Cùng với truyện cười, vè sinh hoạt, những câu hát châm biếm đã thể hiện khá tập trung những đặc sắc của nghệ thuật trào lộng dân gian Việt Nam nhằm phơi bày các hiện tượng ngược đời, phê[r]
Trang 1Tiết : 14
Ngày dạy : 08/ 09/ 2011
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Ứng xử của tác giả dân gian trước những thĩi hư tật xấu, những hủ tục lạc hậu
- Một số nghệ thuật tiêu biểu thường thấy trong các bài ca dao châm biếm
2 Kĩ năng
- Đọc – hiểu những câu hát châm biếm
- Phân tích được giá trị nội dung và nghệ thuật của những câu hát châm biếm trong bài
3 Thái độ
- Phê phán những hủ tục mê tính dị đoan, lười nhát cùng những thói hư tật xấu khác
II CHUẨN BỊ
Giáo viên : Bảng phụ, giáo án, một số bài ca dao về chủ đề than châm biếm
Học sinh : Bài soạn, sách vở, sưu tầm một số bài ca dao thuộc chủ đề tương tự III PHƯƠNG PHÁP
Đọc diễn cảm, gợi mở, tái tạo
So sánh đối chiếu, giảng bình, nên vấn đề, thảo luận
IV TIẾN TRÌNH
1 Ổn định tổ chức :
Kiểm tra sĩ số học sinh
2 Kiểm tra bài cũ :
Đọc thuộc lòng bài ca dao (4 5 đ )
Cuộc đời lận đận, vất vả của con cò
được diễn tả như thế nào? Ngoài nội
dung than thân con cò còn có nội dung
nào khác? (5.5 điểm )
Đọc thuộc lòng 3 bài ca dao ( 4.5 đ )
- Từ ngữ: lận đận ( 0.5 đ )
- Đối lập : ( 1 đ ) Nước non > < một mình Thân cò > < thác ghềnh Lên thác > < xuống ghềnh Bể đầy > < ao cạn
- Hình ảnh ẩn dụ: con cò, gầy cò con(1đ )
- Đại từ: Ai ( 0.5 đ )
Tiếng kêu thảm thươngcho thân phận bé mọn cơ cực của con người ( 1 đ )
NHỮNG CÂU HÁT CHÂM BIẾM
Trang 2Đọc thuộc lòng bài ca dao ( 4 5 đ )
Bài ca dao số 2 là lời của ai? Từ nào
được lặp lại nhiều lần? Tác dụng của
nó (5.5 điểm )
Ngoài nội dung than thân bài ca dao còn tố cáo xã hội phong kiến làm cho người nông dân sống không được no đủ ( 1 đ )
Đọc thuộc lòng bài ca dao ( 4.5 đ ) Bài ca dao số 2 là lời người lao động thương cho thận phận của những người lao động khốn khổ và cũng là của chính mình ( 2.5 đ )
Từ lập lại nhiều lần: “ Thương thay”( 1đ )
Tác dụng: Tô đậm mối thương cảm, xót xa cho cuộc đời cay đắng nhiều bề của người dân thường ( 2 đ )
3 Giảng bài mới :
Giới thiệu bài :
Nội dung cảm xúc và chủ đề của cadao, dân ca rất đa dạng Ngoài những câu hát yêu thương, tình nghĩa, những câu hát than thân, ca dao, dân ca còn có rất nhiều câu hát châm biếm Cùng với truyện cười, vè sinh hoạt, những câu hát châm biếm đã thể hiện khá tập trung những đặc sắc của nghệ thuật trào lộng dân gian Việt Nam nhằm phơi bày các hiện tượng ngược đời, phê phán những thói hư tật xấu, những hạng người và hiện tượng đáng cưới trong xã hội
* Hoạt động 1: Đọc bài văn và tìm hiểu phần
chú thích
Hướng dẫn đọc: Đọc với giọng hài hước,
vui, có khi mỉa mai nhưng vẫn độ lượng, khi
nhấn và kéo dài ê- a, điệp ngữ số cô có khi
khẩn trương âm ĩ
Giáo viên đọc mẫu
Học sinh đọc tiếp theo
Nhận xét- uốn nắn- sửa chữa
Tìm hiểu chú thích
Giải nghĩa từ: tăm, trống, la đà, mõ rao
* Hoạt động 2: Đọc tìm hiểu văn bản
Học sinh đọc bài ca dao
I Đọc và tìm hiểu chú thích :
1 Đọc
2 Chú thích: SGK
II Đọc hiểu văn bản :
1 Nội dung
Trang 3 Hình ảnh cái cò có gì giống, khác với hình
ảnh con cò trong những bài ca dao mà em vừa
học?
