- Kể theo ngôi thứ nhất- giúp tác giả thể hiện được 1 cách sâu sắc những suy nghĩ, tình cảm và tâm trạng của nhân vật - Tự sự kết hợp với miêu tả để biểu cảm - miêu tả qua so sánh và sử [r]
Trang 1Ngày soạn:
Ngày giảng:
Tuần 1
Tiết 1: Văn bản CỔNG TRƯỜNG MỞ RA
Lý Lan
-A.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1.Kiến thức: Cảm nhận và hiểu được những tình cảm thiêng liêng, đẹp đẽ của cha
mẹ đối với con cái
Thấy được ý nghĩa lớn lao của nhà trường đối với cuộc đời mỗi con người
2.Ki năng: Cảm thụ tác phẩm văn chương.
3.Thái độ: Yêu thích văn chương.
B CHUẨN BỊ:
GV: Tranh ảnh về ngày khai trường,soạn giáo án
HS: Đọc bài và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa
C.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
I.Ổn định lớp tổ chức:
II.Kiểm tra bài cũ:
III Bài mới : *Hoạt động 1 – Giới thiệu bài:
Hoạt động của Thầy và trò Nội dung kiến thức
*Hoạt động 2
Em hãy nêu xuất xứ của văn bản Cổng
trường mở ra?
GV : Hướng dẫn đọc : Giọng nhỏ nhẹ, thiết
tha, chậm rãi
Em có thể chia văn bản này thành mấy
phần ? Mỗi phàn từ đâu đến đâu ? ý của
từng phần ?
*Hoạt động 3
HS đọc đoạn 1 Đoạn văn em vừa đọc diễn
tả điều gì ?
- Theo dõi phần đầu văn bản, em thấy
người mẹ nghĩ đến con trong thời điểm nào
? (Đêm trước ngày con vào lớp 1.)
- Đêm trước ngày khai trường tâm trạng
I Đọc tìm hiểu chung
1 Tác giả, tác phẩm:
- Đây là bài kí của tg Lý Lan -Trích từ báo “Yêu trẻ số 166 Thành phố Hồ Chí Minh
1.9.2000
2 Đọc:
3.Chú thích (sgk)
4 Bố cục: 2 phần
+ Từ đầu -> bước vào : Nỗi lòng của
mẹ +Còn lại : Cảm nghĩ của mẹ về Giáo dục
II.Tìm hiểu văn bản
1 Nỗi lòng của mẹ:
* Tâm trạng của mẹ :
- Mẹ không ngủ được
- Hôm nay mẹ không tập trung được vào việc gì cả
- Mẹ lên giường trằn trọc
Trang 2của người mẹ và đứa con có gì khác nhau ?
Điều đó được biểu hiện bằng những chi tiết
nào trong bài ?
Em có nhận xét gì về tâm trạng của 2 mẹ
con ?
- Để diễn tả được tâm trạng của 2 mẹ con,
tác giả đã sử dụng phương thức biểu đạt
nào ?
- Theo em vì sao người mẹ lại trằn trọc
không ngủ được ?
- Chi tiết nào chứng tỏ ngày khai trường
năm xưa đã để lại ấn tượng sâu đậm trong
tâm hồn người mẹ ? (Cứ nhắm mắt lại là
dường như vang bên tai tiếng đọc bài trầm
bổng : ‘‘Hằng năm cứ vào cuối thu Mẹ
tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con
đường làng dài và hẹp ” )
- Trong đêm không ngủ, người mẹ đã làm
gì cho con ?
- Qua những việc làm đó em cảm nhận
được điều gì về người mẹ ?
- Trong đêm không ngủ người mẹ đã sống
lại những kỉ niệm quá khứ nào ?
- Tìm những chi tiết nói về kỉ niệm quá khứ
đó ?
- Em có nhận xét gì về cách dùng từ của tác
giả ? Tác dụng của cách dùng từ đó ?
- Những tình cảm quá khứ ấy đã nói lên
được tình cảm sâu nặng nào của lòng mẹ ?
+Thảo luận :
- Có phải người mẹ đang nói trực tiếp với
con không ? hay người mẹ đang tâm sự với
ai ? ( Đang nói với chính mình ) – Cách
viết này có tác dụng gì ?
- Ngoài những cảm xúc tâm trạng ấy, trong
đêm không ngủ người mẹ còn nghĩ đến
điều gì ?
