- Trong lớp học: khắc hoạ tô đậm cảm giác Như vậy toàn bộ văn bản “tôi đi học” trong sáng nảy nở trong lòng nv “tôi” đều miêu tả những sự việc xảy ra xoay quanh việc đi học lần đầu tiên [r]
Trang 1Tuần 1
Tiết 1, 2
Ngày soạn: 18/8/2011 Ngày dạy:
BÀI 1
TÔI ĐI HỌC
-Thanh
Tịnh-A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức
- Giúp hs cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời
2 Kỹ năng
- Rèn kỹ năng phân tích văn bản
3 Thái độ
- Giáo dục lòng yêu trường lớp
B CHUẨN BỊ
1 Giáo viên: soạn bài, tài liệu tham khảo về nhà văn.
2 Học sinh: đọc tác phẩm, soạn trước bài ở nhà.
C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG CỦA GV-HS
HĐ1 Tổ chức: 8c
HĐ2 KTBC: kiểm tra vở soạn, sgk của hs
HĐ3: Tổ chức dạy và học bài mới
* Giới thiệu bài: Trong cuộc đời mỗi con
người, những kỷ niệm tuổi học trò thường
được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc
biệt là những kỷ niệm về buổi tựu trường
đầu tiên Truyện ngắn “Tôi đi học” đã diễn
tả những kỷ niệm mơn man, bâng khuâng
của một thời thơ ấy
* Nội dung dạy-học cụ thể
- Hs đọc phần chú thích sgk
? Em hãy nêu vài nét về tiểu sử nhà văn
Thanh Tịnh?
? Nhũng sáng tác của Thanh Tịnh có đặc
điểm gì?
GV đọc mẫu, hs đọc
YÊU CẦU CẦN ĐẠT
I Đọc và tìm hiểu chung
1 Tác giả (1911-1988)
- Tên thật là Trần Văn Ninh, quê TP Huế, từng dạy học, viết báo, viết văn
- Tác phẩm đều toát lên vẻ đẹp đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo
2 Tìm hiểu chung về văn bản
a Đọc và tìm hiểu chú thích
* Đọc
Trang 2- Đọc giọng chậm, dịu, hơi buồn, lắng sâu
- Cho hs giải thích nghĩa một số từ khó
? Nêu xuất xứ của tác phẩm?
Đây là truyện ngắn giàu chất trữ tình
Thông qua dòng hồi tưởng của nv “tôi”,
tác giả làm sống lại “những kỷ niệm mơn
man của buổi tựu trường”
? Văn bản được chia làm mấy phần? nội
dung từng phần?
- Đ1: “từ đầu đến tưng bừng rộn rã”
Khơi nguồn nỗi nhớ
- Đ2: “Buổi mai hôm ấy….trên ngọn núi”
Tâm trạng, cảm giác của nv “tôi” trên
đường cùng mẹ đến trường
- Đ3: “Trước sân trường… trong các lớp”
Tâm trạng…đứng giữa sân trường khi
nhìn mọi người, các bạn
- Đ4: “Ông Đốc … chút nào hết” nv
“tôi” khi nghỉ, gọi tên và rời mẹ vào lớp
- Đ5: còn lại Khi ngồi vào lớp học nghe
những lời giảng đầu tiên
? Xét về mặt thể loại văn bản, có thể xếp
bài này vào kiểu văn bản nào?
- Không thể gọi văn bản là nhật dụng đơn
thuần vì đầy là tác phẩm văn chương thực
sự có giá trị tư tưởng, nghệ thuật đã được
xuất bản từ lâu
? Những kỷ niệm của tác giả được diễn tả
theo trình tự nào?
? Nỗi nhớ buổi tựu trường của tác giả
được khơi nguồn từ thời điểm nào? thời
điểm đó có đặc điểm gì?
? Vì sao nỗi nhớ lại được khơi nguồn từ
thời điểm này?
? Tâm trạng của nv “tôi” khi nhớ lại kỷ
* Chú thích (sgk)
b Tác phẩm
- “Tôi đi học” in trong tập “quê mẹ” xuất bản năm 1941
- Bố cục 5 phần
- Thể loại: Kiểu văn bản biểu cảm (vì toàn truyện là cảm xúc tâm trạng của nv
“tôi” trong buổi tựu trường đầu tiên) (- Trình tự (t):
+ Từ hiện đại nhớ về quá vãng
+ Những thay đổi tâm trạng và nhận thức của nv “tôi”)
II Phân tích
1 Đoạn 1: Khơi nguồn kỷ niệm
- Cuối thu (khai trường): lá rụng nhiều, mây bàng bạc, em bé rụt rè đến trường
sự liên tưởng hiện tại, gợi quá khứ của bản thân
- Nao nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã
Từ láy: diễn tả tâm trạng, cảm xúc
Trang 3niệm cũ được miêu tả bằng từ ngữ biểu
cảm nào? Tác dụng của biện pháp sd từ?
