- Dấu ngoặc đơn: Đánh dấu phần chú thích giải thÝch vµ bæ sung thªm - DÊu ngoÆc kÐp: §¸nh dÊu lêi dÉn trùc tiÕp c©u nãi cña bè... Cñng cè: GV kh¨c s©u c«ng dông cña dÊu ngoÆc kÐp:.[r]
Trang 1Thứ ba, ngày 01 tháng 12 năm 2009
Bài 14 – Tiết 53 Dấu ngoặc kép
I Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức: Học sinh nắm chức năng của dấu ngoặc kép và phân
biệt với dấu ngoặc đơn
2 Tích hợp với các văn bản đã học, với phần tập làm văn thuyết minh
(thuyết minh một thứ đồ dùng)
3 Rèn kĩ năng sử dụng dấu ngoặc kép khi viết văn bản.
II Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Soạn bài, nghiên cứu tài liệu
- Chuẩn bị một số đoạn văn có sử dụng dấu ngoặc kép thể hiện bốn công dụng
2 Học sinh:
3 Đọc I+ bài
- >! tầm một số đoạn văn có sử dụng các loại dấu câu đã học
III Tiến trình lên lớp:
1 ổn định tổ chức: Sĩ số.
2 Kiểm tra:
Giáo viên bật máy đoạn văn
? Em hãy điền dấu ngoặc đơn, dấu hai chấm
m vào đoạn văn sau:
Tôi không ngờ dế choắt nói với tôi một câu thế này
- Thôi, tôi ốm yếu quá rồi, chết cũng S I+ khi nhắm mắt, tôi khuyên anh ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang vạ vào mình đấy
Tô Hoài, Dế Mèn Phiêu Z! Ký
: HS trả lời – GV nhận xét cho điểm
Giới thiệu bài: Trong tiếng việt của chúng ta sử dụng 10 loại dấu câu, những dấu câu này có tác dụng làm cho chúng ta đọc, ngắt nghỉ đúng lúc,
đúng chỗ và làm rõ nội dung của bài viết Tiết I+ các em đã học hai loại dấu câu Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm Tiết học hôm nay cô sẽ giải thích cho các em biết thêm một loại dấu câu nữa đó là dấu ngoặc kép Dấu này có tác dụng thế nào cô và các em sẽ đi vào bài giảng hôm nay
- GV cho học sinh quan sát 4 ví dụ trên máy
? Gọi 1 học sinh đọc 4 ví dụ trên máy (chú ý đọc
I Công dụng
1 Ví dụ
Trang 2cả dấu câu cho các bạn cùng nghe)
- Tiếp theo quan sát ví dụ a
? Câu văn đặt trong dấu ngoặc kép là lời
của ai?
- Đây là câu nói của thánh Găng- đi
? Lời nói có trích dẫn nguyên vẹn không?
- Câu nói nhắc lại nguyên văn, đầy đủ chính
xác, lời của P khác và tác giả ghi lại
? Dấu ngoặc kép có công dụng gì trong ví dụ
này?
- Đánh dấu lời dẫn trực tiếp
GV: Đây là lời trích nguyên văn câu nói của
thánh Găng- đi về cách đối nhân xử thế của con
P với nhau Đây là lời dẫn trực tiếp: đặt
trong dấu ngoặc kép và I+ đó có dấu hai chấm
- Quan sát Ví dụ b ( SGK)
+ GV thêm ví dụ: Dải lụa màu hồng
? Em hiểu từ dải lụa màu hồng có nghĩa ntn?
- Dải lụa là tấm vải dài, khổ hẹp mỏng và mềm
mại => Đây là nghĩa chính (nghĩa thực)
? Còn từ “Dải lụa” trong VD (SGK) có thể hiểu
theo nghĩa cụ thể không?
- Không hiểu theo nghĩa thực, ở đây hiểu
theo nghĩa chuyển từ “Dải lụa” để chỉ chiếc cầu,
đây chính là hình ảnh so sánh ngầm
? Vì sao từ “Dải lụa” đặt trong dấu ngoặc
kép? Có dụng ý gì?
- Từ ngữ hiểu theo nghĩa đặc biệt, nghĩa
hình thành trên cơ sở &, thức ẩn dụ
? Vậy dấu ngoặc kép dùng với mục đích gì?
- Quan sát Ví dụ c:
? Em hiểu nghĩa hai từ “Văn minh” , “Khai hoá”
thế nào?