Hình ảnh con cò trong bài này được dùng
theo lối quen của ca dao
Bài ca dao 1 giới thiệu chú tôi như thế
nào?
Bức chân dung của chú tôi
Hay tửu hay tăm: nghiện rượu, nát rượu
Hay nước chè đặc:nghiện chè
Hay nằm ngủ trưa, Ngày ước ngày mưa:
để không phải đi làm
Đêm ước đêm thừa trống canh: Tức là
đêm dài để được ngủ nhiều
Qua mấy lời giới thiệu cho thấy “ chú tôi”
là người như thế nào?
Chú tôi là người nhiều tật, vừa rượu chè,
vừa lười biếng
Điệp từ “ hay” được lập lại nhiều lần có
tác dụng gì?
Chữ “ hay” rất mỉa mai hay là giỏi
Thông thường giới thiệu việc nhân duyên
cho ai, người ta phải nói tốt, nói thuận cho
người đó nhưng cách nói trong bài ca dao này
như thế nào?
Bài ca dao dùng hình thức nói ngược để
giễu cợt châm biếm “ chú tôi”
Hai dòng đầu bài ca dao có ý nghĩa gì?
Vừa để bắt vần, vừa để chuẩn bị cho việc
giới thiệu nhân vật
Cách thể hiện sự đối lập: cô yếm đào > <
chú tôi Đây là hiện tượng thường gặp trong ca
dao
Bài này châm biếm hạng người nào trong
xã hội?
Học sinh đọc bài 2
Bài 1
Chế giễu những hạng người nghiện ngập và lười biếng trong xã hội
Trang 4 Bài ca dao nhại lời của ai nói với ai?
Nhại lời của thầy bói nói với người đi xem
bói
Em có nhận xét gì về lời của thầy bói?
Lời của thầy bói là kiểu nói nước đôi,
phĩng đại, nói những chuyện hiển nhiên
Giàu – nghèo
Cha – mẹ
Vợ – chồng
Trai – gái
Nghệ thuật châm biếm trong bài ca dao là
gì?
Lời của thầy bói nói ra bản chất của thầy
Bài ca dao này phê phán hiện tượng nào
trong xã hội?
Liên hệ thực tế hiện nay
Sưu tầm những bài ca dao có nội dung chống
mê tín, dị đoan
Học sinh đọc bài ca dao 3
Mỗi con vật trong bài 3 tượng trưng cho ai,
hạng người nào trong xã hội ?
Con Cò người dân thường
Cà Cuống địa chủ giàu có vai vế ở
chốn cung đình
Chim ri, chào mào cai lệ, lính lệ
Chi chích mõ làng
Việc lựa chọn các con vật để miêu tả “đóng
vai” như thế lí thú ở điểm nào?
Việc lựa chọn các con vật để miêu tả ,
đóng vai lí thú ở chỗ:
- Dùng thế giới loài vật để nói về con người
- Từng con vật với đặc điểm của nó rất sinh
động tiêu biểu cho các hạng người loại người
trong xã hội
Nội dung châm biếm trở nên kín đáo sâu
sắc hơn
Bài 2
Châm biếm phê phán những người hành nghề mê tín, sự mê tín mù quáng của những người thiếu hiểu biết
Bài 3
Trang 5
Cảnh tượng trong bài có phù hợp với đám
tang không? Vì sao?
Cảnh tượng trong bài không phù hợp với
đám tang vì cái chết của cò trở thành một cuộc
đánh chén vui vẻ, chia chác vô lối, om sòm
Bài ca dao này phê phán châm biếm cái
gì?
Học sinh đọc bài 4
Bài ca dao miêu tả ai?
Miêu tả chân dung cậu cai, người làm chức
cai
Em hiểu cậu cai là hạng người nào trong xã
hội?
