Ebook Những danh tướng trong lịch sử Việt Nam: Phần 1 - Trường Đại Học Quốc Tế Hồng Bàng

Nítững danh tướng trong lịch sử Việt Nam... Con nnỏ, tức Đinh Toàn.[r]

NHÓM TRÍ THỨC V Ệ T Biên soạn

VlỆỈNaiĩilEìấtnôớc-Conngơòl v

NHỮNG DANHTƯ(^G

■mONG LỊCH SỬ

V IỆ T nià M

Nítững danh tướng trong lịch sử Việt Nam

TỦ SÁCH "VIỆT NAM ĐÁT Nước, CON NGƯỪI"

C 1

NHỮNG DANH TƯỚNG

TRONG LỊCH s ử VIỆT NAM

NHÓM TRÍ THỨC VIỆT biên soạn

NHÀ XUẤT BẢN LAO ĐỘNG

Lòi nói đầu

Troní) suốt chiều dài nhiều nỹhìn năm lịch sử cùa dân tộc Việt Nam, nhữn0 cuộc chiến tranh ỷiữ nưóc và cứu nưóc là nét nổi bật đặc ừưnt), hỏi các thể lực nỹoại bang luôn thèm khát mành dất giàu có tài nguyên thiên nhiên và là cửa ngỏ dể bành trướng về phía Nam, khống chế dường thuỷ từ Bắc A xuống Nam A Chính PÌ thế, suốt bao nhiêu thế kỳ, dân tộc Viêi Nam dã phài gồng mình gánh chịu bao cuộc chiến tranh xâm lược cùa các lực lượng kè thù phương Bắc hùng mạnh, rồi sau dó lại phài dương dầu với những kè thù phương T â y mạnh về kinh

tế, được trang bị vù khí tối tân Dân tộc Việt Nam dã phải trài gua bao nhiêu dau thương mất mát, nhưng dồng thời gua những cuộc chiến, nghệ thuật chiến tranh cùa dân tộc ta cũng dược hình thành và phát triển với nhiều danh tướng xuất chúng và luôn luôn chiến thắng những kẻ thù hùng mạnh hơn mình gấp nhiều lần.

Lịch sừ vinh guang cùa dân tộc Việt Nam gắn liền vói nhũng danh tướng dã x â y nên một cổ Loa thành kỳ vĩ từ trước Công nguyên, đến những chiến tích trên sông Bạch Đằng nhuộm dỏ màu kè thù, rồi những Chi Lăng, Đống Đa vùi chôn xác giặc Và tự hào thay, từ khi có Đảng dẫn lối dưa dường, Việt Nam dã làm chấn dộng địa cầu với "chín năm làm một Điện Biên/ Nên vành hoa thắm nên trang sừ vàng" (T ố Lỉữu] rồi đến Điện Biền phù trên không ngay tại Thù đô Hà Nội năm

19 72, và kết thúc hằng sự khải hoàn cùa chiến dịch Hồ Chí Minh mùa

xuân 1975 tiĩ dại.

Vì cuốn sách này nằm trong Tti sách "Việt Nam - dất nước con người", nên nhiều vị tướng lừng danh như L ý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Trịnh Tùng, M ạc Kính Điển, Quang Trung v.v dã có trong cuốn "Các danh thần ", "Đại công thần " nên không dưa vào dây, mong dộc già tìm dọc về họ trong những cuốn sách khác cùng trong Tủ sách này

N H Ó M B IÊ N S O Ạ N

Nhùng dạnh tướng trong ỈỊL'' sứ Việt Nam 1

NGUYỄN BẶC - M Ộ T VỊ TƯ Ớ N G

TRU N G QUÂN ÁI Quóc

N guycn Bặc (924-979) là công thần khai quốc, T ể tướng nhà Đ in h , có còng giúp Đ in h T iê n H oàng đánh dcp, chấm dứt loạn 12 sứ quân ở giữa thế k ỷ X

N g u ycn Bặc người động H oa Lư, châu H ại H oàng (N in h

B ìn h ) T ừ thuở nhỏ, ông đã cùng kct bạn với Đ in h -ộ L ĩn h ,

Đ in h L )icn , T r ịn h T ú và Lưu C ơ

T h ầ n phả còn ghi ỏng C() 2 người anh là N guyễn Bồ và

N guyễn Phục, dều là tưcỉng đi theo Đ in h Bộ Lĩn h hùng cứ ở

H o a L ư thời nhà N gô C ả Đ in h Ỉ2ién T r ;n h T ú và Lưu C ơ cũng tham gia vào lực lượng này K h i Nam T ấ n V ương N gô Xương V ăn tử trận (9 6 5 ), các sứ quân nổi dậy A n h em

