Giíi thiÖu bµi Văn nghị luận bao giờ cũng nhằm mục đích hướng tới giải quyết một vấn đề cụ thể mà thực tế cuộc sống đặt ra, đồng thời cũng để xác lập cho người đọc người nghe một tư tưởn[r]
Trang 1Tuần 19 Ngày tháng năm 2007
Bài 18
Tiết 73:Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất
A.Kết quả cần đạt
1 Hiểu được sơ lược khái niệm về tục ngữ, nội dung từ một số hình thức nghệ thuật và ý nghĩa của 8 câu tục ngữ trong văn bản
- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
2 Tích hợp với tiếng Việt ở bài ôn tập tiếng việt, với phần TLV ở bài: Tìm hiểu chung về văn NL
3 Phân tích nghĩa đen và nghĩa bóng của tục ngữ
- Vận dụng tục ngữ trong nói và viết hàng ngày
B.Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
Giới thiệu bài
Tục ngữ là một thể loại văn hoá dân gian Nó được ví là kho báu của KN và trí tuệ dân gian, là “ Túi không dân gian vô tận” Tục ngữ là thể loại triết lý, nhưng đồng thời cũng là cây đời xanh tươi Tục ngữ có nhiều chủ đề Tiết học này giải thích 8 câu tục ngữ cho chủ
đề về thiên nhiên và lao động sản xuất
Hoạt động 1
GVhướng dẫn học sinh đọc văn bản và
chú thích
Em hiểu thế nào là tục ngữ ?
H/S phát biểu, gv kết luận, lấy dẫn
chứng minh hoạ
Hoạt động 2
GV đọc mẫu, học sinh đọc
Phân loại chủ đề của 8 câu TN
H/S đọc câu 1
?Em hãy chỉ ra biện pháp nghệ thuật
Và có nhận xét gì về vần, nhịp trong
câu tục ngữ
? Tác dụng của biện pháp NT ấy
I Khái niệm về tục ngữ:
- Tục ngữ là 1 câu nói có đặc điểm: gắn gọn, bền vững, có h/ả và nhịp điệu và dễ nhớ
- Diễn đạt những kinh nghiệm của ND
- Tục ngữ thường có nghĩa đen, hoặc có cả nghĩa bóng
II Hướng dẫn đọc hiểu từng câu tục ngữ
1.Đọc
2 Giải nghĩa từ khó Kết hợp khi tìm hiểu từng câu cụ thể
3 Phân tích Câu 1: “ Đêm ………….tối”
- Nghệ thuật: phép đối : Đêm – ngày Tháng năm- tháng mười, sáng – tối
- Nói quá
Trang 2? Bài học được rút ra từ ý nghĩa của
câu tục ngữ này là gì
h/s đọc câu 2
Làm nổi bật sư trái ngược tính chất đêm – ngày giữa mùa hạ với mùa đông
Sử dụng thời gian làm việc sao cho phù hợp với thời tiết mỗi mùa
Câu 2: “ Mau sao ……thì mưa”
? Câu này nêu nhận xét về hiện tượng
Từ mau, vắng ở đây định nghĩa với từ
nào -Vắng: thưa, ít- Sao: Sao trên trời
? Tìm nghĩa của câu tục nghĩa Đêm trước trời đầy sao, ít mây, hôm sao
nắng Trời ít sao sẽ mưa
? Kinh nghiêm được đúc kết từ hiện
? Em có nhận xét gì về NT diễn đạt của
câu tục ngữ - Phép đối, cách nói gắn gọn dễ hiểu
? Đọc câu tục ngữ nãy sẽ giúp em điều
gì ? Con người có ý thức nhìn sao để dự đoán thời tiết chủ động công việc hôm sau
Câu 3: Ráng mỡ gà…….giữ
? Em hiểu ráng mỡ gà là gì?
