Mục tiêu cần đạt Giúp HS : - Kiến thức: + Cảm nhận được vẻ đẹp của những chí sĩ yêu nước đầu thế kỷ XX, những người mang chí lớn cứu nước, cứu dân dù ở hoàn cảnh nào vẫn giữ được phong t[r]
Trang 1Tiết 57 : Bài 15 Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông
Phan Bội Châu
A Mục tiêu cần đạt Giúp HS :
- Kiến thức: + Cảm nhận !" vẻ đẹp của những chí sĩ yêu !. đầu thế kỷ XX, những (!4 mang chí lớn cứu !.3 cứu dân dù ở hoàn cảnh nào vẫn giữ !" phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, bất khuất và niềm tin không đổi đối với sự nghiệp giải
phóng dân tộc
+ Cảm nhận sức truyền cảm nghệ thuật qua giọng thơ khẩu khí hào hùng của tác giả
- Kỹ năng: Củng cố và nâng cao hiểu biết về thể thơ thất ngôn bát cú N!4 ( luật (cấu trúc và phép đối), thơ nói chí, tỏ lòng trong thời kỳ trung đại – hiện đại: tác dụng của lối nói khoa F!I (3 phóng đại trong thể thơ này
- Thái độ: Biết trân trọng tấm lòng yêu !. và khí phách hiên ngang của Phan Bội Châu
B Chuẩn bị
- Máy chiếu
X! liệu về hoạt động cách mạng của Phan Bội Châu
C Nội dung và tiến trình tiết dạy:
1 Tổ chức lớp:
a ổn định trật tự
b Kiểm tra sĩ số
2 Tiến trình tiết dạy:
I.Tìm hiểu chung
1.Tác giả
- Phan Bội Châu (1867 – 1940), quê ở Nam
Đàn, Nghệ An
- Từng đỗ đầu kỳ thi !I ( năm 33 tuổi.
- Là nhà yêu !.3 nhà cách mạng lớn nhất
của DT trong 25 năm đầu TK XX
2.Tác phẩm
Hoạt động 1 : kiểm tra bài cũ (2phút)
Nêu tên một số bài thơ
thơ thất ngôn bát cú mà em đã học ở
32 trình lớp 7?
Vào bài: Đây là thể thơ !" rất nhiều các nhà thơ lựa chọn sáng tác để thể hiện tâm
!3 tình cảm, hoài bão, mơ !. của mình Phan Bội Châu là một điển hình
Hoạt động 2: Tìm hiểu chung (8 phút)
HS đọc phần (*) trong chú thích
- Dựa vào chú thích, trình bày hiểu biết của em về tác giả?
HS trả lời
(Giáo viên chiếu ảnh chân dung Phan Bội Châu lên cho học sinh quan sát)
GV chiếu thêm một số thông tin trên máy
và thuyết trình:
- ông từng xuất 6!I ( sang Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan để ! đồ sự nghiệp cứu !.E
- Ông là nhà văn, nhà thơ lớn, có sự nghiệp sáng tác đồ sộ Sáng tác của ông gồm nhiều thể loại, đều thể hiện lòng yêu !.3 !I ( dân tha thiết, khát vọng độc lập, tự do và ý chí chiến đấu kiên !4 (E
GV 3< dẫn đọc: đọc bài thơ với giọng
Trang 2- Tìm hiểu chú thích
- Hoàn cảnh sáng tác: năm 1914 khi tác giả
bị giam trong nhà ngục Quảng Đông (TQ)
- Xuất xứ: trích trong tập “ Ngục trung ! ”
(Tập thơ chữ Hán, riêng Vào nhà ngục
Quảng Đông cảm tác !" sáng tác bằng
chữ Nôm)
- Thể loại: Thất ngôn bát cú
II Phân tích
1 Hai câu đề
- “Hào kiệt”: (!4 có tài năng, chí khí hơn
hẳn (!4 bình !4 (
- “Phong 5!q ung dung, !4 ( hoàng
- Điệp từ: “Vẫn …vẫn” – phó từ , khẳng
định tuy bị tù tội, ! ( không hèn kém đi
=> Phong thái đàng hoàng, tự tin, ung dung
của bậc anh hùng, phủ nhận hoàn toàn cái
cảnh ngộ đắng cay hiện tại
4/3; riêng câu 2 ngắt nhịp 3/4, cặp câu 3 –
4 giọng thống thiết Câu cuối, đọc với giọng cảm khái, thách thức, ung dung nhẹ nhàng
HS đọc
Gv cho bạn nhận xét
Gv đọc mẫu
GV cho HS đọc chú thích, 5! ý các em ở các từ: 3, 4,6
Em hãy nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
HS trả lời
GV giải thích thêm về Ngục trung 3 :
Phan Bội Châu bị bọn quân phiệt tỉnh Quảng Đông – Trung Quốc bắt giam Lúc này ông đã bị thực dân Pháp kết án tử hình vắng mặt (1912) nên việc vào tù của ông
đồng nghĩa với cái chết PBC viết Ngục trung 3 nhằm để lại một bức ! tâm
huyết cho đồng bào, đồng chí
Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác:
sáng tác trong những ngày đầu vào ngục
Một bạn hãy cho biết, bài thơ
tác theo thể loại gì?