- Mẹ tin đứa con của mẹ lớn rồi
->Tự sự kết hợp với miêu tả để biểu cảm - làm nổi rõ tâm trạng thao thức, hồi hộp, suy nghĩ triền miên của người mẹ
* Những việc làm của mẹ :
- Đắp mền, buông mùng, ém chăn cẩn thận, lượm đồ chơi, nhìn con ngủ,xem lại những thứ đã chuẩn bị cho con ->Yêu thương con, hết lòng vì con
.* Kỉ niệm quá khứ :
- Nhớ sự nôn nao, hồi hộp khi cùng bà ngoại đi tới trường và nỗi chơi vơi hốt hoảng, khi cổng trường đóng lại
-> Sử dụng một loạt từ láy gợi cảm xúc vừa phức tạp, vừa vui sướng, vừa
lo sợ
=> Là người mẹ biết yêu thương người thân, biết ơn trường học, tin tưởng ở tương lai của con
-> Dùng ngôn ngữ độc thoại
Làm nổi bật tâm trạng, tình cảm và những điều sâu thẳm khó nói bằng những lời trực tiếp
2 Cảm nghĩ của mẹ:
Trang 3- Câu văn nào trong bài nói lên tầm quan
trọng của nhà trường đối với thế hệ trẻ ?
( ‘‘Ai cũng biết rằng mỗi sai lầm trong giáo
dục sẽ ảnh hưởng đến cả 1 thế hệ mai sau
và sai lầm 1 li có thể đưa thế hệ ấy đi chệch
cả hàng dặm sau này.” )
- Câu văn này có ý nghĩa gì ? Vì sao ?
( Không được phép sai lầm trong giáo dục
Vì giáo dục quyết định tương lai của đất
nước )
Thảo luận:
- Trong đoạn kết người mẹ đã nói với con :
‘‘Đi đi con, hãy can đảm lên, thế giới này là
của con, bước qua cánh cổng trường là 1
thế giới kì diệu sẽ mở ra.’’ Em hiểu thế giới
kì diệu đó là gì ? ( Tri thức, tình cảm, tư
tưởng, đạo lí, tình bạn, tình thầy trò )
- Câu nói này có ý nghĩa gì ?
- Văn bản Cổng trường mở ra được biểu đạt
bằng những phương thức nào? - Phương
thức nào là chính ? – Sự kết hợp này có tác
dụng gì ?
*Hoạt động 4
- Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm trạng
nhân vật có gì đáng chú ý ?( Miêu tả diễn
biến tâm trạng nhân vật với nhiều hình thức
khác nhau : miêu tả trực tiếp, miêu tả qua
so sánh, miêu tả hồi ức, sử dụng ngôn ngữ
độc thoại bộc lộ chất trữ tình)
-Hs đọc ghi nhớ
*Hoạt động 5
IV Củng cố - Dặn dò
Quan sát tranh ( SGK ), Bức tranh minh
họa cảnh gì ? Em hãy miêu tả lại cảnh đó ?
- Học bài cũ và soạn bài “Mẹ tôi”
- Bước qua cánh cổng trường là một thế giới kì diệu sẽ mở ra
=>Khẳng định vai trò to lớn của giáo dục, tin tưởng ở sự nghiệp giáo dục của nước nhà
- Kết hợp hài hoà giữa tự sự, miêu tả
và biểu cảm làm nổi bật vẻ đẹp trong sáng, đôn hậu trong tâm hồn người mẹ
III Tổng kết: Ghi nhớ : (sgk)
- Chúng ta phải có trách nhiệm với gia đình và nhà trường
Trang 4Ngày soạn:
Ngày giảng:
Tuần 1
Tiết 2: Văn bản MẸ TÔI
-Et- moân-ñoâ-ñô
A-mi-xi-A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức: Cảm nhận được tình cảm thiêng liêng sâu nặng của cha mẹ đối với
con cái Không được chà đạp lên tình cảm đó
2.Kĩ năng: Cảm thụ tác phẩm văn chương.
3 Thái độ: Giáo dục tình cảm yêu thương và kính trọng cha mẹ
B CHUẨN BỊ:
GV: Soạn giáo án, tranh ảnh về tác giả
HS:Đọc bài và trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa
C.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
I Ổn định tổ chức:
II Kiểm tra bài cũ:
III.Bài mới: *Hoạt động 1 – Giới thiệu bài:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
*Hoạt động 2
- Em hãy giới thiệu 1 vài nét về tác giả?
- Tác giả thường viết về đề tài gì?
- Em hãy nêu xuất xứ của văn bản Mẹ tôi?