? Kinh nghiệm được đúc kết từ hiện
tượng này là gì
GV liên hệ với thực tế
- Ráng mỡ gà: sắc vàng màu mỡ gà xuất hiện ở phía chân trời điềm báo sắp có bão phải lo giữ nhà tránh nhưng thiệt hại do bão gây ra
Câu 4: Tháng bảy …….lại lụt Học sinh đọc câu tục ngữ
? Tìm nghĩa của câu tục ngữ - Kiến ra nhiều vào tháng 7 sẽ còn lụt
? Trông kiến để đoán lụt
Điều này cho thấy đặc điểm nào của
kinh nghiệm dân gian quan sát tỉ mỉ những biểu hiện nhỏ nhất trong thiên nhiên để đưa ra nhận xét to lớn
? Bài học rút ra ở đây là gì Nhân dân có ý thức dự đoán lũ lụt từ nhiều
hiện tượng thiên nhiên để chủ động phòng chống
* Tóm lại 4 câu tục ngữ vừa tìm hiểu
có đặc điểm gì chung? * Tục ngữ đúc kết kinh nghiệm về thời gian, thời tiết, bão lụt, cho thấy phần nào cuộc sống vất vả,
thiên nhiên khắc nghiệt ở đất nước Việt Nam
H/S đọc câu tục ngữ Câu 5: Tấc đất , tấc vàng
Trang 3? ý nghĩa của câu tục ngữ? - NT: ẩn dụ, phóng đại
? Thủ pháp nghệ thuật? - Nội dung: Đề cao tầm quan trọng, giá trị của
đất nước với con người
Em có nhận xét gì về hình thức diễn
đạt của câu tục Hình thức: ngắn gọn, dễ nghe, dễ nhớ
Câu 6: Nhất canh trì …… canh điền
? Kinh nghiệm sản xuất được rút ra từ
đây là gì? - Nuôi cá có lãi nhất rồi mới đến làm vườn và trồng lúa
? Cơ sở thực tiễn của kinh nghiệm nêu
trong câu tục ngữ này là gì?
? Giá trị của câu tục ngữ này là gì?
- Cơ sở: giá trị kinh tế thực tế của các nghề
giúp con người khai thác tốt điều kiện hoàn cảnh tự nhiên để tạo ra của cải vật chất
Câu 7: Nhất nước……tứ giống
? Các chữ: Nhất, nhì, tam, tứ có nghĩa
là gì?
? Điều đó chứng tỏ câu tục ngữ này nói
tới điều gì ?
- Thứ nhất là nước, thứ 2 là phân, thứ 3 là chuyên cần, thứ tư là giống
Các yếu tố của nghề trồng lúa
? Phép liệt kê này có tác dụng gì? Nêu rõ thứ tự, nhấn mạnh vai trò của từng
yếu tố trong nghề trồng lúa, dễ nói, nhớ
? Bài học từ kinh nghiệm này là gì? * Trong nghề làm ruộng: Đảm bảo đủ bốn yếu tố
thì lúa tốt, mùa màng bồi thụ
Câu 8: Nhất thì, nhì thục
? Nghĩa của thì và thục - Thì: Thời vụ
- Thu: đất canh tác
? Nghĩa của câu tục ngữ? * Thứ nhất là thời vụ, thứ hai là đất canh tác
? Kinh nghiệm được đúc kết trong câu
tục ngữ này là gì? vụ, đất đai Trong đó yếu tố thời vụ là quan trọng Trong trồng trọt, cần đảm bảo hai yếu tố thời
hàn đầu
? Hình thức câu tục ngữ có gì đặc biệt
? Tác dụng
Giáo viên liên hệ
Ngắn gọn, đối xứng thông tin nhanh, dễ nói,
dễ nghe, dễ nhớ
Hoạt động 3: Tổng kết luyện tập
Học sinh thảo luận nhóm:
1 Những kinh nghiệm đúc kết từ các hiện tượng thiên nhiên và lao động sản xuất đã cho thấy người dân lao động nước ta có những khả năng nổi bật nào
Trang 42 Để kinh nghiệm đó dễ nói, dễ truyền bá, dân gian đã tạo ra câu tục ngữ có cách diễn đạt
độc đáo như thế nào
3 Tục ngữ lao động sản xuất và thiên nhiên còn có ý nghĩa gì trong cuộc sống hôm nay GV cho các nhóm cử đại diện trình bày, gv nhận xét, kết luận Học sinh đọc ghi nhớ SGK
Hoạt động 4: Hướng dẫn học ở nhà
1 Học sinh làm bài tập:
Sưu tầm những câu tục ngữ có nội dung như trên
2 Đọc bài đọc thêm
3 Chuẩn bị bài tiếp theo
Nhật kí giờ dạy:
Trang 5Ngày tháng năm 2007
Phần Văn – Tập làm văn
IMục tiêu cần đạt:
1 Học sinh sưu tầm những câu ca dao, dân ca, tục ngữ lưu hành ở địa phương mình, nhất là những câu đặc sắc mang tính địa phương ( mang tên riêng địa phương, nói về sản vật, di tích thắng cảnh
2 Tăng thêm hiểu biết và tình cảm gắn bó với địa phương quê hương mình
II Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy – học
* Hoạt động 1: giáo viên nói rõ yêu cầu để học sinh sưu tầm ca dao, dân ca, tục ngữ lưu hành
ở địa phương đặc biệt là những câu nói về địa phương mình Mỗi em sưu tầm 20 câu trong một tuần
* Hoạt động 2: Xác định đối tượng sưu tầm
Bước 1: giáo viên cho học sinh ôn lại ca dao, dân ca, tục ngữ là gì?