Từ để gọi cậu vừa ra vẻ tôn kính, vừa châm
chọc
Chân dung cậu cai được miêu tả như thế
nào?
Đầu đội nón dấu lông gà cậu cai là
người coi lính và đồng thời bộc lộ quyền lực
của cậu
Tay đeo nhẫn tính phô trương
Aùo ngắn, quần dài thuê mượn Quyền
lực và thân phận cậu cai thật thảm hại
- Bức chân dung thể hiện thái độ mĩa mai
khinh ghét pha chút thương hại
Em có nhận xét gì về nghệ thuật châm
biếm của bài này ?
Phóng đại
Nội dung bài ca dao thể hiện điều gì?
Thảo luận ( 3 phút )
Em hãy nêu những đặc điểm chungvề nội
dung nghệ thuật của 4 bài ca dao?
Nội dung: Ghi lại một số hiện tượng thực
tế trong đời sống xã hội như lười nhát, khoe
khoan, dốt nát, mê tín
Phê phán châm biếm hủ tục ma chay trong xã hội cũ
Bài 4
Châm biếm, mỉa mai pha chút thương hại bọn cai lệ trong xã hội phong kiến
Ghi lại một số hiện tượng thực
tế trong đời sống xã hội như lười nhát, khoe khoan, dốt nát, mê tín Thể hiện thái độ mỉa mai Châm biếm đối với những người cĩ thĩi
hư, tật xấu , hủ tục lạc hậu
Trang 6Thể hiện thái độ mỉa mai Châm biếm đối với
những người cĩ thĩi hư, tật xấu , hủ tục ma
chay
- Nghệ thuật: giễu nhại, cách nĩi hàm ý, tạo
nên cái cười châm biếm, hài hước
Các hình ảnh ẩn dụ tượng trưng, biện
pháp nói ngược và phóng đại
Nêu ý nghĩa của văn bản?
Thể hiện tinh thần phê phán mang tính dân
chủ của những con người thuộc tầng lớp bình
dân
Học sinh đọc ghi nhớ
* Hoạt động 3: Luyện tập
Học sinh đọc câu 2 SGK
Thảo luận nhóm ( 3 phút)
2 Nghệ thuật:
- Sử dụng các hình thức giệu nhại
- Sử dụng cách nĩi hàm ý
- Tạo nên cái châm biếm, hài hước
* Ghi nhớ: SGK/53 III Luyện tập
2 Những câu hát châm biếm giống truyện cười ở chỗ lấy thói hư tật xấu ở người đời để chê cười châm biếm, dùng tiếng cười như một thứ vũ khí để xây dựng cho xã hội con người ngày càng tốt đẹp hơn
4 Củng cố và luyện tập
Đọc thuộc lòng bốn bài ca dao trên
Bài 1 giới thiệu về chú tôi như thế nào? Bài ca dao này châm biếm hạng người nào trong xã hội?
- Chú tơi: Hay tửu hay tăm: nghiện rượu, nát rượu
Hay nước chè đặc:nghiện chè
Hay nằm ngủ trưa, Ngày ước ngày mưa: để không phải đi làm
Đêm ước đêm thừa trống canh: Tức là đêm dài để được ngủ nhiều
- Châm biếm: những hạng người nghiện ngập và lười biếng trong xã hội
xã hội?
- Thầy bĩi nĩi theo kiểu nước đơi, nĩi những điều hiển nhiên
- Châm biếm phê phán những người hành nghề mê tín, sự mê tín mù quáng của những người thiếu hiểu biết
Bài ca dao 3 phê phán điều gỉ?
- Phê phán châm biếm hủ tục ma chay trong xã hội cũ
Trang 75 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà :
Học bài – Hoàn chỉnh phần bài tập
Học thuộc bài ca dao
Sưu tầm, phân loại và học thuộc một số bài ca dao châm biếm
Viết cảm nhận về bài ca dao châm biếm tiêu biểu trong bài học
Chuẩn bị : Đọc - tìm hiểu “Sông núi nước Nam” và “ Phò giá về kinh” Tìm hiểu thể thơ, nội dung, nghệ thuật của từng bài thơ
V RÚT KINH NGHIỆM :
Nội dung :
Phương pháp :
Tổ chức :