Đặt vấn đề: Càng nhận ra sự thâm độc của người cô, chú bé Hồng càng đau đớn, uất hận, càng trào lên cảm xúc yêu thương mãnh liệt đối với người mẹ bất hạnh của mình.. Vậy, cảm giác sung s[r]
Trang 1Ngày soạn: 19 / 8 / 2009
Ngày dạy: 19 / 7 / 209
Tuần 1
(Thanh Tịnh)
A mục tiêu cần đạt
- Giúp học sinh cảm nhận được những cảm xúc chân thật, trong sáng của tuổi thơ ngày đầu cắp sách đến trường Đó là những kỷ niệm được nhớ mãi trong cuộc đời mỗi con người
- Tình cảm tha thiết của tác giả đối với tuổi thơ, bạn bè và mái trường, quê hương thân yêu
- Tích hợp ngang với Tiếng Việt ở các bài Các cấp độ khái quát nghĩa của từ, với phần Tập làm văn ở bài Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
Tích hợp dọc với bài Cổng trường mở ra.
- Rèn kĩ năng đọc diễn cảm văn bản hồi ức biểu cảm, phát hiện và phân tích nhân vật - người kể chuyện
- Giáo dục học sinh yêu trường, yêu lớp, yêu bạn bè, thầy cô
B Phương pháp
- Đàm thoại, thảo luận
C chuẩn bị
- Thầy: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo.
- Trò: Chuẩn bị bài theo câu hỏi gợi ý ở Sgk Chuẩn bị đầy đủ sách vở d- tiến trình lên lớp:
I ổn định tổ chức:
II Kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra sự chuẩn bị đồ dùng học tập của học sinh.
III Bài mới:
1 Đặt vấn đề: Trong mỗi cuộc đời con người, những kỷ niệm
tuổi học trò thường được lưu giữ bền lâu trong trí nhớ Đặc biệt là những kỷ niệm về buổi đến trường đầu tiên:
Ngày đầu tiên đi học
Mẹ dắt tay đến trường
Em vừa đi vừa khóc
Mẹ dỗ dành yêu thương
Truyện ngắn Tôi đi học đã diễn tả những kỷ niệm mơn man, bâng khuâng của một
thời ấy
2 Triển khai bài
Hoạt động của thầy và trò Nội dung bài giảng
Gv hướng dẫn Hs đọc thầm chú thích,
trình bày ngắn gọn về tác giả Thanh
Tịnh
1 Tác giả, tác phẩm
a Tác giả:
- Thanh Tịnh (1911-1988), Huế
b Tác phẩm:
Trang 2- Tôi đi học in trong tập “Quê mẹ”,
xuất bản 1941
Giọng chậm, dịu, hơi buồn, lắng sâu;
chú ý những câu nói của nhân vật
tôi, người mẹ, ông đốc Cần đọc với
giọng phù hợp
Gv đọc mẫu- Hs đọc- Nhận xét
2 Đọc, tìm hiểu chú thích:
a Đọc:
Gv cùng Hs giải thích từ khó b Chú thích
3 Bố cục:
- 3 đoạn:
Gv: Văn bản này chia làm mấy
đoạn? ý mỗi đoạn ?
+ Đoạn 1: Từ Buổi mai hôm ấy -> trên ngọn núi.
=> Cảm nhận của tôi trên đường đến
trường
Học sinh nêu Giáo viên thống nhất
cách chia bố cục
+ Đoạn 2: Tiếp theo -> được nghỉ cả ngày nữa.
=> Cảm nhận của tôi lúc ở sân
trường
Gv: Đoạn nào gợi cảm xúc thân thuộc,
gần gũi nhất trong em ? Vì sao ? + Đoạn 3: Phần còn lại.=> Cảm nhận của tôi trong lớp học.
- Học sinh tự bộc lộ.
? Văn bản sử dụng những phương
thức biểu đạt nào? 4 Thể loại: Miêu tả, tự sự và biểu
cảm
1 Phân tích
a Cảm nhận của tôi trên đường tới
trường
Gv: kỷ niệm ngày đầu đến trường
của nhân vật tôi gắn với không gian,
thời gian nào ?
- Thời gian : Buổi sáng cuối thu (một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh)
- Không gian: Trên con đường làng dài và hẹp.
Gv: Vì sao không gian và thời gian
ấy trở thành kỷ niệm trong tâm trí
tác giả ?