Bước 2 : giáo viên cho học sinh xác định thế nào là câu ca dao, sưu tầm các dị bản được phép tính là một câu
Bước 3: Tìm nguồn sưu tầm
- Hỏi cha mẹ, người địa phương, người già, nghệ nhân nhà văn
- Lục tìm trong sách báo ở địa phương
* Hoạt động 4: Cách sưu tầm
- Mỗi học sinh có sổ tay sưu tầm
- Sau khi sưu tầm đủ về số lượng yêu cầu thì phân loại ca dao, dân ca chép riêng
- Các câu cùng loại sắp xếp theo thứ tự A,B,C của chữ cái đầu
Nhật kí giờ dạy:
Trang 6Ngày tháng năm 2007
Tiết 75 – 76 Tìm hiểu chung về văn nghị luận
A Kết quả cần đạt:
1 Kiến thức:
- Bước đầu làm quen với kiểu văn bản mơí
- Hiểu được yêu cầu NL trong đ/s là phổ biến và rất cần nắm được đặc điểm chung của văn nghị luận
2 kĩ năng: Nhận biết văn bản nghị luận khi đọc sách, báo, chuẩn bị để tìm hiểu kỹ hơn về kiểu văn bản quan trọng này
B Thiết kế bài dạy- học:
* Kiểm tra bài cũ:
*Bài mới:
* Các hoạt động dạy học:
Hoạt động 1:
I Tìm hiểu nhu cầu nghị luận và văn
bản nghị luận
GV nêu câu hỏi như mục 1a để học sinh
thảo luận
Học sinh nêu thêm các câu hỏi khác về
những vấn đề tương tự
1 Nhu cầu nghị luận trong đời sống
VD: Vì sao em thích đọc sách?
- Làm thế nào để học giỏi môn văn
- Câu tục ngữ chọn bạn mà chơi có ý nghĩa gì?
Giáo viên chốt Đó là những vấn đề phát sinh trong đời
sống hàng ngày, cần phải tìm cách giải quyết
? Để giải quyết các vấn đề trên có thể
dùng kiểu văn bản như miêu tả, tâm sự
biểu cảm được không? Vì sao?
Không thể mà chỉ có văn bản nghị luận mới giúp ta hiểu rõ ràng vấn đề được( gv lấy một
vd cụ thể )
? Những loại văn bản nghị luận mà em biết
trong đời sống( đài phát thanh, vô tuyến
truyền hình, báo chí)
* Văn bản nghị luận thường gặp: xã luận, bình luận thời sự, bình luận thể thao…
? Vậy em hiểu văn bản nghị luận là gì? 2, Văn bản nghị luận là một văn bản được nói(
viết) nhằm nêu ra và xác lập cho người đọc, người nghe một tư tưởng, một vấn đề nào đó
Văn nghị luận phải có luận điểm rõ ràng, lý lẽ
và dẫn chứng xác thực
Trang 7Hoạt động 2:
II Đặc điểm chung của văn bản nghị
luận
Gọi một học sinh đọc văn bản
Cả lớp chuẩn bị thảo luận
? Bác Hồ viết bài này nhằm mục đích gì?
Để thực hiện mục đích ấy bài viết nêu ra
những ý kiến nào? Những ý kiến ấy diễn
đạt thành những luận điểm nào?
