Môc tiªu bµi häc: - Gióp häc sinh biÕt c¸ch viÕt bµi thuyÕt minh, giíi thiÖu mét danh lam th¾ng c¶nh trªn cơ sở chuẩn bị kỹ càng, hiểu biết sâu sắc và toàn diện về danh lam thắng cảnh đó[r]
Trang 1Ngày soạn ;
Ngày dạy :
Tuần 21 Bài 20 Tiết 81: Đọc - Hiểu văn bản
Tức cảnh Pắc Bó
( Hồ Chí Minh)
I Mục tiêu bài học:
- Giúp học sinh cảm nhận được niềm thích thú thực sự của Hồ Chí Minh trong những ngày gian khổ ở Pác Bó
- Qua đó thấy được vẻ đẹp, tâm hồn của Bác, vừa là một chiến sỹ say mê cách mạng, vừa như một "khách lâm tuyền" ung dung sống hoà nhập với thiên nhiên
- Hiểu được nghệ thuật độc đáo của bài thơ
II Chuẩn bị:
- Giáo viên soạn giảng
- Học sinh đọc, trả lời câu hỏi
III Tiến trình lên lớp:
A. ổn định tổ chức (1')
B Kiểm tra bài cũ:
? Đọc thuộc lòng bài thơ "Khi con tu hú"? Phân tích bức tranh mùa hè?
?: Phân tích tâm trạng của người tù cách mạng
Đáp án:
- Đọc thuộc lòng chính xác
- Bức tranh mùa hè khoáng đạt càng đầy sức sống: màu sắc, âm thanh, hương vị
- Tâm trạng của người tù cách mạng: ngột ngạt, đau đớn, uất ức khao khát tự do + Học sinh trả lời:
+ Học sinh nhận xét, bổ sung
Giáo viên khái quát cho điểm
c Bài mới:
?: ở chương trình lớp 7 các học sinh đã được học 2 bài thơ rất hay của Bác Hồ đó là bài thơ nào và thể loại của 2 bài thơ đó như thế nào?
GV: Đó là những bài thơ nổi tiếng của Hồ Chủ Tịch viết hồi đầu kháng chiến chống Pháp ở Việt Bắc Còn hôm nay, chúng ta lại rất sung sướng được gặp lại Người ở suối Lê-nin, hay Pác Bó vào mùa xuân 1941 qua bài thơ tứ tuyệt đường luật "Tức cảnh Pác Bó"
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
? Dựa vào phần chú thích và sự
chuẩn bị ở nhà hãy nêu những nét khái
quát về Chủ tịch Hồ Chí Minh và hoàn
cảnh sáng tác bài thơ
I Giới thiệu
1 Tác giả
GV: Sau 30 năm bôn ba khắp 5
châu bốn bể hoạt động cứu nước, 2/1941
Nguyễn ái Quốc đã bí mật về nước để
trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam
Người sống và làm việc trong hang Pác
Bó trong hoàn cảnh vô cùng thiếu thốn
gian khổ Mặc dù vậy Bác vẫn rất vui
Người làm việc say sưa, miệt mài Thi
thoảng lúc nghỉ ngơi Người lại làm thơ
2 Văn bản
Trang 2Bên cạnh nhiều bài thơ, bài ca tuyên
truyền, kêu gọi đồng bào là một số bài
thơ tức cảnh tâm tình rất đặc sắc "Tức
cảnh Pác Bó" là một trong những bài thơ
tiêu biểu của Người
Hình ảnh Bác Hồ rất yêu thiên nhiên
và đặc biệt thích thú khi được sống giữa
thiên nhiên Bởi vậy nên sống rất thiếu
thốn, khổ cực nhưng Bác Hồ vẫn cảm
thấy rất vui thích thoải mái Người hoà
nhịp với đời sống nơi suối rừng, gió trăng,
non xanh nước biếc Bác Hồ như một
tiên ông, một ẩn sỹ, một khách lâm tuyền
thực thụ
GV hướng dẫn: Đọc chú ý cách ngắt
nhịp 4/3, giọng điệu thoải mái, thể hiện tâm
trạng sảng khoái
II Đọc, chú thích, bố cục
G.V đọc gọi học sinh đọc (2 hs)
Phần chú thích chúng ta sẽ tìm hiểu
trong phần tìm hiểu bài
? Đọc bài thơ em có cảm nhận gì về
tinh thần chung của bài thơ hóm hỉnh, toát lên một cảm - Bài thơ có giọng đùa vui
giác vui thích, thoải mái, sảng khoái và ý nghĩa tư tưởng của bài thơ cũng toát lên từ đó, chúng ta cùng tìm hiểu văn bản
để thấy được tâm trạng của nhà thơ trữ tình
? Đọc và cho biết câu thơ đầu nói về
việc gì?