? Những cảm xúc ấy có trái ngược mâu
thuẫn nhau không? Vì sao?
- Không, mà gần gũi, bổ sung cho nhau
nhằm diễn tả cụ thể tâm trạng khi nhớ lại
kỷ niệm cũ Các từ láy góp phần rút ngắn
khoảng cách giữ quá khứ-hiện tại Kỷ niệm
như vừa mới xảy ra hôm qua, hôm kia
- Hs chú ý đoạn “Buổi mai hôm ấy….trên
ngọn núi”
? Câu văn nào miêu tả sự thay đổi tâm
trạng đầu tiên của nv “tôi”?
- “Con đường này…thấy lạ”
? Cảm giác “quen” mà “lạ” của nv “tôi” có
ý nghĩa gì?
- Thực ra con đường ấy vẫn thế, nhưng tôi
thấy khác vì hôm nay “tôi đi học”, tôi đã
lớn hơn
? Sự thay đổi ấy còn được thể hiện như thế
nào trong ý nghĩa của “tôi”?
? Chi tiết này có ý nghĩa gì?
? Việc học gắn liền với sách vở…việc này
được tác giả nhớ lại bằng đv nào?
- Trong chiếc áo vải……ngọn núi
? Qua chi tiết “ghì chặt quyển vở, và muốn
thử sức tự cẩm bút thước….” em hiểu gì
về nhân vật “tôi”?
- Chi tiết trên diễn tả tâm trạng và cảm
giác rất tự nhiên của em bé lần đầu tiên
đến trường Mặc dù 2 quyển vở khá nặng
nhưng em vẫn cố gắng “xóc lên và nắm lại
cẩn thận” Hơn thế để chứng tỏ mình đã
trong sáng nảy nở trong lòng “tôi”
2 Đoạn 2: Tâm trạng và cảm giác của
“tôi” khi cùng mẹ đến buổi đầu tiên.
- Con đường “quen” mà “lạ” tình cảm, nhận thức thay đổi, (tự thấy như đã lớn lên), con đường không còn dài rộng như trước
- Không lội sông thả diều, không nô đùa
Tự thấy mình như đã lớn lên, cảm thấy trang trọng và đúng đắn (trong chiếc áo vải dù đen dài) => Nhận thức nghiêm túc
về sự học hành
- Ghì chặt 2 quyển vở: muốn thử sức cầm bút thước có chí học ngay từ đầu, muốn tự mình đảm nhiệm việc học tập, chứng chạc như bạn, không thua kém
Trang 4lớn em muốn “thử sức” khi đề nghị mẹ
đưa bút thước để cẩm Những động từ:
thèm, bặm, ghì, chúi, xệch, muốn cử chỉ
ngộ nghĩnh thơ ngây, đáng yêu của chú bé
? Trong những cảm nhận mới mẻ của nhân
vật “tôi”, em thấy nv “tôi” đã bộc lộ đức
tính gì?
* Thảo luận:
? Hãy phát hiện và phân tích ý được sử
dụng trong câu văn sau: “ý nghĩ ấy….lướt
ngang trên ngọn núi”
- NT: so sánh, kỷ niệm đẹp, đề cao sự học
của con người
TIẾT 2
- Hs đọc từ: “trước sân trường….trong các
lớp”
? Cảnh trước sân trường làng Mĩ Lí lưu lại
trong tâm trí tác giả có gì nổi bật?
? Cảnh tượng ấy được nhớ lại có ý nghĩa gì?
? Hình ảnh so sánh “Trường….hơn
các…và xinh xắn…làng Hoà Ấp” có ý
nghĩa gì?
- SS lớp học với đình làng nơi thờ cúng,
không khí thiêng linh cất giấu những điều
bí ẩn => diễn tả cảm xúc của tác giả về
mái trường, đề cao tri thức của con người
trong trường học
? Tâm trạng của nv “tôi” lúc này ra sao?