- Đó là thời điểm và nơi chốn quen thuộc, gần gũi, gắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê hương
- Đó là lần đầu được cắp sách đến trường
- Tác giả là người yêu quê hương tha thiết
Gv: Trong câu văn : Con đường này
tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần
này tự nhiên thấy lạ, cảm giác quen
mà lạ của nhân vật “tôi" có ý nghĩa
gì ?
- Dấu hiệu đổi khác trong tình cảm của cậu bé ngày đầu tới trường: tự thấy như đã lớn lên, con đường làng không còn dài rộng như trước,
Trang 3Gv: Chi tiết tôi không lội qua sông
thả diều như thằng Quý và không ra
đồng nô đùa như thằng Sơn nữa có ý
nghĩa gì
- Báo hiệu sự thay đổi trong nhận thức bản thân, cậu bé tự thấy mình lớn lên
=> Sự học hành nghiêm túc
Gv: Có thể hiểu gì về nhân vật tôi qua
chi tiết ghì thật chặt hai quyển vở mới
trên tay và muốn thử sức mình tự cầm
bút thước ?
-> Có chí học ngay từ đầu, muốn mình tự đảm nhiệm việc học tập, muốn được chững chạc như bạn, không thua kém bạn
Gv: Trong những cảm nhận mới mẻ
trên con đường làng đến trường,
nhân vật tôi đã bộc lộ đức tính gì ?
-> Yêu học, yêu bạn bè và mái trường quê hương
Thảo luận nhóm:
Khi nhớ lại ý nghĩ chỉ có người thạo
mới cầm nổi bút thước, tác giả viết :
" ý nghĩ ấy thoáng qua trong trí tôi
nhẹ nhàng như một làn mây lướt
ngang trên ngọn núi"?
=> Nghệ thuật so sánh
=> - kỷ niệm đẹp, cao siêu
- Đề cao sự học của con người
Hãy phát hiện và phân tích ý nghĩa
của biện pháp nghệ thuật được sử
dụng trong câu văn trên ?
E Củng cố, dặn dò
* Củng cố:
- Đọc diễn cảm lại phần 1
- Cảm nhận của “tôi” trên đường tới trường
* Dặn dò:
- Học bài cũ:
+ Bố cục của văn bản
+ Cảm nhận của “tôi” trên đường tới trường
- Chuẩn bị tiết 2 của bài Tôi đi học.
Trang 4Ngày soạn: / /
Ngày dạy: / /
Tuần 1
(Thanh Tịnh)
(Tiếp theo)
A mục tiêu cần đạt
- Cảm nhận được tâm trạng hồi hộp, cảm xúc bỡ ngỡ của nhân vật tôi
tôi ở buổi tựu trường đầu tiên trong đời.
- Thấy được ngòi bút văn xuôi giàu chất thơ, gợi dư vị trữ tình man mác
của Thanh Tịnh
- Tích hợp ngang với Tiếng Việt ở các bài Các cấp độ khái quát nghĩa
của từ, với phần Tập làm văn ở bài Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
Tích hợp dọc với bài Cổng trường mở ra.
- Giáo dục học sinh yêu trường, yêu lớp, yêu bạn bè, thầy cô
b phương pháp:
- Đàm thoại - Thảo luận
c chuẩn bị
- Thầy: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo.
- Trò: Chuẩn bị bài theo câu hỏi gợi ý ở Sgk
d- tiến trình lên lớp:
I ổn định tổ chức:
II Kiểm tra bài cũ:
- Cảm nhận của nhân vật tôi trên đường đến trường?
III Bài mới:
1 Đặt vấn đề: Lần đầu tiên nhân vật tôi đến trường đi học, được
bước vào một thế giới mới lạ, được tập làm người lớn, không chỉ nô đùa, rong
chơi, thả diều ngoài đê, ngoài đồng nữa Chính ý nghĩ ấy làm cho tâm trạng
của tôi trên đường tới trường thấy trang trọng và đứng đắn Vậy cảm nhận của
tôi lúc ở sân trường và trong lớp học như thế nào? Tiết học hôm nay sẽ giúp
các em hiểu được điều đó
2 Triển khai bài:
sân trường
Gọi Hs đọc đoạn 2 (theo bố cục)
Gv: Cảnh trước sân trường làng Mĩ
Lí lưu lại trong tâm trí tác giả có gì
nổi bật?
- Rất đông người (Trước sân trường làng Mĩ Lí dày đặc cả người)
- Người nào cũng đẹp (Người nào quần áo cũng sạch sẽ, gương mặt nào cũng vui tươi sáng sủa).
