Håi thø 14: §¸nh Ngäc Håi, qu©n Thanh bÞ thua trËn bá th¨ng long, chiªu thèng trèn ra ngoµi A.PhÇn chuÈn bÞ I.Môc tiªu bµi häc: Gióp häc sinh häc vµ hiÓu håi thø 14 -Cảm nhận vẻ đẹp hào [r]
Trang 1Ngày soạn: Ngày giảng:
Tiết 23 +24: hoàng lê nhất thống chí
Ngô gia văn phái Hồi thứ 14:
Đánh Ngọc Hồi, quân Thanh bị thua trận
bỏ thăng long, chiêu thống trốn ra ngoài
A.Phần chuẩn bị
I.Mục tiêu bài học: Giúp học sinh học và hiểu hồi thứ 14
-Cảm nhận vẻ đẹp hào hùng của người anh hùng Nguyễn Huệ trong chiến công đại phá quân Thanh sự thảm bại của bọn XL và số phận của lũ quan phản dân hại nước -Hiểu sơ bộ về thể loại và đánh giá giá trị NT của lối văn trần thuật kết hợp miêu tả chân thực, sinh động
-Niềm tự hào dân tộc của tác giả viết Hoàng Lê nhất thống chí
-Một đặc điểm của thể chí trong tự sự trung đại đó là kết hợp giữa tính văn học và lịch sử
II.Phần chuẩn bi
1.Thầy: soạn giáo án, tham khảo tài liệu
2.Trò: Chuẩn bị theo yêu cầu
B.Phần trên lớp
I.Kiểm tra bài cũ (4’)
Bức tranh miêu tả cảnh sống của chúa Trịnh gợi cho em suy nghĩ về hiện thực đất nước ntn?
Đáp án:
Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh phản ánh đời sống xa hoa của vua chúa và sự nhũng nhiễu của bọn quan lại thời Lê Trịnh bằng lối văn ghi chép sự việc cụ thể sinh động…
II.Dạy bài mới
*Giới thiệu bài mới: cuối thế Kỉ XVIII tình hình nc ta đầy biến động vua chúa pk chỉ ăn chơi xa xỉ tranh giành quyền lực Lê chiêu Thống một ông vua cuối đời Lê vì
lo sợ mất ngai vàng đã mọt ruỗng của mình nên đã cầu cứu triều đình Thanh, trước hết là viên tổng đất lưỡng quan Ô Sĩ Nghị Quang Trung người anh hùng áo vải…
Trang 2I.Đọc và tìm hiểu chung (20’)
1.Tác giả tác phẩm
? Trình bày hiểu biết của em về t.g? -Tập thể t.g của dòng họ Ngô
Thì Hà Tây Hai t.g chính Ngô Thì Chí và Ngô Thì Du
gv Ngô Thì Chí (1753-1788) em ruột Ngô Thì
Nhậm làm quan dưới thời Lê Chiêu Thống
ông là người tuyệt đối trung thành với nhà
Lê, từng chạytheo Lê Chiêu Thống Khi
Nguyễn Hụê sai Vũ Văn Nhậm ra bắc diệt
Nguyễn Hữu Chính (1787) dân “Trung
Hưng sách” làm kế khôi phục nhà Lê sau
đó ông đc Lê chiêu Thống cử đi Lạng Sơn
triệu tập những kẻ lưu vong, lập nghĩa binh
chống Tây Sơn nhưng trên đg đi ông bị
bệnh chết tại Gia Bình Bắc Ninh những tài
liệu nói ông viết bảy hồi đầu của tác phẩm
- Ngô Thì Du anh em chú bác ruột với Ngô
thì Chí, học giỏi nhưng ko đỗ đạt gì Dưới
triều Tây Sơn ông ẩn mình ở vùng Kim
Bảng (nay thuộc Nam hà) Thời Nguyễn
ông ra làm quan đc đốc học Hải Dương
đến 1827 thì về nghỉ ông làm t.g 7 hồi tiếp
theo của Hoàng Lê nhất thống chí trong đó
có 14 hồi còn lại 3 hồi cuối có thể do một
người khác viết vào khoảng đầu triều
nguyễn
? Thể chí có đặc điểm gì? Tại sao tác phẩm
đc gọi là Hoàng Lê nhất thống chí Chỉ là thể văn vừa có tính chất VH vừa có tính chất LS
gv “Hoàng lê…” tiểu thuyết LS chữ hán thế kỉ
XVIII đầu TK XiX tác phẩm tái hiện chân
thực bối cảnh lịch sử đầy biến động ở nc ta
trong khoảng hơn 3 thập kỉ cuối thế kỉ
XVIII và mấy năm đầu thế kỉ XIX Khởi
đầu là sự xa đọa thối nát đến cực độ của
các tập đoàn pk cao nhất Các ông vua thời
Lê Mạc chẳng ra vua: Lê Hiểu Tông chỉ
còn biết (chắp tay rủ áo) cam phận làm bù
Trang 3nhìn bạc nhược (chúa gánh cái lọ ta hưởng
cái vui) Lê Chiêu Thống đe hèn khuất phục
trước giặc Thanh mong cứu vãn ngai vàng
sắp sụp đổ Ông vua cuối Lê Duy Mật (chỉ
là một cục thịt trong cái túi da mà thôi).bên
phủ chúa, Trịnh Lâm Hoàng dâm vô độ,
say mê Đặng thị Huệ bỏ con trưởng lập
con thứ, gây nên loạn từ trong nhà anh em
giết hại lẫn nhau, rồi kiểu binh ỷ thế lộng
hành sự tranh giành quyền lực giữa phe
phái pk đã dẫn đến hồi quyết liệt, giữ dội
Trong bối cảnh đó cuộc nổi dậy đầy khí
thế của pt nhân dân TS là tất yếu
2.Đọc Văn bản
? VB cần đọc ntn?
