- Nghĩa bóng : Kinh nghiệm về nhận thức - Đi nhiều hiểu lắm, phải mở rộng tầm hiểu biết - Nghĩa sâu : Liên hệ với một số câu tục ngữ, so sánh để rút ra đây là chân lý và đây còn là khát [r]
Trang 1Ngày soạn : / / 200 Ngày dạy : / / 200
Tiết : 107
CÁCH LÀM BÀI VĂN LẬP LUẬN GIẢI THÍCH
A Mục tiêu yêu cầu :
Giúp học sinh :
- Nắm được cách thức cụ thể trong việc làm một bài văn lập luận giải thích
- Biết được những điều cần lưu ý và những lỗi cần tránh trong lúc làm bài
- Có ý thức học tập, yêu thích bộ môn
B Đồ dùng dạy học :
- Gv : Giáo án , Sgk …
- Hs : Bài cũ + Bài mới …
C Phương pháp dạy học :
- Vấn đáp - Giảng giải
D Tiến trình lên lớp :
I Ổn định tổ chức : (1’)
II Kiểm tra bài cũ : (4’)
Thế nào là lập luận giải thích ? Mục đích ? Phương pháp giải thích ? Yêu cầu bài văn giải thích như thế nào ?
III Bài mới :
1) Giới thiệu bài : (1’)
2) Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy - học :
t Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung
20’ Hoạt động 1: Hướng dẫn hs tìm hiểu các bước làm
bài văn lập luận giải thích :
I Các bước làm bài văn lập luận giải thích
-Yêu cầu hs đọc đề văn
- Yêu cầu hs thảo luận trả
lời các câu hỏi :
Khi làm một bài văn ta
cần thực hiện đầy đủ những
bước nào ?
Đề bài đặt ra yêu cầu gì ?
Người ta làm bài cần có
giải thích tại sao đi một
ngày đàng học một sàng
khôn? Vì sao ?
Có phải ta chỉ giải thích
nghĩa đen không? Cần giải
thích nghĩa gì nữa?
Làm thế nào để tìm được
ý nghĩa chính xác và đầy đủ
của câu tục ngữ ?
- Hs đọc
- Đại diện hs trả lời, các
hs khác nhận xét, bổ sung
+ Đề yêu cầu giải thích một câu tục ngữ
+ Cần , đây là nghĩa đen của câu tục ngữ
+ Không, cần giải thích nghĩa bóng
+ Hỏi người hiểu biết hơn, đọc sách báo, tra từ điển,
tự mình suy nghĩ thấu đáo thêm ,
Đề bài : Nhân dân ta có câu tục ngữ “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn” Hãy giải thích câu tục ngữ đó
1) Tìm hiểu đề và tìm ý:
- Với tục ngữ có : + Nghĩa đen
+ Nghĩa bóng
- Tra từ điển, đọc sách báo để hiểu các nghĩa
Trang 2 Theo từ điển, nghĩa của
câu tục ngữ này là gì ?
Giải thích như thế có đầy
đủ chưa?
Vậy bài văn cần đòi hỏi
giải thích như thế nào ?
Có phải ta chỉ bó hẹp
giải thích câu tục ngữ này
không ? Cần liên hệ như thế
nào ?
Bài văn giải thích có nên
gồm 3 phần chính giống
như bài văn lập luận chứng
minh không? Vì sao?
Phần mở bài trong bài
văn lập luận giải thích cần
phải đạt yêu cầu gì?
Gv: Phần mở bài phải mang
định hướng giải thích, phải
gợi nhu cầu giải thích
Phần thân bài trong bài
văn lập luận giải thích phải
làm nhiệm vụ gì ?
Để làm cho ý nghĩa của
câu tục ngữ trên trở nên dễ
hiểu nên sắp xếp các ý đã
tìm được như thế nào ?
Phần kết bài trong bài
văn lập luận giải thích làm
nhiệm vụ gì ?
+ Đi đây, đi đó thì mở rộng tầm hiểu biết, khôn ngoan, từng trải
+ Đúng nhưng còn vắn tắt chưa đáp ứng được yêu cầu hiểu rõ, hiểu sâu + Cần giải thích sâu hơn, nhiều mặt Quan hệ nghĩa đen, nghĩa bóng, từ nội dung lời khuyên hướng đến khát vọng của người dân
+ Không, Liên hệ những câu ca dao tục ngữ có nội dung tương tự
Vd: (1) Làm trai
(2) Đi cho biết
(3) Ếch ngồi đáy giếng
+ Có 3 phần, mỗi phần có một nhiệm vụ riêng
+ Giới thiệu câu tục ngữ (là kinh nghiệm là khát vọng), trích dẫn câu tục ngữ
+ Phát triển vấn đề cần giải thích (trình bày nội dung giải thích)
+ Nghĩa đen : Đi một ngày đàng nghĩa là gì ? Một sàng khôn nghĩa là gì?