HS trả lời
Một bạn nhắc lại, thể thơ này có đặc
điểm gì?
HS thực hiện thảo luân, cử đại diện phát biểu ý kiến
GV nhận xét và trình chiếu đặc điểm của thơ Đường luật trên máy chiếu:
- Số 5!" ( câu chữ? 8 câu, mỗi câu 7 chữ
- Cách hiệp vần? Hiệp vần ở các tiếng cuối câu 1, 2, 4, 6, 8
- Phép đối? Đối ở câu (3, 4) và (5, 6)
- Bố cục? 4 phần (2 câu đầu: đề; 2 câu thực; 2 câu luận; 2 câu kết)
=>Với bài thơ này chúng ta sẽ phân tích theo kết cấu của một bài thơ N!4 ( luật
Hoạt động 2: Phân tích VB ( 28 phút)
Học sinh đọc 2 câu đầu
Trong hai câu đầu chúng ta thấy có những từ ngữ nào đáng 53 ý?
HS trả lời: “hào kiệt”, “phong 5!q3 “vẫn…”
Giaỉ nghĩa các từ đó?
HS giải thích các từ đó (theo chú thích)
Những từ này trong văn bản thể hiện khí phách, phong thái gì của 3X tù?
HS trả lời
Trang 3- “mỏi chân thì hãy ở tù”: xem chốn ngục tù
là nơi dừng chân để nghỉ ngơi
- Giọng thơ đùa vui, hóm hỉnh
=> Hai câu thơ mở đầu là tuyên ngôn về
nhân cách, về bản lĩnh, biến thân xác mất tự
do thành sự tự do về tinh thần
2 Hai câu thực
- Nghệ thuật đối:
+ Đã >< lại
+ Khách không nhà >< (!4 có tội
+ Bốn bể >< giữa năm châu
- Giọng thơ trầm lắng, thống thiết
=> Diễn tả tầm vóc phi !4 ( và nỗi đau,
niềm tâm sự lớn trong tâm hồn bậc anh hùng
suốt cuộc đời chìm nổi
3 Hai câu luận
- Bủa tay: mở rộng vòng tay ôm chặt hoài
bão “bồ kinh tế”
Em hiểu gì về câu thơ thứ hai?
HS thảo luận và cử đại diện trả lời
GV bình: ở đây, không hiểu “mỏi chân” theo nghĩa đen, mà là giả định ! một cuộc dùng chân sau chặng !4 ( dài mỏi mệt Cách nói bông đùa đó đã biến việc nghiêm trọng thành bình !4 (E Đó là sự ý thức !" hoàn cảnh, #!" lên hoàn cảnh để
thể hiện vẻ đẹp tâm hồn của (!4 tù CM.
HS đọc lại cặp câu 3 – 4
Em hãy chỉ ra nghệ thuật đối trong hai câu thực?
HS trả lời
GV bình: Từng cặp từ ngữ, từng ý đối nhau, hài hòa:
- Khách không nhà: thể hiện phong thái
!4 ( hoàng của những anh hùng bốn biển
- Người có tội: giễu cợt bản án phi chính nghĩa, phản công lí của kẻ thù (cứu !. mà
có tội?) Tác giả tự thấy mình có lỗi, sơ xuất
để rơi vào tay giặc
Chân dung một con ngừơi từng trải, chìm nổi, trong cái mênh mông, rộng lớn của thế gian (“năm châu – bốn bể”) và chặng !4 ( gần 10 năm, từ lúc xuất 6!I ( đến khi bị cầm tù !" khái quát thật hoàn hảo
Giọng thơ ở hai câu thực có thay đổi gì so với hai câu thơ trên? Vì sao?