hs VB có nhiều từ cổ, khó đọc, khi đọc cần
chú ý phát âm chuẩn giọng hào hùng sảng
khoái
-GV đọc mẫu
-HS đọc bài nhận xét
? Có thể tóm tắt ND hồi 14 ntn?
hs Quân Thanh kéo vào Thăng Long tưởng
tướng TS là Ngô Văn Sở lui quân về Tam
Điệp Quang Trunglên ngôi ở Phú Xuân tự
đốc xuất tại binh nhằm ngày 25 tháng chạp
1788 tiến ra bắc diệt Thanh dọc đg vua
Quang Trung cho kén thêm binh, mở duyệt
binh lớn, chia thành các đạo, chỉ dụ tướng
línhmở tiệc khao quân vào 30 tháng chạp
hẹn ngày 7 tết thắng giặc mở tiệc ăn mừng
ở Thăng Long Đội quân của Quang Trung
đánh đến đâu thắng đến đấy kiến quân
Thanh đại bại ngày 03 tết Quang Trung đã
tiến quân vào Thăng long tướng thanh là
Tôn Sĩ Nghị vội tháo quân chạy về nc, vua
Lê Chiêu Thống cùng gia quyến chạy theo
3.Đại ý và bố cục
Trang 4? Từ tóm tắt trên em hãy tìm đại ý cho đoạn
trích?
hs -Đoạn trích miêu tả chiến thắng của vua
quang Trung sự thảm bại của quânThanh
và số phận của lũ quan phản nc hại dân
? Xác định bố cục của đoạn trích? 3 phần:
-Phần 1: Từ đầu đến ra bắc: Quang Trung chuẩn bị tiến quân ra Bắc
-Phần 2: tiếp đến kéo vào thành: QT đại phá quân Thành
-Phần 3: còn lại: Số phận tướng lính Thanh và vua tôi
Lê Chiêu Thống
? để tiện pt, mời một em hãy tóm tắt phần
trước của bài giảng?
hs Dựa vào phần chữ nhỏ để tóm tắt 1.Quang Trung chuẩn bị tiến
quân ra bắc
? Bắc Bình Vương (QT) phản ứng ntn khi đc
tin quân Thanh đến TL và Lê Thụ Phong? Giận lắm định họp các tướng sĩ, định thân chinh cầm quân
đi ngay -….cho đắp đàn ở trên núi Bân, tế cáo trời đất cùng các thần… Chế… áo cổn, mũ niệm, lên ngôi hoàng đế niêm hiệu Quang Trung lễ xong hạ lệnh quân hôm ấy nhằm… ngày 25 tháng chạp mậu thân 1788
? Những chi tiết trên cho thấy Nguyễn Huệ
là con người ntn?
