Giáo án Ngữ văn 8 kì 1 - Trường THCS Nghi Yên

- Đó cũng là những người phụ nữ đẹp – gương mặt mẹ tôi tươi sáng, đôi mắt trong … - Nguyên Hồng đã viết chân thật và cảm động về những nổi đau trong trái tim dể thương tổn của tuổi thơ Q[r]

Tuần 1: Soạn ngày 15/8/2008

(Thanh Tịnh)

A Mục tiêu cần đạt được: Giúp học sinh

- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của nhân vật “tôi” ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời

- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác của Thanh Tịnh

B Hoạt động học:

Hoạt động 1: Giới thiệu bài

Hoạt động của giáo viên

? Bài học đầu tiên của chương trình

Ngữ văn 7 em đã được học bài gì? của

ai? Nội dung bài ấy nói về chuyện gì, thể

hiện tâm trạng gì, của ai? Bài ấy thuộc

kiểu VN gì?

Hoạt động 2: Bài mới

GV gọi HS đọc chú thích * ở SGK

? Trình bày những hiểu biết của em về

Thanh Tịnh?

? Nêu những nét chính về sự nghiệp

VH?

? Những tác phẩm chính?

? Đặc điểm thơ, truyện?

? Xuất xứ tác phẩm “Tôi đi học”?

- Giáo viên đọc mẫu

- Hướng dẫn học sinh đọc

Định hướng của học sinh

- Văn bản nhật dụng: Cổng trường mở

ra của Lý Lan

- bài văn thể hiện tâm trạng của người

mẹ trong đêm trước ngày khai giảng

đầu tiên của con trai mình

I/ Đọc – hiểu chú thích.

- Thanh Tịnh (1911 - 1988) tên khai sinh là Trần Văn Ninh, lên 6 tuổi đổi là Trần Thanh Tịnh Quê: Gia Lạc, ven sông Hương (Huế) 1933 đi làm rồi vào nghề dạy học và bắt đầu sáng tác văn chương

- Thanh Tịnh sáng tác nhiều thể loại: Truyện ngắn, dài, thơ, cac dao, bút ký, giáo khoa…

HS nghe

- Đậm chất trữ tình, toát lên vẽ đằm thắm, tình cảm êm dịu, trong trẻo

- In trong “Quê mẹ” – xuất bản 1941

- HS nghe

Đọc diển cảm, chú ý những câu biểu

GV hướng dẫn HS tìm hiểu chú thích

? Xét về mặt thể loại VB, có thể xếp bài

này vào kiểu loại VB nào? Có thể gọi

đây là VB nhật dụng, VBBC được

không? vì sao?

GV: Không thể gọi là VBND đơn thuần

vì đây là 1 tác phẩm văn chương thật sự

có giá trị tư tưởng – NT, đã được XB

từ lâu

? Mạch truyện được kể theo dòng hồi

tưởng của nvật “tôi” theo trình tự t/g

của buổi tựu trường đầu tiên, vậy ta có

thể tạm ngắt bằng những đoạn ntn?

? Nỗi nhớ buổi tựu trường của t/g được

khơi nguồn từ thời điểm nào? vì sao?

? Lý do?

? Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ lại

kỷ niệm cũ ntn? Phân tích giá trị biểu

cảm của 4 từ láy tả cảm xuc ấy?

? Những cảm xúc có trái ngược, mâu

thuẩn nhau không? Vì sao?

cảm

- HS đọc thầm và chú ý ở SGK

II/ Hiểu văn bản:

1- Thể loại và bố cục:

- Truyện ngắn đậm chất trử tình, cốt truyện đơn giản Có thể xếp vào kiểu

VB BC vì toàn truyện là cảm xúc tâm trạng của nhân vật trong buổi tựu trường đầu tiên

- Truyện có 5 đoạn cụ thể:

1 Từ đầu … rộn rã: Khơi nguồn nổi nhớ

2 Tiếp … ngọn núi: Tậm trạng hoặc cảm giác của nvật tôi trên đường cùng

mẹ đến trường

3 Tiếp … các lớp: Khi đứng giữa sân trường, khi nhìn mọi người, các bạn

4 Tiếp … nào hết:… Khi nghe gọi tên

và rời mẹ vào lớp

5 Tiếp … đến hết: … khi ngồi vào chổ của mình và đón nhận tiết học đầu tiên

2- Tìm hiểu chi tiết truyện:

a) Khơi nguồn kỷ niệm: HS đọc 4 câu

đầu  Lúc cuối thu, lá rụng nhiều, mây bàng bạc, mấy em bé rụt rè cùng

mẹ đến trường

- Sự liên tưởng tương đương, tự nhiên giữa hiện tại và quá khứ của bản thân

 Những từ láy được sử dụng để tả tâm trạng, cảm xúc của tôi khi nhớ lại kỷ niệm tựu trường: Náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã Đó là những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng

 Không >< nhau, trái ngược nhau mà gần gũi, bổ sung cho nhau nhằm diễn tả

1 cách cụ thể tâm trạng khi nhứ lại và cảm xúc thực của tôi khi ấy

b) Tâm trạng và cảm giác của tôi khi đi cùng mẹ đến trường buổi đầu tiên

Tác giả viết: Con đường này… tôi đi

học

? Tâm trạng hồi hộp, cảm giác mới mẻ

của nvật “tôi” khi trên đường cùng mẹ

tới trường được diễn tả ntn?

HS đọc diễn cảm từng đoạn – lắng nghe

- HS lắng nghe

 Con đường rất quen, nhưng lần này

tự nhiên thấy lạ, tự cảm thấy có sự thay

đổi trong lòng mình

- Cảm giác thấy trang trọng, đứng đắn với mấy bộ quần áo với mấy quyển vở mới trên tay

… Cẩn thận nâng niu mấy quyển vở vừa lúng túng, vừa muốn thử sức Đó cũng

là tâm trạng & cảm giác rất tự nhiên của một đứa bé lần đầu được đến trường

Hết tiết 1, chuyển tiết 2

c) Tâm trạng và cảm giác của tôi khi đến trường

GV đọc đoạn văn và nêu v/đề:

- Tâm trạng của tôi khi đến trường, khi

đứng giữa sân trường, nhìn thấy cảnh

dày đặc cả người, nhất là khi nhìn thấy

cảnh các bạn học trò cũ vào lớp là tâm

trạng ntn?

GV… Là tâm trạng lo sợ vẫn vơ, vừa bở

ngỡ vừa ước ao thầm vụng, lại cảm

thấy chơ vơ vụng về, lúng túng Cách kể

– tả như vậy thật tinh tế và hay ý kiến

của em ?

HS lắng nghe

- HS thảo luận, nêu ý kiến

* Tâm trạng háo hức … là sự chuyển

biến rất hợp quy luật tâm lý trẻ mà nguyên nhân chính là cảnh trường Mỹ

Lý xinh xắn…

* Tâm trạng cảm thấy chơ vơ, vụng về, lúng túng… tâm trạng buồn cười, hồi

trống đầu năm vang dội, rộn rã, nhanh gấp Bởi vì hoà với tiếng trốngcòn có cả nhịp tim thình thịch…

d) Tâm trạng và cảm giác của nhân vật “tôi” khi nghe ông đốc gọi danh sách

HS mới và khi rời tay mẹ, bước vào lớp.

? Tâm trạng của “tôi” khi nghe ông đốc

đọc bản DSHS mới ntn?

? Vì sao tôi giúi đầu vào lòng mẹ tôi

nức nở khóc khi chuẩn bị bước vào lớp

có thể nói chú bé này tinh thần yếu đuối

không?

 Tôi lúng túng vì tôi chưa bao giờ bị

chú ý thế này và khi rời tay mẹ, vòng tay cha để bước vào lớp học thì các cậu lại oà khóc vì mới lạ, vì sợ hãi…

 Thật ra thì chẳng có gì đáng khóc cả

Đó chỉ là cảm giác nhất thời của đứa bé nông thôn rụt rè ít khi được tiếp xúc với

đám đông mà thôi e) Tâm trạng và cảm giác của nhân vật “tôi” khi ngồi vào chổ của mình và

đón nhận tiết học đầu tiên.

HS đọc đoạn cuối cùng

? Tâm trạng và cảm giác của “tôi” khi

bước vào chổ ngồi lạ lùng như thế nào?

? Hình ảnh con chim con liệng đến

đứng bên bờ cửa sổ… có phải đơn

thuần chỉ có nghĩa thực hay không? Vì

sao?

? Dòng chữ “Tôi đi học” kết thúc truyện

có ý nghĩa gì?