Trang 5Gv: Cảnh tượng được nhớ lại có ý
nghĩa gì ? - Phản ánh không khí đặc biệt của ngày hội khai trường
- Thể hiện tinh thần hiếu học của nhân dân ta
- Bộc lộ tình cảm sâu nặng của tác giả đối với mái trường tuổi thơ
Gv: Khi chưa đi học, nhân vật “tôi"
chỉ thấy ngôi trường Mĩ Lí cao ráo
và sạch sẽ hơn các nhà trong làng
Nhưng lần này tới trường, cậu bé lại
thấy Trường Mĩ Lí trông vừa xinh
xắn vừa oai nghiêm như cái đình
làng Hoà ấp khiến lòng tôi lo sợ vẩn
vơ Em hiểu ý nghĩa của hình ảnh so
sánh trên như thế nào ?
- So sánh lớp học với đình làng- nơi thờ cúng tế lễ, nơi thiêng liêng cất giấu những điều bí ẩn
- Phép so sánh diễn tả cảm xúc nghiêm trang của tác giả về mái trường, đề cao tri thức của con người trong lớp học
Gv: Khi tả những học trò nhỏ tuổi
lần đầu đến trường, tác giả dùng hình
ảnh so sánh nào ?
- Họ như con chim non đứng bên bờ
tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ.
Gv: Em đọc thấy những ý nghĩa nào
từ hình ảnh so sánh ấy ? - Miêu tả sinh động hình ảnh và tâm trạng các em nhỏ lần đầu tới trường
học
- Đề cao sức hấp dẫn của nhà trường
- Thể hiện khát vọng bay bổng của tác giả đối với trường học
Gv: Hình ảnh ông đốc được nhớ lại
qua những chi tiết nào ? - Ông đọc danh sách học sinh.- Ông nói : Các em phải gắng học để
thầy mẹ được vui lòng và để thầy dạy các em được sung sướng.
- Nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ
và cảm động.
- Tươi cười nhẫn nại chờ chúng tôi.
Gv: Từ đó cho thấy tác giả nhớ tới
ông đốc bằng tình cảm nào ? => Quý trọng, tinh tưởng, biết ơn. Gv: Em nghĩ gì về tiếng khóc của
các cậu học trò khi sắp hàng để vào
lớp trong đoạn: Các cậu lưng lẻo
nhìn ra sân, trong đám học trò
mới, vài tiếng thút thít đang ngập
ngừng trong cổ.
- Khóc, một phần vì lo sợ (do phải tách rời người thân để bước vào môi trường lạ), một phần vì sung sướng
(lần đầu được tự mình học tập)
- Đó là những giọt nước mắt báo hiệu sự trưởng thành Những giọt nước mắt ngoan chứ không phải nước mắt vòi vĩnh như trước
Gv: Hãy nhớ và kể lại cảm xúc của
chính mình trong ngày đầu tiên đi
học ?
Trang 6- Học sinh tự bộc lộ.
Gv: Em hiểu gì về nhân vật tôi ? - Giàu cảm xúc với trường lớp, với
người thân
- Có những dấu hiệu trưởng thành trong nhận thức và tình cảm ngay từ ngày đầu tiên đi học
Hoạt động 2 c Cảm nhận về nhân vật tôi
trong lớp học
Gọi Hs đọc đoạn cuối văn bản
Gv: Vì sao trong khi sắp hàng đợi
vào lớp, nhân vật “tôi" lại cảm thấy
trong thời thơ ấu tôi chưa lần nào
thấy xa mẹ tôi như lần này ?
- Vì tôi bắt đầu cảm nhận được sự
độc lập của mình khi đi học
- Bước vào lớp học là bước vào thế giới riêng của mình, phải tự làm lấy tất cả, không có mẹ bên cạnh như ở nhà,
Gv: Những cảm nhận mà nhân vật
tôi nhận được khi bước vào lớp học
là gì ?
- Một mùi hương lạ xông lên Trông hình gì treo trên tường, tôi cũng thấy lạ và hay hay; nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi lạm nhận là vật riêng của mình; nhìn người bạn chưa hề quen biết nhưng lòng vẫn thấy sự xa lạ chút nào,
Gv: Hãy lí giải những cảm giác đó
của nhân vật “tôi” ?
- Cảm giác lạ vì lần đầu được vào lớp học, một môi trường sạch sẽ, ngay ngắn
- Không cảm thấy sự xa lạ với bàn ghế, bạn bè, vì bắt đầu ý thức được những thứ đó sẽ gắn bó thân thiết với mình bây giờ và mãi mãi
Gv: Những cảm giác đó cho thấy
tình cảm nào của nhân vật tôi đối với
lớp học của mình ?