hs Con người hành động mạnh mẽ quyết đoán
từ đầu đến cuối Nguyễn Huệ luôn là con
Trang 5người hành động xông xáo chủ định nhanh
gọn và rất quả quyết phản ứng của ôngkhi
đc tin quân Thanh đến Thăng Long cho
thấy Ông là con người ngay thẳng cương
trực, căm ghét bọn xâm lược vàkẻ bán nc
cầu vinh Nghe tin giặc đã đánh chiếm tận
TL, mất cả một vùng đất đai rộng lớn mà
ông ko hề nao núng “định thân chinh cầm
quân đi ngay” nhưng khi nghe mọi người
góp ý ông đã ngẫm ra lẽ phải, điều đó cho
ta thấy thêm một nét đẹp trong tính cách
của ông: Biết nghe lẽ phải, có ý chí quyết
tâm đánh đuổi quân xâm lược Rồi chỉ
trong vòng hơn 1 tháng Nguyễn Huệ làm
đc bao nhiêu việc lớn (Tế cáo trời đất) lên
ngôi hoàng đế (Đốc xuất đại binh ra bắc)
gặp gỡ một công sĩ ở huyện La Sơn, tuyển
mộ binh sĩ…
? Quang trung tuyển mộ binh sĩ ntn?
Tìm những từ ngữ đặc sắc trong lời dụ của
ông
Rèn lính ở Nghệ An, Ba xuất binh lấy một người …đc hơn
1 vạn binh tinh nhuệ… duyệt binh lớn ở Doanh Trần…
…Đất nào sao ấy… phân biệt
rõ ràng… người phương bắc
ko phải nói tiếng nước ta… cướp nc ta giết hại dânta …ai cũng muốn đuổi chúng đi:
đời Hán có Trưng Nữ vương
đời Tống…Đinh Tiên Hoàng
Lê Đại Hành
? Em thấy đc những tư tưởng cảm xúc nào
của QT trong những lời chỉ dụ quân sĩ của
ông?
hs Trí tụê sáng suốt, nhạy bén:
+Sáng suốt trong việc pt tình huống thời
cuộc và thế tương quan chiến lược giữa ta
và địch Trong lời chỉ dụ quân lính ở Nghệ
An, ông đã khẳng định chủ quyền dân tộc
của ta và lên án hành động xâm lăng phi
nghĩa trái đạo trời của giặc (Đất nào sac ấy
Trang 6đều đã phân biệt rõ ràng) nêu bật dã tâm
của giặc (bụng dạ khác giết hại nhân dân,
vơ vét của cải) nhắc lại truyền thống đánh
giặc ngoại xâm của ta từ xa xưa: kêu gọi
quân lính đồng tâm hiệp lực ra luật nghiêm
…lời phủ dụ có thể xem như bài hịch ngắn
gọn ý từ phong phú sâu sắc có tác động
kích thích lòng yêu nc và truyền thống quật
cường của nhân dân
+Sáng suốt nhạy bén trong việc xét đoán
và dùng người thể hiện qua cách sử trí với
tướng sĩ tại Tam Điệp khi Sở, lân đều mang
gươm trên lưng mà xin chịu tội
? Từ đó em hiểu thêm điều gì ở vị vua này?
hs Có tài
Đó là nên độc lập tự chủ của dân tộc
khích lệ quân sĩ chiến đấu vì nghĩa lớn
? Việc QT dùng Ngô Thì Nhậm chủ mưu rút
quân khỏi TL tha tội cho Ngô Văn Sở cho
thấy năng lực nào ở vị vua này?
hs Thể hiện năng lực:
-Mưu lược cầm quân
-Bình công luận tội rõ ràng
? ýmuốn lâu dài tránh chuyện binh đao với
phương B’ để phúc cho dân
-Cho thấy một đức tính cao đẹp nào của
ông
hs Tầm nhìn xa trông rộng của nhà chính trị
có tư tưởng hoà bình
? Trước khi xuất binh QT đã có ntn để yên
lòng các tướng sĩ …mở tiệc khao quân ngày 30
tháng chạp hẹn 07 năm mới vào thành TL mở tiệc ăn mừng
? Em đánh giá ntn về việc làm đó của NH
Trang 7hs điều đó thể hiện rõ lòng quyết tâm chiến
thắng kẻ thù xâmlược của NH đồng thời
cũng cho thấy khả năng tiên đoán chính
xác của nhà quân sư có tài cầm quân?
? Phân tích các sự việc đã nói trên với chúng
ta về một vị vua ntn? QT là một vị vua yêu nc
sáng suốt có tài cầm quân Hết tiết 1
gv Với những phẩm chất cao đẹp của vua QT
cùng với tài thao lược quân sự, vua QT đã
chiến thắng quân nhà Thanh ntn
2.QT đại phá quân Thanh (19’)
? Theo dõi phần VB tiếp cho biết: Nếu hình
dung cuộc tiến công của QT vào TL bằng
một sơ đồ ghi những trận thắng lớn thì sơ
đồ đó sẽ ntn?