N guyễn Bặc theo Đ in h Bộ L ĩn h đánh dẹp T h e o thần phả,

kh i đánh dẹp một sứ quân mạnh là N guyễn Siêu, thì N guyến

Bồ và N guyễn Phục cùng 2 tưctng khác bị tử trận V ạn Th ắ n g

V ư ơng liền sai N guyễr Bậc, LOinh Đ iề và Lê H oàn mang quân đánh báo thù, kết quả diệt được N g uyên Siêu (9 6 7 )

N goài trận đánh N guyễn Siêu, LJguycn Bặc đórig góp nhiều công lao trong việc đánh dẹp các sứ quân, thcmg nhất toàn quốc dưcti tay vua Đ in h

Năm 968, D in h Bộ Lĩn h lên ngôi, tức là D in h T iê n

H o àn g , N guyễn Bặc đưc;c phong làm D ịn h Q u ố c công, Đ in h

Đ iề n đưctc phong làm N goại giáp C h ín h sử không nói rõ 'hưng các gia phả họ N guyễn có giải th ích .thêm răng:

N guyễn Bặc làm Q u ố c công, cọi việc nội giáp, tức là việc nội

c h ín h , ccdn Đ in h ỉ)iề n làm N goại giáp C O ' vigc b ê n ngoài Năm 9 7 9 , Đ in h T iê n H oàng và N am vương Đ in h

Liễn bị sát hại C h i hậu nội nhân là Đ ỗ T h íc h bị nghi là thủ

phạm hàng đầu, sụ hãi ân trốn T h e o Đọi Việt Sử ký Toàn thư,

ba n g ty sau, Đ ỗ 1 h ích khát quá thò tay ra hứng nước mưa

uốnj,, bj cung nữ phát hiện đi báo N guyễn Bặc lập tức bắt giết ngay ỉ ) ỗ T h íc h , ô n g cùng các đại thần tôn phò con nhỏ của Đ in h T iê n H oàng là V ệ V ương Đ in h T o à n lên ngôi, tiYc

là Đ in h Phế ỉ^c M ẹ Phế Đ ế là D ương V ân Nga trờ thành thái hậu

1 uy nhiên một số ý kiến của cac nhà nghiên cứu hiện nay lại cho rằng D o T h íc h là người bị oan và chù mưu ch ính

là Lê H oàn và Dưtm g hậu

T h e o Khâm định Việt sừ Thônt) íỊiám cươnc) mục, N guyễn Hặc,

Đ in h D iể n làm phụ ch ín h cho Phế Đ ế , nhưng lúc đó Dirơng thái hậu t f thông với T h ậ p đạo tướng quân Lê H oàn , cho Lê

H oàn làm Phó vương, nắm quyền ch ỉ huy quân đội, chuyên quyền, tự do ra vào cung cấm N guyễn Bặc lo lắng bàn với các tưóng:

"Lê H oàn sẽ bất lợi cho nhụ tử*” , chúng chiu ơn dày của ni'óc, nếu không tính trước đi, giữ cho xã tắc được yên

ih ì còn mặt mũi nào trông thấy T iê n đế ở suối vàng nữa.^"

Ô n g bèn cu.Tg D in h Đ iề i , Phạm H ạp khỏi b inh, chia hai đường thủy bộ cùng tiến danh Lê H oàn N guyễn Bặc và

D in h Đ iề n kéo quân từ châu Á i (T h a n h H o á ), định kéo thẳng đến kin h đô để g ết Lê H o à n D ương thái hậu nghe f' I, bảo Lê H oàn:

"Bọn pậc nổi loạn, >^^ua^ gia*^^ hãy còn thơ ấu, cáng đáng sao nổi giữa lúc quốc gia lám nạn này! ô n g nên tính đi"

8 Tủ sách "Việt Nam - đất nước, con người'

'' Nhụ tir Con nnỏ, tức Đinh Toàn

Quan gia: Đức vua, chi Dinh Toàn

Những danh tướng trong lịch sứ Việt Nam 9

Lê H o àn thưa:

'T ô i đây làm Phó vương, quyền giữ việc nước, dù sống chết cũng xin gánh lấy trách nhiệm"

Lê Hơàn liền sắp xếp quân đội, đánh nhau với Nguyễn Bặc,

Đ in h Đ iền ở Ái C hâu L c H oàn vốn là người giỏi dùng binh, Nguyễn Bặ và Đ in h lOicn không chống nổi, lại đcm quân thủy

ra đánh Lê Lloàn theo chiều gió, phóng lửa đốt cả thuyền chiến Đ in h Đ iền bị chết tại trận, còn Nguyễn Bặc bị bắt, đưa

về kinh đô T rư ớ c mặt N guycn Bặc, Lê Hoàn kể tội ông:

"f)ấn g T iê n đe mắc nạn, thần và người đều căm giận, ngươi lại nhân lúc tang tóc rối ren, đứng đầu làm giặc! Đạơ tôi con đâu có như thế?"

Rồi Lê H o àn giết hại ông Năm đó ông 56 tuổi, cùng sinh một năm và chết một năm với ỉ^inh 1 iên H oàng

C á c đạo quân chống đối bị tiêu diệt, Lê H oàn được sự

hỗ trợ của D ương thái hậu và tướng quân Phạm C ự Lạng, liền phế Đ in h T o à n làm V ệ vương như cũ, giành lấy ngai vàng, tức là vua Lê hDại H à n h , lập ra nhà T iề n Lê

/

N g ày nay ở N in h Bình còn rất nhiều đền thò N guyễn Bặc và Đ in h Đ iề n T h e o các nhà nghiên cứu, số đền thờ các trung thần nhà Đ in h nhiều hơn số đền thờ Lê H oàn và

D ương thái hậu phản ánh tình cảm của dân chúng đối vói các ông

Lê H o àn chết không được triều đình tôn miếu hiệu, cứ gọi tạm mãi là Lê Đ ạ i H à n h , chẳng đáng lạ sao?

T ro n g Đại Việt Sừ ký Toàn thư, N gô S ĩ Liên nhận định về

ông như sau:

C h u C ô n g là người vương thất rất thân, giúp vua nhỏ tuổi còn không tránh khỏi những lời gièm pha phao truyền

10 Tủ sách 'Việt Nam - đất nuác, can nguài'

I.è H oàn là đại thần k h á t họ, nắm giữ binh quyền, làm tô n g

v iệ t như C h u C ô n g , thường tình tò n ngờ v ự t, huống là

N guyễn iỉặ t ỏ t h ứ t thủ tướng và Đ in h Đ iề n là đại thần tù n g

họ hay sao? Bọn họ khỏi bm h khống phải làm loạn, mà là một lòng phù tá nhà Đ in h , vì giết H oàn không đ ư ợ t mà phải

th ế t, ấy là th ế t đúng th ỗ N a y xem lời Đ ại H àn h kê tội

N guyễn Bặt tựa như v ạ th tội m ình K h i B ặ t th ế t, ắt phải tó nói một lời đê bày tỏ th ín h nghĩa, nhưng không thấy sử

th é p , thế là bỏ sót

Sử ghi, ton Nguyễn Bặt là Nguyễn Đ ê (hay Độ^ lầm I,uan nhà 1 iền Lê và tham gia tùng Đ ào Cam M ộ t đưa L ý C ô n g Uẩn lên ngôi sau khi Lê Ngọa T riề u th ết Một số nguồn tài liệu gia phả kh át tòn ghi trong số tháu th ắt tủa ông tó tả Nguyễn

T liu y ê n (? - 1282), Nguyễn T rã i (1 380-1442)

C o n tháu tủ a N guyễn Đ ê di tư vào làng G ia M iêu, huyện T ố n g Sơn, T h a n h H óa và sinh ra nhiều th i họ

N guyễn, trong đó tó N guyễn K im (1 5 3 3 -1 5 4 5 ) - tổ tủ a t á t

th ú a N guyễn S á th Tiên nỹuỵên toát yếu phô tủa T ô n T h ấ t Llân

th o biết một số hậu duệ tù a N guyễn B ặt là N guyễn N ộn (khởi nghĩa khi T rầ n T h ủ Đ ộ tư ớ p ngôi nhà L ý ), N guyễn