- Hình ảnh “ho như con chim…” thể hiện
khát vọng bay bổng của tác giả đối với
trường học
=> Yêu học, yêu bạn bè và mái trường quê hương
3 Tâm trạng và cảm giác của “tôi” khi đến trường.
- Cảnh: rất đông người Người nào cũng đẹp
Phản ánh không khí đặc biệt của ngày hội khai trường => Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả với mái trường tuổi thơ
- So sánh trường học với đình làng
Tác giả đề cao tri thức của con người trong trường học
- Tâm trạng: Lo sợ, bỡ ngỡ, ngập ngừng e
sợ, thèm vụng, chơ vơ, vụng về và lúng túng (toàn thân run run, cứ dềnh dàng, chân co, chân ruỗi)
4 Đoạn 4 Tâm trạng và cảm giác của
“tôi” khi nghe ông Đốc gọi tên vào lớp.
Trang 5- Hs đọc “Ông Đốc…chút nào hết”.
? Hình ảnh ông Đốc được nhớ lại qua các
chi tiết nào? – Hs
? Từ đó cho thấy tác giả nhớ tới ông Đốc
bằng tình cảm như thế nào?
? Em nghĩ gì về tiếng khóc của các cô cậu
học trò nhỏ trong đoạn văn “các cậu lủng
lẻo…ngập ngừng trong cổ”
* Thảo luận: ? Hãy nhớ và kể lại cảm xúc
của mình vảo lúc này?
? Qua đó em hiểu gì về nhân vật “tôi” ?
Khi nghe gọi tên vào lớp, hàng loạt trạng
thái cảm xúc xen lẫn nhau:
- Tiếng trống “vang dội cả lòng”, thấy
“chơ vơ”
- Lúc nghe gọi tên, tim như “ngừng đập”
- Khi gọi đến tên, cậu giật mình và lúng túng
- Thấy sợ khi phải xa mẹ, đây là cảm giác
rất thật vì cậu bé phải một mình bước vào
một thế giới khác
? Tâm trạng “cảm thấy xa mẹ” nói lên
điều gì?
- Cảm nhận được sự độc lập của mình khi
đi học, phải tự mình làm tất cả, không còn
mẹ bên cạnh như ở nhà nữa
? Những cảm giác mà nhân vật “tôi” nhận
được khi bước vào lớp học là gì?
? Hình ảnh “một con chim… ” nói lên
điều gì?
- Đối với ông Đốc: quý trọng, tin tưởng
và biết ơn
- Tâm trạng: khóc vì lo sợ, sung sướng, cảm giác xa mẹ
Giọt nước mắt báo hiệu sự trưởng thành (giọt nước mắt ngoan chứ không giọt nước vòi vĩnh)
=>Giàu cảm xúc với trường lớp, có dấu hiệu trưởng thành trong nhận thức và tình cảm ngay từ đầu tiên đi học
5 Cảm nhận của “tôi” trong lớp học
- Thấy lạ và hay hay lạm nhận…không cảm thấy xa lạ
Sự quyến luyến xã hội bất ngờ và tự nhiên (Thấy lạ vì lần đầu tiên vào lớp học, không cảm thấy lạ vì bắt đầu ý thức những thứ đó sẽ gắn bó thân thiết với mình mãi)
- Chợt nhớ về kỷ niệm cũ khi thấy cánh chim
Trang 6- Một chút vuồn khi từ giã tuổi thơ
- Bắt đầu trưởng thành trong nhận thức và
việc học của bản thân
? Qua đó em có nhận xét gì về tình cảm
của “tôi” đối với lớp học của mình?
? Dòng chữ “tôi đi học” kết thúc truyện có
ý nghĩa gì?
? Nội dung chính của truyện là gì?
? Nêu những đặc sắc về nghệ thuật?
- Vòng tay lên bàn chăm chỉ học tập
Tình cảm trong sáng, tha thiết
- “Tôi đi học” khép lại bài văn mở ra một giai đoạn mới trong cuộc đời đứa trẻ (Dòng chữ như niềm tự hào hồn nhiên và trong sáng của “tôi” khi nhớ lại kỷ niệm)
III Tổng kết
1 Nội dung: Diễn tả nhưng kỷ niệm
trong sáng của tuổi học trò, nhất là kỷ niệm buổi tựu trường đầu tiên được ghi nhớ mãi
2 Nghệ thuật
- So sánh diễn tả cảm xúc, tâm trạng của nhân vật “tôi”
- Bố cục theo dòng hồi tưởng
- Kết hợp hài hòa giữa kể, tả để bộc lộ cảm xúc
- Chất trữ thiết tha êm dịu
* Ghi nhớ (sgk)
HĐ 4 Luyện tập củng cố.