HS trả lời
GV thuyết giảng: Điệu thơ trầm xuống ! một lời tâm sự, đó là nỗi đau xuất phát từ thực tế:
+ Vì sự nghiệp cứu !.3 cụ Phan đã bôn ba khắp nơi, đi đến đâu cũng bị kẻ thù truy
đuổi, kết án tử hình
nỗi đau dân tộc “bao nhiêu năm bôn tẩu, tội nặng, lỗi đầy…”.
HS đọc hai câu luận
Trong hai câu luận, tác giả sử dụng lối nói khoa 32 D phóng đại vậy trong hai luận khoa 32 chỗ nào? nó có tác dụng gì trong việc biểu hiện hình ảnh
3X anh hùng hào kiệt?
b3 ý:
- “Bồ kinh tế” – kinh bang tế thế, trị !.
Trang 4- Cười tan: khinh !4 ( kẻ thù, không biết
sợ, không biết cúi đầu
=> Lối nói khoa F!I ( thể hiện sức mạnh
tinh thần, chí khí lớn, tầm vóc (!4 tù trở
nên lớn lao, vĩ đại tới mức thần thánh
4 Hai câu kết
- Điệp từ “còn”:
+ khẳng định ! !8 ( còn sống, còn đấu
tranh giải phóng dân tộc
+ chấp nhận mọi gian khổ, hi sinh
- Giọng điệu cứng cỏi, mạnh mẽ
=> Thể hiện ý chí kiên định, #!" lên hoàn
cảnh, làm chủ hoàn cảnh
III Tổng kết
1 Nội dung: Baì thơ phản ánh phong thái
ung dung, lạc quan, khí phách kiên !4 ( và
lòng tin mãnh liệt vào sự nghiệp cứu !.
của PBC
1 Nghệ thuật:
- nghệ thuật biểu cảm trực tiếp qua lối khoa
F!I (3 việc sử dụng điệp từ, cùng nghệ
thuật đối hài hoà… đã làm nên thành công
của TP
IV Luyện tập
Bài tập 1: Hãy tìm thêm những bài thơ
thể hiện phẩm chất tốt đẹp của (!4 tù yêu
!.
- “ôm chặt” PBC tự dặn mình không bao giờ
xa rời con !4 (3 lí !8 ( đã chọn, vẫn ôm hoài bão trị !. cứu (!4E (Cho dù có ở tình trạng bi kịch nàp thì chí khí không đổi)
HS đọc diễn cảm 2 câu kết
Hai câu cuối là kết tinh 3 3; của toàn bài thơ Em cảm nhận
thơ trên?
GV mở rộng: Chủ để bài thơ khép lại trọn vẹn trong lời tuyên thệ rằng: “Thân ta còn
đây, ta còn sống đây thì sự nghiệp cách mạng hãy còn” Tinh thần ấy của PBC đã !" những thế hệ sau học tập, tiếp <!.3 nhân rộng để rồi chúng ta có một Hồ Chí Minh với “thân thể ở trong lao, tinh thần ở ngoài lao” mà làm nên nghiệp lớn, chúng ta
tự hào với bao thế hệ thanh niên sẵn sàng
“thõn chụn làm giỏ sỳng, đầu bịt lỗ chõu mai, băng mỡnh qua nỳi thộp gai”… để làm nên một Điện Biên Phủ, một mùa xuân
1975 chấn động địa cầu
Hoạt động 3 : tổng kết
Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác phản
ánh nội dung gì?
HS đọc ghi nhớ (SGK)
- HS tự làm đứng tại chỗ trả lời
D Dặn dò
- Học thuộc bài thơ, đọc phần “ Đọc thêm ”
- Soạn : “ Đập đá ở Côn Lôn ”
Trang 5Đề 6: Tiết 58 : Bài 25 Đập đá ở Côn Lôn
Phan Châu Trinh
A Mục tiêu:
- Kiến thức: Cảm nhận !" vẻ đẹp của những chí sĩ yêu !. đầu thế kỷ XX, những (!4 mang chí lớn cứu !.3 cứu dân dù ở hoàn cảnh nào vẫn giữ !" phong thái ung dung, khí phách hiên ngang, bất khuất và niềm tin không dời đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc
Hiểu !" sức truyền cảm nghệ thuật qua giọng thơ khẩu khí hào hùng của tác giả
- Kỹ năng: Củng cố và nâng cao hiểu biết về thể thơ thất ngôn bát cú N!4 ( luật (cấu trúc và phép đối), thơ nói chí, tỏ lòng trong thời kỳ trung đại
- Thái độ: Biết trân trọng tấm lòng yêu !. và khí phách hiên ngang của Phan Bội Châu
B Chuẩn bị của thầy, trò.