+GV: Hướng dẫn đọc : Nhẹ nhàng, tha thiết,
thể hiện được những tâm tư tình cảm buồn
khổ của người cha trước lỗi lầm của con và
sự trân trọng của ông với vợ mình Khi đọc
lời khuyên: Dứt khoát, mạnh mẽ thể hiện
thái độ nghiêm khắc
+GV gọi hs đọc chú thích
- Ta có thể chia văn bản làm mấy phần? Ý
nghĩa của từng phần?
I Đọc tìm hiểu chung
1 Tác giả: ( 1846- 1908 )
- Là nhà văn Ý
- Thường viết về đề tài thiếu nhi và nhà trường về những tấm lòng nhân hậu
2 Tác phẩm:
- Là văn bản nhật dụng viết về người mẹ
- In trong tập truyện : “Những tấm lòng cao cả”
3 Đọc:
4.Chú thích:
5 Bố cục : 2 phần
+ Đoạn đầu : Lí do bố viết thư +Còn lại : Nội dung bức thư
Trang 5*Hoạt động 3
Theo dõi phần đầu văn bản , em thấy En ri
cô đã mắc lỗi gì?
- Em có suy nghĩ gì về lỗi lầm của En ri cô?
- Tìm những chi tiết nói về thái độ của người
bố đối với En ri cô?
- Để diễn tả được tâm trạng của người bố,
tác giả đã sử dụng phương thức biểu đạt
nào? Tác dụng của các biện pháp nghệ thuật
đó?
- Những chi tiết trên đã thể hiện được thái độ
gì của người bố?
- Em có đồng tình với người bố không?( hs
tự bộc lộ )
- Trong thư người bố đã gợi lại những việc
làm, những tình cảm của mẹ dành cho En ri
cô Em hãy tìm những chi tiết, hình ảnh nói
về người mẹ?
- Khi nói về hình ảnh người mẹ tác giả đã sử
dụng phương thức biểu đạt nào? Phương
thức đó có tác dụng gì?
- Qua lời kể của người cha, em cảm nhận
được điều gì về người mẹ?
- Người bố đã khuyên En ri cô những gì?
II Tìm hiểu văn bản
1 Lỗi lầm của En ri cô :
- Vô lễ với mẹ trước mặt cô giáo
=> Đây là việc làm sai trái, xúc phạm tới mẹ
2 Thái độ của bố:
- Sự hỗn láo của con như một nhát dao đâm vào tim bố vậy!
- Bố không nén được cơn tức giận đối với con
- Con mà xúc phạm đến mẹ con ư? -> Phương thức biểu cảm được diễn đạt bằng các kiểu câu cảm thán, nghi vấn làm cho lời văn trở nên linh hoạt, sinh động, dễ đi vào lòng người
=>Thể hiện thái độ buồn bã, đau đớn
và tức giận
3 Hình ảnh người mẹ:
- Mẹ đã phải thức suốt đêm có thể mất con
- Người mẹ sẵn sàng bỏ một năm hạnh phúc hi sinh tính mạng để cứu sống con
-> Phương thức tự sự kết hợp với miêu tả làm nổi bật tình cảm của người mẹ
.=> Là người mẹ hết lòng yêu thương con, sẵn sàng quên mình vì con
4 Lời khuyên của bố:
- Không bao giờ được thốt ra những lời nói nặng với mẹ Con phải xin lỗi mẹ,
- Con hãy cầu xin mẹ hôn con, để cho chiếc hôn ấy xoá đi cái dấu vết
Trang 6- Em có nhận xét gì về cách sử dụng câu văn
ở đoạn này? Tác dụng của cách dùng đó?
- Qua bức thư, em thấy bố của En ri cô là
người như thế nào?
- Tại sao người cha không nói trực tiếp với
con mà lại viết thư? (tình cảm sâu sắc
thường tế nhị và kín đáo, nhiều khi không
nói trực tiếp được Viết thư tức là chỉ nói
riêng cho người mắc lỗi biết, vừa giữ được
kín đáo, vừa không làm người mắc lỗi mất
lòng tự trọng Đây chính là bài học về cách
ứng xử trong gia đình, ở trường và ngoài xã
hội)
*Hoạt động 4
- Nhà văn đã gửi tới chúng ta thông điệp gì?
-Hs đọc ghi nhớ
vong ân bội nghĩa trên trán con -> Sử dụng câu cầu khiến làm cho lời văn trở nên rõ ràng, dứt khoát
=> Là người bố nghiêm khắc nhưng đầy tình thương yêu sâu sắc
- Viết thư để biểu cảm ( tự sự- miêu tả- biểu cảm )->dễ đi vào lòng người
III Tổng kết:
Ghi nhớ : sgk-12.