- Việc ở và nếp sinh hoạt hàng ngày của Bác
III Tìm hiểu văn bản
Câu 1
? Bác đã giới thiệu hình ảnh nào? - Nơi ở: hang
- Chỗ làm việc: Bờ suối
- Thời gian làm việc: sáng
ra, tối vào
? Em có nhận xét gì giọng điệu,
cách ngắt nhịp câu thơ? Tác dụng?
- Giọng điệu thoải mái, nhịp thơ 4/3 tạo thành
2 vế đối nhau nếp sống sinh hoạt hàng ngày của Bác đều đặn G.V: Mùa xuân 1941, Bác đã bí mật
trở về Việt Nam để lãnh đạo cách mạng
Việt Nam Bác sống ở trong hang Pác
Bó Đây là một cuộc sống vất vả, gian
khổ và phải giữ bí mật nhưng vẫn giữ
Trang 3Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
được quy củ, nề nếp Đặc biệt là tâm
trạng thoải mái ung dung hoà điệu với
nhịp sống núi rừng, với hang, với suối
? Đọc câu 2 và cho biết câu 2 Bác
? Việc ăn uống của Bác như thế
? Em hiểu cháo bẹ, rau măng là
những món ăn như thế nào? thay gạo (TH nói TNĐP)- Cháo bẹ: Cháo ngô ăn
- Rau măng: Canh măng
ăn thay rau xanh
? Em có nhận xét gì về bữa ăn của
Bác
- Rất đơn sơ, đạm bạc, kham khổ
G.V: Cháo bẹ, rau măng là những
món ăn dân dã giản dị của đồng bào
miền núi, đồng thời đó cũng là những
món ăn mà Bác vẫn dùng thường ngày
? Em hiểu như thế nào là "vẫn sắn
sàng"
(1): Cháo bẹ, rau măng luôn có sẵn
(dư thừa)
(2): Tinh thần lúc nào cũng sẵn sàng
chấp nhận cuộc sống kham khổ, thiếu
thốn
G.V: (2): Các em hiểu như thế không
sai ngữ pháp nhưng không phù hợp với
tinh thần chung giọng điệu của bài thơ
(đùa vui thoải mái) cũng tức là không phù
hợp với cảm xúc của tác giả
? Vậy mạch cảm xúc trong câu thơ thứ 2
như thế nào?
Câu 2
(Thích hợp với cuộc sống của Bác ở
chiến khu Việt Bắc) thoải mái thêm - Mạch cảm xúc
nét đùa vui Thực phẩm lúc nào cũng đầy đủ, dư thừa Cách sống giản dị thanh cao
? Qua đó em có nhẫn xét gì về cách
sống của Bác Hồ
G.V: Câu thơ thứ nhất nói về việc ở,
câu thơ thứ 2 nói về việc ăn, câu thứ 3
nói tới việc gì?
- Nói về làm việc của Bác
Vậy câu thơ thứ 3 đã chuyển mạch
bài thơ? Hãy chỉ ra sự chuyển mạch đó
- Chuyện đời sống, chỗ ở, thức ăn hàng ngày Công việc chuyển không khí T.N:
Trang 4suối, hang, sáng, tối Không khí hoạt động xã hội
" Chuyển như vậy chúng có thống
nhất với 2 câu thơ đầu không? 3 câu đều nói đếu cảnh sống và - Vẫn thống nhất, gắn bó cả
làm việc của Bác ở Pác Bó
? Bác làm việc như thế nào? - Phương tiện: Bàn đá
chông chênh
Câu 3
- Công việc: Dịch sử Đảng
- Em có nhận xét gì về việc dùng từ
ngữ trong thơ phương tiện làm việc không - Bàn đá chônh chênh là
ổn định, không vững vàng
- Từ láy giàu giá trị tạo hình
G.V: Và trên chiếc bàn đơn xơ ấy,
Bác đang làm việc, một công việc hết sức
trọng đại: dịch cuốn lịch sử Đảng cộng
sản Liên Xô ra tiếng Việt làm tài liệu học
tập tuyên truyền cách mạng cho cán bộ
chiến sỹ
? Em có nhận xét gì về cấu trúc
"Dịch sử Đảng"
? Qua đó thể hiện tính cách gì của
Nghị lực, ý chí quyết tâm trong công việc
G.V: Ngoài việc miêu tả thực "Bàn
đá chông chênh- chỗ làm việc không
vững trãi Bác còn hàm ý muốn nói đến
con đường cách mạng, sự nghiệp cách
mạng còn đang chông chênh, chưa ổn
định và vì thế Bác mới phải hoạt động bí
mật
? Em có nhận xét gì về điều kiện
làm việc và tính chất công việc của Bác Điểu kiện làm
việc đơn xơ, tính chất công việc lại hết sức quan trọng G.V: Công việc Bác làm liên quan đến
vận mệnh của cả dân tộc, đây mới là cuộc
sống thực của Người
Câu thơ thứ 3 như một bức tượng
đài về vị lãnh tụ cách mạng
? Cuộc đời cách mạng của Bác đã
diễn ra như thế nào trong hang Pác Bó