- Giáo viên: Chân dung Phan Châu Trinh, ảnh Côn Đảo, bài soạn
- Học sinh: bài cũ, bài soạn
C Nội dung và tiến trình tiết dạy
1.Tổ chức lớp: kiểm tra sĩ số
2 Tiến trình tiết dạy:
I Tìm hiểu chung
1 Tác giả
- Phan Châu Trinh (1872 – 1926), quê
Quảng Nam
- Là một nhà yêu !. đầu thế kỷ XX
- Là (!4 đề k! ( dân chủ, đòi bãi bỏ
chế độ quân chủ
- Ông giỏi biện luận, có tài văn !I (E
Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ
Nêu hiểu biết của em tác giả PBC?
GV gọi 1 HS trả lời
GV gọi 1 HS nhận xét
Vào bài: Nếu PBC đã thể hiện !" lòng yêu !. nồng nàn và phong thái ung dung !4 ( hoàng, khí phách kiên !4 ( trong những câu thơ hào sảng; thì cũng trong cảnh lao tù ấy, PCT bằng bút pháp lãng mạn lại cho ta một hình !" ( đẹp, lẫm liệt ngang tàng của (!4 anh hùng thời loạn Bài học hôm nay sẽ cho ta cảm nhận điều đó
Hoạt động 2: Tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm
Qua việc chuẩn bị bài ở nhà, em hãy trình bày những hiểu biết của mình về tác giả?
- 1 HS phát biểu
- GV giảng thêm các ý:
+ PCT là nhà nho đỗ đạt, ! !8 ( tiến bộ + Ông từng có những hoạt động sôi nổi tại Pháp, Nhật
+ Ông khởi k! ( phong trào Duy Tân + Ông bị bắt trong phong trào chống thuế ở Trung Kỳ
Trang 62.Tác phẩm
- Đọc
- Tìm hiểu từ khó
- Hoàn cảnh sáng tác: viết trong thời
gian PCT bị đày ra Côn Đảo
- Thể loại: Thất ngôn bát cú
II Phân tích
1 Hình ảnh (!4 đập đá
- Làm trai: quan niệm sống tích cực của
sống, hành động có trách nhiệm
- đứng giữa đất Côn Lôn: không gian
rộng lớn, nơi đầu sóng ngọn gió
Gợi ! thế oai hùng, sừng sững,
không sợ nguy nan
- Làm việc trong môi F!4 ( hà khắc
- Công việc vất vả:
+xách (búa)>< ra tay;
đập tan ><đập bể
khí ngang tàng GVgọi một HS đọc tác phẩm
GV gọi HS nhận xét việc đọc của bạn
GV đọc mẫu
GV cho HS đọc các chú thích trong SGK
Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào?
(bị bắt lao động khổ sai)
? Bài thơ này thuộc thể loại gì?
GV ! ( dẫn HS phân tích không theo bố cục mà theo nội dung
Hoạt động 2: phân tích VB
1 HS đọc lại 4 câu thơ đầu
Em nào có thể nêu nội dung khái quát của bốn câu thơ đầu?
HS trả lời:
Em hiểu gì về chí làm trai theo quan niệm
Nho giáo?
HS thảo luận, cử đại diện trả lời
* GV giải thích về quan niệm “làm trai”
của Nho giáo
Chí “làm trai” đứng giữa đất Côn Lôn gợi 3 thế 3 thế nào?
GV bình : Côn Lôn - Côn Đảo, mảnh đất giữa đại 6!I ( mênh mông, với nắng và gió, nơi thực dân Pháp xây nhà tù, giam cầm
đày đọa những (!4 yêu !.E Cho nên, hình ảnh “làm trai đứng giữa đất Côn Lôn”
dễ làm cho (!4 đọc nghĩ tới một con (!4 hiên ngang, ngạo nghễ không hề nhỏ
bé trong cái rộng lớn của biển trời
Vậy 3X con trai đó đang làm gì?
HS trả lời : phá núi lấy đá.
Gv nhận xét, định ! ( để HS phân tích
Đập đá vốn là công việc rất nặng nhọc, ở Côn Lôn còn nặng nhọc gấp trăm lần, vì sao?