1 em đọc cả lớp nghe

- Cái nhìn cũng thấy mới lạ và hay hay, cảm giác lại nhận chổ ngồi kia là của riêng mình, nhìn người bạn mới chưa quen đã thấy quyến luyến Vì chổ ngồi suốt cả năm, người bạn gần gũi gắn bó…

 H/ả này không chỉ đơn thuần có nghĩa thực, như một sự tình cờ mà có dụng ý nghệ thuật, có ý nghĩa tượng trưng rõ ràng

 Kết thúc tự nhiên, bất ngờ: vừa khép lại bài văn, vừa mở ra 1 thế giới mới, 1 bầu trời mới Dòng chữ thể hiện chủ đề của truyện ngắn này

Hoạt động 3: Tổng kết

? Truyện ngắn trên có sự kết hợp của

các loại VB sau không?

- Biểu cảm; miêu tả; kể chuyện?

? Vai trò của thiên nhiên trong truyện

ngắn này ntn?

? Chất thơ của truyện thể hiện từ những

 HS thảo luận, trả lời

_có sự kết hợp

 HS trả lời _Góp phần khắc hoạ rỏ nét hơn tâm trạng của nhân vật

yếu tố nào? Có thể gọi truyện ngắn này

là bài thơ bằng văn xuôi được không? Vì

sao?

* HS đọc mục ghi nhớ trong SGK

 HS thảo luận

GV nhận xét

 Cả lớp lắng nghe

Hoạt động 4: Luyện tập

? Trong truyện ngắn “Tôi đi học” t/g sử

dụng bao nhiêu biện pháp NT so sánh?

? Thái độ cử chỉ của những người lớn

(Ông đốc, thầy giáo, bà mẹ, các phụ

huynh) ntn?

Điều đó nói lên điều gì?

 Có 12 lần Thanh Tịnh sữ dụng biện pháp NT so sánh

- HS nhớ và ghi lại

 Chăm lo ân cần, nhẫn nại, tươi cười

đón… Đó là những tấm lòng nhân hậu, thương yêu và bao dung, tất cả vì con cái và học trò, vì thế hệ tương lai

- Soạn bài : Trong lòng mẹ

- Đọc tham khảo các bài thơ: Đi học, em là bông hoa nhỏ…

Soạn ngày 18/8/2008

ngữ

A Kết quả cần đạt được:

Giúp HS: - Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ vầ cấp

độ khái quát của nghĩa từ ngữ

- Rèn luyện kỹ năng sử dụng từ trong mối quan hệ so sánh về phạm vi nghĩa rộng và nghĩa hẹp

B Các hoạt động dạy học:

Hoạt động của GV

GV gợi dẫn: ở lớp 7, các em đã học về

từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa Bây giờ

em nào có thể nhắc lại một VD về từ

đồng nghĩa và từ trái nghĩa?

? Em có nhận xét gì về mqh ngữ nghĩa

giữa các từ ngữ trong hai nhóm trên?

GV: Nhận xét của em là đúng – Hôm

nay chúng ta học bài mới: Cấp độ khái

quát nghĩa của từ ngữ

Từ ngữ nghĩa rộng, từ ngữ nghĩa hẹp:

Hoạt động của HS HS: + VD về từ đồng nghĩa: Máy bay - phi cơ - tàu bay, nhà thương – bệnh viện, đèn biển – hải đăng

+ VD về từ trái nghĩa: Sống – chết, nóng – lạnh, tốt – xấu

 Các từ có mqh bình đẳng về ngữ nghĩa cụ thể:

+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm có thể thay thế cho nhau trong một câu văn cụ thể

+ Các từ trái nghĩa trong nhóm có thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu

GV: ? a) Nghĩa của từ động vật rộng

hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ thú,

chim, cá ? tại sao ?

b) Nghĩa của từ thú rộng hơn hay hẹp

hơn nghĩa của các từ voi, hươu? nghĩa

của từ chim rộng hơn hay hẹp hơn từ tu

hú, sáo? tại sao? Của cá rộng hay hẹp

hơn cá rô, cá thu? Tại sao?

c) Nghĩa các từ thú, chim, cá rộng hơn

nghĩa của những từ nào, đồng thời hẹp

hơn nghĩa của những từ nào?

GV: Cho các từ: cây, cỏ, hoa

Y/c: Tìm các từ ngữ có phạm vi nghĩa

hẹp hơn cây, cỏ, hoa và từ ngữ có nghĩa

rộng hơn

? Thế nào là một từ ngữ có nghĩa rộng

HS quan sát sơ đồ trong SGK

 a) Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của thú, chim, cá vì: Phạm vi nghĩa của từ động vật bao hàm nghĩa của 3 từ thú, chim, cá

 Các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn cá từ voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu …

- HS giải thích lý do

 Các từ thú, chim, cá có phạm vi nghĩa rộng hơn cá từ voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu và có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ động vật

HS: Thực vật > cây, cỏ, hoa > cây cam, cây lim, cây dừa, cỏ gấu, cỏ gà, hoa cúc, hoa hồng…

HS: 1 – Một từ ngữ có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của nó bao hàm phạm vi

& nghĩa hẹp?

? Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng,

vừa có nghĩa hẹp được không? Tại sao?

II/ Luyện tập:

Bài tập 1: GV hướng dẫn

Bài tập 2:

Bài tập 3: GV hướng dẫn

nghĩa của những từ ngữ khác

- Một từ ngữ có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của nó được bao hàm trong phạm

vị nghĩa của 1 từ ngữ khác

2 – Một từ ngữ có thể vừa có nghĩa rộng, vừa có nghĩa hẹp vì t/c’ rộng- hẹp của nghĩa từ ngữ chỉ là tương đối

* HS đọc chậm rõ ghi nhớ ở SGK

(Các bạn lắng nghe)

- HS tự làm vào vở bài tập

a Tính chất đốt d Từ nhìn

b Từ nghệ thuật e Từ

đánh

c Từ thức ăn a- Từ xe cộ bao hàm các từ xe đạp, xe máy, xe hơi

b- Từ kim loại bao hàm các từ sắt, đồng, nhôm

c- Từ hoa quả bao hàm các từ chanh, cam chuối

d- Từ họ hàng bao hàm các từ ngữ họ nội, họ ngoại, bác, cô, chú, gì

e- Từ mang bao hàm các từ xách, khiêng, gánh

Bài tập 4: GV hướng dẫn

Bài tập

HS tự làm

- Nhóm 3 động từ chạy, vẫy, đuổi (Chạy có phạm vi nghĩa rộng)

* Củng cố – dặn dò: - Về nhà học kỹ phần ghi nhớ.- Chuẩn bị bài mới: Trường từ vựng

-

Soạn ngày 20/8/2008

Tiết 4:

tính thống nhất về chủ đề của văn bản

A/ Kết quả cần đạt được: Giúp HS

- Nắm được tính thống nhất về chủ đề của văn bản trên cả hai phương diện hính thức và nội dung

- Vận dụng được kiến thức vào việc xây dựng các văn bản nói, viết đảm bảo tính thống nhất về chủ đề

B/ Chuẩn bị:

- SGK, SGV Ngữ văn 8 (tập 1)

- Bảng phụ

C Hoạt động dạy học:

I Chủ đề của văn bản.

GV yêu cầu HS đọc thầm VB “Tôi đi

học” của Thanh Tịnh

1- ? VB miên tả những việc đang xẩy ra

hay đã xảy ra? (Hiện tại, quá khứ)

2- ? Tg viết VB này nhằm mục đích gì?

GV chốt: Chủ đề của VB là v/đ chủ

chốt, những ý kiến, những cảm xúc của

Tg được thể hiện một cách I’ quán

trong VB

II/ Tính thống nhất về chủ đề của

VB:

GV nêu v/đ 1:

? Để tái hiện những ngày đầu tiên đi

học, Tg đã đặt nhan đề của VB và sử

dụng từ ngữ, câu ntn?

GV nêu 2 v/đ 2: ? Để tô đậm cảm giác

trong sáng của nvật tôi trong ngày đầu

tiên đi học, Tg đã sử dụng các từ ngữ và

các chi tiết NT thế nào?

HS đọc

- VB miêu tả những việc đã xẩy ra, đó

là những hồi tưởng của Tg về ngày đầu tiên đi học

- Để phát biểu ý kiến và bộc lộ cảm xúc của mình về một kỷ niện sâu sắc từ thủa thiếu thời

HS lắng nghe và trả lời

 Nhan đề tôi đi học có ý nghĩa tường minh, giúp chúng ta hiểu ngay nội dung của VB là nói về chuyện đi học

- Các từ ngữ: … kỷ niện mơn man… lần đầu tiên đến trường, đi học, 2 quyển vở mới…

- Các câu: (HS tìm và trả lời)

HS : a) Trên con đường đi học:

- Con đường quen đi lại lắm lần bổng

đổi khác, mới mẽ

- Hành động lội qua sông thả diều đã chuyển đổi  việc đi học thật thiêng liêng, tự hào

b) Trên sân trường (HS thảo luận) c) Trong lớp học (HS thảo luận)

GV nêu v/đề 3: Dựa vào kết quả phân

tích 2 v/đ trên, em nào có thể trả lời:

Thế nào là tính thống I’ về chủ đề của

VB?