- Sinh hoạt làm việc đều
đặn trong hang, bên suối
Câu 4
- Trong hoàn cảnh thiếu thốn, gian khổ
- Nhưng vẫn có nhiều niềm tin của một "cuộc đời cách mạng thật là sang"
G.V: Người cách mạng ở Pác Bó sau
Trang 5Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
bao nhiêu gian khổ vẫn cảm thấy "cuộc
đời cách mạng thật là sang"
? Em hiểu "Sang" nghĩa là như thế
nào"
- Sang: Sang trọng, giàu
có, cao quý
? Vậy cái sang của cuộc đời cách mạng
như thế nào?
- Ăn, ở, làm việc đều gian khổ, khó khăn, thiếu thốn nguy hiểm vô cùng nhưng Người vẫn luôn cảm thấy thích thú, giàu có, sang trọng
G.V: Niềm vui lớn nhất của Bác Hồ
trong bài thơ không phải là thứ lâm tuyền
giống như của người mà trước hết
đó là niềm vui của người chiến sỹ yêu
nước vĩ đại, vui vì Người tin chắc rằng thời
cơ giải phóng dân tộc đang tới gần, sắp
thành hiện thực So với niềm vui lớn lao
đó thì những gian khổ trong sinh hoạt có
nghĩa lý gì, tất cả đều trở thành sang
trọng, dư thừa, vì đó là cuộc đời cách
mạng
? Em có nhận xét gì về khẩu khí của
câu thơ
- Khẩu khí đùa vui, khoa trương
cuộc đời cách mạng gian khổ khó khăn đều trở thành sang trọng G.V: Niềm vui, cái sang của cuộc
đời cách mạng ấy xuất phát từ quan niệm
sống của Bác Hồ
? Qua đó em thấy Bác là người như
thế nào?
- Luôn làm chủ bản thân, làm chủ
hoàn cảnh, luôn lạc quan, yêu đời và
niềm vui lớn của đời Bác là làm cách
mạng và sống hoà hợp với thiên nhiên
? Khái quát những nét nghệ thuật và
nội dung chính của bài thơ
IV Ghi nhớ
Học sinh đọc ghi nhớ
Giáo viên hướng dẫn học sinh làm
- Nhớ lại kiến thức lớp 7, bài thơ
"Côn Sơn ca" của Nguyễn Trãi So
sánh
* Bài tập 3
Vừa giống nhau, vừa khác nhau
+ Người xưa: Tìm đến thú lâm tuyền
vì cảm thấy bất lực trước thực tế xã hội
Đó là lối sống thanh cao, khí tiết
Trang 6nhưng có phần tiêu cực
+ Hồ Chí Minh: Sống hoà nhập với
lâm tuyền nhưng vẫn nguyên vẹn cốt
cách chiến sỹ
Học sinh thảo luận trình
bàyNhận xét
D Củng cố: Giáo viên khái quát
E Dặn dò: - Học thuộc lòng bài thơ, phân tích, trình bày cảm nhận
- Soạn "Vọng Nguyệt"
F Rút kinh nghiệm
Ngày soạn :
Ngày dạy :
Tuần 21 Bài 20 Tiết 82
Câu cầu khiến
I Mục tiêu cần đạt:
- Giúp học sinh hiểu rõ đặc điểm hình thức của câu cầu khiến Phân biệt câu cầu khiến với các kiểu câu khác
- Nắm vững chức năng của câu cầu khiến Biết sử dụng câu cầu khiến phù hợp với tình huống giao tiếp
II Chuẩn bị:
- Giáo viên: Soạn giảng, bảng phụ
- Học sinh xem trước bài học
III Tiến trình lên lớp:
A ổn định tổ chức: (1')
B Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là câu nghi vấn? Chức năng khác của câu nghi vấn? Cho ví dụ
Học sinh trả lời: Chính xác khái niệm
Cho ví dụ đúng: Cầu khiến, khẳng định, phủ định, đe doạ, bộc lộ tình cảm, cảm xúc
Giáo viên: Nhận xét cho điểm
C Bài mới:
G.V: Hành động ra lệnh, yêu cầu, đề nghị là hoạt động thường xuyên và quan trọng
đến mức mà dường như không có ngôn ngữ nào trên thế giới thiếu kiểu câu này Đó là câu cầu khiến
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
? Treo bảng phụ và yêu cầu học sinh
đọc, học sinh thảo luận và trả lời các câu
hỏi
I Đặc điểm hình thức và chức năng
Trang 7Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
? Trong các đoạn trích trên, câu nào là
câu cầu khiến
- Thôi đừng lo lắng
- Cứ về đi
- Đi thôi con 2 Nhận xét
? Đặc điểm hình thức nào cho biết đó
là câu cầu khiến
- Câu cầu khiến: Từ cầu khiến
? Các câu cầu khiến trên dùng để làm
gì?