*Hoạt động 5
IV Củng cố - Dặn dò:
Sau khi học xong văn bản này, em rút ra được bài học gì ? Liên hệ với bản thân xem em đã có lần nào lỡ gây chuyện gì đó khiến bố mẹ buồn phiền Nếu có thì bài văn này gợi cho em điều gì?
- Học bài cũ
Soạn bài mới bài “Từ ghép”
Trang 7
Ngày soạn:
Ngày giảng:
Tuần 1
Tiết 3 TỪ GHÉP
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1.Kiến thức: Nắm được cấu tạo của 2 loại từ ghép: Từ ghép chính phụ và từ ghép
đẳng lập
2 Kĩ năng: Hiểu được ý nghĩa của các loại từ ghép
3.Thái độ: Yêu mến sự giàu đẹp của Tiếng Việt.
B CHUẨN BỊ:
- GV: Bảng phụ Những điều cần lưu ý :
Học về từ ghép không phải chỉ để nhận diện một từ nào đó là từ ghép chính phụ hay từ ghép đẳng lập mà điều quan trọng là hiểu được cơ chế tạo nghĩa của các loại
từ ghép
-HS: Bài soạn
C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
I Ổn định tổ chức:
II Kiểm tra bài cũ:
Kiểm tra sự chuẩn bị đồ dùng, sách vở của HS
III Bài mới: *Hoạt động 1 – Giới thiệu bài:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
*Hoạt động 2
-GV:Ghi 2 từ in đậm lên bảng
Trong 2 từ đó, tiếng nào là tiếng chính,
tiếng nào là tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho
tiếng chính?
- Em có nhận xét gì về trật tự của những
tiếng chính trong những từ ấy?
- Theo em từ ghép chính phụ có cấu tạo như
thế nào?
- Tìm từ ghép chính phụ có tiếng chính Bà,
thơm? ( Bà cô, bà bác, bà dì; thơm lừng,
thơm ngát )
-HS đọc Ví dụ 2 - Chú ý các từ trầm bổng,
quần áo
- Các tiếng trong 2 từ ghép trên có phân ra
thành tiếng chính, tiếng phụ không ? Vậy 2
tiếng này có quan hệ với nhau như thế nào?
- Khi đảo vị trí của các tiếng thì nghĩa của
I Các loại từ ghép:
*Ví dụ 1
Bà ngoại Thơm phức
Tc Tp Tc Tp
- Tiếng phụ bổ sung nghĩa cho tiếng chính => quan hệ chính phụ => Từ ghép chính phụ.Tiếng chính đứng trước,tiếng phụ đứng sau
*Ví dụ 2: - Trầm bổng -Quần áo
- 2 tiếng ngang bằng nhau-> quan hệ bình đẳng => Từ ghép đẳng lập
- Có các tiếng bình đẳng về mặt ngữ pháp ( không phân ra tiếng chính,
Trang 8từ có thay đổi không ?
- Từ ghép đẳng lập có cấu tạo như thế nào?
- Tìm một vài từ ghép đẳng lập chỉ các sự
vật xung quanh chúng ta ? ( Bàn ghế, sách
vở, mũ nón )
- So sánh từ ghép chính phụ và từ ghép
đẳng lập, chúng giống và khác nhau ở điểm
nào ?
- Từ ghép được phân loại như thế nào ? -
Thế nào là từ ghép chính phụ, thế nào là từ
ghép đẳng lập ?
*Hoạt động 3
- So sánh nghĩa của từ bà ngoại với nghĩa
của từ bà?
- Nghĩa của từ thơm phức với nghĩa của
tiếng thơm?
- Từ ghép chính phụ có nghĩa như thế nào?
-So sánh nghĩa của từ quần áo với nghĩa của
mỗi tiếng quần và áo?
+ Quần áo : chỉ quần áo nói chung -> hợp
nghĩa, có nghĩa khái quát hơn Quần, áo :
chỉ riêng từng loại
-Trầm bổng với trầm và bổng?
+ Trầm bổng : Miêu tả âm thanh lúc thấp,
lúc cao nghe rất êm tai => nghĩa chung,
khái quát
Trầm, bổng : chỉ âm thanh riêng từng loại
- Từ ghép đẳng lập có nghĩa như thế nào ?
Có mấy loại từ ghép? Nêu định nghĩa của
mỗi loại?