hs Phú Xuyên Hạ HồiNgọc Hồi
Thăng Long
? Tóm tắt hai trận đánh ở Phú Xuyên và Hạ
Hồi *Trận Phú Xuyên:… thấy bóng…TS…nghĩa binh trấn
thủ…quân Thanh…tan vỡ chạy… quân TS bắt sống hết…
*Trận Hạ Hồi: nửa đêm quân TS bí mật vây kín làng bắc loa truyền gọi quân lính dạ ran khiến địch trong đồn phải sợ hãi xin hàng
? Chỉ ra điều ĐB trong cách đánh của vua
QT qua hai trận đánh này
hs Người xưa có câu: thiên cơ không thể tiết
lộ bí mật bất ngờ là mẹ đẻ của thành công
Trong 2 trận QT vận dụng lối đánh bất ngờ
đảm bảo thắng lợi mà ko thương vong
Trang 8? Trận đánh Ngọc Hồi diễn ra ntn (mũi
Mũi tấn công chính do QT
đốc thúc ván ghép che trước quân lính theo sau tiến sát
địch đánh giáp lá cà
+Các mũi phụ bao vây đg rút quân Thanh, cho voi giẫm
đạp
? Trong cảnh khói toả mù trời, cách gang tấc
ko thấy gì, nổi bật hình ảnh nhà vua cưỡi
voi “đốc thúc” có cuốn sách đã ghi vào đến
Thăng Long, tấm áo bào của nhà vua đã
đen sạm khói súng các trận thắng đã khẳng
định tài năng quân sự nào của vua Quang
Trung
Tài mưu lược của người cầm quân bí mật bất ngờ, vừa mềm mại vừa quyết liệt đảm bảo thắng lợi tránh đc hao binh tổn tướng
? Ngoài việc ghi lại những sự kiện LS diễn
biến gấp gáp đoạn văn còn chú ý miêu tả
điều gì qua đó hình ảnh QT đc khắc họa
ntn
hs đoạn văn trần thuật này ko chỉ nhằm ghi lại
sự kiện lịch sử, diễn biến gấp gáp khẩn
trương qua từng mốc thời gian mà còn chú
ý miêu tả cụ thể từng hành động, lời nói
của nhân vật, từng trận đánh và những mưu
lược tính toán, thế đối lập giữa 2 đội quân:
một bên thì xộc xệch trễ nải run sợ một
bên thì tính chất nghiêm minh xông xáo
dũng mãnh qua đó thấy
Người anh hùng áo vải QT quả cảm, mạnh mẽ, trí tụê trong sáng nhạy bén, tài dụng binh như thần: là người tình cảm và linh hồn của chiến công vĩ đại
? Theo em nguồn cảm hứng nào đã chi phối
ngòi bút của t.g khi tạo dựng hình ảnh
người AHDT này?
hs Khi tạo dựng hình ảnh ngừơi anh hùng dân
tộc tác giả đã thể hiện quan điểm phản ánh
hiện thực của tác giả là “tôn trọng sự thực
LS và ý thức dân tộc” ở những người trí
thức này Các t.g Ngô gia văn phái là
những cựu thần chịu ơn sâu của nhà Lê
nhưng họ đã ko thể bỏ qua sự thật là ông
Trang 9vua nhà Lê hèn yếu đã cõng rắn cắn gà
nhàvà chiến công lừng lẫy của QT là niềm
tự hào lớn lao của cả DT Bởi thế họ vẫn có
thể vận dụng và hay như vậy về người
AHDT Nguyễn Huệ
? Tính LS xen kẽ tính VH của thể chí đc bộ
lộ rõ trong phần nào của VB này Em có
đồng ý với NX đó ko? Vì sao?
hs Phần VB này bộc lộ rõ sự kết hợp 2 tính
chất LS VHvì sự ghi chép xác thực diễn
biến trận đánh: từ thời gian, tên đất, tên
người đã đảm bảo tính thật của LS Trong
khi các chi tiết của trận đánh lại đc kể khá
sinh động chẳng hạn: Đoạn kén hạng lính
khỏe mạnh cứ 10 người khiêng một bức,
lưng dắt dao ngắn, 20 người khác cầm binh
khí theo sau, dàn trận chữ nhất…quân TS
thừa thế chém lung tung thây người đầy
đồng, máu chảy thành suối…
Thanh và vua tôi Lê Chiêu Thống ở TL (19’)
a.Sự thảm bại của quân tướng nhà Thanh
? Trong khi quân TS tiến đánh như vũ bão
thì cuộc sống các tướng lĩnh nhà Thanh và
vua tôi Lê Chiêu Thống ở TL diễn ra ntn?