C ô n g Duân (tô n g thần khỏi nghĩa Lam S ơ n ), N gưyễn Đ ứ t

1 rung (đại thần tham gia đưa Lê 1 h a.'h Lông lên ngô;)

Lăng N guyễn Bặt táng ở th ô '' V ĩ''h N in h , làng Đ ại Hữu (G ia V iê n , N in h B ìn h ) Lăng đưự^ rùng tu lần mói nhất vào năm K ỷ T ỵ (1 9 8 9 )

V e đền thờ, ông d ư ợ t thờ ở nhiều nơi;

C h ín h th ú t là ngôi từ đ ư ờ rg N guyễn T ộ t tại thôn V ĩn h

N in h (G ia V iễ n , N in h B ìn h )

T ạ i dền thờ vua LDinh T iê n H o àn g ỏ ,:a T rư ờ n g Yên (H o ? I-L", N in l B ìn h ) dựng từ thế k ỷ X L Đốn t ó 3 tòa: tòa

Những danh tuông trong lịch sứ Việt Nam

ngoài !à bái đường, tòa giữa gụi là T h iê n H ương thờ tứ trụ triều đình cùa nhà Đ in h : Đ in h F)iồn, N guyễn Bặc, 1 lịn h T ú , Lưu C ơ T o à trong cùng là c h ín h cung thờ Đ in h T iê n

H oàn g , Đ in h L iễ n , Đ in h T o à n và ỉ) in h H ạng Lang

T ạ i thôn V ân H à làng Đ ại H ữu (G ia V iễ n , N in h Bình)

có ngôi đền thờ 3 vị anh hùng đào viên kết nghĩa là Đ in h Bộ

L ĩn h , N guyễn Bặc và Đ in h H iề n

T ạ i làng T h a n h T r ì ngoại thành H à N ộ i, có ngôi đền chung của 3 xã: C ư ơ n g N gô, C ố H iế n, L)ồng T r ì thờ chung hai anh cm N guyễn Bặc và N guyễn Bơ, ngoài ra ỏ mỗi xã đều

có đình riêng thờ hai ông

T ạ i huyện H o a L ư (N in h B ìn h ) có hon thôn đều có đình thờ ông làm T h à n h hoàng, trong đỏ thôn N gô H ạ thờ tượng Năm C a n h T h â n (1 9 8 0 ) chi họ N guyễn H ìn h rước

tượng ngài về thờ ờ từ đường của chi họ (cùng thôn).

H cn thờ H ịn h Q u ố c công N g u ycn Bậc tại làng Phú C ố c ,

xã T h a n h L ợ i, huyện V ụ Bản, tinh Nam H ịn h

T ạ i kin h thành l’ hú Xuân (H u ế ) vua M in h M ệnh cho xây miếu L ;v h H ại H ế V ư ơ n g đc thờ các vj vua và các danh tướng qua các triều đại trong đó có N guyễn Bặc

Năm H ìn h Hậu (1917,1 ông được vua Khái H ịn h sắc phong

là H ộ quốc Tư ớ ng công T -á c võ Thư ợng đẳng Phúc thần

12 Tủ sách ‘ Việt Nam - đắt nuớc con nguôi'

NGOẠI GIÁP ĐINH ĐIÊN

Đ in h Đ iề n (92 4 -9 7 9 ) quê ỏ làng i)ạ i H ữ u , cùng làng vổi Vua Đ in h , nay là xã G ia 1’ huơng, huyện G ia V ic n , tinh N in h Bình T h â n phụ ông là Đ in h T h â n , mẹ là Du(Jng T h ị Liễu, quê ở Yê n Bạc, nay là xã Yên Phú, huyện Yên M ô , tỉnh N in h Bình K h i mới sinh D in h Đ iề n có tên gọi là P9inh T rà o (Đ in h

D iền là tên ch ữ ), ô n g với Vua Đ in h cùng tuổi (sinh năm

G iáp T h â n , 9 2 4 ) K h i còn là trẻ nhỏ, đi chăn trâu ỏ Th u n g ' Lau (G ia V iễ n ), Đ in h Đ iề n đã cùng lũ trè lấy hoa lau làm cờ, khoanh tay làm kiệu, suy tôn và ruỏc Đ in h Bộ L ĩn h làm