+ Nghĩa bóng : Kinh nghiệm về nhận thức (Đi nhiều hiểu lắm, phải mở rộng tầm hiểu biết)
+ Nghĩa sâu : Liên hệ với một số câu tục ngữ, so sánh để rút ra đây là chân
lý và đây còn là khát vọng
+ Giá trị câu tục ngữ đối với hôm nay
- Mở rộng giải thích : Quan hệ nghĩa đen với nghĩa bóng, từ nội dung lời khuyên hướng đến khát vọng của người dân
- Liên hệ những câu ca dao tục ngữ có nội dung tương tự
2) Lập dàn bài :
a) MB :
- Giới thiệu câu tục ngữ : là kinh nghiệm, là khát vọng
- Trích dẫn câu tục ngữ
b) Thân bài : Phát triển
vấn đề cần giải thích :
- Đi một ngày đàng nghĩa là gì ?
- Một sàng khôn nghĩa
là gì?
- Nghĩa bóng : Kinh nghiệm về nhận thức
- Đi nhiều hiểu lắm, phải mở rộng tầm hiểu biết
- Nghĩa sâu : Liên hệ với một số câu tục ngữ,
so sánh để rút ra đây là chân lý và đây còn là khát vọng
c) Kết bài :
- Giá trị câu tục ngữ đối với thời đại ngày nay
Trang 3- Yêu cầu 3 hs đọc đoạn văn
mở bài
- Gv : Mở bài không chỉ
giới thiệu câu tục ngữ mà
còn phải nói được nội dung
sâu sắc mà mình muốn giải
thích
Các đoạn văn của phần
mở bài có đáp ứng yêu cầu
của đề bài lập luận giải
thích không ? Vì sao ?
Có những cách mở bài
nào ?
- Yêu cầu hs đọc các đoạn
văn của phần thân bài
- Yêu cầu hs thảo luận trả
lời các câu hỏi sau :
Phần thân bài có những
đoạn nào ?
Làm thế nào để đoạn đầu
của phần thân bài liên kết
với phần mở bài ?
Nên viết đoạn giải thích
nghĩa đen như thế nào?
Giải thích phải theo thứ
tự nào ?
Nên viết đoạn giải thích
nghĩa bóng như thế nào ?
Đoạn nghĩa sâu viết như
thế nào ?
Gv: Nếu sử dụng cách mở
bài khác thì phần thân bài
cũng phải viết phù hợp với
phần mở bài để bài văn
thành một thể thống nhất
- Yêu cầu hs đọc phần kết
bài
- Yêu cầu hs thảo luận trả
+ Đọc
- Đại diện hs trả lời, các
hs khác nhận xét, bổ sung
+ Có
+ Có 3 cách :
- Trực tiếp
- Đối lập hoàn cảnh hạn hẹp của người nông dân xưa với khát vọng mở rộng tri thức
- Từ chung tới riêng:
có nhiều câu tục ngữ ca dao cùng đề tài, đây là câu thấm thía nhất
- Hs đọc
- Đại diện hs trả lời, các
hs khác nhận xét, bổ sung + Đoạn nghĩa đen
+ Đoạn nghĩa bóng + Đoạn nghĩa sâu + Có từ liên kết : “Thật vậy”, đúng như vậy ”
+ Là một kinh nghiệm, giải thích các yếu tố
+ Giải thích trước sau
+ Đó là quy luật, những cuộc tham quan “khôn” ra nhiều
+ Là khát vọng Khích lệ, ước vọng thầm kín
3) Viết đoạn văn :
a) Mở bài : Có 3 cách
- Trực tiếp
- Đối lập hoàn cảnh hạn hẹp của người nông dân xưa với khát vọng
mở rộng tri thức
- Từ chung tới riêng:
có nhiều câu tục ngữ ca dao cùng đề tài, đây là câu thấm thía nhất
b) Thân bài : Nên có 3 đoạn :
- Đoạn nghĩa đen
- Đoạn nghĩa bóng
- Đoạn nghĩa sâu
* Cần có từ ngữ liên kết : “Thật vậy”, “đúng như vậy ”
Trang 4lời các câu hỏi sau :
Kết bài ấy đã cho thấy rõ
là vấn đề đã được giải thích
xong chưa ?
Có phải đối với mỗi đề
văn chỉ có một cách kết bài
duy nhất hay không ?
Bước cuối cùng là gì ?
+ Làm rõ vấn đề cần giải thích
+ Có nhiều cách kết bài + Đọc lại và sửa chữa
c) Kết bài :
- Làm rõ vấn đề cần giải thích
4) Đọc lại và sửa chữa
5’ Hoạt động 2 : Hướng dẫn hs tổng kết II Tổng kết
- Gv yêu cầu hs đọc phần
10’ Hoạt động 3 : Hướng dẫn hs luyện tập III Luyện tập
- Gv yêu cầu hs viết đoạn
kết
- Yêu cầu một vài em đọc
và nhận xét
- Gv nhận xét
- Hs tiến hành viết
- Đại diện hs đọc, các hs khác nhận xét, bổ sung
- Hs rút ra kết luận
(Bài viết của hs)
3) Củng cố : (2’)
- Gv nhấn mạnh lại các bước làm một bài văn lập luận giải thích
4) Đánh giá tiết học : (1’)
Gv nhận xét, tiết học
5) Dặn dò : (1’)
- Học bài
- Chuẩn bị phần chuẩn bị ở nhà “Luyện tập lập luận giải thích”
IV Rút kinh nghiệm , bổ sung :