nhà
thơ ?
- Nghị thi Ngân Hà cửu thiên
- Ngỡ là sông rơi tự chín tầng mây
- Tưởng dải Ngân hà trợt khói mây
- Con thác treo đứng trước mặt khác nào như con sông Ngân Hà từ trên trời rơi xuống Đây cũng
là một cảnh tượng mãnh liệt, kì vĩ của thiên nhiên
- So sánh, phóng đại
- Sự xuất hiện của hình ảnh Ngân Hà ở cuối bài thơ đã được chuẩn bị ở 2 câu đầu , vì …
- Nghe
- Tài quan sát
- Trí tưởng tượng mãnh liệt
- Hs bộc lộ
- Câu 4 : “Nghi thi
…”
Tác giả sử dụng nghệ thuật so sánh (phóng đại)
đã kết hợp được giữa cái thực và ảo , cái hình và cái thần
Tạo cảm giác kì diệu cho hình ảnh thác nước
=> Dòng thác Hương Lô được tác giả tả là một cảnh tượng hùng vĩ, rực
rỡ, lộng lẫy, huyền ảo như thần thoại
Thể hiện tài quan sát , trí tưởng tượng mãnh liệt của tác giả
2 Tình cảm của nhà
thơ trước thác núi Lư :
- Tâm hồn nhạy cảm, thiết tha trước vẻ đẹp rực
rỡ, tráng lệ, phi thường cuả thiên nhiên
- Thể hiện tính cánh mạnh mẽ , hào phóng của tác giả
2’ Hoạt động 4 : Tổng kết
- Cho hs đọc ghi nhớ
- Gv nhấn mạnh lại nội
dung
- Đọc
- Ghi nhớ kiến thức
III Tổng kết :
* Ghi nhớ sgk tr112
Trang 62’ Hoạt động 5 : Hướng dẫn
hs luyện tập :
Gv hướng dẫn cho hs về
nhà làm các bài tập
- Hs lắng ghe gv hướng dẫn
IV Luyện tập :
Có 3 cách trả lời : + Thích cách hiểu ở bản dịch nghĩa
+ Thích cách hiểu trong chú thích
+ Phối hợp cả 2 cách
3) Củng cố: (1’)
- Gv nhấn mạnh lại các kiến thức trong phần ghi nhớ
4) Đánh giá tiết học : (1’)
5) Dặn dò : (1’)
- Học thuộc bài thơ
- Học thuộc nội dung bài học
- Đọc phần đọc thêm
- Làm các bài tập vào vở bài tập
- Soạn bài “Từ đồng nghĩa”
IV Rút kinh nghiệm , bổ sung :