-Hs đọc ghi nhớ
*Hoạt động 4:
GV : Gọi 2 hs lên bảng làm bt
- Phân loại từ ghép đẳng lập, chính phụ?
tiếng phụ )
* Ghi nhớ 1: sgk (14)
II Nghĩa của từ ghép:
1 Nghĩa của từ ghép chính phụ : + Bà : chỉ người phụ nữ cao tuổi -> nghĩa rộng
+Bà ngoại : chỉ người phụ nữ cao tuổi đẻ ra mẹ -> nghĩa hẹp
+Thơm : có mùi như hương của hoa,
dễ chịu -> nghĩa rộng +Thơm phức : có mùi bốc lên mạnh, hấp dẫn -> nghĩa hẹp
- Tiếng phụ hẹp hơn nghĩa của tiếng chính và có tính chất phân nghĩa
2 Nghĩa của từ ghép đẳng lập :
Có tính chất hợp nghĩa và có nghĩa khái quát hơn nghĩa của tiếng tạo nên
nó
* Ghi nhớ1,2 sgk (14)
IV Luyện tập:
* Bài 1
- Từ ghép đẳng lập : Suy nghĩ, chài
Trang 9- Vì sao em lại xếp như vậy ?
GV treo bảng phụ - hs lên điền từ
-Điền thêm tiếng để tạo từ ghép chính phụ ?
GV treo bảng phụ - hs lên điền từ
- Điền thêm tiếng để tạo từ ghép đẳng lập ?
Gọi hs trả lời
- Trả lời tại sao ?
*Hoạt động 5
IV Củng cố - Dặn dò:
- Tìm 3 từ ghép chính phụ và 3 từ ghép
đẳng lập Cho biết nghĩa của nó
- Về nhà học bài cũ và chuẩn bị bài “liên
kết trong văn bản”
lưới, cây cỏ, ẩm ướt, đầu đuôi
- Từ ghép chính phụ: Xanh ngắt,nhà máy, nhà ăn, nụ cười
* Bài 2
- Bút mực ( bi, máy, chì )
- Thước kẻ (vẽ, may, đo độ )
* Bài 3: ( 15 )
- Núi rừng ( sông, đồi )
- Mặt mũi ( mày,… )
Trang 10Ngày soạn:
Ngày giảng:
Tuần 1
Tiết 4: LIÊN KẾT TRONG VĂN BẢN
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
1 Kiến thức: Muốn đạt được mục đích giao tiếp thì văn bản phải có tính liên kết Sự
liên kết ấy cần được thể hiện trên cả 2 mặt : Hình thức ngôn ngữ và nội dung ý
nghĩa
2 Kĩ năng: Vận dụng những kiến thức đã học để bước đầu XD được những văn bản
có tính liên kết
3 thái độ: Yêu thích môn học, yêu cái hay của Tiếng Việt.
B CHUẨN BỊ:
GV: Soạn giáo án, bảng phụ, nghiên cứu tài liệu
HS: Soạn bài
C.TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:
I Ổn định tổ chức:
II Kiểm tra bài cũ:
III Bài mới : *Hoạt động 1 – Giới thiệu bài:
Hoạt động của Thầy và trò Nội dung khiến thức
*Hoạt động 2
+GV : Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi
trong sgk
- Nếu En Ri Cô chưa hiểu ý bố thì hãy cho
biết vì sao? ( vì giữa các câu còn chưa có
sự liên kết )
- Muốn cho đoạn văn có thể hiểu được thì
nó phải có tính chất gì? ( liên kết ) -Thế
nào là liên kết?
+ GV : liên kết là 1 trong những tính chất
quan trọng nhất của văn bản
* BT1 : Tôi đến trường Em Thu bị ngã
- ở đây nêu mấy thông tin? Những thông
tin này như thế nào với nhau? ( 2 thông tin
- không liên quan với nhau )
- Em hãy sửa lại câu văn để 2 thông tin
này gắn kết với nhau? ( Trên đường tới
trường, tôi thấy em Thu bị ngã )
I Liên kết và phương tiện liên kết trong văn bản :
1 Tính liên kết của văn bản :
- Ví dụ :
- Đoạn văn khó hiểu vì giữa các câu văn không có mối quan hệ gì với nhau
- Liên kết: là sự nối kết các câu, các đoạn trong văn bản 1 cách tự nhiên, hợp lí, làm cho văn bản trở nên có nghĩa, dễ hiểu
2 Phương tiện liên kết trong văn bản