? Tính thống nhất này thể hiện ở những

phương diện nào?

 Là sự nhất quán ý đồ, ý kiến, cảm xúc của t/g được thể hiện trong VB

 Hình thức: nhan đề của VB

Y/c 1 HS đọc ghi nhớ trong SGK

III/ Luyện tập:

Bài tập 1: Phân tích tính thống nhất về

chủ đề của VB

Bài tập 2: GV hướng dẫn

Bài tập 3:

- Nội dung: Mạch lạc, từ ngữ, chi tiết

- Đối tượng: Xoay quanh nvật tôi

* HS lắng nghe

GV hướng dẫn học sinh: a) Căn cứ vào:

- Nhan đề của VB: Rừng cọ quê tôi

- Các đoạn: Giới thiệu rừng cọ, tả cây

cọ, t/d của cây cọ, t/c’ gắn bó với cây cọ

b) Các ý lớn của phần TB được sắp xếp hợp lý, không nên thay đổi

c) Hai câu trực tiếp nói tới t/c’ gắn bó của người dân sông Thao với rừng cọ:

Dù ai đi ngược về xuôi Cơm nắm lá cọ là người sông Thao

* Nên bỏ 2 câu b và d

* Nên bỏ câu c, h viết lại câu b: Con

đường quen thuộc mọi ngày dường như bổng trở nên mới lạ

* Củng cố, dặn dò:

- Về nhà đọc kỹ phần ghi nhớ

Chuẩn bị bài mới: Bố cục của VB

-

_

Tiết 5-6: Văn bản

Trong lòng mẹ

(Trích tiểu thuyết tự thuật: Những ngày thơ ấu)

Nguyên Hồng

-A Kết quả cần đạt được: Giúp HS

- Đồng cảm với nổi đau tinh thần, tình yêu mãnh liệt, nồng nàn của chú bé Hồng đ/v người mẹ đáng thương được biểu hiện qua ngòi bút hồi ký tự truyện thấm đượm chất trữ tình chân thành và truyền cảm của tác giả

- Rèn các kỷ năng phân tích nhân vật, khái quát đặc điểm tính cách qua lời nói, nét mặt, tâm trạng; phân tích cách kể chuyện kết hợp nhuần nhuyễn với tả tâm trạng, cảm xúc bằng lời văn thống thiết: Cũng cố hiểu biết về thể loại tự truyện – hồi ký; có thể so sánh với bài tôi đi học vừa học

B Chuẩn bị:

- Tập truyện những ngày thơ ấu

- Chân dung nhà văn Nguyên Hồng

- Bức tranh phóng to minh hoạ cảnh bé Hồng nằm trong lòng mẹ (sgk t17)

C Các hoạt động dạy học:

Hoạt động 1: Kiểm tra bài củ

GV: ? Bài tôi đi học được viết theo thể

loại gì? Vì sao em biết?

? Thành công nhất của TN Tôi đi học là sử

dụng biện pháp NT so sánh em hãy nhắc

lại?

HS: Thể loại truyện ngắn - hồi tưởng:

Sự kết hợp của các kiểu VB: Tự sự – mtả - biểu cảm Nội dung, bố cục, mạch văn và các h/a’ chi tiết trong bài đã c/m

điều đó

HS thảo luận, trả lời

GV nhận xét

Hoạt động 2: Giới thiệu bài mới

GV: Ai chưa từng xa mẹ một ngày, ai chưa từng chịu cảnh mồ côi cha chỉ còn

mẹ mà mẹ cũng phải xa con thì không dễ dàng đồng cảm sâu xa với tình cảnh

đáng thương và tâm hồn nồng nàn, t/c’ mãnh liệt của chú bé Hồng đ/v người mẹ khốn khổ của mình Tình cảm ấy đã được nhà văn nguyên hồng thể hiện rất chân thật và sâu sắc trong văn bản”trong lòng mẹ”Hôm nay chúng ta sẽ học VB…

- HS lắng nghe

I/ Đọc – Hiểu chú thích, phân tích bố cục và thể loại VB:

1 Đọc: y/cầu: Giọng chậm, tình cảm chú ý từ ngữ, h/a’ của nhân vật tôi và từ

ngữ, h/a’ của bà cô

- GV đọc mẫu – HS lắng nghe sau đó gọi 3 – 4 HS đọc luân phiên – nhận xét cách đọc