- Dùng để khuyên bảo, động viên, yêu cầu, nhắc nhở
? Đọc những câu tiếp theo
? Cách đọc câu "Mở cửa" ở trong 2 ví
dụ trên có khác nhau không?
- Khác nhau về ngữ
điệu Ví dụ (b): Qua cách
đọc ngữ điệu có ỹ nghĩa yêu cầu, đề nghị, ra lệnh
Ví dụ (a): Qua cách đọc với ngữ điệu mang ỹ nghĩa thông tin sự kiện
? Vậy ví dụ (b) và (a) dùng để làm gì? (b): Ra lệnh Câu cầu
khiến
b Qua cách đọc xét
về mặt ngữ điệu cầu khiến
(a): Trả lời câu hỏi Câu trần thuật
Dùng để ra lệnh, đề nghị
G.V: Như vậy câu thứ 2 khi đọc thì phát
âm với giọng được nhấn mạnh hơn Đó là
sự khác về mặt ngữ điệu giữa hai câu
? Cầu khiến ngoài những câu có
những từ câu cầu khiến thì còn những câu
có dấu hiệu gì để nhận biết
? Em có nhận xét gì về cách viết câu cầu
khiến
-Kết thúc câu cầu khiến bằng dấu chấm, dấu chấm than
? Vậy thế nào là câu cầu khiến? Cho ví
dụ Học sinh đọc ghi nhớ
* Ghi nhớ (31)
Giáo viên khái quát kiến thức
chuyển phần 2
II Luyện tập
1 Bài tập 1
? Xác định yêu cầu bài tập 1
Gọi học sinh lên nhận xét a Con hãy
b Đi
C Đừng
- Chủ ngữ trong 3 câu trên đều chỉ người đối thoại
Trang 8(người tiếp nhận câu nói) hoặc một nhóm người trong
đó có người đối thoại nhưng có đặc điểm khác trong (a) vắng chủ ngữ
Trong (b) Chủ ngữ là
ông giáo (Ngôi 2 số ít) Trong (c) Chủ ngữ là chúng ta
Có thể thêm, bớt hoặc thay đổi hình thức chủ ngữ của các câu trên
Ví dụ: Con hãy
Nay các anh đừng
- Hút trước đi
? G.V hướng dẫn
Học sinh thảo luận trả lời
Ví dụ (a) Thôi, im đi"
TNCK: đi vắng chủ ngữ
Giáo viên hướng dẫn
Học sinh thảo luận trả lời
Câu (a) vắng chủ ngữ
Câu (b) có chủ ngữ Câu cầu khiến
nhẹ hơn thể hiện rõ hơn tình cảm của người
nói đối với người nghe
Giáo viên hướng dẫn học sinh về nhà
làm
4 Bài tập 4
5 Bài tập 5
D Củng cố: Giáo viên khái quát
E Dặn dò: Học thuộc làm bài tập
F Rút kinh nghiệm:
Trang 9Ngày soạn:
Ngày dạy :
Tuần 21 Bài 20 Tiết 83 Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
I Mục tiêu bài học:
- Giúp học sinh biết cách viết bài thuyết minh, giới thiệu một danh lam thắng cảnh trên cơ sở chuẩn bị kỹ càng, hiểu biết sâu sắc và toàn diện về danh lam thắng cảnh đó, nắm vững
bố cục bài thuyết minh đề tài này
- Rèn kỹ năng đọc sách, tra cứu và ghi chép tài liệu quan sát trực tiếp danh lam thắng cảnh để phục vụ cho bài viết thuyết minh
II Chuẩn bị:
- Giáo viên nghiên cứu tài liệu, soạn giảng
- Học sinh đọc, trả lời câu hỏi
III Tiến trình lên lớp:
A ổn định tổ chức (1')
B Kiểm tra bài cũ:
? Khi giới thiệu một phương pháp người viết phải làm gì? Nêu phương pháp nấu ăn
Đáp án:
- Khi giới thiệu một phương pháp người viết phải tìm hiểu, nắm chắc phương pháp đó