=> Tình cảm trong sáng thiết tha
Gv: Đoạn cuối văn bản có 2 chi tiết:
- Một con chim liệng đến đứng trên
bờ cửa sổ nhìn theo cánh chim.
- Nhưng tiếng phấn của thầy tôi và
lẩm nhẩm đánh vần đọc.
Những chi tiết đó nói thêm điều gì về
nhân vật tôi ?
- Một chút buồn khi từ giả tuổi thơ
- Bắt đầu trưởng thành trong nhận thức và việc học hành của bản thân
- Yêu thiên nhiên, yêu tuổi thơ, và yêu cả sự học hành để trưởng thành
Thảo luận nhóm: Gv: Trong sự đan
xen của các phương thức : tự sự,
miêu tả, biểu cảm, theo phương thức
nào trội lên để làm thành sức truyền
cảm nhẹ nhàng mà thấm thía của
- Nổi trội là phương thức biểu cảm Truyện Tôi đi học ghi lại những cảm giác trong sáng nảy nở trong lòng tôi
ngày đầu cắp sách tới trường
- Điều đó khiến truyện gần với thơ, có
Trang 7truyện ngắn Tôi đi học ? sức truyền cảm đặc biệt nhẹ nhàng mà
thấm thía
Gv: Những cảm giác nảy nở trong
lòng là những cảm giác nào ? - Tình yêu, niềm trân trọng sách vở, bạn bè, bàn ghế, lớp học, thầy học,
gắn liền với mẹ và quê hương
Gv: Từ đó, em cảm nhận những điều
tốt đẹp nào từ nhân vật tôi ? => Giàu cảm xúc với tuổi thơ và mái trường quê hương Gv: Tình cảm nào được khơi gợi và
bồi đắp khi em đọc truyện Tôi đi
học?
- Học sinh tự bộc lộ.
Thảo luận: Em học tập được gì từ
nghệ thuật kể chuyện của nhà văn
Thanh Tịnh trong truyện ngắn Tôi đi
học ?
- Muốn kể chuyện hay, cần có nhiều
kỷ niệm đẹp và giàu cảm xúc
Gọi Hs đọc mục ghi nhớ Sgk * Ghi nhớ: (Sgk)
E Củng cố, dặn dò
* Củng cố:
- Cảm nhận của nhân vật tôi lúc ở sân trường?
- Cảm nhận của nhân vật tôi trong lớp học?
- Chất thơ của truyện được thể hiện từ những yếu tố nào? Có thể gọi truyện ngắn này là bài thơ bằng văn xuôi được không? Vì sao?
- Gọi Hs đọc mục ghi nhớ (Sgk)
* Dặn dò:
- Học bài cũ
- Viết bài văn ngắn ghi lại ấn tượng của em trong buổi đến trường khai giảng lần đầu tiên
- Soạn bài Trong lòng mẹ - Chú ý những từ tác giả để trong ngoặc
kép
Trang 8Ngày soạn: / /
Ngày dạy: / /
Tuần 1
A mục tiêu cần đạt
- Kiến thức : Hiểu rõ cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ và mối quan hệ
về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
- Tích hợp : Với văn ở văn bản Tôi đi học, với Tập làm văn qua bài Tính thống nhất về chủ đề của văn bản.
- Rèn luyện kĩ năng sử dụng từ trong mối quan hệ so sánh về phạm vi nghĩa rộng và nghĩa hẹp
b phương pháp:
- Quy nạp - Bài tập nhanh
c chuẩn bị
- Thầy: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo Bảng phụ
- Trò: Xem trước bài mới để dễ tiếp thu.
d- tiến trình lên lớp:
I ổn định tổ chức:
II Kiểm tra bài cũ:
- Kiểm tra sự chuẩn bị đồ dùng học tập của học sinh.
III Bài mới:
1 Đặt vấn đề: Giáo viên nhắc lại mối quan hệ đồng nghĩa và trái
nghĩa của từ ngữ đã học ở lớp 7 và giới thiệu chủ để bài mới: về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
2 Triển khai bài:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung bài giảng
Hoạt động 1 Từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa I Ôn tập
Gv: Tìm một số ví dụ về từ đồng
nghĩa và từ trái nghĩa ?