? Tìm câu văn mang luận điểm
1.Đọc văn bản: Chống nạn thất học
* Mục đích: Chống giặc dốt , hình tượng tới
đối tượng: toàn thể nhân dân Việt Nam
* Luận điểm:
- Nâng cao dân trí cấp tốc
* Lý lẽ:
- Chính sách ngu dân của thực dân pháp, làm cho nhân dân ta mù chữ, lạc hậu, dốt nát
- Phải biết đọc viết thì mới có kiến thức để tham gia xây dựng nước nhà
- Làm cách nào để nhanh chóng biết chữ
- Góp sức vào bình dân học vụ
- Đặc biệt phụ nữ càng cần phải học
- Thanh niên cần sốt sắng giúp đỡ
- Công việc ấy quan trọng, to lớn, nhất định làm được ( tạo niềm tin cho người đọc ) rất thuyết phục
Vậy với các mục đích trên người viết
có thể thực hiện bằng việc kể chuyện,
biểu cảm miêu tả được không? vì sao?
Văn nghị luận có đặc điểm gì?
Học sinh đọc ghi nhớ
Hoạt động 3:
Các loại văn bản ấy không thể thực hiện
được một cách đầy đủ, rõ ràng đầy sức thuyết phục như văn nghị luận được
* Văn nghị luận xác lâp cho người đọc, người nghe một tư tưởng quan điểm nào đó
* Văn nghị luận phải có đặc điểm rõ ràng, có
lý lẽ dẫn chứng thuyết phục
* những tư tưởng quan điểm trong văn nghị luận phải hướng tới giải quyết những vấn đề
đặt ra trong xã hộithì mới có ý nghĩa
2 Đặc điểm văn nghị luận( ghi nhớ)
III Hướng dẫn luyện tập
H/s đọc văn bản và nhận diện văn bản?
Trả lời câu hỏi ở SGK
Bài 1:
a, Đây là một văn bản nghị luận vì:
Vấn đề nêu ra để bàn luận và giải quyết là một vấn đề xã hội: Cần tạo ra thói quen tốt trong đời sống xã hội, lối sống về đạo đức
để giải quyết vấn đề trên tác giả đã sử dụng
Trang 8Học sinh đọc văn bản
nhiều lý lẽ lập luận và dẫn chứng để trình bày
b, Tác giả đề xuất ý kiến: Cần phân biệt thói quen tốt và thói quen xấu … cần tạo thói quen tốt và khắc phục thói quen xấu
Những câu văn : có thoí quen tốt và thói quen xấu ….cho xã hội lý lẽ
Dẫn chứng khá phong phú linh hoạt , thuyết phục
Luôn so sánh thói quen tốt – xấu để nhắc nhở con người khẵc phục thói quen xấu để thành người tốt
- Đây là vấn đề rất thực tế của xã hội tán thành với ý kiến trên cần xây dựng phong trào xây dựng nếp sống văn minh ở moị nơi
Bài 2: GV kiểm tra điểm văn nghị luận do học sinh sưu tầm; lưu ý các vấn đề
- Đó có phải là văn bản nghị luận không? Vì
sao?
- Vấn đề nêu ra và giải quyết là gì?