- Phương pháp nấu ăn:
+ Nguyên liệu:
+ Cách làm : - Chuẩn bị
- Cách nấu + Yêu cầu thành phẩm
Học sinh nhận xét và bổ sung Giáo viên nhận xét cho điểm
c Bài mới:
? Em hiểu thế nào là danh lam thắng cảnh
- Danh lam thắng cảnh là những cảnh đẹp núi, sông, rừng, biển thiên nhiên hoặc do con người góp phần tô điểm thêm
? Cho một vài ví dụ về danh lam thắng cảnh mà em biết
Ví dụ: Vịnh Hạ Long, hồ Ba Bể, Sa Pa, Cúc Phương
G.V: Nhiều danh lam thắng cảnh cũng chính là di tích lịch sử gắn liền với một thời kỳ lịch sử, một sự kiện lịch sử, một nhân vật lịch sử
Ví dụ: Cổ Loa, đền Sóc, thành nhà Hồ, Hồ Hoàn Kiếm, dinh Độc Lập
? Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh thường là công việc của ai? Nhằm mục
đích gì?
- Đó thường là công việc của hướng dẫn viên du lịch nhằm mục đích giúp khách tham quan du lịch hiểu tường tận hơn, đầy đủ hơn về nơi mà họ đang tham quan du lịch Với học sinh cần học và làm bài tập kiểu bài thuyết minh này để có ý thức và phương pháp tìm hiểu sâu sắc hơn non sông, đất nước mình
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Nội dung
danh lam thắng cảnh
Trang 10? Bài thuyểt minh giới thiệu mấy đối
tượng? Kiếm, Đền Ngọc Sơn- 2 đối tượng: Hồ Hoàn 1 Ví dụ
Các đối tượng ấy có quan hệ như thế
nào?
- Hai đối tượng có quan
hệ gần gũi, gắn bó với nhau Đền Ngọc Sơn toạ lạc trên hồ Hoàn Kiếm
? Bài giới thiệu trên giúp em hiểu biết
những gì về hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc
Sơn
- Hồ Hoàn Kiếm: Nguồn gốc hình thành, sự tích những tên hồ
- Đền Ngọc Sơn: Nguồn gốc và sơ lược quá trình xây dựng đền Ngọc Sơn và
vị trí, cấu trúc đền
? Muốn có kiến thức đó người viết phải làm
gì?
2 Nhận xét
- Muốn có kiến thức về danh lam thắng cảnh cần: + Đến nơi thăm thú, quan sát
+ Đọc sách báo, hỏi han tài liệu có liên quan
? Bài viết sắp xếp theo bố cục như thế
nào? Hoàn Kiếm3 đoạn: - Giới thiệu hồ
- Giới thiệu đền Ngọc Sơn
- Giới thiệu bờ Hồ
? Trình tự sắp xếp như thế nào? - Trình tự sắp xếp theo
không gian, vị trí từng cảnh vật: hồ, đền, bờ hồ
? Bài này có thiếu sót gì trong bố cục
(Có đủ 3 phần Mở-Thân - Kết không?)
? Vậy theo phần mở bài và kết bài cần
làm như thế nào? khách có cái nhìn bao quát - Mở bài: Giới thiệu, dẫn
về quần thể danh lam thắng cảnh hồ Hoàn Kiếm,
đền Ngọc Sơn
Bố cục: Thiếu Mở-Thân- Kết
- Kết bài: ý nghĩa lịch sử xã hội, văn hoá của thắng cảnh, bài học về giữ gìn và tôn tạo thắng cảnh
? Theo em về nội dung bài thuyết minh
trên còn thiếu những gì? Thiếu miêu tả vị trí, - Phần thân bài:
độ rộng hẹp của hồ vị trí của tháp Rùa, của
đền Ngọc Sơn, cầu