+ Văn minh: Trình độ phát triển đạt đến mức độ
nhất định của xã hội loài P
+ Khai hoá: là mở mang văn hoá cho một dân
tộc lạc hậu
GV: Các em đã học lịch sử rồi, thực chất thực
dân Pháp sang xâm 4 + ta chỉ với mục đích
vơ vét bóc lột nhân dân gần một thế kỷ, làm cho
* Ví dụ a:
- Đánh dấu lời dẫn trực tiếp
* Ví dụ b:
- Đánh dấu từ ngữ:
+ H hiểu theo nghĩa đặc biệt
* Ví dụ c:
Trang 3cuộc sống của P dân Việt Nam đến mức
cùng cực lại luôn miệng nói rằng sang
khai hoá văn minh cho dân tộc Việt Nam
? Từ “Văn minh”, “Khai hoá” hiểu thế
nào? có hiểu theo nghĩa chính không?
- Không hiểu theo nghĩa chính mà nhằm mục
đích hàm ý mỉa mai, châm biếm
? Qua ví dụ này em thấy dấu ngoặc kép có tác
dụng gì?
- Quan sát Ví dụ d:
? Dấu ngoặc kép dùng để làm gì?
- Đánh dấu tên của các vở kịch
? Ngoài dấu ngoăc kép dùng để đánh dấu tên Vở
kịch Em lấy một ví dụ có sử dụng dấu ngoặc kép
để đánh dấu tên một tác phẩm văn học
Ví dụ: “Tắt đèn” là một tác phẩm nổi tiếng của
nhà văn Ngô Tất Tố
? Dấu ngoặc kép em đánh dấu vào từ nào trong
câu? Từ “Tắt đèn”.
? Qua việc nghiên cứu hai ví dụ trên dấu ngoặc
kép còn có công dụng gì?
GV: Các em 4! ý đôi khi tên những tác phẩm, tờ
báo, tập san P ta in nghiêng, in đậm khi đánh
máy S trong văn bản viết tay thì dùng dấu
ngoặc kép để đánh dấu là bắt buộc
? Qua 4 ví dụ vừa tìm hiểu em hãy cho biết dấu
ngoặc kép có những công dụng nào?
- GV bật máy phần ghi nhớ – gọi 2 học sinh
đọc
? Trong 3 công dụng nói trên thì công dụng nào
là khó vận dụng nhất vì sao?
- Công dụng thứ 2 vì muốn hiểu nó các em
phải tích luỹ, huy động vốn kiến thức để hiểu
biết hơn
Chuyển: chúng ta vừa biết 3 công dụng của
dấu ngoặc kép để sử dụng dấu ngoặc kép một
cách chính xác sau đậy cô sẽ chuyển sang phần
luyện tập
? Gọi học sinh đọc yêu cầu của bài tập 1:
* Phần a
+ Có hàm ý mỉa mai
* Ví dụ d:
- Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tập san… dẫn.
2 Ghi nhớ
II Luyện tập
Bài tập 1:
a Câu nói dẫn trực tiếp
Trang 4? Dấu ngoặc kép dùng để làm gì?
- Đánh dấu câu nói dẫn trực tiếp
GV: Lời dẫn trực tiếp ở đây là những câu nói mà
Lão Hạc T là con chó vàng muốn nói
với Lão
* Phần b
? Từ ngữ dùng trong dấu ngoặc kép với dụng ý
gì?
-> Mỉa mai
? Tại sao em cho rằng từ đó là mỉa mai?
GV: Một anh chàng coi là “hầu cận ông lí”
mà bị một P đàn bà đang nuôi con mọn túm
tóc lẳng ngã nhào ra thềm một cách dễ dàng
vậy
? Dấu ngoặc kép trong câu này có tác dụng gì?
* Phần c, d: Học sinh về nhà làm.
* Phần e
? Dấu ngoặc kép trong câu trên có tác dụng gì?
Vì sao?