…ngày tết…chăm chú vào yến tiệc vui mừng ko hề lo…việc bất trắc
? điều này như báo trước số phận của bọn
cướp nc và lũ tay sai vậy số phận đó ntn?
hs Đó là số phận phải chịu sự thảm bại trước
quân Tây Sơn
? Trong những chi tiết về cuộc tháo chạy của
tướng lĩnh nhà Thanh em thấy chi tiết nào
hài hước nhất chi tiết nào bi thảm nhất
-Chi tiết hài hước: TSN sợ mất mật, ngựa ko kịp đóng yên, người ko kịp mặc áo giáp, chuồn trước qua cầu phao
-Chi tiết bi thảm: Quân sĩ tan
Trang 10tác bỏ chạy tranh nhau qua cầu phao sang sông xô đẩy rơi xuống sông mà chết…sông… ko chảy
? Vì sao em cho đây là chi tiết hài hước nhất
bi thảm nhất
hs Trước hết TSN kéo quân sang An Nam
nhằm mục đích riêng, lại ko mong tốn
nhiều xương máu như lời người cung cũ
nói với Thái hậu “ những điều họ bắt buộc
mình phải đương lấy là rất nặng nề; còn họ
chỉ lảng vảng bên bờ sông lấy thanh thế
xuông để doạ dẫm mà thôi” Hơn nưa Y
còn là tên tướng bất tài cầm quân mà ko
biết tình hình quân ra sao lại còn kiêu căng
chủ quan khinh địch Dù đã đc vua tôi Lê
Chiêu Thống báo trước, vẫn ko hề đề
phòng suốt mấy ngày tết chỉ chăm chú vào
yến tiệc ko hề lo chi đến việc bất trắc
Khi quân TS đánh vào người “ko kịp mặc
áo giáp…chuồn trước qua cầu phao” quân
thì lúc xung trận ai cũng “rụng rời sợ hãi”
xin ra hàng và bỏ chạy toán loạn giày xéo
lên nhau mà chết Cả đội binh hùng tướng
mạnh chỉ quen giễu võ giương oai giờ đây
chỉ còn biết tháo chạy mạnh ai nấy chạy
? Nếu dùng điện ảnh để tái dựng cảnh này,
thì ốngkính của nhà quay phim sẽ nhằm
vào chi tiết điển hình nào?
hs -Chi tiết: Bại tướng TSN ngồi ngựa ko
yên tháo chạy qua cầu phao
-Chi tiết: Sông Nhị Hà tắc nghẽn… nc ko
chảy đc
? Nếu phải lí giải ng nhân thất bại mau
chóng thảm bại của quân Thanh thì em sẽ
giải thích ntn
hs Quân Thanh thất bại là do
Trang 11-Chủ quan khinh địch
-Chiến đấu không vì MĐ chính nghĩa
-Quân TS hùng mạnh
? Vua tôi Lê Chiêu Thống đã có HĐ gì đặc
biệt
-Vội vã rời cung điện để bỏ trốn
? Cách rời bỏ ngai vàng của Lê Chiêu Thống
có gì đặc biệt -Gấp rút chạy, cướp thuyền đánh cá để chạy
-Cùng với quân Thanh đang tháo chạy về nc
-Luôn mấy ngày ko ăn
? Đó là bi kịch hay hài kịch? Vì sao em XĐ
như thế?
hs Đó là hài kịch vì nó trái với điều bình
thường: vua ko còn là vua mà trở thành
cướp đg
? Nếu cần bình luận về việc này thì em sẽ
bình luận ntn
hs Ko thể có số phận khác dành cho bọn bán
nc cầu vinh bởi Lê Chiêu Thống và những
bề tôi trung thành của ông đã vì lợi ích
riêng của dòng họ mà dem vận mệnh của
cả dântộc đặt vào tay kẻ thù XL lẽ tất
nhiên họ phải chịu sự xỉ nhục của người
đời của kẻ đi cầu cạnh van xin ko còn tư
cách bậc quân vương và kết cục phải chịu
chung số phận bi thảm của kẻ vong quốc
“Lê Chiêu Thống vội vã cùng mấy bề tôi
thân tín “đưa thái hậu ra ngoài” chạy bán
sống bán chết, cướp thuyền dân để qua
sông, “luôn mấy ngày ko ăn” may mà gặp
đc người thổ hào thương tình đón về cho ăn
và chỉ đường cho chạy trốn Đuổi kịp TSN
vua tôi chỉ còn biết “nhìn nhau than thở,
oán giận, chảy nc mắt” Sau khi sang Tàu
phải cạo đầu tết tóc như người Mãn Thanh