C húa Sau ông là một trong số những công thần khai quốc và

là nguôi tận trung với nhà Đ in h

Lớn lên, D in h Đ iề n cùng N guyễn Bặc, Luu C ơ , T r ịn h T ú theo phò Đ in h Bộ L ĩn h trấn giũ động H o a L u chống lại nhà

N gô, trong đó ông cùng N guyễn Bặc làm tuớng võ , còn Luu

C ơ và T r ịn h T ú làm tuớng văn

Năm 965, nhà N gô mất ô n g cùng các ch iến hữu giúp

D in h Bộ Lĩn h đánh dẹp loạn 12 sứ quân trong 3 năm, thống nhất giang sơn về một mối

T h e o sử sách, Đ in h D iền đuợc vua D in h cử giũ chức Ngoại giáp, nghĩa là coi việc bên ngoài, theo T h ầ n phả thì ông giữ chức N hập nội Kiểm giáo Đ ạ i T u đồ, Bình chuơng trọng sự

Năm K ỷ M ão (9 7 9 ), Đ in h T iê n H o àn g và N am V iệ t

V uơng Đ in h Liễn bị sát hại, triều đình tôn nguời con còn lại cùa T iên H oàng là V ệ V u on g D in h Loàn mới 6 tuổi lên ngôi

ké vị Lê H oàn làm N hiếp ch ín h đại thần, thuờng ra vào cung cấm tu thông với thái hậu D uơng thị là mẹ của ấu chúa

Nhũng danh tướng trong lịch sử Việt Nam 1 3

Sau đó, Lê H o àn lại tự xư n ịỉ là Phó vương, mọi việc trọng sự đều do tay Lê H t)àn sắp đặt

Đ in h Đ iề n ch o rằng Lê H oàn có ý đồ thoát đoạt, ô n g bàn với N guyễn Bặc và Phạm H ạp cùng một số trung thần

kh ác, bỏ quan về ỏ ẩn đc mưu tính đại sự ô n g tập kết các anh hào, tướng sĩ trung thành với nhà D in h để chuẩn bị đánh

L c H o àn

T h e o sách "D in h T ư D ồ sự tích" ỏ đền thờ D in h D iền bên cạnh chùa T h á p , thôn Yên Liên H ạ, xã K h á n h T h ịn h , huyện Y ê n M ô, thì sau khi bất hòa với Lê H o àn , D in h D iền đem vợ là T h ư ợ n g T râ n trưởng công chúa về với Kiều M ộc

T h iề n sư rút về làng Lều (Y ê n Liêu H ạ ) dựng chùa để tu hành, nhưng thực chất là xây dựng căn cứ, chiêu mộ binh mã chống lại Lê H o àn ô n g lập ra ch ín doanh trại, sau là chín làng thờ ông là: Yê n Lưu Th ư ợ n g , Yên Lưu H ạ, Phúc M ỹ ,

Y ê n T h ịn h , Y ê n Bắc, Yên Phó, V ăn G iá p , Yê n Lữ , (Y ê n

X u y ê n ) D in h Đ iề n thường ớ làng Lều và Yê n Lữ , quê mẹ của ông C ò n N guyễn Bặc rút quân vào C h â u A i (T h a n h H ó a ), kết hợp với D in h D iề n , chuẩn bị tấn công thành H oa Lư Làng Lều bấy gi('j là một vùng đất mới bồi, cách kinh thành H oa L ư khoảng 20km theo đường chim bay, ở gần sông T r in h N ữ ĩ ừ dây có the rút lui vào (châu A i) theo cửa

be T h ầ n Phù một cách dễ dàng, cũng có the nhanh chóng tấn công kin h thành H oa Lư H iệ n nay ở đây còn một số địa danh có liên quan đến D in h D iề n như: làng Lều là nơi D in h

Đ iề n dựng lều trú quân, làng Lợn (sau đổi thành làng Luận)

là nơi nuôi lợn, cánh đồng V ăn G iá o là nơi cất giữ gưctm giáo

v v T ư ơ n g truyền D in h D iền dựng một ngôi chùa gian, sau gọi là chùa T h á p trên một khu đất rộng 7 sào ô n g cắm một khu đất ỏ xung quanh rộng 17 mẫu, một khu ruộng ,^() mẫu, có tên là "Th ần Đ iền " (nay thuộc xã K h án h Dưctng, Yên