- Đánh dấu từ ngữ dẫn trực tiếp: đó là từ
“Mặt sắt”, “Ngây vì tình”
GV: Trong câu này nhà phê bình Hoài Thanh đã
những từ ngữ trong hai câu thơ trích
Truyện Kiều Nguyễn Du để dùng lại trong bài
viết của mình để nhấn mạnh sự xấu xa, bỉ ổi của
Hồ Tôn Hiến
Z! ý: Hai câu thơ dẫn trực tiếp từ Truyện
Kiều của Nguyễn Du trong IP hợp này đã in
nghiêng nên không dùng dấu ngoặc kép
Chuyển: Vận dụng những điều các em đã hiểu kĩ
về dấu ngoặc kép sau khi chúng ta sẽ chuyển
sang bài tập 2
? Hãy nêu yêu cầu của bài tập 2 (điền dấu hai
chấm và dấu ngoặc kép có điều chỉnh chữ viết
hoa và giải thích lí do)
? Phát phiếu học tập cho học sinh
- Nhóm 1: Tìm hiểu phần a
- Nhóm 2: Tìm hiểu phần b
- Nhóm 3: Tìm hiểu phần c
? Yêu cầu học sinh thảo luận trong hai phút
? Gọi nhóm 1 trình bày phần a
b Từ ngữ dùng với hàm
ý mỉa mai
e Từ ngữ dẫn trực tiếp
Bài tập 2: (thảo luận nhóm) (2 phút)
Trang 5- Sau khi học sinh trả lời.
- Gọi nhóm khác nhận xét
- Giáo viên chốt lại đáp án
? Tại sao em lại điền dấu hai chấm sau chữ “cười
bảo”
? Tại sao em điền dấu ngoặc kép vào từ “cá tươi”
và “tươi”
? Gọi nhóm 2 trình bày phần b
? Gọi nhóm 3 trình bày phần c
? Gọi học sinh đọc yêu cầu bài tập 3
? Em hãy so sánh nghĩa của hai câu trên
- Hai câu trên có nghĩa giống nhau (đều thể hiện
lòng mong muốn của Bác Hồ về đất + tự do
độc lập, nhân dân no ấm)
? Tại sao lại dùng những dấu câu khác nhau
- Phần a: Dùng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép
để đánh dấu lời dẫn trực tiếp, dẫn nguyên văn lời
của Chủ tịch Hồ Chí Minh
- Phần b: Không dùng dấu hai chấm và dấu
ngoặc kép vì câu nói không dẫn nguyên văn
(lời dẫn gián tiếp)
? Gọi học sinh đọc yêu cầu của bài tập 4
? Bài tập 4 yêu cầu em phải làm những công việc
gì?
- GV: ra đề bài cụ thể cho học sinh
Đề bài: Viết một đoạn văn ngắn giới thiệu cấu
tạo trong của phích + có dùng dấu ngoặc đơn,
dấu hai chấm và dấu ngoặc kép (từ 5 ->7 dòng)
- GV quy đinh thời gian viết trong 5 phút
- Hết thời gian GV thu bài (2 bài viết) chiếu trên
máy
- Gọi học sinh nhận xét, bổ sung, sửa sai
GV chiếu một đoạn văn mẫu cho học sinh tham
khảo
Kính thưa các thầy cô giáo
Các bạn thân mến!
Phần trong (ruột phích): làm bằng thuỷ tinh hai
lớp, ở giữa là chân không làm mất khả năng
truyền nhiệt ra ngoài Phía trong lớp thuỷ tinh có
a Báo I+ lừi đối thoại
- Đánh dấu từ ngữ dẫn trực tiếp
b Báo I+ lời dẫn trực tiếp
c Đánh dấu lời dẫn trực tiếp Bài tập 3
Bài tập 4: ( 5 phút)
Trang 6tráng thuỷ ngân có tác dụng hắt nhiệt trở lại để
giữ nhiệt, miệng nhỏ làm giảm khả năng truyền
nhiệt Bố tôi nói rằng: “Khi chọn mua phích thì
phải mở nắp phích đưa lên tai nghe nếu có tiếng
ro ro là phích tốt”
? Gọi học sinh giải thích công dụng của từng loaị
dấu
- Dấu hai chấm: Báo I+ phần giải thích, thuyết
minh cho một phần I+ đó
- Dấu ngoặc đơn: Đánh dấu phần chú thích (giải
thích và bổ sung thêm)
- Dấu ngoặc kép: Đánh dấu lời dẫn trực tiếp câu
nói của bố
4 Củng cố: GV khăc sâu công dụng của dấu ngoặc kép:
? IP hợp nào không phải là chức năng của dấu ngoặc kép:
A Đánh dấu lời dẫn trực tiếp
B Đánh dấu phần chú thích
C Đánh dấu tên tác phẩm, tập san
D Đánh dấu từ ngữ dùng theo nghĩa đặc biệt, mỉa mai
5 Dặn dò:
- Về nhà làm bài tập 5
- Viết thêm đoạn văn thuyết minh về phần cấu tạo ngoài của phích
- Chuẩn bị bài luyện nói: Thuyết minh về một thứ đồ dùng