- Tìm những hình ảnh đặc sắc trong truyện?
- Giáo viên cho học sinh hát bài “ngày đầu tiên đi học”
HĐ 5 Hướng dẫn về nhà
- Nắm chắc nội dung bài học
- Soạn bài “Trong lòng mẹ”
- Xem trước bài “Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ”
Trang 7Tiết 3 Ngày soạn: 21/8/2011
Ngày dạy:
CẤP ĐỘ KHÁI QUÁT CỦA NGHĨA TỪ NGỮ
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức
- Giúp học sinh hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ về cấp
độ khái quát của nghĩa từ ngữ
2 Kỹ năng
- Rèn tư duy trong việc nhận thức mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng
3 Thái độ
- Giáo dục ý thức học tập vốn từ Tiếng Việt
B CHUẨN BỊ
- Giáo viên: nghiên cứu kỹ bài giảng, tài liệu tham khảo, bảng phụ
- Trò: Chuẩn bị sách vở, đọc trước bài mới
C TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG CỦA GV-HS
HĐ1 Tổ chức 8c
HĐ2 Kiểm tra bài cũ: không
HĐ3 Tổ chức dạy học bài mới
* Giới thiệu bài: một từ có thể bao hàm
được nghĩa của từ kia, cấp độ khái quát
của từ ngữ…
* Nội dung bài học cụ thể
- GV cho hs đọc ví dụ, treo bảng phụ
? Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn hay
hẹp hơn của từ “thú, chim, cá”? tại sao?
? Nghĩa của các từ: “thú, chim, cá” rộng
hơn hay hẹp hơn nghĩa của từ: voi,
hươu…? Vì sao?
? Nghĩa của các từ “thú, chim, cá” rộng
hơn nghĩa của từ nào và hẹp hơn nghĩa
của từ nào?
YÊU CẦU CẦN ĐẠT
I Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp.
1 Tìm hiểu ví dụ: sgk
a Ví dụ
b Nhận xét
- Nghĩa của từ “động vật” rộng hơn vì phạm vi nghĩa của từ này bao hàm nghĩa của các từ: thú, chim, cá
- Nghĩa của các từ: “thú, chim, cá” rộng hơn vì nó bao hàm nghĩa của các từ còn lại
- Các từ “thú, chim, cá” có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ “voi, hươu…” và có nghĩa hẹp hơn từ “động vật”
Trang 8? Thế nào là từ ngữ có nghĩa rộng?
? Thế nào là từ ngữ nghĩa hẹp?
? Quan sát sơ đồ và nhận xét
* BT nhanh: cho các từ : “cây, cỏ, hoa”
tìm từ có phạm vi rộng và hẹp hơn 3 từ đó
TL: Thực vật > cây, cỏ, hoa > cây cam,
cây dừa, cỏ gấu, hoa huệ…
2 Ghi nhớ
- Khi phạm vi nghĩa của từ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác
- Khi phạm vi nghĩa của từ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác
* Chú ý: một số từ có nghĩa rộng đối với
từ này nhưng lại có nghĩa hẹp hơn đối với
từ ngữ khác
II Luyện tập
Bài 1:
a
b
Voi, hươu
Thú
Tu hú, sáo
Chim
Cá rô, cá thu
Cá
Động vật
Xe đạp
Xe
Phương tiện di chuyển
Vũ khí Súng Bom
Y phục quần áo
Trang 9Bài 2
a Chất đốt d Nhìn
b Nghệ thuật e Đánh
c Thức ăn Bài 3
a Xe cộ: xe đạp, xe máy, xe hơi
b Kim loại: đồng, nhôm
c Hoa quả: hoa hồng, quả cam
d Họ hàng: họ nội, họ ngoại, cô, dì…
e Mang: xách, khiêng, gánh…
Bài 4
a Thuốc lào b Thủ quỹ
c Bút điện d Hoa tai Bài 5
- Động từ có nghĩa rộng: khóc
- Động từ có nghĩa hẹp: nức nở, sụt sùi
HĐ 4 Củng cố
? Thế nào là từ ngữ nghĩa rộng, nghĩa hẹp? ví dụ?