Hs tìm ví dụ
Gv nhận xét- bổ sung
- Từ đồng nghĩa : + Máy bay - tàu bay - phi cơ
+ Nhà thương - bệnh viện + Đèn biển - hải đăng
- Từ trái nghĩa + Sống - chết + Nóng - lạnh + Tốt - xấu Gv: Em có nhận xét gì về mối quan
hệ ngữ nghĩa của từ trong hai nhóm
trên ?
- Các từ có mối quan hệ bình đẳng về ngữ nghĩa, cụ thể:
+ Các từ đồng nghĩa trong nhóm
có thể thay thế cho nhau trong một câu văn cụ thể
Trang 9+ Các từ trái nghĩa trong nhóm cá thể loại trừ nhau khi lựa chọn để đặt câu
Hoạt động 2 I Từ nghĩa rộng và từ nghĩa hẹp
Quan sát sơ đồ dưới đây 1 Ví dụ:
Voi, hươu, Tu hú, sáo, Cá rô, cá thu,
2 Nhận xét:
Gv: Nghĩa của từ động vật rộng hơn
hay hẹp hơn nghĩa của các từ thú,
chim, cá ? Vì sao ?
- Nghĩa của từ động vật rộng hơn
nghĩa của từ thú, chim, cá.
=> Phạm vi của từ động vật bao hàm
nghĩa của từ thú, chim, cá.
Gv: Nghĩa của từ thú, chim, cá rộng
hơn hay hẹp hơn nghĩa của các từ
hươu, voi, tu hú, sáo, cá rô, cá thu?
- Các từ thú, chim, cá có phạm vi
nghĩa rộng hơn các từ voi, hươu, tu
hú, cá rô, cá thu.
=> Phạm vi của các thú, chim, cá
bao hàm nghĩa của các từ voi, hươu,
Gv: Nghĩa của các từ thú, chim, cá
rộng hơn nghĩa của những từ nào,
đồng thời hẹp hơn nghĩa của những
từ nào ?
- Các từ thú, chim, cá có phạm nghĩa
rộng hơn các từ voi, hươu, tu hú, sáo, cá rô, cá thu và có nghĩa hẹp hơn từ
động vật.
Bài tập nhanh: Cho các từ : cây, cỏ,
hoa Tìm các từ có phạm vi nghĩa
hẹp hơn cây, cỏ, hoa và từ có nghĩa
rộng hơn ba từ đó ?
- Thực vật > cây, cỏ, hoa > cây cam, cây dừa, cỏ gấu, cỏ gà, cỏ mật, hoa cúc, hoa lan, hoa huệ,
Giáo viên hướng dẫn học sinh tổng
kết lại 3 điều kết luận đã được nêu ở
phần ghi nhớ
3 Ghi nhớ: (Sgk)
Bài tập 1: Hs tự làm Làm theo mẫu Bài tập 1:
a Từ ngữ nghĩa rộng là chất đốt.
b Từ ngữ nghĩa rộng là nghệ thuật.
? Tìm từ ngữ có nghĩa rộng so với
nghĩa của các từ ngữ ở mỗi nhóm: c Từ ngữ nghĩa rộng là thức ăn.
d Từ ngữ nghĩa rộng là nhìn.
e Từ ngữ nghĩa rộng là đánh.
Động vật
Trang 10Cho Hs thảo luận nhóm Bài tập 3: Tìm từ ngữ có nghĩa hẹp
a Từ xe cộ bao hàm các từ xe đạp, xe máy, xe hơi
? Tìm các từ ngữ có nghĩa bao hàm
trong phạm vi nghĩa của mỗi từ ngữ sau: b Từ kim loại bào hàm các từ sắt, nhôm,
đồng
c Từ hoa quả bao hàm các từ chanh, cam, chuối
Hs: Trình bày
Gv: Nhận xét, bổ sung d Từ họ hàng bao hàm các từ họ nội,
họ ngoại, chú, bác, cô, dì
e Từ mang bao hàm các từ xách, mang, gánh
Bài tập 4: Hướng dẫn học sinh tự làm Bài tập 4:
? Chỉ ra những từ ngữ không thuộc
phạm vi nghĩa của mỗi nhóm từ ngữ sau
đây:
a Thuốc lào
b Thủ quỹ
c Bút điện
d Hoa tai
E Củng cố, dặn dò
* Củng cố:
- Một từ ngữ được coi là nghĩa rộng khi nào?
- Một từ ngữ được coi là nghĩa rộng khi nào?
- Học sinh nhắc lại phần ghi nhớ SGK
* Dặn dò:
- Học bài cũ
- Làm bài tập 5
- Xem trước bài Trường từ vựng.