- Nguồn của văn bản Bài 3: Nhận diện và tìm hiểu văn bản Hai biển hồ
Đây là văn bản nghị luận được trình bày một cách gián tiếp hình ảnh, bóng bẩy và kín
đáo( lồng biểu cảm, miêu tả ) Nếu còn thời gian làm bài tập ở vở bài tập
Hoạt động 4:
IV: Tổng kết ghi nhớ
- Giáo viên kiểm tra lại khái niệm văn nghị luận và đặc điểm văn bản nghị luận
- Học sinh đọc lại hai nghi nhớ
Hoạt động 5:
V/ Hướng dẫn học ở nhà
- Học sinh làm các bài tập còn lại
- Soạn bài tiếp theo: Bài 19
Nhật kí giờ dạy:
Trang 9Ngày tháng năm 2007
A/Kết quả cần đạt
1 Giúp học sinh hiểu rõ
- Nội dung, ý nghĩa và một số hình thức diễn đạt ( so sánh, ẩn dụ, nghĩa đen và nghĩa bóng ) của những câu tục ngữ trong bài học
- Thuộc lòng những câu tục ngữ trong văn bản
B/Tiến trình tổ chức dạy – học:
* ổn định lớp -giới thiều bài mới
Tục ngữ là những lời vàng ý ngọc là sự kết tinh kinh nghiệm, trí tuệ của nhân dân qua bao đời Ngoài những kinh nghiệm về thiên nhiên, lao động sản xuất Tục ngữ còn là kho báu những kinh nghiệm dân gian về con người và xã hội Dưới hình thức những nhận xét, lời khuyên nhủ, rất nhiều bài học bổ ích, vô giá trong cách nhìn nhận giá trị con người , trong cách học cách sống, ứng xử hàng ngày
*Các hoạt động dạy học:
Hoạt động 1: I.Hướng dẫn học sinh đọc
văn bản
GV đọc mẫu một lần
2 Học sinh đọc
? Em hãy chỉ ra cách ngắt nhịp của các câu
tục ngữ
? Hãy xác định nội dung của các câu tục
ngữ
Hoạt động 2:
Đọc hiểu nội dung văn bản
Học sinh đọc câu tục ngữ
? Em hiểu nghĩa của câu tục ngữ là gì?
? Biện pháp, nghệ thuật được sử dụng
? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật ấy?
Chỉ ra giá trị của kinh nghiệm mà câu tục
I Tìm hiểu chung:
1 Đọc:
* Câu 1,2,3: Tục ngữ về phẩm chất con người
* Câu 4,5,6 : Tục ngữ về học tập tu dưỡng
* Câu 7,8,9 : Tục ngữ về quan hệ ứng xử
1 Những kinh nghiệm và bài học về phẩm chất con người
Câu 1: Một mặt người….của
*Nghĩalàngười quý hơn cuả, quý gấp bội lần
* Nghệ thuật: nhân hoá, so sánh đối lập
* T/d: Nhấn manh, đề cao giá trị của con người
Trang 10ngữ thể hiện.
? Câu tục ngữ này được áp dụng như thế
nào trong cuộc sống?
* ý nghĩa: khẳng đinh tư tưởng coi trọng con người, giá trị con người
* T/d: - phân tích trường hợp coi của hơn bạn
- Đ.viên những trường hợp của đi thay người Triết lý ấy đặt con người lên trên mọi thứ của cải
Câu 2: Cái răng……….con người
? Nghĩa cũ câu tục ngữ?
? Câu tục ngữ được ứng dụng trong những
trường hợp nào
- Răng tóc: thể hiền sức khoẻ con người
- Răng tóc: tính tình, hình thức , tư cách của con người
Hình thức thể hiện nhân cách của con người
* Sử dụng:
- Khuyên nhủ nhắc nhở con người phải biết gìn giữ răng, tóc cho sạch đẹp
- Cách nhìn nhận đánh giá con người
Hình thức câu tục ngữ nàycó gì đặc biệt? Câu 3: Đói cho sạch……thơm
- đối lập ý trong mỗi vế: đói – sạch , rách - thơm hai vế đối nhau
? Tác dục của hình thức này là gì? Cho dù thiếu thốn vật chất nhưng vẫn phải giữ
phẩm chất trong sạch
Đói rách trong câu tục ngữ chỉ hiện tượng
gì của con người ?
Sạch – thơm nghĩa chung là gì?
? Kinh nghiệm sống nào được đúc kết
trong câu tục ngữ này
Giá trị tác dụng: Làm người điều cần giữ gìn nhất là phẩm giá trong sạch Không vì nghèo khổ mà làm điều xấu xa có hại đến nhân phẩm
? Qua đó dân gian muốn khuyên ta điều
gì? Hãy giữ gìn nhân phẩm, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng đừng để xa ngã
Liên hệ? 2 Những kinh nghiệm và bài học về việc học
tập tu dưỡng
Câu 4: Học ăn, học nói ……mở
? Dân gian đã từng nhận xét về việc ăn nói
của con người bằng câu tục ngữ nào?
? Câu tục ngữ dạy ta điều gì ?
* Biết cách ăn, nói, gói, mở Con người phải thành thạo mọi việc, khéo léo trong giao tiếp , học hành để thành giỏi giang, việc học phải toàn diện, tỉ mỉ