HĐ 5 Hướng dẫn về nhà
- Học thuộc ghi nhớ
- Làm bài tập còn lại
- Đọc bài: Trường từ vựng
- Giờ sau học “Tính thống nhất về chủ đề của văn bản”
Trang 10Tiết 4 Ngày soạn: 21/8/2011
Ngày dạy:
TÍNH THỐNG NHẤT VỀ CHỦ ĐỀ CỦA VĂN BẢN
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Kiến thức
- Nắm được chủ đề của văn bản, tính thống nhất về chủ đề của văn bản
- Biết được mỗi văn bản đảm bảo tính thống nhất về chủ đề, biết xác định và duy trì đối tượng trình bày, lựa chọn, sắp xếp các phần sao cho văn bản tập trung nêu bật ý kiến, cảm xúc của mình
2 Kỹ năng
- Rèn kỹ năng sử dụng từ trong mối quan hệ so sánh về phạm vi nghĩa rộng và nghĩa hẹp
3 Thái độ
- Hs có thái độ tích hợp với các văn bản “tôi đi học” có ý thức học tập về thống nhất chủ đề của văn bản
B CHUẨN BỊ
- GV: nghiên cứu kỹ bài giảng, tài liệu tham khảo, bảng phụ
- Hs: đọc trước bài mới
C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG CỦA GV-HS
HĐ1 Tổ chức lớp: 8c
HĐ2 KTBC: không
HĐ3 Tổ chức dạy học bài mới
* Giới thiệu bài: Gv chuyển tiếp bài
* Nội dung dạy học cụ thể
- Đọc lại văn bản “tôi đi học”
? Tác giả nhớ lại những kỷ niệm sâu sắc
nào trong thời thơ ấu của mình?
? Tác giả viết văn bản này nhằm mục
đích gì?
? Trên đay là chủ đề của văn bản “tôi đi
học” vậy chủ đề của văn bản là gì?
- Chủ đề của văn bản là vấn đề chủ chốt,
YÊU CẦU CẦN ĐẠT
I Chủ đề của văn bản
1 Tìm hiểu ví dụ
a Ví dụ: vd “tôi đi học”
b Nhận xét
- Những dòng hồi tưởng của tác giả về ngày đầu tiên di học
- Mục đích: phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỷ niệm sâu sắc từ thuở thiếu thời
2 Ghi nhớ 1 (sgk)
Trang 11những ý kiến, những cảm xúc của tác giả
được thể hiện một cách nhất quán trong
văn bản
? Căn cứ vào đâu em biết văn bản “tôi đi
học” nói lên những kỷ niệm của tác giả
về buổi tựu trường đầu tiên
- Nhan đề, đề mục và trong quan hệ giữa
các phần trong văn bản…
? Để tô đạm cảm giác trong sáng của
nhân vật “tôi”, tác giả đã sử dụng các từ
ngữ và các chi tiết nghệ thuật nào?
Như vậy toàn bộ văn bản “tôi đi học”
đều miêu tả những sự việc xảy ra xoay
quanh việc đi học lần đầu tiên của tác giả
mà không kể sang sự vật nào khác Tất
cả các câu, từ ngữ đều xoay quanh chủ
đề này
? Dựa vào phân tích ví dụ cho biết: thế nào
là tính thống nhất về chủ đề của văn bản?
? Tính thống nhất này được thể hiện ở
những phương diện nào?
II Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
1 Tìm hiểu ví dụ
a ví dụ: văn bản “tôi đi học”
b Nhận xét
* Nhan đề: “Tôi đi học” giúp ta hiểu ngay nội dung của văn bản nói về chuyện đi học các câu trong văn bản đều viết về chủ đề này
* Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật “tôi”
- Trên đường đi học:
+ Con đường: quen lạ, cảnh vật thay đổi + Thay đổi hành vi: lội qua sông thả diều
đi học như một cậu học trò thực sự
- Trên sân trường + Ngôi trường cao ráo, sạch sẽ, xinh xắn, oai nghiêm… Lo sợ vẩn vơ
+ Bỡ ngỡ, lúng túng khi xếp hàng vào lớp
- Trong lớp học: khắc hoạ tô đậm cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng nv “tôi”
2 Ghi nhớ 2, 3 (sgk)
- Tính thống nhất về chủ đề của văn bản: là
sự nhất quán về ý đồ, ý kiến, cảm xúc của tác giả được thể hiện
- Thể hiện:
+ Hình thức: nhan đề của văn bản + Nội dung: mạch lach (quan hệ giữa các phẩn trong văn bản), từ ngữ, chi tiết Tập trung làm rõ ý đồ, ý kiến, cảm xúc