HS thảo luận, cử đại diện trả lời
GV : Côn Lôn !" xem là địa ngục trần
gian: trên hòn đảo trơ trọi, nắng gió biển, những (!4 CS CM phải lao động khổ sai 6!. sự giám sát, hành hạ tàn khốc của chế
độ nhà tù hà khắc
Vậy trong cảnh lao tù, hình ảnh đập đá
HS trả lời
GV liệt kê các từ cần 5! ý lên bảng
Trang 7+năm bảy đống >< mấy trăm hòn khoa
lở núi non F!I (
=> Động từ mạnh, phép khoa F!I ( và
nghệ thuật đối vừa miêu tả chân thực
công việc lao động nặng nhọc vừa thể
hiện sức vóc phi !4 ( và vẻ đẹp hùng
tráng của con (!4E
=> Giọng thơ hùng tráng, khẩu khí
ngang tàng, miêu tả kết hợp với biểu
cảm đã xây dung !" bức !" (
bằng ngôn ngữ về hình ảnh (!4 CM
trong ngục tù: uy nghi, lẫm liệt
2 Cảm nghĩ từ việc đập đá
dài, khó khăn còn nhiều (gian nan)
- Thân sành sỏi >< dạ sắt son: niền tin
sắt đá, bền gan vững chí (tinh thần CM)
=> Phép đối làm nổi bật tinh thần, ý chí
sắt son của (!4 chí sĩ
- Hình ảnh ẩn dụ: “kẻ vá trời” >< việc
con con: thể hiện sự táo bạo và khó
khăn của việc cứu !. và khẩu khí
ngang tàn, ngạo nghễ, coi !4 ( thử
thách
=> Tác giả coi khinh gian lao, tù đày,
biến công việc lao động khổ sai thành cơ
hội để rèn luyện ý chí
III.Tổng kết
1 Nghệ thuật:
+Nghệ thuật đối, ẩn dụ, cùng cách nói
khoa F!I ( đã xây dựng thành công
hình ảnh con (!4 ngang tầm vũ trụ
+ Bút pháp: lãng mạn cách mạng
+ Giọng điệu hào hùng, khẩu khí ngang
Em hãy nhận xét về những từ vừa liệt kê ? cho biết tác dụng của nó trong
HS trả lời
GV bình: Công việc nặng nhọc, đơn điệu thì
có gì mà “lừng lẫy”? c ! ( hiểu theo nghĩa
!" ( F! ( và cách nói khoa F!I ( thì đó
là công việc hết sức phi phàm của thần trụ trời, của bà Nữ Oa đội đá vá trời c(!4 tù
đập đá, trong ! thế vung búa phá núi thoắt bỗng trở thành hình ảnh dũng sĩ huyền thoại với vị thế và tầm vóc cao lớn dị !4 ( mang vẻ đẹp hùng tráng, khôi vĩ
Họ #!" lên hoàn cảnh, làm chủ hoàn cảnh
đang tung hoành, đập phá quyết liệt cái đối
!" ( mà mình đang đối mặt
Em có nhận xét gì về cách thức biểu hiện cảm xúc của tác giả?
HS trả lời:
Chuyển ý : Nếu ! ở 4 câu đầu miêu tả kết hợp biểu cảm, thì 4 câu cuối cảm xúc lại !" biểu lộ trục tiếp Vậy sự TT đó cụ thể
ra sao?
HS đọc 4 câu tiếp
Em hãy cho biết, biện pháp nghệ thuật nào
đã được sử dụng trong câu 5 và 6?
HS trả lời.
GV: Từ công việc đập đá, tác giả đã trực tiếp bộc lộ suy nghĩ và cảm xúc về sự nghiệp cứu !. của bản thân Và nghệ thuật đối !I ( phản đã làm nổi bật vẻ đẹp nội tâm của (!4 chiến sỹ CM, chân thực
mà khiêm tốn
Đến 2 câu kết xuất hiện một ẩn dụ, em hãy tìm và phân tích?
HS trả lời.
GV bình: Ví việc cứu !. ! Nữ Oa vá
trời, nên khi đặt những khó khăn ấy bên cạnh việc đập đá vốn rất nặng nhọc, thì đập
đá, tù đày cũng bỗng trở nên nhỏ bé: con con, việc vặt.
Em hãy nêu giá trị nghệ thuật của bài thơ?
Với NT đó, tg đã chuyển tới chúng ta nội
Trang 82 Nội dung: Thể hiện khí phách hiên
ngang, coi !4 ( gian khổ và lòng yêu
!.3 quyết tâm theo đuổi sự nghiệp CM
của PCT
IV Luyện tập
Bài tập 2
Ghi nhớ (SGK)
HS thảo luận nhóm và 1 em đứng trước lớp thuyết trình
D.Dặn dò
- Học thuộc bài thơ
- Soạn : Hai chữ !. nhà